P. 1
Nowy Poradnik Majstra ego Cz.3

Nowy Poradnik Majstra ego Cz.3

|Views: 1,924|Likes:
Wydawca: pissvv

More info:

Published by: pissvv on Feb 18, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/02/2012

pdf

text

original

Spis rozdzialow

_.'

./

Praca zbiorowa

Roboty ziemne ~ : .. : Fundamenty " Rusztowania Drewno na budowie i deskowania Zbrojenie i betonowanie konstrukcji Montaz konstrukcji prefabrykowanych . 252 Montaz stalowych konstrukcji budowlanych . 298 12. Spoiwa budowlane . 328 13. Roboty murowe . 339 14. Roboty izolacyjne . 427 15. Stropy . 472 16. Dachy , . 508 17. Sciany dzialowe . 530 578 1198.. chody .......•.....................................................................•..... S Lekkie sciany oslonowe -.i; , . 594 20. Roboty dekarskie i blacharskie .. : , '" 614 21. Roboty tynkowe i okladzinowe .; . 657 695 .22. Dob6r i montaz okien i drz\1.i ••.•.•..•..•..•••....•.•.•..•••.•••.•.•.•••.• : ••...•..•.•...•. 23. Roboty szklarskie . 741 24. Malowanie i tapetowanie J! . 768 25. Konstruowanie i wykonywanie podl6g . 800 26. Instalacje sanitarne ...............................•..... ~.....•.•................ ' . 829 899" ;27. Instalacje elektryczne na placu .budbwy; , ~: ' : ..•......... 922 Skorowidz ~............•.•....•.•.....•.......•.....•...• "........•.............................

5: 6. 7. 8. 9. 10. 11.

!: ~~:~~~:~~::~~~d~~~t~i~'" :. ~"""": .:: ''.::: :"".' "",, ~":."~";.~,,,,,,~,, ~ :'~; ~""".'

1. Rola majstra budowlanego 2. Organizacja robot budowlanych :

:

:

,

, ....•.........

.7 ., 12 4L. 83 . 99 . 124 . 141 . 183 . 226

.

pod redakcjqJanusza Panasa

J~
[.
'.
~ !

ARKADY·

.

.;

....

.

.....

- _"

..... - :.-.- .

Wprowadzenie technicznej i uzytkowej. Do specyficznych wlasciwosci tych rozwiqzari mozna zaliczyc np: _ wysokq nosnosc i jednoczesnie duza odksztalcalnose, _ dobra izolacyjnosc przy jednoczesnie malej statecznosci cieplnej, _ koniecznosc eliminacji wplywu znacznej liczby mostk6w termicznych i akustycznych, _ znaczllcy wplyw obciazeri termicznych na nosnose i sztywnosc, _ niewielka odpornosc na obciazenia udarowe, _ mala izolacyjnosc akustyczna w przypadku element6w prefabrykowanych warstwowych z rdzeniem z tworzyw sztucznych. Na wartosc uzytkowa lekkich przegr6d znacznie wiekszy wplyw (niz w przypadku konstrukcji tradycyjnych) rna jakosc wykonawstwa, a w tym poziorn wyszkolenia zespol6w montazowych, wyposazenie ich w odpowiednie zestawy elektronarzedzi, jakosc material6w uzupelniajacych (uszczelki, kity, elementy zlaczne), dokladnosc wykonania konstrukcji obiektu, stanowiacej konstrukcje wsporcza dla lekkich przegr6d, a takze przestrzeganie podczas eksploatacji przyjetego rezirnu konserwacji oraz mycia i czyszczenia elewacji. Lekkie sci any oslonowe w Polsce zaczeto stosowac w latach 60. XX w. W6wczas, glownie w obiektach uzytecznosci publicznej, zaczeto wznosic sciany oslonowe 0 konstrukcji opartej na szkielecie aluminiowym, stalowym lub drewnianym z wypelnieniem czesci przezroczystej szkleniem sta!ym lub oknami 0 ramach aluminiowych i drewnianych, a w CZysci nieprzezroczystej materialami okladzinowymi jak blacha, szklo hartowane, szklo marblit. Jako izolacje stosowano przewaznie styropian lub welne rnineralna, Jednak, jak bywa to z regu!y, poczatki byly dosyc trudne. Polskie warunki budowlane, a w szczegolnosci niskiej jakosci i niezwykle skromna pod wzgledem asortymentu baza rnaterialowa, brak wyszkolonych montazyst6w, a nawet podstawowych narzedzi, niedokladne wykonawstwo (zbyt duze odchylki konstrukcji wsporczych) nie pozwalaly na prawidlowe wykonanie i eksploatowanie omaWianychkonstrukcji. Montowane w6wczas sciany oslonowe wymagaly czestych napraw. Ekspertyzy przeprowadzone przez Instytut Techniki BUdowlanej, w latach 1967+1970 wykazaly, ze podstawowymi mankamentami tych scian bylo

595 ich przeciekanie, przewiewanie (nawet w CZysciach pelnych), przemarzanie zima, a przegrzewanie latem. Wobec tak powaznych trudnosci, w budownictwie uzytecznosci publicznej zaniechano stosowania lekkich scian oslonowych na szersza skale az do 1990 r., kiedy to zachodzqce zmiany spoleczo-polityczne spowodowa!y wzrost zapotrzebowania na tego typu budownictwo. Mimo wspomnianych ograniczeri stosowano oczywiscie lekka obudowe (np. wloski systemy scian Feal), powstawaly tez polskie rozwiazania konstrukcyjne. By!y to: - wielkowymiarowe elementy sci an oslonowych i loggiowych na szkielecie drewnianym systemu LSOD-Progor, - sciany oslonowe, w kt6rych zastosowano profile i blachy aluminiowe systemu Also (np. hotel Orbis w Lodzi), - sciany oslonowe jw. systemu Saon (np. budynek Biura Radcy Handlowego ZSRR w Warszawie), - wielkowymiarowe elementy scian ostonowych na szkielecie drewnianym systemu Skold, - wielkowymiarowe elementy scian oslonowych na szkielecie stalowym systemu Bistyp 3 i Bistyp 4 (np. szpital w Prokocimiu k. Krakowa). Jednak dopiero otwarcie Polski na swiatowe rynki spowodowalo naplyw nowoczesnych technologii. Wzrost zapotrzebowania na budynki uzytecznosci publicznej, w tym szczeg6lnie biura, banki, hotele, zaowocowal wprowadzeniem do naszego kraju nowych system6w scian oslonowych, kt6re zapewnia!y funkcjonalnosc i nowoczesny wyglad nowo wznoszonym lub modernizowanym budowlom. Obecnie w Polsce jest stosowanych kilkadziesiqt system6w lub podsystem6w scian oslonowych, Niejako oddzielnym torem rozwija!y sie w Polsce lekkie sciany oslonowe 0 konstrukcji bazujqcej na p!ytach warstwowych, Prekursorem w produkcji tego typu element6w bylo Zjednoczenie Element6w Wyposazenia Budownictwa .Metalplast", Juz w 1974 r. uruchomiona tam zostala produkcja plyt warstwowych w okladzinach z blach stalowych z rdzeniem ze sztywnej pianki poliuretanowej i nalezy dodac, ze w6wczas byl to jeden z najnowoczesniejszych ciag6w technologicznych w Europie. Lekka obudowa z p!yt warstwowych od poczatku stosowana byla glownie w obiektach przemyslowych.

Lekkie sciany
Krzsszto] KUCZY11Ski

19

Spis tresci
19.1. 19.2. 19.3. 19.4. 19.5.

Wprowadzenie . . . . . ..... Klasyfikacja scian oslonowych . Wymagania stawiane lekkim scianorn ostonowyrn Zaaadnienia konstrukcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . No:'oczesne rozwi,\zania konstrukcyjne . . . . . . . . . . .

599 607
612

19.1. Wprowadzenie
Lekkie przegrody, w szczeg61~osci I~kkie sciany oslonowe, sa to konstruk~je zloz?ne .z dobranych w spos6b racjonalny I odpowledm? poIflczonych ze soba material6w konstrukcYjnych i izolacyjnych. Masa jednostkowa ~ch przegr6d zawiera sie na ogol w przedziale od 10 do 100 kg/rrr'. Lekkie przegrody sa stosowane jako: _ sciany oslonowe, - przekrycia, . . _ sci any wewncrtrzne (dzialowe, przeplerzemowe, balustradowe), _ sufity podwieszone, _ sciany nosne (sporadycz~ie), tylko w prz~padku rna!ych obiekt6w jednokondygnacyt nych, np. domk6w letniskowych, ma!ych komor

chlodniczych, prowizorycznych obiekt6w zaple-.' cza bud6w. Lekkie przegrody mega bye wznoszone._

w obiektach: . _ budownictwa uzytecznosci publiczne~ ~hale _ sportowe i widowiskowe, budynki adml~lstra- •. cyjne, handlowo-uslugowe, sluzby zdrowia). 0: _ budownictwa przemyslowego (haloweg i wielokondygnacyjnego), . _ specjalnego przeznaczenia (chlodrue we, zaplecza bud6w), _ budownictwa rolniczego, , _ budownictwa mieszkaniowego (na ogol norodzinne budynki szkieletow~). . Przy projektowaniu i stos?w~mu lekkich gr6d wylaniajfl.~icr ~agadmell1a rena ogol p01TIljasie w . tradycyjnym". Wynika to z ich

Lekkie sciany oslonowe

Klasyfikaeja scian oslonowyeh

597

596
Sci any oslonowe
W budownictwie przemyslowym i specjalnym sclany z alernentow warstwowych i kasetowe

Z rdzeniem: poliuretanowym styropianowym z welny mineralnej

Rys. 19.1. Klasyfikaeja

og61na seian oslonowyeh wg [1]

Wplyw na to mialy przede wszystkim: szybkosc i tatwosc montaiu bez kontecznosci uzywania ciezkiego sprzetu, mniejsze zapotrzebowanie na srodki transportowe, mozliwosc latwego demontaiu i powt6rnego montaiu. Rozw6j konstrukcji z plyt warstwowych postypowal w zasadzie nieprzerwanie. Oczywiscie, podobnie jak w przypadku scian szkieletowych, najwiykszy rozkwit produkcji i zastosowania plyt warstwowych nastllpil z poczqtkiem lat 90. XX w. Dzisiaj na polskim rynku sa dostepne plyty w roznyrn asortymenei!!, lllcznie z nowymi rodzajami element6w jak: plyty warstwowe w okladzinach stalowych z rdzeniem ze styropianu oraz plyty warstwowe w okladzinach stalowych z rdzeniem z twardej welny mineralnej.

nictwem odpowiednio konstruowanych lqcznik6w, pozwalajllcych na rektyfikacjy przy montazu (w trzech plaszczyznach), a podczas eksploatacji umoiliwiajllcych ruchy scian wywolane ... zmianami temperatury.· . Inny rodzaj scian stanowia sciany wypelniaiace montowane miedzy stropami budynku (sciany loggiowe, witryny w parterach budynk6w itp.). Druga grupa scian oslonowych to sciany przeznaczone do budownictwa przemyslowego i specjalnego (na og61 obiekty halowe). Ze wzgledu na rodzaj element6w montaiowych wyr6inia sie sciany z plyt warstwowych i sciany z blach profilowanych (faliste, faldowe, kasety). Te ostatnie mogq bye ocieplone (przewaznie) i nieocieplone (w obiektach, kt6re ze wzgledow uiytkowych moga bye nieogrzewane) (rys. 19.1). Sciany ostonowe typu zawieszonego sq najczysciej stosowane w budownictwie uiytecznosci publicznej. Sa to sciany slupowo-ryglowe. o szkieleeie nosnym z profili aluminiowych_ (rzadziej stalowych), w naszym klimacie dzie-. lonych przekladka termicznq - przewainie z poliamidu. Czesc przezroczystq stanowia okna roznego rodzaju i typu, a czyse nieprzezroczysta jest wykonana z odpowiednio dobranych material6w izolacyjnych i okladzinowych. Przykladowy przekroj poziomy i pionowy scia-. ny slupowo-ryglowej przedstawiono na rysun~ kach 19.2 i 19.3.

5

Rys. 19.2. Przekr6j poziomy przez sciane oslonowa slupowo-ryglowq; 1 - listwa maskujqca, 2 - przekta~ka terrniczna, 3 - slup, 4 - rygiel, 5 - listwa dociskowa, 6 - szyba zespolona (oszklenie stale)

Sciany ?slo.no~e slupowo-ryglowe

19.2. Klasyftkacja seian oslonowych
Sciany oslonowe sa gtownie przeznaczone do stosowania w budownictwie uiytecznosei publicznej oraz w budownictwie przemyslowym (do tej grupy zalicza sie rowniez sciany w obiektach budownictwa· specjalnego oraz takich jak lodowiska, baseny, hale gimnastyczne). Maja one odmienne wymagania uiytkowe. W pierwszej grupie wyr6inia sie sciany typu zawieszonego, tzw. sciany kurtynowe. Zakrywajll one czola stropow i sa mocowane do nich i slupow konstrukcji nosnej za posted-

przewaznie :ykonuJe, Sly jako nieprefabrykowane, chociaz k szczegolnych przypadkach Sq montowane ja~refabrykaty zlozone ze scalonych czesci na ramre zawieszonej na budynku. Ma to np. miejsee w przypadku scian tzw. cieplo-zimnych W'· . . scianach, 0 kt6rych byla mowa wyzej od strony zew ne trznej..,Jest widoczna konstrukcja "' . .

°

Rys. 19.3. Przekr6j pio~owy przez sciane oslonowa slupo",,:o-ryglowq: 1 - listwa dociskowa, 2 - lis twa maskujqca ' 3 - slup ,-4 rygiei, 5 - szyba zespolona .I ... (oszklenie stale)

tJ. kszt~ltowniki slup6w i rygli. Aby yjsc naprzecrw wymaganiom architekt6w WY.konywanesa sciany, w kt6rych konstrukcj~ ~~~~~od ~trony zewnyt:z~ej jest niewidoczna. '. zarowno w CZySCIprzezroczystej J'ak I. meprzezroczystej ... ' Jest klejone do profili alumintowych. D Zlyki temu plaszczyzne sciany two.

:OS'~~'

rz~ prakt~czni~ jednolita tafia szklana, poprzedZIel~~a jedynie fugarni. Do polaczenia szkielet~ sCIan~ z tafta.mi szkla (przewaznie zespolonego) slu~q s?~cJalne masy klejace wytwarzane ~a. ba.zIe s~lIkonu przez zaledwie kilka firm na ~wIecie. Mimo wysokiej nosnosci polaczenia ~eJoneg? szk~o-aluminium, w celu zwiekszerua bezpieczeristwa, powyzej 10 m nad poziomem terenu jest stosowane dodatkowe mocowa-

598 nie rnechaniczne w postaci wspornik6w aluminiowych lub specjalnych .Japek" aluminiowych zahaczajqcych szybe, Elementy te sa praktycznie niewidoczne od zewnetrz. Pewnq modyfikacja scian strukturalnych sa tzw. sci any semistrukturalne oznaczane symbol ami VEC (Vitrages Exterieurs Colles) i SGGS (Structural Sealant Glazing Systems). W scianach tych wyprofilowuje sie odpowiednio obrzeza slupkow, rygli i tafli szklanych, tak aby bylo mozliwe zachowanie warunk6w bezpieczeristwa przy jednoczesnyrn uzyskaniu efektu braku widocznosci element6w konstrukcyjnych od zewnatrz. Na rysunkach 19.4 i 19.5 przedstawiono przekroje poziomy i pionowy przez sci ane strukturalna,

Lekkie sciany ostonowe

Wymagania stawiane lekkim scianom ostonowym

599

Z usztywnieniami

krawlildzi Bez usztywnieli krawedzt

Jednoprzlils1owe

Rys. 19.5. Przekr6j pionowy przez sciane strukturalnq; 1 - szyba zespolona, 2 - silikon konstrukcyjny, 3 - rygiel

Rys. 19.6. Klasyfikacja

elernentow warstwowych

ze wznled
"y

una prace statyczna wg [I]

welny mineralnej z wloknami ukierunkowanymi prostopadle do okladzin, Zasada pracy statycznej tych element6w jest rozdzial zadari miedzy poszczeg61nymi warstwami w przenoszeniu obciazeri, Okladziny przenosza naprezenia normalne, a rdzeri przenosi naprezenia styczne i utrzymuje dystans miedzy okladzinami, Sciany z element6w warstwowych klasyfikuje sift ze wzgledu na: - przeznaczenie (sciany, przekrycia, sciany dzialowe), - pract( statyczna, rodzaj materialu okladzin (blachy, plyty wloknisto-cementowe, plyty drewnopochodne), - rodzaj materialu rdzenia (poliuretan spieniony, styropian) - technologie wykonania (na liniach ciaglych, metoda stacjonarna). Na rysunku 19.6 przedstawiono klasyfikacje element6w warstwowych ze wzgledu na ich pra-

19.~ i 19.9 przedstawiono schematyczne przekroJ~ poprzeczne plyt z roznego typu okladzinanu.

~~.3.Wymagania stawiane lekkim scianom osfonowym
Wymagania stawiane lekkim scianom oslonowym .s~ zawarte m.in. w instrukcji Instytum Techmki Budowlanei J nr 22411995 " W ymao-a. rua techniczno-uzytkowe dla lekkich scian ~ewnt(tr~~ych w budownictwie og6Inym". W instrukcji okreslone zostaly: ~ wymagania og6lnobudowlane, - ",:ym~g.ania w zakresie nosnosci i sztywnosci lekkich scian, - wymagania, t~chniczno-uzytkowe, tj. dotycz~c~ szczel~osci ~a przenikanie wody opadoweJ, mfiltracJ.1powietrza, izolacyjnose] cieplnej, - wymaganta akustyczne, - podstawowe wymagania dotyczqce bezpie. czenstwa pozarowego.

~ys. ~9:7. rzekr6j poprzeczny P cienkimi - okladzina g6rna okladzina dolna plaska

plyty z okladzinami lekko profilowana '

ce statyczna,
Rys. 19.4. Przekr6j poziomy przez sci ane strukturalna: 1 - slup, 2 - silikon konstrukcyjny, 3 - szyba zespolona

Najpowszechniej sa stosowane lekkie sciany oslonowe przeznaczone do budownictwa przemyslowego i specjalnego, w tyrn glownie sciany z element6w warstwowych. Elementy warstwowe sq konstrukcjami plytowyrni 0 okladzinach cienkich 1ub bardzo cienkich i rdzeniu przewaznie ze spienionych tworzyw sztucznych oraz

Usztywnienie krawedzi wplywa na zmniejszenie ugiec w por6wnaniu z plytarni bez usztywnieri, a takze powoduje mozliwosc zastosowania takich plyt w przegrodach narazonych na obciqzenia dlugotrwale (np. stropy, przekrycia). Na zmniejszenie ugiec rna rowniez wplyw wyprofilowanie okladzin, Zasadniczo rozr6inic mozna okladziny cienkie i okladziny grube - np. w postaci blach wysoko profilowanych Okladzinami cienkimi nazywa sie okladziny, kt6rych sztywnosc w por6wnaniu ze sztywnoscia plyty jest pomijalna. Na rysunkach 19.7,

~s. 19.8. Przekr6j poprzeczny plyty - okladzina gorna gruba wysoko profilowana, okladzina dolna plaska

:~s. 19.9. Przekr6j poprzeczny Zmy grube wysoko profilowane

plyty _ obie okla-

Wy~aga~ia og6lnob~doWlane odnosza sie do roz"":lqzan konstrukcYJnych, higieny i zdrowotnoScl,. trwa!osci i estetycznego wygladu sciany, Roz"":lq~all1~ ~on~t!ukcyjne scian powinny za?e",:ma~ mozhw~sc rekty.fikacji konstrukcji nosneJ. sClan~, co Jest realIzowane przez mocowarne sz~eletu ~osnego do strop6w budynku. W proc~sle pr?Jektowania nalezy uwzglydnic tolerancje wyrmarowe, Elementy sci any powin~y bye t~ mocowane, aby istniala mozliwosc I;h wyrruany w przypadku uszkodzenia. Sc~an~ os~onowa powinna bye wykonana z maten~lo~ ~ wyrobow, kt6re nie stwarzajq zagroze.m~ I me sq przyczyna dyskomfortu uzytk~wmkow. Elementy skladowe sci any nie powmn~ wydzielac zadnych szkodliwych gaz6w lub meprzyjemnych zapach6w. Polaczenie scia-

Lekkie sciany oslonowe

Wymagania stawiane lekkim scianom oslonowym

601 powietrza, to zamontowane w nich okna . ny ~~arakteryzowae sie wspolczynnikie!Oi:~~~ 23 tracji a .= 0,571,0 m3 . .. /(m·h·daPa / ) . W ymIane powletrza. w takich pomieszczeniach mozna ewentualnie zapewnic, stosujqc nawiewniki ~ontowane bezposrednio w oknach lub w sciame budynku. P~ojekt nor~y. EN 12152 "Curtain Walling Air Perm ablh.ty - Performance Requirements and Classlficat~on" klasyfikuje sciany oslonowe ze wzgledu na infiltracje powietrza w zaleznosci od ~aksy~alneg? cisnienia, przy ktoryrn Hose powietrza infiltrujaca przez sciane przekroczyla 1,5 m3/(m2·h) (tab!. 19.3)

600 ny z konstrukcja budynku rna uniemozliwic przedostawanie sie zapachow miedzy kondygnacjami. Sciana oslonowa nie powinna zmieniac swoich wtasciwosci techniczno-uiytkowych przez okres przewidywanego czasu eksploatacji. Elementy niepodlegaj'lce wymianie powinny miec trwalosc odpowiadajaca trwalosci konstrukcji budynku. Konieczne jest, aby na biezaco prowadzic prace konserwacyjne. W przypadku zaniedbania takich zabiegow niedopuszczalne jest, aby elementy konstrukcyjne sciany utracily swoje istotne parametry. W omawianej instrukcji ITB sciany zostaly podzielone na 4 klasy trwalosci. W tablicy 19.1 zamieszczono ty klasyfikacjy, zgodna z zaleceniami UEAtc (Europejska Unia Atestacji Technicznej w Budownictwie).
Tablica 19.1. Klasyfikacja scian w zaleznosci od 1 2 3 4

trwalosci [4]
Zapewnienie trwalosci podstawowych cech wymaga konserwacji wyglad (estetyka) trwaZapewnienie nie jest zachowany losci podstawowych wymaga cech nie wymaga zachowanie konserwacji konserwacji wyglqdu (estetyka) nie wymaga konserwacji

nowia szyby pojedyncze, to ugiycia nie moga przekraczac 11200 rozpietosci. Jako rozpietosc przyjmuje sie odleglose miedzy punktami mocowania. Jednoczesnym wymaganiem w zakresie sztywnosci jest, aby ugiecie mierzone przy krawydzi szyby zespolonej bylo nie wieksze niz 8 mm. Dla scian z plyt warstwowych przyjmuje sie, ze ugiecia nie powinny bye wieksze niz 1/200L, gdzie L oznacza rozpietosc przesel, Obci'lienia udarowe, zakwalifikowane do grupy II, dziela sie na uderzenia bezpieczenstwa (rnajace na celu sprawdzenie stanu zapewnienia bezpieczeristwa uiytkownikow i przechodniow) i uderzenia eksploatacyjne (majace na celu sprawdzenie zachowania sie sciany podczas uiytkowania). Wymagania dotyczace obciazeri udarowych czesci nieprzezroczystych sciany sa zawarte w instrukcji ITB nr 336/95 "Wymagania odpornosci na uderzenia lekkich nieprzezroczystych przegrod pionowych". Zgodnie z tll Instrukcja przy uderzeniu bezpieczenstwa dopuszcza sie zniszczenie elementu stanowillcego wypelnienie sci any, pod warunkiem ze: _ nie zostanie przebity, _ nie wypadnie z obramowania, _ nie powstan'l odlamki mogace zranic ludzi, _ konstrukcja elementu nie ulegnie zniszczeniu. Przy uderzeniu eksploatacyjnym wlasciwosci funkcjonalne sci any (razem ze zl'lczami), w tym rowniez wyglad, powinny pozostac niezrnienione. Dopuszcza siy wyst'lPienie uszkodzeri, ktore moga bye usuniete bez przerw w eksploatacji i koniecznosci demontaiu sci any. W lekkich scianach z okladzinami ze szkla wymagania dotyczace uderzeri eksploatacyjnych moga bye spelnione pod warunkiem zastosowania szyb o zwiekszonej odpornosci na przebicie i rozbicie. Szyby takie powinny bye stosowane zwlaszcza w czesci elewacji narazonej na duze ryzyko przypadkowych uderzeri (sciany przy traktach pieszych, do 1,5 m nad poziomem chodnika). Drgania wywolane dzialaniem urzadzeri zainstalowanych w budynku lub w jego pobliiu i mogace przenosic sie na konstrukcje sciany powinny bye rozpatrywane indywidualnie.

chowana calkowita szczelnosc na przenikanie wody opadowej przy roznicy cisnieri zaleznej ad wysokosci budynku. Sprawdzenie szczelnosci sciany w trakcie proces.u ~a~awczego polega ~a po1ewaniu jej wodq \~ Ilosci. 120 I/godz.ll m- badanej powierzch~I ?r~y jednoczesnym oddzialywaniu cisnienia Imltu~'lC~go~~r~ie wiatru. Jako wynik badania podaJe Sly rozrnce cisnieri, przy ktorej sciana pozostawala szczelna, tzn. brak bylo wyciekow wody. Polsce nie zostala opracowana klasyfikacja scian oslonowych ze wzgledu na przenikanie w~dy opa~owej. Klasyfikacje taka podaje natomiast projekt normy EN 12154 "Curtain WaIling - Watertigh~ness - Performance Requireme~ts .an~ Classification". To, w ktorej klasie ~n~Jd~le Sly dany system sciany, zalezy od cismen~a, przy ktoryrn w trakcie badari nastqpil przeciek wody (tab!. 19.2).

7

V:.

Tablica wzgledu 12152

19.~. Klasyfikacja scian oslonowych ze na infiltracje powietrza zgodnie z Pr EN Infiltracja powietrza przez scianl( m3/(m2·h) 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5

Tablica 19.2. Klasyfikacja scian oslonowych ze wz?l~du n~ szczelnosc na przenikanie wody opadowe] zgodnie z Pr EN 12154 Cisnienie, Pa 150 300 450 600 powyzej 600 Klasy szczelnosci Rl R2 R3

Maksymalne cisnienie Pmax, Pa 150 300 450 600 powyzej 600

Klasyfikacja Al A2 A3 A4 AE

R4
RE(PmlLt)

Wymagania w zakresie nosnosci i sztywnosci. W czasie projektowania konstrukcji lekkich
scian oslonowych nalezy uwzglydniae nastepujace rodzaje obciazeri: 1. obci<tienia statyczne, tj.: _ ciezar wlasny - praktycznie pomijalny, _ obci<tienia wiatrem, - nacisk poziomy, _ obci'lienie termiczne; Il. obci<tienia dynamiczne, tj.: _ obci'lienia udarowe, - drgania. Obciazenia z grupy I wywoluja ugiecia sciany, co rna bezposredni zwi'lzek z jej sztywnosci'l, oraz naprezenia w elementach konstrukcji nosnej. Przyjmuje sie, ze ugiecia elementow szkieletu nosnego, tj. slupow i rygli, nie powinny bye wieksze niz 11300 ich rozpietosci w przypadku oszklenia w postaci szyb zespolonych. Natomiast jezeli wypelnienie sciany sta-

Wymagania techniczno-uzytkowe stawiane lekkim scianom oslonowym metalowo-szklanym.

Szczelnose n a przenikanie wody des z c z 0 w e j. Jest wymagane, aby byla za-

Infi1~racja ..pow.ietrza. Wymagania dotyczace infiltracji powietrza zostaly zroznicowane ~ zaleino,s~i od tego,. czy rna sie do czyniema z CZySCI~stala (nieotwierana) sciany, czy z ele~entaI?I ruchornymi. Czesci stale powinny byc ~r~Jekto:vane z zalozeniern ich pelnej szc~eln?Scl'powletrznej. Jako kryterium przyjmuje Sly, ze wspolczynnik infiltracji powietrza a przez czyse stala nie powinien przekraczac 0,1 m3/(m·h·daPa2/3). ~l.a okien stanowiacych rowniez wypelnienie SCIa ny ,s~ przy~mowane dwa kryteria przepusz• czainosci powietrza, Jezeli okna beda zarnont~wane w pomieszczeniu z wentylacja mecha?Iczn'l ~awie,,:,no-wywiewn'l' to wspolczynnik m~ltra.cJIpowietrza przez te okna nie powinien ~c. wlyksz~ niz 0,3. m3/(m·h·daPa2/3). PonieI a~.w pomieszczeniach pozbawionych wentyaCJImechanicznej nalezy zapewnic wymiane

Nalezy zwrocic uwage, ze przyjeta w projekcie normy EN 12152 gorna granica infilt~~cj~ 15 m3/(m2·h) odpowiada w przyblizeniu wspolczynnikowi infiltracji 0,1 m3/(m·h·daPa2/3). I z 0 1a.c y j n ~ s e, c.i e.p Ina. Wymagania dotyczace ~zolac~Jnoscl cieplnej, a takze inne wymagarua z;VI'lzane z oszczednoscia energii zostaly okreslone w rozporzadzeniu Ministra Infr~struktur.y} dnia 1.2 kwietnia 2002 r. w sprawie :varu,nkow tec~n~c~nych,jakim powinny odpowiadac budynki I ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690) [11]. W tablicach 19.4719.9 zarnieszczono maksymaln~ d~pus~czalne wartosci wsp6lczynnika p~zemkama ciepla ustalone w wyzej wymieruonym rozporzadzeniu w odniesieniu do scian zewnyt~zny~h ~raz elementow scian zewnetrznych, tJ. okien I drzwi. Izo1acyj nose akus tyczn a. Wymagania w tym zakresie stawiane scianom oslonowym ": bud~nkach mieszkalnych i uzytecznosci publicznej odnosza sie do bezposredniej izola-

602 Tab liea 19.4. Maksymalne jedn orodzinnej wg [11] Lp I a) przy ti :::- 0 budowie Sciany zewnetrzne wartosci wspolczynnika

Lekkie sciany oslonowe przenikania ciepla w budynku mieszka nym w za bu d0wi re w porrueszczeru ieszczeniu zewnetrznym): przewodzenia 0,30 0,50 O,SO
Uma.r, W/(m ·K)
2

Wymagania stawiane lekkim scianom oslonowym 603 Tabliea 19.8. Maksymalne [I I] Lp. I wartosci wsp6!czynnika przenikunia ciepla w budynku uzytecznosc; publicznej wg

Rodzaj przegrody

i temperatura

(stykajace sie z powietrzem

16°C .. warstwowej , z izolacja . z materialu 0 wsp6lczynniku ciepla A. =0,05 W/(m·K) pozostale .. . ,. ,) b) przy t·I"" 16°C (niezaleznie od rodzaju sciany ,:::

Okna, drzwi balkono\\'e, swietliki i drzwi zewnetrzne Okna i drzwi balkonowe: a) przy ti > 16°C b) przy goC < ti ::;; 16°C c) przy ti ::;; goC Okna i drzwi balkonowe w pomieszczeniach 0 szczeg61nych wymaganiach higienicznych (pomieszczenia przeznaczone na staly pobyt ludzi w szpitalach, ztobkach i przedszkolach) Okna pomieszczen piwnicznych i poddaszy nieogrzewanych klatkami schodowymi nieogrzewanymi Drzwi zewn~trzne wejsciowe do budynkow oraz swierliki nad

2

2,3 2,6 bez wymagan

__:2

bez wyrnagari Sciany piwnic nieogrzewanych . . •T .. . . . ere ynk zewnetrzny i wewnetrzny pomieszczemu wanv dlug P 0 Iskiej.a. 0 rmy lub okreslana indywidualnie w proje kci technoI0me !es t uzna we jako warm, N : temperatura obliczeniowa w Ii gicznym. ' , -nnik wartosci . wspolczynni a prze nikania ciepla w budynku uzytecznosci I i temperatura w pomieszczeniu publicznej wg
Ii

3 4

2,3

Ta bliea 19.5. Maksymalne [I I] Lp. I

bez wymagan 2,6 - temperatura obliczeniowa w pomieszczeniu wedtug Polskiej Normy lub okreslana indywidualnie w projekcie technolo. gicznym.

Rodzaj przegrody

Uma.r, W/(m2·K)

Sciany zewnetrzne (stykajace sit; z powietrzern zewnetrznyrn): a) przy u » 16°C - peine . .. . ... - z otworami okiennyrni 1 drZWIO\\~rru .,. ze wspornikami balkonu przemkaHcY~1 ,s~Jan~ b) przy t, ::;; 16°C (niezaleznie od rodzaju SCI any)

Ta 0,45 0,55 0,65 0,70 bez wyrnagari Lp. I Okna, swietliki, drzwi i wrota Okna i swietliki w przegrodach zewn"trznych: a) przy ti > 16°C b) przy SoC < ti ::;; 16"C c) przy Ii ::;; oC S Drzwi i wrota w przegrodach a) przy ti > 16°C b) przy goC < ti ::;; 16"C, c) przy ti ::;; SoC zewn"trznych

2temperatura obliczeniowa w pornieszczeniu wedlug P0Iski eJ Nor my lub okreslana indywidualnie w projekcie technoloSciany piwnic nieogrzewanych . . gl cznym.
t,

2

2,6 4,0 bez wyrnagan

. T blic 196 Maksymalne wartosci wspolczynnika przenikania ciepla w budynku produkcyjnyrn wg [11]K) 2 a Ia .. .. Uma.r, W/(m . Rodzaj przegrody i temperatura w porrueszczernu Lp. I Sciany zewnetrzne (stykajace sie z powietrzem a) przy ti > 16°C - peine . .. . . - z otworami okiennyrni J drzwiowyrni b) przy SoC < t, ::;; 6°C 1 - peine . .. . . z otworami okiennyrni I drzwiowyrni zewnetrznyrn): 0,45 0,55 0,75 0,90 1,20

1,4 3,0 Ii bez wymagan - temperatura obliczeniowa w pomieszczeniu wedlug Polskiej Normy lub okreslana indywidualnie w projekcie technologicznym.

c) przy ti ::;; SoC . temperatura obliczeniowa w pomieszczeruu. wedlug Polskiej Normy lub okreslana indywidualnie w projekcie technoloIi gicznym. . przenikama. ciep Ia w b u d y nk u mieszkalnyrn . przezroczyste, me2,6 2,0 4,0 bez wyrnagari w zabudowie

Tabliea 19.7. Maksymalne jednorodzinnej wg [II] Lp. I

wartosci wspolczynnika

Okna, drzwi balkonowe i drzwi zewnetrzne Okna (w tym polaciowe),. drzwi balkOI~o,,:,e i powierzchnie otwieralne w pomieszczemach O.fi :;" 20 C. w I, II i III strefie klimatycz~eJ w IV i V strefie klimatycznej Okna w scianach oddzielajqcych . Okna pomieszczeri piwmcznych schodowymi nieogrzewanymi

Uma.r, W/(m2·K)

W

cyjnosc; akustycznej sciany (dotycza wypadkoej izolacyjnosci akustycznej sciany zewn~trz. ne j Z oknarni oraz izolacyjnosci scian pelnych sz czytowych i stropodach6w) oraz bocznego pr zenoszenia dzwieku przez sciane zewnetrzna (0 bejmuje ono przenikanie dzwieku przez polacz enie sci any zewnetrzne] oslonowej z przegroda mi wewn~trznymi budynku - stroparni, sciana mi dzialowymi - oraz boczne - wzdluzne _ p rzenoszenie dzwieku przez strukture sciany zeW n~lrznej oslonowej Iub konstrukcyjnej).
W

mi zaleznie od dominujqcego zrodla przy czym wielkoscia podstawowq jest nik RA2 = Rw elr.

halasu,

+

wskaz-

Przytoczone wczesniej wskazniki i lr charakleryzujq zaleznosc miedzy wskaznikami Rw oraz RAt i RA2 (por. podrozdzial 14.3 Poradnika). Ocene izoIacyjnosci akustycznej sciany zewnetrznej przeprowadza sie na podstawie porniar6w wartoscr odpowiednich wskaznik6w izoIacyjnosci akustycznej danego rozwiazania, okreslonych w warunkach Iaboratoryjnych i por6wnania z wartosciamt wymaganyrni dla danego obiektu. Wedlug PN-871B-02151103 do por6wnania byla przyjmowana bezposrednio wartose wskaznika Rw, natomiast wg PN-B-02151-03:1999 wartosc wskazntka RA2 jest zmniejszana 0 2 dB i dopiero po takiej korekcji stanowi podstawe do oceny akustycznej danego

ee

.

h

2 3

pomieszczenia ogrzewane od meog~e:~~c . . . grzewanych oraz na a affil 1 po dd aszy rueog

2,6 4 Drzwi zewnetrzne wejsci?we. P 1 ki . Normy lub okreslana indywidualnie w projekcie technola- . t, - temperatura obliczeniowa w pomieszczetuu wedlug 0 5 eJ gicznym.

-

owa norma wprowadza inne wskazniki ocen Y izolacyjnosci akustycznej scian, W skaznik R,v ZOstal zastqpiony wskainikarni RA t i RA2 SI anowiqcyrni sume wskaznikow Rw i e, lr ( widmowe wskazniki adaptacyjne) stosowany-

os latecznie N

PN-B-02151-03:1999,

styczniu

1999 r. zostala ustanowiona nowa kt6ra od stycznia 2001 r. zastapita norme z 1987 r.

e

j

h......._

~
Lekkie sciany oslonowe

St"
Wymagania stawiane lekkim scianorn ostonowym

605 Wymagania odnosnie do konkretnej wartosci wspolczynnika przenikania ciepla w zaleznosci od przeznaczenia budynku zostaly podane w tablicach 19.4-;'-19.6. Ochrona przed k o r o zj a. W scianie 0510nowej z plyt warstwowych elementem narazonym na dzialanie korozji jest przede wszystkim okladzina zewnetrzna, W zaleznosci od materialu, z jakiego zostala wykonana, sq stawiane rozne wymagania. Okladziny z blach stalowych I. Powloki metal owe. Podstawowym sposobem zabezpieczania blachy stalowej jest cynkowanie ogniowe metoda Sendzimira. Normy dotyczace zabezpieczeri przez cynkowanie to: PN-EN 10142+Al:1997, PN-EN 10143:1997, PN-EN 10147+Al:1997. Przyjmuje sie, ze masa powloki cynkowej na blachach nie powinna bye mniejsza niz 275 g/m2, co odpowiada grubosci warstwy cynku ok. 20 urn. Oprocz powlok cynkowych stosuje sie powloki aluminiowo-cynkowe (AZ) zgodne z PN-EN 10215:2001 i cynkowo-aluminiowe (ZA) zgodne z PN-EN 10214:2001. Grubosc powloki wykonanej ze stopu aluminium i cynku nie moze bye mniejsza niz 20 urn, Odpowiada to masie powloki 150 g/m2 (AZ) i 255 g/m? (ZA). 2. Powloki lakierowe. Blachy stalowe z powlokq metal OW!!sa dodatkowo zabezpieczane powloka organiczna (lakierowa) nakladana w sposob ciagty, Do powlekania sq stosowane najczesciej nastepujace materialy: akrylowe AY, poliestrowe SP, poliestrowe modyfikowane silikonem SP-SI, poliuretanowe PUR, poliftuorowinylidenowe PVDF, polichlorek winylu - plastizol PVC (P). Wymagana nominalna grubosc powloki nie powinna bye mniejsza niz 25 urn. Okladziny z blach aluminiowych Blachy aluminiowe s!! zabezpieczane przed korozja powlokami lakierowymi analogicznie jak w przypadku blach stalowych. Powlok anodowych tlenkowych nie stosuje sie z uwagi na brak odpornosci na dalsza obrobke. Wymagania wobec powlok na blachach aluminiowych sa analogiczne jak wobec powlok na blachach ocynkowanych. Zagadnienia w y t r z y m a l o s c i o w e. Na wytrzymalosc plyty warstwowej, z uwagi na jej zlozona konstrukcje, maja wplyw nastepujace czynniki:

604 rozwiqzania w stosunku do wymagari normowych, Bezpieczenstwo poiarowe. Wymagania w tym zakresie sa po dane w dziale VI rozporzqdzenia [11]. Budynki podzielono pod wzerlttdem odpornosci pozarowej na piec klas A, C, DiE (od najwyiszej do najniiszej). Sciany zenetrzne, w zaleznosci od klasy odpornosci pozarowej blldynku, w ktoryrn beda zastosowane, powinny spelniac nastepuiace wymagania: _ w budynkach klasy A - EJ 120, _ w budynkach klasy B - EJ 60, _ w budynkach klasy C - EJ 30, _ w budynkach klasy D - EJ 30, _ w budynkach klasy E - nie okresla sie, Wedlug oznaczeri wprowadzonych przez CEN kryteriami stuzacymi do oceny odpornosci ogniowej sa: nosnosc (R), szczelnosc (E~, .izo[acyjnosc (I). Przy charakteryzowamu scrany obok wymienionych symboli podaje sie rowniez czas zachowania danej wlasciwosci w minutach, I tak np, zapis R 120/RE 60IREI 30 oznacza, ze dany element budowlany zachowuje nos nose przez co najmniej 120 min, szczelnose przez 60 min oraz izolacyjnose przez 30 min. Przy okreslaniu bezpieczeristwa pozarowego sciany zewnetrznej bierze sie pod uwage dwa czynniki. Pierwszy to zdolnosc do ograniczania rozprzestrzeniania sie ognia miedzy budynkami (sciana powinna spelniac role przegrody, gdy odleglosci miedzy budynkarni sq mniejsze od wymaganych). W tym przypadku wymaganie odpornosci ogniowej, tj. zachowania nosnosci, szczelnosci i izolacyjnosci, dotyczy calej sciany i polaczenia sciany ze stropem. Drugi czynnik to ograniczanie rozprzestrzeniania sie ognia i dymu miedzy kondygnacjami budynku. Wymagana odpornosc ogniowa dotyczy wowczas pasa nadproiowo-podokiennego wraz z polqczeniem ze stropem. Nalezy zaznaczyc, ze wymagana odpornosc ogniowa sciany oslonowej odnosi sie do zlqcza sciany ze stropem i pas a nadproiowo-podokiennezo sciany. Odleglosc w pionie miedzy e otworami w scianach zewntrtrznych budyn k' ow powinna wynosic co najmniej 0,8 m. Jako wymaganie dodatkowe przyjmuje sie m.in., ze warstwy elewacyjne scian zewnetrznych budynkow wysokich (25-;.-55 m) i wysokosciowych (ponad 55 m) powinny bye wykonane z materialow niepalnych, a w przypadku okla. dzin szklanych nalezy stosowac szklo 0 podwyzszonej wytrzymalosci na uderzenia, tlukacs sie na drobne, nieostre odlamki. Trw a los e. Pod tym pojeciern rozumie silt zachowanie przez budynek wyjsciowych cech uiytkowych przez zakladany czas. W budownictwie mieszkaniowym i uzytecznosci publicznej przyjmuje sie okres uiytkowania od 50 do 70 lat. W tym czasie budynek nie powinien utracic wlasciwosci uiytkowych oraz nie powinny nadmiernie wzrosnac koszty uzytkowania. Oczywiscie nie wszystkie czesci budynku musza charakteryzowac sie identycznq trwaloscia, Moina tu wyroznic czesci trwale (trwalose rowna trwalosci budynku), utrzymywalne (dopuszcza sie okresowe naprawy lub konserwacje), wymienialne (elernenty, ktore co pewien czas nalezy wyrnieniac, np. pokrycie dachowe). Scianorn oslonowym stawia sie wymaganie, aby ich trwalosc byla rowna trwalosci budynku lub zblizona do niej. Poniewaz 0 trwalosci sciany oslonowej (szkieletowej) decyduja poszczegolne jej elementy, jui w fazie projektowania konstrukcji oraz produkcji ksztaltownikow nalezy zwrocic uwage na zastosowanie prawidlowych zabezpieczeri antykorozyjnych. Stosowane w konstrukcjach stopy aluminium nie sa odporne na dzialanie srodowisk korozyjnych. Dotychczas do ich zabezpieczania powszechnie sa stosowane powloki lakierowe proszkowe i powloki anodowe tlenkowe. W Polsce zostaly przyjete nizej wymienione wymagania wobec powlok. Powloki lakierowe proszkowe _ grubosc ~ 60 urn, _ twardosc wzgltrdna - nie mniej niz 0,7, _ przyczepnosc do podloza (okreslana metoda siatki naciec) - stopieri 0, _ wyglad powloki - klasa analogiczna jak dla powlok w przemysle motoryzacyjnym. Powloki anodowe tlenkowe _ grubosc ~ 20 urn, . _ wyglad zewntrtrzny (wysoka jakosc zgodrue z wymaganiami norm), . _ stopieri uszczelnienia powloki - wartosc unpedancji wieksza niz 10 Q. , Na podstawie dotychczasowych doswiadcz~? (przeprowadzanych badari) moina stwierdzlC• ze powloki proszkowe w porownaniu z innymi powlokami malarskimi odznaczaja sie wiekszq odpornosciq na korozje, Powloki anodowe tlenkowe maja mniejsza trwalosc, a ich niestaranne wykonanie prowadzi do zniszczenia powlok po kilkunastu latach eksploatacji. poza wyiej wymienionymi rodzajami powlok sq stosowane rowniez inne. Na przyklad dla seian z oszkleniem strukturalnym przewiduje Sitr stosowanie nastepujacych powlok nakladanyeh w postaci cieczy lub proszku: poliestrowej SP, poliestrowo-silikonowej SP-SI, poliftuorowinylidenowej PVDF, akrylowej AY, poliuretanowej PUR, epoksydowej EP, alkidowej AK. Powloki te powinny spelniac nastepujqce wymagania: - przygotowanie powierzchni aluminium ehromianowanie lub fosforanowanie i chromianowanie - masa 0,4-;.-1,2 g/m2, - wyglqd powierzehni - bez krater6w, zadrapan, pecherzykow, - kolor - brak kryteriow, - polysk - brak kryteriow, - grubosc powlok (minimalna); i tak: przy malowaniu proszkowym: • jednowarstwowo 60 urn, • dwuwarstwowo 110 urn, przy malowaniu wyrobami cieklymi: • PVDF dwuwarstwowo 35 urn, • PVDF trojwarsrwowo 45 urn, • SP-SI (bez podkladu) 30 urn, • wodorozciericzalne 30 um, o inne termoutwardzalne 50 urn, • dwuskladnikowe 50 urn, - przyczepnosc do aluminium okreslana metodq siatki naciec - stopieri O. Wymagania techniczno-uzytkowe stawiane sclanom oslonowym z plyt warstwowych. Iz o l ac yj n o s c cieplna. W ply tach warstwowych nie dochodzi do kondensacji pary wodnej wewnatrz przegrody. Konstrukcja plyt oraz sposob ich laczenia powoduja, ze w tym przypadku praktycznie nie wystepuje problem mostk6w termicznych (mostek termiczny punktowy powstaje np. na srubie mocujacej plyte do. konstrukcji nosnej), 0 izolacyjnosci cieplne~ elementu warstwowego decyduje w zasadZle rodzaj materialu i grubosc rdzenia. Dlatego tez, aby dokonac oceny izolacyjnosci plyty v.:arstwowej, wczesniej nalezy okreslic obliczellIowqprzewodnosc cieplna materialu rdzenia.

B,

606
Tablica 19.10. Wymagania techniczne dotyczace welny mineralnej wg [2] Wtasciwosc Gestosc, kg/rrr'
Wspolczynnik

Zagadnienia konstrukcyjne Tablica 19.11. Wyrnagania techniczne dotyczacs pianki poliuretanowej wg [2] .
Wlasciwosc Gestosc, kg/rn! Wspolczynnik

607

19.4. Zagadnienia konstrukcyjne
Obliczenia. ~tat!czne scian metalowo-szkla_
nych. Obciqzenia, kt6re nalezy uwzglydniae przy projekt?~a.niu scian oslonowych, ~opisano IV ~ •• 19.~ mmeJszego rozdzialu, Zasadniczym obcl~zemem, kt6re nalezy uwzglydniac w obliezemach s~atyc~nych ~ciany, jest obciqzenle wywolane dZlalamem wiatru oraz obci~zenl'e ryg I'I .. 't d ciezaru wypelnienia konstrukcjl Ob .. . . . ciazerue parciem •oraz ssaniem wiatru wywoluj e uglycla .. . elementow szki.el~tu nosnego, tj, slup6w i rygli oraz stan naprezen. W obliczeniach sprawd . h mozna nrzvzajqeye mozna _przyJq~, slup zamocowany miedzy stropami pracuje jak belka jednoprzyslowa swobodnie podparta (ewentualnie jak dwuprzesl?wa, w przypadku gdy wysokosc slupa odpowiada wysokoscl dw6ch kondygnacJ'i) P d b lozeni . . 0 0 ne za ozerne mozna przyjac w odniesieniu do rygli - z~moco~anych. na. koricach do slup6w. Przyj~U~qCtakie zalozem~, nalezy jednak pamiytac, z~Jest ~o uproszczems. W rzeczywistosci slupy, niezaleznis od mocowania do stropu , s a rowrnez • .. . polaczone P?mlydzy soba na dlugosci. Wefekere ~trz~muJe sie schemat belki ciqglej z polaczeniamr przegubowymi. Obciazenie wiatrem nalezy przyjmowac zgodme . z wymaganiami PN-771B-02011 " Obci . Clqzenia w obliczeniach statycznych Ob " . wiatrem". . ClqZellle

Wartosc wyrnagana lub dopuszczalna
90·;-115 ~ 0,040 ~ 65 ~ 5500 ~ 70 ~ 7000 ~ 90 ~ 6500

W/(m·K)

przewodzenia ciepla

Wartosc wymagana lub dopuszczalna wartosc deklarowana
~ 0,025

na sciskanie pr6bek warstwowych, kPa Modul sprezystosci przy sciskaniu probek warstwowych, kPa Wytrzyrnalosc na rozciaganie probek warstwowych, kPa Modul sprezystosci przy rozciaganiu probek warstwowych, kPa Wytrzymalosc na scinanie pr6bek warstwowych, kPa Modul sprezystosci poprzecznej przy zginaniu belek warstwowych kPa
Wytrzyrnalosc

W/(m·K)

przewodzenia ciepla

Wytrzyrnalosc na sciskanie probek ~ 150 warstwowych, kPa Modul sprezystosci przy sciskaniu ~ 4000 probek warstwowych; kPa Wytrzymalosc na rozciaganie pro~ 180 bek warstwowych, kPa Modul sprezystosci przy rozciqga~4000 niu probek warstwowych, kPa Wytrzyrnalosc na scinanie pianki ~ 140 kPa Modul sprezystosci przy rozciaga~ 3000 niu probek warstwowych, kPa Zdolnosc do samogasniecia pianki samogasnaca

°

=

Rys. 19.1? .Obci'!zenie rownorniernj- rozlozone _ slup pracujs jak belka jednoprzltslowa: H - wysokose slupa (odleglosc pomiltdzy mocowaniami) L slaw slupow ' - roz-

Tablica 19.12. Wymagania techniczne dotyczace styropianu oraz polaczenia blacha-styropian wg [2] Wfasciwosc
Gestosc pozorna, kg/nr' Wspolczynnik przewodzenia ciepla, W/(m·K)

Wartosc wymagana lub dopuszczalna w zaleznosci od odmiany
15 15,0 ~ 0,040 ~ 2800 ~ 80 ~ 100 ~ 130 20 20,0 ~ 0,040 ~ 2800 ~ 100 30 30,0 ~ 0,040 ~ 2800 ~200 40 40,0 ~0,040 ~ 2800 ~220

Modul sprezystosci poprzecznej, kPa Naprezenie przy sciskaniu powodujqcyrn wzgledne, kPa

10%

odksztalcenie

ob.eiq~enia jes~ rowna 0,80 kN/m2. PrzeksztalcaJqc jednostki tak, aby uzyskac wynik w centymetrach, otrzymuje sie: H=300 cm L= 140 cm' J = 194 cm~ E = 7000 kN/cm2 Q = 0, 8· 10-4 kNicm2. Nastypnie, wykorzystujqC otrzymuje sie
lV=~=

zaleznosc

(19.1),

Wytrzymalosc na rozciaganie silq prostopadla do powierzchni, kPa Wytrzyrnalosc na scinanie, kPa Zdolnosc do samogasniecia Wytrzymalosc polaczenia na rozciaganie, kPa Wytrzyrnalosc polqczenia na scinanie, kPa Wytrzymatosc polaczenia pod wptywem dzialania temperatury; - wytrzymalosc na odrywanie po dzialaniu temp. 75°e - wytrzymalosc na odrywanie po dzialaniu temp. -20ce Odpornosc polaczenia na dzialanie cykli hydrotermicznych - wytrzyrnalosc na odrywanie, kPa

nie norma~200 ~ 150 lizuje si~ nie normalizuje sie ~ 150 samogasnace
150 90 100 100 100

~a rysunku 19.1? _pr~edstawiono w spos6b sehematy~zn~ obciqzenie dzialajqce na sciane oraz zale.zn?SCI pozwalajace obliczyc maksymaine UglYCIa. ~la tak ~rzy~ytego schematu Cle wyraza Sly wzorem w=~ maksymalne ugie-

5QLH4
384EJ
=

_ 5 .0,8.10-4 .140.3004 384.7000.194
Ab~ obliczyj maksymalne mozna ., . . przy~qc z uwagi ugiecie, nalezy przeksztalcic w sposob nastypujqcy

0,87

ern

5QLH4
384EJ (19.1)

gdzie:
I v - maksymalne ugiycie, em Q - obciqzenie wiatrem, kN/cm2 L - rozstaw slup6w, cm E - wsp6lczynnik sprezystosct, kN/cm2 J - moment bezwladnosci ksztaltownika em" Przyklad P .... ,. kond :. .rzYjmljmy, ze wysokosc slupa ( OW ygnacJl) Jest r6wna 3 m, a rozstaw slup .1,4 m. Slupy zostaly wykonane z ksztalI oWllIk6 1 .. " urmmowych 0 momencie bezwladnaSCI J w a194 4 Na podstawle. PN-771B-02 cm. all stwierdzono, ze wartosc dzialajqcego

obci~zenie jakie 't, na dopuszczalne zaleznosc (19 1) .

Q

wdopEJ. 384

LH4·5
1,0·7000·194·384 4 140.3004.5 .10 =
= 0,92 kN/m2

- wlasciwosci materialu okladziny, - wlasciwosci materialu rdzenia, - zespolenie okladzin z rdzeniem, - wyprofilowanie okladzin, - grubosc rdzenia, - spos6b podparcia. Wyprofilowanie okladzin i grubosc rdzenia wynikaja wylacznie z geometrii plyty, Natomiast

wlasciwosci materialu okladziny i rdzenia oral ich zespolenie sa okreslane na podstawie badan i powinny spelniac podstawowe wymagania zawarte w normach lub innych dokumentach, np. w aprobatach technicznych. W tablicach 19.10, 19.11 i 19.12 zestawiono wymagania dotyczqce rdzenia plyt warstwowych w zaleznosci od zastosowanego materiahJ.·

(19.2)

W pO\~'yz~zy,? Wzorze przyjyto zgodnie z wym~gamam!, ~e ugiecie maksymalne nie po:mno byc wieksze niz H /300, czyli Wdop = - 1, 0 c~ ..Waru~ek ten dotyczy przypadku, gdy wypelmeme szkieletu nosnego stanowia szy-

I~

if
~6~O~8 -L_ekk_'_i_e_s_ci_a~ny~o_sl_o_no~w~, =Za~g~a_dn_i_en_i_a_k_o_ns_t_ru_k_c~~~'n_e by zespolone. Przy szybach pojedynczych dopuszczalne ugiecie nie powinno bye wieksze niz H/200. Jak wspomniano wyzej, przedstawiony schemat obliczenia ugiec slupa pod obciazeniem wiatrem stanowi znaczne uproszczenie, dlatego ze zaproponowany tok obliczeri, opr6cz nieuwzgledniania faktu polaczenia slup6w na dlugosci, nie uwzglednia rowniez wspoldzialania z konstrukcja szkieletu elernentow wypelnienia, kt6re dodatkowo dosztywniaja konstrukcje. Poniewaz jednak obliczenie ugiec przy uwzglednieniu wszystkich niuans6w jest dosyc praco· chlonne, a stosujac powyzsze zaleznosci, jestesmy "po stronie bezpiecznej", to do obliczeri sprawdzajacych mozna je wykorzystywac, ObIiczenie ugiec nie wyczerpuje oczywiscie listy zjawisk, ktore powinny zostac uwzglednione w fazie projektowej. S~ to;

ti
~

t
a
k T 8

r
i'

I

~6~O~9 warstwowych 0 okladzinach, ktorych wysokosc nie jest wielka. Drugim dokumentem zawierajqcym wytyczne obliczania i projektowania s~ .Europejskie zalecenia dla plyt warstwowych wraz z dodatkowymi zaleceniami dla plyt z rdzeniem z welny mineralnej". Zamieszczone tam zaleznosci moga bye wykorzystywane przy obliczeniach plyt warstwowych, ale uzyskane wyniki pow inny bye odniesione do polskich wymagari, W tablicy 19.13 zestawiono zaleznosci, na podstawie ktorych mozna dokonac sprawdzajacych obliczeii podstawowych przypadkow, mogacych wystapic w praktyce. Oznaczenia w tablicy 19.13: Ms, Mo - dla belki jednoprzeslowej moment w przesle, dla belki dwuprzeslowej moment nad podpora, B, = EIAIE2A2e
EIAIE2A2 2

I:

,

a

6
~

Rys. 19.11. Uklad sit dziatajacych na rygiel w p1asz. czyinie sciany

J_v= 24Ew(3B-4a

Fa

2

)

(19.3)

-- nosnosc,
-- wyboczenie, -- wplyw momentu skrecajacego, -- wplyw sit poprzecznych. Ponadto powinny zostac sprawdzone m.in.: - nosnosc mocowania slup6w do konstrukcji budynku (przewaznie do stropow), - nosnosc polqczenia rygli ze slupami, - nos nose mocowania element6w wypelniajacych, - nos nose polaczeri klejonych szyb do ksztaltownik6w aluminiowych - niezwykle istotne zagadnienie w scianach z oszkleniem strukturalnym. Dotychczas rozwazano w zasadzie prace slupow nosnych, Co prawda zaleznosc (19.1) moze bye rowniez wykorzystana do obliczania ugiec rygli wywolanych obciazeniern wiatrem, ale w praktyee, przy typowym rozstawie slupow, ugiecia te sa znacznie mniejsze od dopuszczalnych, W celu sprawdzenia poprawnosci doboru zastosowanych w ryglach ksztaltownikow powinno sitt obliczyc ugiecia od ciezaru wypelnienia. Do obliczeri mozna przyjac, ze rygiel pracuje jak belka jednoprzeslowa swobodnie podparta i obciazona dwoma silami, Taki schemat wy· nika z faktu, ze panele stanowiace wypelnienie szkieletu sa oparte na ryglach za posrednictwern dwoch podkladek (rys. 19.11). Wymagany moment bezwladnosci ksztaltownika oblicza sie z zaleznosci

gdzie: F - sila od ciezaru wypelnienia, np. ciezar szyb, daN, a - odleglosc miedzy koricern rygla a podklad, kq podszybowa, m, B - dlugosc rygla, m, E - wspolczynnik sprezystosci, kN/m2, w - dopuszczalne ugiecie; w przypadku wypelnienia w postaci szyb zespolonych przyjmuje sie, ze maksymalne ugiecie nie powinno bye wieksze od 3 mm. Obliczenia statyczne scian z elementow warstwowych. Zlozonosc problemow, jakie napotyka sie przy obIiczaniu elernentow warstwowych, nie pozwala na scisle opisanie sposobu postepowania w przypadku analizy plyt warstwowych, Omawiajac sciany metalowo-szklane (slupowo-ryglowe), stwierdzono, ze zasadniczym obciazeniem, ktore nalezy uwzgledniac w obliczeniach, jest pareie i ssanie wiatru oraz ciezar wypelnienia w przypadku rygli. Natomiast w przypadku scian z plyt warstwowych niezwykle istotne jest uwzglednienie, poza dzialaniem wiatru, rowniez obciazeri wywolanych roznicq temperatur miedzy okladzinarni zewnetrzna a wewnetrznq. Plyty warstwowe sa bardzo czesto stosowane jako obudowa chlodni lub mroini, gdzie temperatura moze siegac -40°C. W okresie letnim przyjmuje sie, ze na zewnetrznej okladzinie ply. ty temperatura moze bye r6wna 60°C. W efekeie element warstwowy jest narazony na obciazenia spowodowane roznica temperatur ok. lOO°C. Roznicy tej nie mozna okreslic jednoznacznie, gdyz zalezy ona rowniez od grubosci oraz materialu rdzenia plyty (opor naplywu i odplywu ciepla powoduje, ze roznica ta jest nieco mniejsza).

- szerokosc podpor,

Obcil\ienie wiatrem oraz rozrnca temperatur dotyczy scian oslonowych. Natomiast plyty warstwowe sa stosowane rowniez jako elementy przekrye dachowych. W6wczas zagadnienie nosnosei i sztywnosci kompIikuje sie jeszcze bardziej, gdyz w obliczeniach nalezy uwzglednic rowniei obciazenie sniegiem oraz wplyw obciqzeri dlugotrwalych. Biorac pod uwage wylqcznie sciany oslonowe, w obliczeniach mamy do czynienia z obciazeniern wiatrem oraz obciazeniem roznicq temperatur, Dokonujac anaIizy statycznej pracy plyty, nalezy zatem sprawdzic rozne kombinacje dzialania tych obciazeri, a nastepnie w fazie projektowania konstrukcji uwzglednic najbardziej niekorzystny. Wartosci wspolczynnikow obciazeri oraz zaleznosci, na podstawie kt6rych powinno sie projektowac lub sprawdzac poprawnosc zastosowanych w konstrukcji sciany rozwiazari, podano w PN-841B-03230 .Lekkie sciany oslonowe i przekryeia dachowe z plyt warstwowych i zebrowych, Obliczenia statyczne i projektowanie". Oczywiscie nie tylko rodzaje obciqzeri lub ich kombinacje maja znaczenie przy analizowaniu pracy plyt. Duzy wplyw na nosnosc i sztywnosc plyt rnaja nastepujace parametry: - uklad statyczny - Hose i rozpietosc przesel,

-

sztywnosc gielna plyty

(19.4) (19.5)

LlT={a2T2-alTl)

-rozmca (19.6) jednostkowych przyrost6w liniowych obu okladzin

- rodzaj oraz rozmieszczenie lacznikow mocujacych plyty do konstrukcji nosnej, - grubosc blach stanowiacych okladzine dolna i gorna (wewnetrzna i zewnetrzna) plyty, - wyprofilowanie okladzin plyty, - kolor okladzin (przy rozpatrywaniu wplywu obciqzeri wywolanych roznica temperatur), - grubosc i material rdzenia, - wlasciwosci wytrzymalosciowe rdzenia, - zespolenie rdzenia z okladzinq, - stopieri wypelnienia przestrzeni pomiedzy okladzinami - np. w przypadku rdzenia z wel?y mineralnej i okladzin wysoko profilowanych Jest istotne, jak dokladnie material rdzenia wypelnia fale. Jak wiec widac, obliczenia statyczne plyt warstwowych sa zagadnieniem dosyc zlozonyrn. Podejmuj~c sie projektowania scian oslonowych ~ plyt warstwowych, mozna stosowac zaleznoSCI podane w PN-841B-03230. Nalezy jednak P~mitttae, ze norma ta stawia pewne ograniczenia Co do zakresu jej stosowania - dotyczy plyt

al,2 - wsp6!czynnik rozszerzalnosci liniowej materialu okladziny zewnetrznej i wewnetrznej, Tl.2 - temperatura rra zewnetrznej i wewnetrznej okladzinie, 11,2 - moment bezwladnosci okladzin zewnetrznej i wewnetrznej, e - odleglosc miedzy osiarni obojetnymi okladzin zewnetrznej i wewnetrznej, Al,2 - pole przekroju okladzin zewnetrznej i wewnetrznej, As - pole przekroju rdzenia,

Rys. 19.12. Oznaczenie poszczeg61nych wielkosci w przekroju plyty warstwowej

610 Tablica 19.13. Obliczanie moment6w zginajacych i ugiec plyt warstwowych
Wyprofilowa-

Lekkie }ciany oslonowe,.

Zagadnieniakonstrukcyjne 611

nie okladziny

Schernat obciqzenia

k 9,6Bs

13

Ms

Mo

,

WmlL't

~ ! ~

~ J
I

a:J:III]

J

L2GsAs

lis BD+ liD BD+~

gL2 8 0 qL2 I ---8 l+k

0 0 0 0

5qL4
384B (l+k)

~

-

-qL4

L2t1T
8e

j
tS.

I ILl ! ~ I I IL I I

t
2l

3Bs

L2GsAs
3Bs

~T
L

"'"
~.I_

L

L2GsAs
9,6Bs

---2e

3Bst1T

1
I+k

48Bs 1 +k (0,26+2,6k+2k2) t1TL2 1 +4k

----

1

----32e

~~ rysunku 19: 15 przedstawiono zakonczenie any. Istotne Jest, aby zakoriczenls takie by10 wykonane w sposob zapewniajaey odprowad~eme wody. Nalezy zwrocic uwage, aby okapnik odprowadzajqcy wode poza obreb sciany byl .z~~ocowa.ny pod listwa dociskoWll, co unie~ozhw~ podciekanle wody do wnetrza. Istotne Je~t ~akze odpowiednie ocieplenie, tak aby wyehmmowae ~ostki liniowe. Z kolei na rysunku 19.16 zarmeszczono przekr6j pionowy attySCI

I

~

~
I

L2GsAs
8Bs

t'k

(1-13)-t1T(le BD

qL2 8

13- 8

qL2

384B (1- 13)(1 +k) s

5qL4

I+k

~

L2GsAs

13)

Mo=-Ms

L2t1T (18e

13)

£1,2

-

wspolczynnik sprezystosci materialu

lacznie pianka montazowa 1ub "pocillgnil(cie"
szczeliny silikonem jest niewystarczajqce, Silikon uszczelni polaczenie, ale nalezy zapewnic mu oparcie w postaci np. sznura poliuretanowego.

okladzin, G., - rnodul sprezystosci poprzecznej materialu rdzenia, Wmax - ugiecie maksymalne. Szczeg6ly konstrukcyjne scian szkieletowych. Mimo ze lekkie sciany oslonowe sa stosowane w Polsce juz od wielu lat, to nie zawsze montaz sciany jest wykonywany prawidlowo. Na rysunkach 19.13, 19.14 i 19.15 przedstawiono rozwiazania konstrukcyjne zamocowania sciany do stropu budynku, polaczenia sciany z murem, zakoriczenia sciany. Sa to rozwiazania typowe, majace zastosowanie w wiekszosci przypadk6w, niezaleznie od systemu ksztaltownikow, z jakich wykonano szkielet nosny, Na rysunku 19.13 przedstawiono niezwykle istotny szczegol konstrukcyjny - zamocowanie konstrukcji nosnej sciany do budynku, w tym przypadku do stropu. Prawidlowe wykonanie polaczenia jest wazne, gdyi rna to bezposredni zwiazek z bezpieczeristwern uiytkownik6w. W szczegole tym nalezy zwrocic uwage na odpowiedni dob6r kotew, za posrednictwem kt6rych ship szkie1etu nosnego jest polaczony z konstrukcja budynku. Istotne jest rowniez, aby zostala zapewniona mozliwosc rektyfikacji slupa w obu plaszczyznach. Polaczenie sciany z murem budynku przedstawiono na rysunku 19.14. Najistotniejszym zagadnieniem jest w tym przypadku prawidlowe uszczelnienie styku lekkiej sciany z murem budynku. Wypelnienie wolnej przestrzeni wy-

V

1/

i

_.-

Rys. 19.14. Polqczenie sciany oslonowe] z rnurern budynku

11

-----------

__

__.1

Rys. 19.1~'. Przykladowe rozwi'lZanie attyki: 1_ blacha aluminiowa grubosci 1' 5 mm ,- 2 kat ~ownlik 50 x 50 x 3 .mm, 3 - sklejka wodoodporna, 4 _ elemen~ drewmany, 5 - element drewniany, 6 _ pustka powletrzna, 7 - mocowanie slupa fasady, 8 - szyba zespolona, 9 - kotew, 10 - welna mineralna poltwarda PTZ, 1.1 - papa, 12 - slup fasady, 13 - welna mineralna miekka MZ, 14 - k'ltownik 117 x 50 x 3 mm
15 - blachowkrety ,

Rys. 19.13. Zakotwienie sciany oslonowej: 1 - koteW rozprezna

~, czyli wykonczenia szczytu sciany. Podobnie jak w przypadku za~onczenia dolu sciany bardzo w~.zne Jest prawldlowe zabezpieczenie kon~t~Uk~JIprzed przedostawaniem sil( wody oraz JeJ ociepleme.

612

Lekkie sci any oslonowe

Nowoczesne rozwiqzanla

konstrukeyjne

613

19.5. Nowoczesne rozwiazania konstrukcyjne
Sciany prefabrykowane wielkowymiarowe zostaly zaprojektowane na bazie scian slupowo-ryglowych. Zasadnicza roznica polega na tym, ze na budowie nie montuje sie szkieletu nosnego ze stupow, wypelniajac go nastepnie roznego typu panelami, ale zespala sie gotowe fragmenty sci any. Fragmenty te skladaja sie z dwoch slupow potaczonych ryglami oraz zamocowanego juz wypelnienia. Najczesciej projektuje sie elementy wysokosci jednej kondygnacji i szerokosci ok, 1,2 do 1,8 m. Sciany prefabrykowane Sq przeznaczone do mocowania w budynkach 0 konstrukcji zelbetowej ptytowo-slupowej (stropy monolityczne). Zasadnicze zastosowania sciany takie maja w budynkach wysokich, Dzieki wykorzystaniu tego typu konstrukcji eliminuje sie potrzebe montowania rusztowari oraz zapewnienia placu na skladowanie elernentow montaz moze odbywac sie praktycznie "z kOI". Sciany dwupowtokowe. W przypadku tradycyjnych scian aluminiowo-szklanych mamy z reguIy do czynienia z gotowym juz systemem, ktory wystarczy dopasowac do danego obiektu. Natomiast sciany dwupowlokowe Sq praktycznie projektowane "pod" konkretny bydynek. Juz sarna nazwa wskazuje, ze sciany te skladajq sie z dwoch powlok - plaszczyzn. Plaszczyzne wewnetrzna moze stanowic tradycyjna sciana oslonowa 0 konstrukcji szkieletowej, z elementami stalymi oraz otwieranymi - oknami. Do tej konstrukcji jest dowiazana dodatkowa plaszczyzna, np. calkowicie przeszklona. Przestrzeri miedzy plaszczyzna wewnetrzna a zewnetrzna jest oczywiscie wentylowana. Dzieki temu jest mozliwe przewietrzanie pomieszczeri przez uchylone okna. Zaletami scian dwupowlokowych Sq: oslona powloki wewnetrznej od wplywu czynnikow atmosferycznych (wiatr, deszcz), polepszenie parametrow akustycznych ochrona przed halasem zewnetrznyrn, - mozliwosc wykorzystania energii slonecznej, Z uwagi na sposob przewietrzania przestrzeni miedzy zewnetrzna a wewnetrzna powloka mozna rozroznic trzy zasadnicze typy scian dwupowlokowych:

sciany dwupowlokowe calopowierzchniowe w ktorych powietrze zasysane u dolu fasad; (budynku) uchodzi na samym szczycie; powoduje to przenoszenie dzwiekow miedzy kondy_ gnacjarni oraz utrudnia wentylacje oknami (powietrze z pomieszczeri na dolnych kondygna_ cjach moze wpadac do pomieszczeri usytuowj, nych wyzej): - sciany dwupowlokowe kanalowe, w ktorych wystepuja zamiennie pionowe pasy elernen, tow skrzynkowych w polach okiennych i kanalow wywiewnych; w elernentach skrzynkowych pol okiennych przewiduje sie otwory nawiewne otwarte na zewnatrz i wywiewne do kanalu wywiewnego; wystepujacy ciag powietrza w kanale wentylacyjnym zasysa powietrze z pol okiennych, urnozliwiajqc przewietrzanie; takie rozwiazanie wymusza opracowanie indywidualne, go projektu dla kazdego budynku; sciany dwupowlokowe skrzynkowe; rna tu miejsce przewietrzanie fasady w ramach skrzynkowego elementu wysokosci jednej kondygnacji z pozioma przegroda co kondygnacja i pionowa najczesciej co kazde okno; wydaje sie, ze sposrod przytoczonych rozwiqzari to rna najwiecej zalet, a to z uwagi m.in. na rnozliwosc wietrzenia pomieszczeri oknami, zmniejszenie zuzycia energii na cele grzewcze, ograniczenie nagrzewania sie powietrza w przestrzeni miedzy powlokami, mozliwosc podzialu na strefy ognia.
Z oszkleniem mocowanym mechanieznie stanowia altematywe dla sci an szkieletowych. Z uwagi na brak ksztaltownikow konstrukcji nosnej zastosowanie sciany z oszkleniem mocowanym mechanicznie stwarza rnoiliwosc projektowania przeszklonych calych powierzchni, a nawet bryl, Druga istotna r6wClj miedzy obu rozwiazaniami jest to, ze w scianach z oszkleniem mocowanym mechanicznie nie przewiduje sie stosowania odwodnieri, Powoduje to koniecznosc takiego zaprojektowania i wykonania polqczeri miedzy taftami szlda, aby zostala zapewniona calkowita szczelnosNiezaleznie od systemu szklo jest mocowane srubami umieszczonymi w stozkowo-walcowych otworach wywierconych w tafti szldanej. Rozroznia sie zasadniczo dwa sposoby mocowania szkla do konstrukcji wsporczej: polaczenie sztywne oraz polaczenie przegubo\\1:

-

IV szkle .. Do oszkle~ie sa stosowane nastepuja; ce rodzaje szyb: pojedyncze, pojedyncze Iaminowane, zespo\one, zespolone laminowane sc~anach z os~kle.niem mocowanym me~hamczme zaklada SIl(, .ze sarno szklo nie jest elementern. konstrukcYJnym, w zwiazku z czym wszystkie obciazenia zewnetrzne oraz ciezar szkla sa ~rze~oszone przez konstrukcjy wsporczq, Mozna je podzielic na trzy podstawowe g.r~py: k?~strukcje stalowe, zebra szklane, :1~urnm!Oweciany slupowo-ryglowe. Mocowas me elementow konstrukcji wsporczej moze bye pr_zeg~bowe .Iub sztywne, w zaleznosci od rozwrqzan przyjetych w projekcie.

kich. scian zewnt;trznych w budownietwie nym",

ozol0

'Y

[5] In~trukcja nr 336 Instytutu Techniki Budowlan~J ..Wymagania odpornosci na uderzenia lekkich meprzezroczystych przegr6d pionowych" [6] ZUAT - 1511I.05 "Systemy lekkich scian oslo~ n~w.ych 0 konstrukcji szkieletowej z profili alummiowych",

[7] ~N-841B-03230 .Lekkie sciany os!onowe ~ .przekrycia dachowe z plyt warstwowych I zebrowych. Obliczenia statyczne i projektowanie". [8] P~-841H-93669 "Aluminium mum. Ksztaltowniki". i stopy alumi-

Bibliografia
[I] Ksiega konferencji .Nowoczesne oslonowe", Mrqgowo 1997. lekkie sciany

[9] PN-871B-02151 "Akustyka budowlana. Ochrona przed ha!asem pomieszczeri w budynkach" [10] PN-B-02151-3:1999 .Akustyka budowlana' Oc~:ona przed ha!asem w budynkaeh. lzolaeyj~ ~ose akustyczna przegr6d w budynkach oraz Izol.aeyjnosc elementow budowlanych. Wymagania", [II] Rozpo~'l~zenie Ministra Infrastruktury z dnia I~ kwietnia 2002 r. w sprawie warunk6w tech~~cznyeh, jakim powinny odpowiadac budynki I ich usytuowanie CDz.V. nr 75, poz. 690).

[2] Ksiega konferencji "Nowoczesne lekkie sciany oslonowe i okna", Mr'lgowo 1999. [3] Ksiega konferencji .Warszrat praey projektanta konstrukcji", Ustrori 2000. [4] In~trukcja nr 224 Instytutu Techniki Budowlanej .Wymagania techniczno-uzytkowe dla lek-

Sciany

Malerialy do robot dekarskich

61S
635 635 636 637 638 638 641 642 642 645 645 646 648 655

20

./< ....\' •i.iii ... ·; Roboty dekarskie i blacharskie
Waclaw Konecki Edward Kuklinski
weryfikacja i uzupelnienia

20"+. 20.·U. 20.-1.2. 20.-1.3. 20.-1.-1. 20.-1.5.
20.-1.6.

20.5. 20.6. 20.7.
20.7.1. 20.7.2.

Henryk Plessner

20.7.3. 20.S.

Krycie dach6w blachq Podklady pod blache .. .. . . .. . .. . . . . .. . .. .. .. . . . . . . .. . .. . .. . . . . . . .. . .. .. . .. . . .. Krycie blachq ocynkowana Krycie blacha cynkowq Krycie blacha rniedziana ,...... Krycie blacha trapezowa i falista . .. . .. .. .. . . .. . . .. .. .. .. . . .. .. . . . . . . .. . . .. . .. .. . .. . . Krycie blachq tloczonq w ksztalcie dachowek Krycie dachow plytami falistymi bitumicznymi lone pokrycia dachowe ,........................................................ Obr6bki blacharskie ,............................... Obr6bki czesci budynk6w wystajacych ponad polac dachu Dylatacje dach6w i stropodach6w Odwadnianie dach6w Zasady bhp przy robotach dekarskich i blacharskich

20.1. Materialy do robot dekarskich
20.1.1. Materialy do pokryc dach6wkami

Spis tresci
Materialy do robot dekarskich 20.1. 20,1.1. 20.1.2. 20.1.3. Materialy do pokryc dach6wkaml M . ly do pokryc papowych atena .' Lepiki i preparaty bltumlczne Materialy do pokryc dachowych z b1achy ~~~~~ :;~~~:
J

. . . . . . .. 615
615 . . .. 617 620 621 623

~~:~ .. . 4 20.2.1. 20.2.2. 20.2.3. 20.2.4. 20.2.5.

.~~~~~~.~~~.i.:::::::::::::::::::::::::::::::::
• • • • • • • • • .. ••••••

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..

.

~;~
623 625 625 625 625

Krvcie karpi6wk~ pojedynczo Krycle karpi6wk~ podw6jnie Krycie dach6wk~ zakladkow~ Krycie dachowka marsylska Krycie dachowkq holenderk~ Krycie dachowka mnich-mmsz Krycie dach6wk~ cementow~ ..................... :. . :. . . . .. . . .. . .. . . .. . .. . .. . .. . .......................... .... ............. . '

20.2.6.
20.2.7. 20.2.8. 20.2.9. 20.2. 10 . 20.3. 20.3.1. 20.3.2. 3 ;~:;·.4·. 2... 20.3.6. 20.3.7. 20.3.8. 20.3,9.

·k·····················
a

'

626
627 66;~ 628 628 629 631 632 633, 633,

o35

Ukladanie g~siorow ~~~~elniaj~cych i ozdobnych Montaz ceramicznych 1 cementowyc e erne . ... Krycie dachow pap~ :...................... . . Oao1ne zasady wykonywania pokryc z papy ............. dachow zelbetowych i betonowych Krycie pap hd . nych Pokrycia dachowe na podlo:i:ac rewm~ .:": : . . . . . . . . . . . pokrycia dachowe na warstwach izolacii terrmcznej

··:············h·' ~;6~' i

v:. . ~

Pokrycia odpowietrzane :....................... . chronionych warstw~ zwiru pokrycla z pap . h as asfaltowo-gumowych pokrycia bezspoinowe z despersYJnyc m Krycie gontami papowymi Dachy zielone .

.................. , .,

634"

'., 635,

Na wyb6r pokrycia dachowego maja wplyw nastepujace czynniki: - pochylenie polaci dachu, - nosnose konstrukcji dachu, - stopieri skomplikowania plaszczyzn dachu, - wzgledy estetyczne. W zaleznosci od tych czynnik6w dokonujemy odpowiedniego doboru pokrycia dachowego. lednak podstawowym warunkiem prawidlowego dzialania pokrycia dachowego jest odpowiedni jego dob6r w zaleznosci od pochylenia polaci dachu, ktore jest okreslone w PN-B-02361:1999 ,,Pochylenia polaci dachowych", Materialy podstawowe. Dachowki pod wzgledem materialowyrn dzieli sill! na cerarniczne (rys. 20.1) i cementowe (rys. 20.2). Opr6cz dachowek wyrabia sill! z tych samych surowcow gasiory (rys. 20.3) oraz dach6wki i wyroby 0 specjalnych ksztaltach elirninujqce koniecznosc wykonywania obrobek blacharskich elementow dachowych (rys. 20.4). Do uszczelniania spoin w pokryciach z dachowek uzywa sie zaprawy wapiennej 0 niskich markach, np. 8 (wg PN-90/B-14S0l), zmieszan~j z wloknami pochodzenia zwierzecego (np. slerscil!bydlecq) lub roslinnego (np. pocieta slom,!)b'ldz Polkitern, z wyjatkiem tych gatunkow dach6wek, ktore przez producenta zostaly prze-

znaczone do wbudowania na sucho. Stad koniecznosc zapoznania sill!przed przystqpieniem do ukladania dachowek z instrukcjq lub wytycznymi producenta. Kazda dachowka powinnarniec zaczep sluzacy do oparcia jej na Iacie, Brak zaczepu lub sciecie go pod kqtern 900 dyskwalifikuje wyrob. Mimo ze producenci przewaznie dostarczajq dachowki na paletach zabezpieczone folia, material ten powinien bye w okresie jesienno-zimowyrn przechowywany pod dachem. Dotyczy to rowniez gasiorow. Materialy pomocnicze. Do najczesciej stosowanych materialow pomocniczych nalezy zaliczyc: - kity trwale plastyczne z tworzyw sztucznych, np. Polkit, - drut miekki ocynkowany 01-;.-1,6mm (PN-671M-80026) przeznaczony do przywiazywania dach6wek do lat, - gwozdzie kwadratowe lub 0 .wymiarach od 2,2 x SO,O do 3,0 x 80,0 mm (BN-87/S028-12) stosowane do mocowania dachowek i gasiorow, - paski papy 0 wlasciwosciach zgodnych z PN-90/B-27604, sluzace jako podkladki uszczelniajace, - sznur konopny przesaczony smoll! odpowiadajacy wymaganiom PN-90/P-8S021 i przeznaczony do uszczelniania stykow dachowek zakladkowych, - folie dachowe 0 wysokiej przepuszczalnosci pary do wstepnego krycia pod zewnetrzne po-

Roboty dekarskie i blacharskie

Materialy do rob6t dekarskich

617 czyli nosnika (papy wykonane na bazie tektury, welonu szklanego, tkaniny technicznej, tkaniny szklanej, wlokniny przeszywanej, folii lub tasmy aluminiowej), Zastosowanie roznych (podstawowych) rodzajow pap przedstawiono w tabl. 20,1, Papa asfaltowa izolacyjna na t e k t u r z e jest produkowana z tektury nasyconej asfaltem irnpregnacyjnyrn. Jest stosowana do wykonywania izolacji przeciwwilgociowych i wodoszczelnych. Ze wzgledu na znaczna nasiakliwosc nie nadaje sie do pokryc dachowych, Wyrabiana jest w trzech odmianach, tj, na tekturze 0 gramaturze 333, 400 i 500. Przy oznaczaniu odmian produkowanych pap na tekturze wielkoscia charakterystyczna jest gramatura papy, czyli mas a 1 m2 tektury wyrazona w gramach, Oznaczenia odmian pap podkladowych i wierzchniego krycia maja forme ulamkowa, W liczniku podawana jest gramatura tektury, a w mianowniku zawartosc asfaltu w gramach na 1 m2 papy, Pap a pod k l ado w jest wyrabiana z tektury nasyconej asfaltem impregnacyjnym, powleczonej z obu stron masa asfaltowa z dodatkiem wypelniaczy mineralnych i posypanej obustronnie drobnym piaskiem lub rnaczka z lupku chlorytowo-serycytowego, Papy podkladowe sluzlj do wykonywania spodnich warstw pokryc dachowych oraz izolacji wodoszczelnych i przeciwwilgociowych. Papy podkladowe asfaltowe na tekturze produkuje sit< w odmianach: 333/1100, 400/1200, 40011400, 400/1600, 500/1300, 500/1500, 500/1700. Papy odmiany 33311100 nie wolno stosowac w pokryciach dwuwarstwowych. W pokryciach trzywarstwowych mozna jlj stosowac jako jedna z warstw podkladowych, ale tylko przy spadku dachu powyzej 12%, -P apy wi e rz c h n ie g 0 k r y cia sa produkowane z tektury nasyconej asfaltem impregnacyjnym, powleczonej obustronnie masa asfaltowa z dodatkiem wypelniaczy mineralnych wzglednie plastyfikatorow oraz posypanej z wierzchu posypka z lupku chlorytowo-serycytowego lub posypka kolorowa, Od spodu tekture posypuje sie drobnym piaskiem lub maczka chlorytowo-serycytowa. Papy

616 a) b)~C"l

b)

i i'6+lCl

;
'

~

30 ~A'

~~

I

C"l '"

i i i i

i
i

~v
c) d)~
"02 Dach6wki cementowe: a) karpi6wka poRys. ~ . . )k dw6jna, b) zakladkowa zwykla z wrl(bem, c arpi6wka pojedyncza

I

,

153

V
e)
Rys. 20.4. Elementy ceramiczne eliminujqce obrobki blacharskie: a) kominek wentylacyjny, b) odpowietrznik z dachowka, c) nasadka antenowa, d) dachowka stopieri do laweczek i stopieri kominiarski, e) dach6wka szczytowa, f) dach6wka przeciwsniezna z uchwytem pod plotek

d)

gtA
155
III

* *J
III!!PII

LP.____----cl~
400

*'

a

e)

-

f)

g)

,-'

r-e-t

0

~

krycie dachowe, stosowane najczesciej w tych dachach, w ktorych poddasza slj przeznaczone na cele uzytkowe, np. mieszkanie.

h){~IJ ~
+
400 ~

20.1.2. Materialy

do pokryc papowych

W Polsce jest oferowanych wiele rodzajow pap dachowych rozniacych sie wlasciwosciami technicznymi, wzornictwem i kolorystyka, Stad W niniejszym rozdziale zostana omowione niektore wyroby znajdujace sie na rynku krajo- wym.
Papy najczesciej dzieli sie pod wzgledern ~rzeznaczenia (papy izolacyjne, podkladowe I wierzchniego krycia) bljdi rodzaju osnowy,

Rys. 20.1.

Dach6wki ceramicz~e: a) karpi6wka~ b) holenderka, c) rnnich, d) mniszka, e) zakladko wa, f) zakladkowa pol6wkowa lewa, g) zakladkowa pol6wkowa prawa, h) marsylska

Rys. 20.3.

Gasiory dachowe: d) cementowy z kolnierzern

618
. Tablica 20.1. Dober rnaterialow na dachowe PO:~~I~ papow e w zaleznosci (wg PN-B-02361: 1999) (par. tez rozdz. 16. Pora ru ~ Rodzaj podloza Sposob krycia

Roboty dekarskie

i blacharskie

Materialy do robot dekarskich

619
od pochylenia polaci dachowych

Pochylenie
dopuszczalne,

% zalecane, %
1:3 I: 3 20~40 3~20 20: 40 2:3 20~40 3~20 20~100 20~80 3: 10 1:3 3~20 3~15 I: 3 20: 25 5~15

Beton

- bezspoinowe na - bezspoinowe na - papa tradycyjna papa tradycyjna

potrojme

dwoch warstwach papy trzech, w~stwach papy POd~?J~le

I: 20 1~20 20~60 3~30 20: 60 2: 20 20~60 3~30 20~370 16~125 3: 20 1~20 3~30 3~20 I: 15 20~30 5~20

Deskowanie

- bezspoinowe na dwrich warstwach papy - bezspoinowe na trzech,:-v~stwach papy - papa tradycyjna POd~?J~le - papa tradycyjna potrojrue - dachowka bitumiczna (gonty papowe) - na obiektach prowizorycznych papa asfaltowa lub smolowa pojedynczo - bezspoinowe na - bezspoinowe na - papa tradycyjna papa tradycyjna dwoch warstwach papy trzech, :-v~stwach papy POd~?J?-le potrojnie

Izolacja terrniczna

Papa perforowana

- bezspoinowe na trzech, :-v~rstwach papy - papa tradycyjna POd~?J?-le papa tradycyjna potrojrue

te stosuje sie jako wierzchniq warstwe pokrycia dachowego. .. d_ Papy asfaltowe wierzchmego krycia pro u kuje sie w odmianach: 400/1200, 400/1400, 400/1600, 500/1300, 50011500 i 50?/1700. Papa asfaltowa n a osn~wle z weI s z k 1an ego jest wyrabiana z welonu s~~:nego nasyconego obustronn~e po~leczoneso asfa1tem z dodatkiem wypelma,:z~ I _posypa~ego posypka mineralnq 0 wie~kosci ziaren od 0,32 do 1,0 mm 1ub maczka ml~e.ra1nll. Pape asfaltowa na welonie z wlokien szklany~h stosuje sie (zgodnie z PN-B-27620:l998) do. - zabezpieczeri wodochronn~ch. warstwowych, w polaczeniu z innymi rodzajami pap, . - pokryc dachowych wie1owarstwowych jako jedna z warstw, . - pokryc dachowych na sztywnym p~dlozu. W zaleznosci od przeznaczenia zgodm~ z PN-B-27620:l998 rozroznia sie dwa rodzaje papy asfaltowej na welonie z wl6kien s~klany~h: P - podkladowa do podstawowych izolacji przeciwwilgociowych i wodoszcze1n~ch, w szczezolnosci stosowanych jako spodnia warstwa pokrYc dachowych, . W - wierzchniego krycia do ?odstawowych IZO1acji przeciwwi1gociowych I wodoszcze1nych,

w szczegolnosci uzywana jako wierzchnia warstwa pokryc dachowych. Natomiast w zaleznosci od gramat~r~ welonu I'kien szk1anych i zawartosci asfa1tu z w o. . rozrozrna SIt( cztery 0 d mian Y pap asfa1towych: P/64/1200, P/lOO/12?0, PI10~/14~0, P/lOO/1600 oraz siedem odmian pap wierz h. kr~cia· W/64/1200 W/64!2000, ~~t~0/1200, . W/lOO/1400,' W/10011600,. W/lOO/2000 i W/120/l600. . Papa na osnowie z wl6kien szkl~ny~h wykazuJ:; duza lamliwosc, zwlaszcza w ms~c~ .tempe: ••.•. turach. Dlatego podczas ukladania j~~ w te. -; .. peraturze pomzej . lODe mog~ nastapic peknie-. 't. 0 cia przebiegajace w poprzek wstt(g.l. Pape daC! osnowie z wlokien szklanych nalezy ukla. .~ wylacznie na lepiku asfaltowym bez wype~~,~ cza na gorqco, Ulozenie tego wyrobu na lepi .~ na zim:o powoduje rozluznienie struktur~ papy~;!, czyniac ill bardzo podatna na uszkod~em~ me.,. chaniczne. Papy wyzej opisane stosuje ste t do pokryc odpowietrzanych., .. z Pa a asfaltowa na w l o k n i n i e pr p szywanej . (PN -B-?7621·1999) . jest przez _ . czona do wykonywania spodnich .war~tw R kryc dachowych oraz izo1acji przeclwwIl~O~~~ wych i wodoszcze1nych. Pape tt( produkuje Rys. 20.S. Dach pokryty gontami papowymi (fot. Isola-Platon)

nasycajqc wloknine asfaltem, obustronne powlekajqc masa asfaltowq z dodatkiem wypetniaczy mineralnych oraz posypujqo wierzchniq i spodniq strone drobnoziarnistq posypkq (od 0,32 do 1,00 mm) mineratnq lub nakiadajac przekladke adhezyjnq na spodnia lub wierzchnia strone wstegi papy. W zaleznosc] od zawartosci asfaltu rozroznia sie papy podkladowe odmian: P/1600, P/2000 i P/2400. Papy z wl6kniny przeszywanej nie wolno stosowac na wierzchnie warstwy pokrycia. Ze wzglt(du na naprezenia wstepne wystepujace w papie, powodujace niejednokrotnie odksztalcenia pokrycia, zaleca sie ukladanie tego wyrobu miedzy dwiema warstwami papy o wkladce tekturowej. Pap y t e r m 0 z g r z e w a In e sa produkowane na osnowie z wl6kniny poliestrowej lub welonu szklanego obustronnie powlekanych masa asfaltowa modyfikowanq, tj. zmieszanq z kauczukiem butadienowo-styrenowym lub atwektycznym poIipropylenem. Papy termozgrzewalne rnoga bye podkladowe (polbit PF 250/4000, welbit PF 200/4000 i zdunbit PF 180/3000) lub wierzchniego krycia (polbit WF 250/4000, welbit WF 200/4000, zdunbit WF 180/3000, junior WF 100/2000) przeznaczone do ukladania na podkladzie betonowyrn, z zaprawy cementowej Iub istniejqcym pokryciu papowym dach6w 0 pochyleniu do 20% (por. tez podrozdz. 16.4 Poradnika). Papy do p o k r y c od p o w i etrzanyc h. Do pokryc takich stosuje sie papy wentylacyjne i perforowane (aprobata techniczna ITB AT-15-2249/96) produkowane na nosniku w postaci welonu szklanego. Pape wentylacyjnq przykleja

na.

sil( do podloza gruboziarnistq posypkq do dolu na plackach lepiku. Pape perforowanq uktada sie na sucho bez zaklad6w, posypkq do dolu, smarujqc jq z g6ry lepikiem, a nastl',:pnie kotwiac punktowo do podloza z lepikiem przenikajqcym przez strone perforacyjnq. Papy bezosnowowe sq to papy asfaltowe produkowane na tasmie aluminiowej grubosci 0,90~0, 12 mm, Rozr6znia sil',:papy 0 symbolach: 9/800 - jednostronnie powleczone zmineralizowanq masa asfaltowa oraz 12/800 _ obustronnie pow1eczone zminera1izowanq masa asfa1towq. Papy bezosnowowe maja zastosowanie przy wykonywaniu wierzchniej warstwy pokryc dachowych oraz izolacji przeciwwilgociowych. Nie nalezy uzywae ich na stropach pelnych oraz podkladach z plyt izolacji termicznej. Gonty papowe (PN-EN 544:2000), nazywane rowniez dach6wkq bitumiczna, sq w ostatnich latach materialem pokryciowym dose powszechnie stosowanym. Produkowane sa one na bazie surowc6w bitumicznych z domieszkq wypelniaczy mineralnych. Jako osnowe stosuje sie welon z wl6kien szklanych; Wierzchnia strona jest pokryta gruboziarnistq, barwiona posypka mineralnq, kt6ra nadaje gontom estetyczny wyglqd oraz chroni asfalt przed szkodliwym dzialaniem promieni slonecznych. Na spodnia strone gont6w jest nalozona przekladka antyadhezyjna w postaci cienkiej, latwej do usuniecia folii polipropylenowej zabezpieczajqcej wyr6b przed sklejeniem w czasie magazynowania i transportu. Gonty papowe sq produkowane w kilku kolorach i 0 roznych ksztaltach. Na rysunku 20.5 pokazano fragment dachu pokrytego gontami papowymi.

Roboty dekarskie i blacharskie

Materialy do rob6t dekarskich

621 konywania pokryc dachowych i obrobek blacharskich. ~owierzchn!a blach powinna bye rowna, gladka I obustronnie powleczona cynkiem. Blacha nie moze sie stykac z cementem, gipsem, kwasem itp. W czasie transportu blache w arkuszach przewozi sie ulozona na plask, a blache w kregach w pozycji stojacej, Podobne zasady dotycza magazynowania blachy. B I ac ha c ynkow a w alcow an a powinna odpowiadac wymaganiom normy PN-81/H-92900. W sprzedazy znajduje sie blacha 0 dokladnosci zwyklej i podwyzszonej (ze znakie~ Powierzchnia blach powinna bye gladka I rowna, a brzegi arkuszy obciete dokladnie pod katern prostym. B I a c h y s t a lowe pro f i Iowan e i f a Ii st e. Blachy faliste ocynkowane i nieocynkowane (rys. 20.6) znajduja coraz mniejsze zastosowanie w budownictwie. Wypierane sa przez blachy trapezowe powlekane lakierem dekarskim.

620 20.1.3. Lepiki i preparaty bitumiczne kuly tluszczowe itp. Lepiki po rozgrzaniu do 1600C rozprowadza sie na powierzchni cienkq warstwa. S~ uzywane do przyklejania papy oraz wykonywania powlok izolacyjnych. Lepiki asfaltowe bez wypelniaczy skladaja sie z asfaltu lub mieszanek asfalt6w z dodatkiem zywic i olejow, Po uprzednim podzrzaniu stosuje sie je do sklejania pokryc z pa~y, wykonywania pokryc papowych typu lekkiego i przyklejania papy do betonu. Sub e r i z 0 1 to odmiana lepiku asfaltowego. Preparat odznacza sie dobra przyczepnosci~ do stali i material6w izolacji termicznej. Po podzrzaniu do okolo 100°C nanosi sie go szczotka~i na oczyszczona i zagruntowan~ powierzchnie. Zuzycie preparatu wynosi 1-;.-2kg/m2. kow powierzchniowo czynnych oraz rozpuszczalnikow organicznych. Rozprowadza sie go szczotk~ dekarska, Preparatem tym rnozna gruntowac podloze betonowe, zabezpieczac i konserwowac istniejqce pokrycia lub wykonywac z niego samodzielne powloki izolacyjne. A I ubi t jest preparatem asfaltowo-aluminiowym stosowanym na zewnatrz obiektow jako powloka izolacyjno-dekoracyjna na wszelkiego rodzaju asfaltowe izolacje przeciwwilgociowe, pokrycia z papy, a takze do konserwacji pokryc i obr6bek z blachy ocynkowanej. W sklad Alubitu wchodza asfalty przemys!owe modyfikowane zywicarni syntetycznymi, proszek aluminiowy i rozpuszczalniki organiczne. Alubit odpowiedniej jakosci w 20°C powinien bye barwy brunatnosrebrzystej bez zanieczyszczeri i grudek, powinien bardzo latwo rozprowadzac sie pedzlem, Powloka musi bye jednolita, gladka, bez zaciekow, blyszczaca i rniec srebrny, metaliczny polysk, Kit y as f a Ito w e sq to mieszaniny asfaltow ponaftowych, wypelniaczy mineralnych, plastyfik~~or6wi dodat~6w zwiekszajacych przyczepnose do uszczelnianych plaszczyzn, A biz 0 I K F to nazwa handlowa kitu asfaltowego plastycznego. Stosuje sie go do wypelniania szczelin dylatacyjnych, uszczelniania obrobek blacharskich i do reperacji drobnych uszkodzeri pokryc z papy i blachy. Po zagruntowaniu uszczelniane miejsca wypelnia sie walkarni kitu formowanego w 30°C lub zalewa kitem podgrzanym do okolo 50°C. Zuzycie Abizolu KF wynosi okolo 1,5 kg/m2 uszczelnienia. Bit i z 0 I S B jest kitem stosowanym na goraco do zalewania spoin poziomych. . Do .m~teriaf6w pomocniczych zalicza sie: ?wozdzle papowe 0 srednicy 2; 2,5; 2,8 mm I dlugos~i 20, 25, 30 mm (BN-70/5028-13), podkfadki blaszane 025+30 mm wykonane z odpad6w blachy cynkowej lub ocynkowanej grubosci 0,5-;.-0,7 mm. 20.1.4. Materialy z blachy do pokryc dachowych

Lepiki asfaltowe .. Do klejenia pokryc asfaltowych stosuje Sll( lepiki na zimno lub na goraco. W zalezno~.ci od surowc6w zastosowanych do ich produkcJI rozroznia sie lepiki asfaltowe i smoloweL e p i k i a s f a It 0 w est 0 sow an. e n a z ~mn 0 skladaja sie z asfaltu, wypelmaczy rmneralnych (rnqczki lub wI6kien), oleju uplastycz.niajacego i rozpuszczalnika. S~ barwy czamej. Mozna nimi powlekae podloze, uzywajac do te-

go celu szczotki. ., . A biz 0 I G jest stosowany do sklepma wielowarstwowych izolacji z papy. Orientacyjne zu2 zycie preparatu wynosi 1,5-;.-2,0 kg/m . A biz 0 I D jest stosowany do krycia daLepiki smolowe chow 0 dowolnym kacie nachylenia, klejenia S~ otrzymywane w wyniku przer6bki smoly suze soba pap asfaltowych oraz do konserwarowej z wegla kamiennego. W zaleznosci od ilosci wypelniaczy rozroznia cji pokryc papowych. Zuzycie preparatu wynosi sie dwa rodzaje lepik6w smolowych stosowa-] 0,8+ 1, I kg/m2. D a c hoI e u m sluzy do konserwacji i renowanych na goraco: A _ bez wypelniaczy mineralnych, w tym ty-J cji wyschnietych i wylugowanych p.okrye.?achopu A 55/65 do smarowania polaci dachowyc~£ wych z pap asfaltowych oraz do izolacji antyo nachyleniu 9-;.-150 i typu A 65/70 do polaci . korozyjnej blaszanych pokryc dachowych. Z~0 zycie preparatu przy jednokrotnym smarowamu o nachyleniu 15-;.-25 , B _ z wypelniaczami mineralnymi pytowyrn~: wynosi 0,4-;.-0,6 kg/rrr'. lub wt6knistymi, w tym typu B 55/65 do polaci Bit i z 0 I P stozy do przyklejania na zimno padachu 0 nachyleniu 9-;.-200 i typu B 65/75 d~ .. py asfaltowej do podloza betonowego oraz ja0 ko samodzielna izolacja wodoszczelna typu lekpolaci 0 nachyleniu 20-;.-30 . .' ~ •.• T ere x M to lepik smolowy zwany miekkim. kiego. Aby uzyskac lepsze pol~cze!1ie materiaJest stosowany do konserwacji wyschnil(tych lu z podlozem, zaleca sie gruntoWae uprzednio i wylugowanych pokryc dachowych z pap S~O-i podloze Bitizolem R. Bitizol jest 0 konsystenlowych 0 malyrn kacie nachylenia dachu. Zuzy·-, cji polgeste], a jego. zuzycie przy j~dnokrotnym 2 smarowaniu wynosi 0,7+0,9 kg/m-. cie lepiku 0,5+0,8 kglm . < T ere x T jest stosowany na gor~co do konser·... Bit i z 0 I D stosuje sie przy robotach dachowacji pokryc dachowych z pap smolowych. Le-, wych do sklejania na zimno warstw papy aspik ten podgrzewa sie do 150°C i w stanie ~ty~; faltowej oraz do konserwacji i regeneracji wynym naklada sie na szczotke dekarsk~. ZuzyC\~,; schnietych i wylugowanych warstw pokryc dachowych. Zuzycie preparatu przy jednokrotnym lepiku 1,5+2,0 kg/m2.0j> 2 Uwaga: Lepik6w smolowych nie wolno stos~. klejeniu wynosi 0,8+ 1,1 kg/m . Bit i z 0 I G jest stosowany na zimno do uklawac na podloza wilgotnym. ~f'dania izolacji przeciwwilgociowych, zwlaszcza Inne preparaty bitumiczne';Ii, w miejscach, w kt6rych konstrukcja jest naraPas t y emu I s y j n e sluza do wyr6~n~wanI.~:. zona na drgania lub silny naper wody. Zuzycie plytkich ubytk6w w podlozu, przyleplUma stYe, 2 preparatu wynosi 1,2-;.-1,8 kg/m . ropianu, mocowania uszczelek poliuretanow'yC~; Lepiki asfaltowe z wypelniaczami ?:j:~~~nyw",", "modridn",h stosowane na gor~co. Jest to mieszanka skladajaca sie z asfaltu, wypelniaczy (rnaczka mineralna z dodatkiem wlokien) oraz pewnej ilosci plastyfikator6w takich jak oleje, pa-

?).

1=1000,2500,3000 Rys. 20.6. Blacha falista stalowa

,owlok ; ;,~\id:~o~,t~~:';:~:ka~~:;;r,'~o

';1

Materialy podstawowe Blacha stalowa ocynkowana 0 roznych parametrach technicznych produkowana do cel6w budowlanych, w szczegolnosci do wy-

Blachy niepokryte cynkiem powinny odpowiadac wymaganiom PN-84/H-92126. Blachy te moga bye dostarczone na budowe w stanie oliwionym, pasywowanym i niepasywowanym. B!achy tr?pezowe o c y n k o w a n e powmny odpowiadac BN-76/0642-34. Blachy mogq bye powlekane lakierami akrylowymi, poliestrowo.-silikonowymi lub polifluoro-winylidanowyrru. Blachy sa produkowane w roznych kolorach. Blachy rnoga bye dodatkowo pokryte folia polietylenowq zabezpieczajqcq powierzchnie lakieru dekoracyjnego przed uszkodzeniem. Blacha miedziana walcowana na z i m n 0 powinna odpowiadac wymaganiom PN-79/H-92710. Blacha miedziana jest latwa w.obr6.bce i odporna na korozje, Pod wplywem W~lgOCIpokrywa sie charakterystyczna patyna (zielony nalot). Blacha miedziana jest bardzo trwala; moze pozostawac na dachu od 100 do 300 lat bez konserwacji i czyszczenia. Arkusz tej blachy rna grubosc 0,55+0,65, a nawet 1,0 mm; mas a 1 m2 blachy (w zaleznosci od

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dach6w dachowkarni

623 ch6wki (rys. 20.10). Dopuszcza sie odchylki nie wieksze niz 10 mm.

622 jej grubosci) zawiera sie w granicach od 4,9 a) b)

20.2. Krycie dachow dachowkami
20.2.1. Uwagi ogolne Do ukladania dach6wek rnozna przystapic dopiero po calkowityrn wykonaniu podkladu i dokananiu jego odbioru, przy czyrn polac dachu powinna rniec odpowiedni spadek i rozstaw tat uzaleiniony od rodzaju dach6wki (tabl. 20.2). ponadto powinny bye wyprowadzone ponad dach wszystkie elementy przechodzace przez pokrycie dachowe, czyli przewody wentylacyjne i dymowe, nozki pod lawy kominiarskie, maszty itp., a przede wszystkim powinny bye wykonane wszystkie obr6bki blacharskie. Szczegolowe warunki krycia dach6w dach6wkami ceramicznymi okreslono w PN-711B-I0241. Krycie dachu dach6wkami zaleca sie prowadzic w temperaturze powyzej O°C. W wyjatkowych przypadkach mozna dach6wki ukladac w nizszych temperaturach na sucho. Przestrzeri poddasza powinna bye wentylowana przez wywietrzniki umieszczone w polaci dachu, najlepiej ceramiczne przeznaczone dla odpowiedniego typu dach6wek. Ponadto, bez wzgledu na typ dach6wek, powinny bye przestrzegane nastepujqce zasady: - krycie dach6wkami z uszczelnieniarni spoin zaprawa rnoze bye prowadzone w temperaturze powyzej +5°C utrzymujqcej sie w ciqgu calej doby, - dolny rzad dachowek powinien bye oparty na desce okapowej nachylonej odpowiednio do spadku dachu i pokrytej podluznyrni pas ami blachy ocynkowanej lub cynkowej 0 rozwinieciu co najmniej 200 mm; nastepne rzedy uklada sie coraz wyzej, tak aby dolne czesci wyzej umieszczonych dach6wek przyciskaly gorne

do 5,3 kg. Na pokrycia dachowe stosuje sie blache w. arkuszach i pasach. Najczt(sciej blachq miedziana kryje sie dachy w budynkach zabytkowych. Materialy pomocnicze S poi wo c yno w 0-0 lo.w i a~e (PN-761M-69401) jest stopem cyny I olowiu 0 te.mp~r~turze topnienia powyzej 3.00°C. ~al~z~osci od zawartosci cyny w stopie rozrozrua SIt(. _ cynt( 30% 0 znaku LC"30 lub LC-30A, _ cyne 40% 0 znaku LC-40 lub LC-40A, _ cyne 50% 0 znaku LC-50 lub LC-50A, _ cyne 60% 0 znaku LC-60 lub LC-60A. G w 0 i d z i e b I a c h a r ski e ocynkowane dlugosci 30 mrn, ostro zakonczone. Klamry do mocowania plyt falistych do platwi stalowych z blachy ocy_n~owaneJ 0 wymiarach 25 x 150 mm I grubosci 3 mm. S z p ilk i z drutu stalowego ocynkowanego, miekkiego, srednicy 1,572,5 mm. Gwoidzie budowlane (wg PN-70/5028-

'!!

Rvs. 20.7. Uchwyty do polokrqglych rynien dachawycb: a) z przytrzymywaczem pasowym, b) z przytrzymywaczem hakowym

Rozr6znia sit( uchwyty do rur okrqglych i rur kwadratowych. Do uchwytow sa przymocowane zaostrzone trzpienie 0 przekroju 10 x 10 mrn sluzace do wbijania w sci any murowane. Obejrna uchwytu sklada sie z 2 p610krt(g6w. Polaczenie p610bejmy z trzpieniem powinno bye trwale i nieruchome. (rys. 20.8). .

Rys, 20.10. Krycie karpiowka lub folia

pojedynczo:

1 - papa

-12). Nit y srednicy 374 mm do lqczenia rynien (wg PN-881M-82958). U c h w Y t y do r y n i e n z bedna:i? .0 ymiarach przekroju 4 x 25 mm. Rozrozm.a SIt(.trzy rodzaje uchwyrow: potokragle do ryme? WISZqcych, prostokqtne do rynien wiszqcych I katowe do rynien lezqcych. . . Uchwyty potokragle sa przewidzlane do ryruen srednicy 100, 120, 150 i 180 mm, prostokqtne natomiast do rynien 0 bokach 100 x 150 mm. Po wykonaniu uchwyty powinn~ bye ocy~kow~: ne. Do kazdego uchwytu nalezy przytwlerdz~c Wqsy z pask6w blachy sluzace do mocowama brzeg6w rynien. Uchwyty do p610krqglych rynien dachowych .Sq wykonywane w dw6ch odmianach - z ra~eniem kr6tkim (symbol Uk) i ramieniem dlugim (Ud), oraz w dw6ch postaciach -:- z przytrzymywaczem pasowym (rys. 20.7a) I przytrzymaczem hakowym (rys. 20.7b). . Ucnwyty z ramieniem kr6tkim sa przeznaczone do dach6w 0 spadku mniejszym niz 80%, a z ramieniem dluzszym - do dach6w 0 spadku wit(kszym niz 80%. U ch wyty do rur s p u s towych Sq ~ykonywane z bednarki 0 wymiarach przekroju 3 x

v:

Rys.

20.8.

Uchwyt

do okraglej

rury

spustowej:

a) obejma, b) trzpieri

Rynny dachowe roznych ksztalt6w wg PN-EN 612+AC: 1999 przedstawiono na rys. 20.9.

{illJWi &ii1
de

czesci nizszych.
- dachowki mocuje sie do podkladu; sposob ~ocowania zalezy od typu dachowki, pochylerua dachu i strefy klimatycznej.
e

{_\±Jl~{_
~

H

,t

1L

e

'r·

detod IU·t

,r

m

~~

r

I

1 wr~.·

.1

20.2.2. Krycie karpiewka

pojedynczo

Rys. 20.9. przyklady rynien dachowych. ~vg pN- .•••. -EN 612+AC:1999: a - wysokosc przedmeJ strany, b _ szerokosc dna, c - wysokosc tyln~~ strony, d o miary obrzeza (srednica lub szerokosc), e - szerok ,}

25 mm.

rynny

Krycie rozpoczyna sie przy okapie, a koriezy.przy kalenicy podwojna warstwa dach6wek. Ka~dy nastepny r6wnolegly do okapu rzad dachowek powinien zachodzic na nizej Iezqcy na sz~rokosci nie mniejszej niz 15 em, a dach6wki kazdego rzedu powinny bye przesuniete w stosunku do nizej lezacych 0 p61 szerokosci da-

Krycie dachowkq karpiowka pojedynczo nie zapewnia 'wystarczajacej szczelnosci i dlatego spos6b ten jest coraz rzadziej stosowany, np. przy dachach wielowarstwowych, kt6rych poddasza sa przewidziane na cele uzytkowe. Z tego tez wzgledu w zaleznosci od strefy klimatycznej kraju dachowki nalezy przywiazywac od strony poddasza drutem do gwozdzi wbitych do laty lub bezposrednio do lat. I tak: - w strefie klimatycznej II i III montuje sie co piata lub szosta dachowke w kazdym rzedzie poziomym, - w strefie klimatycznej I dachowki przywiazuje sit( do tat tylko na polaciach dachowych polozonych od strony najczesciej wiejqcych wi atr6w. Niezaleznie od mocowania dach6wek drutem powinny bye one ulozone na warstwie zaprawy wapiennej 1:2 lub cementowo-glinianej 1:3:2. Przy spadkach polaci dachowych od 45 do 50 dopuszcza sie ukladanie dach6wek na sucho, na paskach papy szerokosci odpowiadajacej rozstawowi lat.
0

20.2.3. Krycie karpiowkq

podwojnle

Rozr6i:nia sie tu dwa rodzaje pokryc: w koronke oraz w luske. W obu wypadkach w kazdyrn przekroju poprzecznym warstw dachu wystepujq dwie dachowki,

624
Tablica 20.2. Dopuszczalne pochylenie polaci dachu, rozstaw -02361: 1999) (por. tez. rozdz. 16. Poradnika) Rodzaj pokrycia Karpiowka: pojedynczo podw6jnie w luske podw6jnie w koronke Dopuszczalne pochylenie,

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dachow dach6wkami

625
lat oraz liczba dachowek % Rozstaw lat" ,cm 20+25 14+16 25+28 26+30 30732 34+36 30 na m2 (wg PN-B-

20.2.4. Krycie dach6wkl! zakladkowl! jest wyrobem najczeproducent6w. Zawiesza Sly Jl! na sucho na latach 0 rozstawie 300-.;-320 rnm (rys. 20.13). Dzieki wyzlobiesciej ?fe:owanym przez

Liczba dach6wek szt.!m2 28 47+50 50+58 18+20 18+20 17+20 30

~~c~6wka zakladkowa

Holenderka Zakladkowa Marsylska Mnich-mniszka

807120 607120 707100 607120 507100 507100 807150

• Dokladny rozstaw lat wynika z instrukcji (danych) producenta.

Krycie w k o r o n k e (rys. 20.11). Na kazdej lacie zaczepia sie dwie warstwy dachowek przy rozstawie tat wynoszacyrn okolo 250-.;-280 mm.

siersci bydlecej lub kitem trwale plastycznym, np. asfaltowym kitem uszczelniajacym. Moco. wanie dach6wek do Iat przebiega w podobny spos6b jak przy kryciu pojedynczym. Kry c i e w l u s k e (rys. 20.12). Wz6r taki uzyskuje sie, opierajac jeden rzad dachowek na jednej lacie przy rozstawie osiowym lat 150 mm.

Rys. 20.14. Krycie dach6wk~ marsylskq Rys. 20.13. Krycie dach6wk~ zakladkow~

20.2.6. Krycie dachowka

helenderka

Rys. 20.11. Krycie karpiowka podw6jnie w koronke Dolna warstwe dach6wek zaczepia sie 0 laty wystajacymi z dach6wki zaczepami. Warstwe gorna uklada sie, opierajac zaczepy 0 gorne krawedzie dach6wek warstwy dolnej, z tym ze poszczeg6lne warstwy uklada sie z przesunieciem styk6w prostopadlych do okapu wzgledem siebie 0 polowe szerokosci dach6wki z maksymalna tolerancja 10 mm. Podw6jne rownolegle do okapu rzedy dachowek powinny zachodzic na sasiednie nizej polozone rzedy na dlugosci 140-.;-150 mm. W zaleznosci od sposobu krycia i wymaganej szczelnosci dachu dach6wki moga bye ukladane na sucho lub na zaprawe, W obu przypadkach konieczne jest podlepianie styk6w rownoleglych do okapu zaprawa wapienna 1:2 z dodatkiem

Rys, 20.12. Krycie karpiowka

podw6jnie w luske

o kazda late opiera sie tylko jeden rzad dachowek. Wyjatkiem sa laty przy okapie i na kalenicy, na kt6rych wiesza sie dwa rzedy dacho- . wek (w koronke) zachodzace prawie catkowicie . na siebie. Dach6wki na pozostalych rzedach po: winny bye zaczepione noskami bezposrednio nil latach i przesuniete wzgledem siebie 0 p61 szerokosci dach6wki. Zasady mocowania dach6wek do lat i sposoby uszczelniania pokrycia sa takie same jak przy kryciu pojedynczym. Od strony poddasza wszystkie styki poziome powinny bye uszczelnione zaprawa z dodatkiem siersci bydlecej-

niom ~a powierzchni mozna ulozyc szczelne pokrycie. Warunkiem szczelnosci jest jednak ?okla~ne ~yko~anie podkladu latami pozostajqcymi w jednej plaszczyinie. Rzedy dach6wek uklada sit; r6wnolegle do okapu z zachowaniem zaklad6w szerokosci 70-.;-100 mm. Styki boczne uszczelnia siy konopny:o sznurem s~~lowym z tym, ze przy nachylemu. d~chu mmejszym niz 35° zaleca sie uszezelmame. st~k~w czolowych (poziomych) przez p~dlepl~m,e ich zaprawa wapiennq 1:2 z dodatkiem siersci bydlece], W str~fie III. obciazenia wiatrem na wszystkich po!aelach ~azda dach6wka zakladkowa powinna bye przywiazana od strony poddasza miekkim ~rutem do gwozdzi wbitych do laty,' a w stre~e I przymo~owana tylko na polaciach nara~?nych na najczt;s~iej wiejace wiatry. Dachowki zakladkow~ mozna tez ukladac na zaprawie. Za~~t~pokrycia zakladkowego jest jego szczeln?se I mm~jsz~ ciyi.a; niz w przypadku pokryCia z dachowki karpiowk], 20.2.5. Krycie dachowka marsylska

Dach?~ki holenderki, zwane tez esowkami, d~wmeJ byly bardzo populame, obecnie sa wyp.ler~ne przez dach6wki zakladkowe. Uklada SIt; je .na ~atach 0 rozstawie 260-.;-320 mm rzedami pOjedynczymi, r6wnolegle do okapu (rys. 20.15), rozpoezynajqc ukladanie od stro-

Rys. 20.15. Krycie dachowkq holenderka

~:ladan~e dach~wki marsylskiej (rys. 20.14) ~ t uw~zane za jedno z najtrudniejszych zajye ekarsk~ch. Uklada sit; jq na podkladach z lat ~ozstawlOnych co 340-.;-360 mm w spos6b pokobny jak dachowke zakladkowq, lecz dodatOW? u?zczelnia. Dach6wki powinny zachodzic na sleble .50-.;-70 mm. Mocuje sit; je w sposob POdobnyjak dach6wki zakladkowe.

ny polaci. ~zydy ny zachodzic na dy na ~lugosci lenderki mocuje kladkowe.

r6~nolegle do okapu powinsasiednle, nizej polozone rze70-.;-130 mm. Dach6wki hosit; do lat jak dach6 ki w za-

Nalezy jednak zwrocic uwage, ze dach6wki holender~ rnaja dwa sciete przeciwlegle naroza, a. w .zwlqzku z tym w pokryciu nakladajq sie na siebie tylko trzy grubosei dach6wek. Styki prostopadle do okap.u powinny tworzyc linie proste, lecz przesumt;te w kolejnych rzedach po-

626 ziomych. Dopuszczalne odchylki nie powinny przekraczac 10 mm/m i 30 mm na calej dlugosci dach6wek. Wszystkie styki dach6wek powinny bye od strony poddasza uszczelnione zaprawa w spos6b podany przy omawianiu pokrycia dachowego z dachowki karpi6wki w luske, 20.2.7. Krycie dachowka mnich-mniszka

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dachow dachowkamj

627 kraczac 20 mm na calej dlugosci pasa. Odstt(py miedzy sasiednirni rzedami powinny bye mak, . syrnalnie szerokie i rowne, a dopuszczalne odchylki nie moga przekraczac 5 mm. Dach6wki mnichy mocuje sit( drutem do tat lub w przypadku podbicia deskami i pap'l do gwozdzi wbitych w laty. W przypadku wieiyczek lub duzego spadku dachu zaleca sie wiqzac kaz. de go mnicha. Drut przeciaga sie przez otw6r w gl6wce. Dach6wki mniszki uklada sie na sucho, natomiast mnichy w poszczeg6lnych rzedach na zaprawie dekarskiej. Niewielka ilosc zaprawy naklada sie na glowke mnicha celem przyklejenia do zaczepu oraz w koricowej czesci, by w ten spos6b uszczelnic poszczeg6lne rzedy, 20.2.8. Krycie dachowka cementowa stawu ~okwi. Zachodzi tu zatem koniecznose dobram~ I.at na podstawie obliczen statycznych. podobme jak w przypadku innych typ6w dachowek w strefach klimatycznych II i III co piat lub .eo szostq d~ch6wkt( cementow'l w rzt(dzi~ po~!O~ym nalezy przywi'lzac drutem do gwozdzi w~lty~h w laty. Nie dotyczy to strefy I. Da:ho~ki w poszczeg61nych rzedach powinny bye ul?z,one na warstwie zaprawy wapiennej 1:3 gruboscl okolo 3 mm. wn.t(trz~ej styki gasiorow powinny bye bardzo starannie uszczelnione zap raw" W " h ' '. . 'to " rruejscac przecmama SIt( naro~y z k~Ienic'l stosuje sie czesto tzw, nakrywk! ceramlCzne (rys. 20.18) Iub wykonane z blachy.

Ukladanie dachowek mnich-rnniszka przebiega inaczej niz ukladanie innych rodzaj6w dachowek ceramicznych. Mocuje sie je bezposrednio na latach w taki spos6b, aby poszczeg61ne rzedy tworzyly pionowe rynny, Styki sasiadujacych mniszek zakrywa sie mnichami, mocujac je na wcieciach w taki spos6b, by pionowe rzedy tworzyly regularna fale (rys. 20.16).

20.2.9. Ukladanie

gasiorow

Rys. 20.16. Dach swiqtyni pokryty dachowka rnnich-rnniszka (fot. ze zbiorow H.Plessnera)

Podluzne styki dach6wek mniszka, mierzone w swietle maksymalnej szerokosci, powinny tworzyc linie prostopadle i rownolegle do siebie. Dopuszczalne odchylki nie powinny przekraczac 20 mm na calej dlugosci pasa. Odstepy miedzy sqsiednimi dach6wkami powinny bye takie, aby mozna bylo 2 rnniszki przykryc jednym mnichem. Dachowki mnichy uklada sie na zaczepach mniszek i mocuje drutem do lat w taki spos6b, ze kazdy mnich spoczywa na zaczepach dw6ch S'lsiednich mniszek. Tak utworzone pionowe rzt(dy powinny tworzyc linie prostopadle do okapu. Dopuszczalne odchylki nie powinny prze-

Pokrycie z dachowek cementowych jest pokryciem ciezkim i mniej trwalym od pokrycia dach6wkami ceramicznymi. Dach6wki cementowe maja takie same ksztalty jak dach6wki ceramiczne, lecz S'l produkowane w r6inych koloraeh. Zgodnie z wytycznymi producent6w dach6wki cementowe powinno sit( ukladac na dachach o spadkach od 22 do 60°. Niekt6rzy producenci dopuszczaja nawet krycie dachow 0 kacie nachylenia od 10° przy zmniejszonym rozstawie lat oraz po ulozeniu pod latami kontrlat i warstwy papy lub folii. Daeh6wki cementowe mozna ukladac nawet przy kacie nachylenia daehu 90°, jezeli kaidy element przymocuje sie drutern do Iaty, Omawiane dachowki uklada sie i mocuje podobnie jak dach6wki ceramiczne. Rzedy dachowek r6wnolegle do okapu powinny zachodzic na sasiednie nizej ulozone rzedy na dlugosci 60-;-.90 mm, przy czym trzeba respektowac sade, ze im spadek dachu jest mniejszy, tyni .• szczelniejsze powinno bye pokryeie dachowe; czyli wiekszy zaklad poszczeg6lnych rzedow dach6wek i rnniejszy rozstaw lat. W kazdym poziomym rzedzie dach6wek styld . prostopadle do okapu powinny bye przesunie te wzgledem styk6w w rzedzie sasiednim 0 p61 szerokosci dach6wki z tolerancja 10 mm. pay pokryciu dachu dach6wkami cementowymi ja·, ko pokryciem ciezkim nalezy zwrocic uwag~ na przekr6j lat, kt6ry jest uzalezniony od roz'

Gqsiorami kryje sie naroza i kaIenice dach6w bez .wzgIt(du_na r?dzaj pokrycia. Gasiory uklada SIt(be~posredmo po ul~zeniu ostatniego rzedac~ow~k ~a .zaprawle wapiennej 1:2: 12 1 prz!w_Iqzu~e SIt( re drutern ocynkowanym do gwozdzl.wbItych w late kalenicow'l (rys. 20.17) lub narozna, Drut nalezy przewlec przez otw6r

?u

Rys. 20.18. Krycie ,,""siorami narozy -t I - nakrywa, 2 - gasiory

k a Ierucy .

~0.2.10. Montaz ceramicznych ~ cementowych elernentnw uzupelniajqcych IOzdohnych Producenci .dach6wek eeramicznych i cementowych oferuja eIe~enty uzupelniaj,!ce. UmozliwlaJq one trw ale I estetyczne ulozenie pokrycia dachowego we wszystkich plaszcz\,znach dachu. Sa to elementy wykonane z teso sarnezo materiahr ~o d~ch6wki i dostosowane -wygI'Ide~ do ~dpo~vledmego ich typu. POllIewaz eIementy uzupelniaj'lce montuje sie podczas ukladania dach6wek na polaci dachu WlYC. rzed przyst'!Pieniem do prac dekarskich p naIezy. szczeg610wo ustalic lokalizacje (miejsce montazu) tych element6w. ~alezy zaznaczyc, ze zostaly opracowane i objete ~orm~ PN-EN 516 z grudnia 1998 r. urzad~ema; ktore S'l mocowane na stale do konstrukCJI nosnych dachow pochylych i przeznaczone do wchodzenia i chodzenia po daehu podczas dozoru, konserwacji i remontu urzadzeri dachowych. Urzadzerua te sa wykonane z metali odpornych. na kor~zjt(, jak rowniez niewrailiwych na oddzl~!ywame czynnikow atmosferycznyeh. O?PO~OsC korozyina materialu powinna odpowl~dac .co najmniej odpornosci staIi cynkowaneJ ogruowo,

Rys. 20.17. Ukladanie gqsior6w: a) na zaprawie: J - drut 2 - I t 3 ' . ' a a, - zaprawa, 4 - gqslOf' b) na ,ucho' 1 . 2 ' 4 . gllSlOf, - kJamra, 3 - lata kalenicowa 1 - W~pornik, 5 - folia dachowa, 6 - uszczelka wenylacYJna, 7 - lata, 8 - kontrlata
W g'lsiorze i zakoticzyc wezlem, Gasiory powinny ~achodzie na siebie 80-;.-100 mm. Gqslory . kal . na narozach uklada sie od gzymsu do . e~lcy, szerszym koricern ku dolowi. Rzad g"_ Slorowpow" t _ I' . 't 't c". mren worzyc mIt( prostq 0 toleranJl nleprzekraczaj'lcej 10 mm, Od strony ze-

628

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dach6w papa

629

20.3. Krycie dachow papa
20.3.1. Ogolne zasady wykonywania z papy pokryc

Pokrycia z papy moga bye stosowane na polaciach dachowych 0 spadkach nie mniejszych niz 1%. Przyjecie odpowiedniego pochylenia jest uzaleznione od podloza, na kt6rym papa bedzie ukladana, a w szczegolnosci od rodzaju papy i przyjetej technologii wykonawstwa (por. tabl. 20.1). Wiatr wywiera na dach parcie i ssanie. Ssanie jest niebezpieczne dla pokryc papowych, gdyz sprzyja odrywaniu papy od podkladu. Dlatego tez nalezy unikac pokryc papowych na dachach stromych. tj. 0 pochyleniu wiekszyrn niz 31 Ze wzgledu na zmiany temperatury zewnetrznej w naszyrn klimacie (temperatura latem dochodzi do 40°C, a zimq do -30 C) przy ukladaniu papy jest wymagane dylatowanie podkladu betonowego i bardzo staranne konserwowanie pokrycia. Wada pokryc z papy jest nieestetyczny wyglad polaci dachu, choc ostatnio spotyka silt na rynku papy 0 roznej kolorystyce i wzorach. Krycie papa powinno bye rozpoczynane dopiero po calkowitym zakoriczeniu na dachu prac murarskich, ciesielskich, blacharskich i tynkarskich. Podczas krycia dachu papq nalezy spelnic nastepujace wymagania: - prace powinny bye wykonywane w sprzyjajqcych warunkach atmosferycznych, tj. przy minimalnej temperaturze +5 C (z uzyciern lepik6w na goraco) oraz powyzej + 10DC (z uzyciern lepik6w na zimno), - im mniejsze nachylenie dachu, tym wieksza powinna bye liczba warstw papy (nie dotyczy to papy termozgrzewalnej), - zaklady pas6w papy warstwy wierzchniej powinny bye ulozone zgodne z kierunkiem najczesciej wiejacych w danym rejonie wiatr6w. Przy konstruowaniu pokryc papowych nalezy brae pod uwage dodatkowo wymagania zawarte w PN-891B-02361. I tak: 1. Papa na osnowie z welonu szklanego moze bye stosowana wylacznie na jedna warstwe pokrycia wielowarstwowego. 2. Przy spadkach ponizej 3% jedna warstwa pokrycia powinna bye wykonana z papy na tkaninie technicznej.
D. D D

3. Pokrycie z papq wentylacyjna nalezy stoso. wac wylacznie na dachach betonowych. 4. Pap wentylacyjnych nie wlicza silt do liczby warstw papy w pokryciu. 5. Przy pokryciach ukladanych bezposrednio na izolacji termicznej jedna z warstw powinna bye wykonana z papy na tkaninie technicznej. Przed przystqpieniem do ukladania papy nalezy zapoznac silt z instrukcja producenta papy. 20.3.2. Krycie papa dachOw zelbetowych i betonowych Wymagania dotyczace podloza. Podlozem betonowym pod pokrycia dachowe mega bye prefabrykowane plyty dachowe, warstwy gladzi cementowej ulozonej na elementach prefabrykowanych lub na warstwach izolacji termicznej. Zastosowanie plyt prefabrykowanych jako bezposredniego podloza pod pokrycie papowe jest rnozliwe jedynie w przypadku dokladnie wykonanych i zmontowanych prefabrykat6w, co jest w praktyce najczesciej bardzo trudne. Styki miedzy elementami prefabrykowanymi . powinny bye wypelnione zaprawa 0 wytrzymalosci nie mniejszej niz 10 MPa. Podloze nalezy oczyscic i zagruntowac asfaltowa emulsjq anionowa lub innym dopuszczonym do stosowania srodkiern gruntujqcyrn. Nad stykami plyt ulozye nalezy dodatkowe paski papy podkladowej asfaltowej szerokosci okolo 250 mm i przymocowac je punktowo do podloza. Ma to zabezpieczyc pokrycie przed pekaniem przy przejsciu nad zlaczarni. . W przypadku podloza z zaprawy cementowej ulozonej na warstwie izolacji termicznej minimalna jego grubosc powinna wynosic 35 mm, a wytrzymalosc na sciskanie powinna bye wieksza niz 8 MPa. Podloze nalezy zdylatowac co 2-;.-3 m, pamietajac, ze dylatacje gladzi powinny sie pokrywac z dylatacjami konstrukcyjnymi. Na pokryciach dachowych ze sredniowymiarowych elernentow prefabrykowanych (np, plyt korytkowych) jest wymagane ulozenie jastrychn cementowego grubosci 30-;.-40 mm. Podloza betonowe i zaprawy cementowe mUSZqbye dojrz> le (wysuszone) i uzyskac przed ulozeniern papy wilgotnosc mniejsza niz 6%. W przypadk"

pokryciu. Prze~ przystqpieniem do robot pokrywczyC? nal~zy zagruntowae podloze asfaltowq emulsja ~m~now~ lub innym dopuszczonym do stosowania srodkiem gruntujqcym. Ukladanie pap?, na podlozu betonowym. Pr~~d rozpoczecrem krycia papa nalezy sprawdzic, czy w mleJscach, gdzie jest przewidziane mocowa~ie obr~?ek blacharskich, hak6w rynnowych, instalacji odgromowej itp., Sqosadzone kolki lub klocki. Uklad~nie pokryc!a dachowego nalezy rozpoc~ynac po uplywie 12 godzin od sprawdzema, czy zagruntowany podklad jest dostatecznie. su.chy. ~p:awdzenie takie polega na przyklejeniu lepl.klem na goraco, w dowolnie wybranych miejscach, trzech do pieciu kawalkow papy 0 powierzchni oketo 1,0 m2. Po ostygnieciu lepiku podejmuje sie probe oderwarua Ich. o~ podkladu. Jezeli cdrywana papa rozwarstwia sre, to podklad mozna uznac za odpowiedni, nat~miast jezeli podczas odrywania pap~ odch~dz~ od podloza, to z rozpoczeciern krycia nalezy jeszcze poczekac do czasu dostate~zneg? wyschniecia podloza. Do powyzszej proby me nalezy stosowac lepik6w na zimno, Uklad.a~~epokrycia dachowego rozpoczyna sie od najnizszego punktu polaci dachowej, tj. od okapu,

Rys. 20.19. Obrobka dylatacji termicznej dachu wg [2J: 1 - pokrycie, 2 - pasek papy. 3 _ blacha ocynkowana, 4 - podklad z papy

~emper~tllra !epiku ~a gorqc~ powinna wyno!Ie. 160-:-180 C. LepI.k zbyt zirnny szybko stygrue po rozsm~rowalllu na podlozu, a w zwiqzku z tyrn unremozliwta prawidlowe klejenie papy. Dlu.gose poszczeg61nych odcink6w papy nie rn_0ze przekraczae 6-;.-8 m, a szerokosc zakla. dow powmna. wynosic co najmniej 100 mm. P~z~ sto~owamu papy bezosnowowej z folii alu~mllloweJ maksymalna dlugose odcinka nie moze przekraczac 3,0 m. Zaklady papy rownolegle d? pochylenia dachu nalezy wykonywac w takl ~pos6b, a~y widoczne kraw~dzie zakladow znajdowaly sie na stronie przeciwnej niz kien~ne~ naJcz~sciej wiejqcych w danyrn rejonie

w_ zaleznosci od liczby warstw papy szerokose pierwszego pasa powinna wynosic: - przy pokryciu dwuwarstwowym - 1/2 szerokosci wstegi,
-,P:zy pokryciu tr6jwarstwowym - 1/3 szerokOSCI st~gl. w ~d?owiednia sze~okose pierwszego pasa drugiej warstwy powinna wynosic: - przy pokryciu dwuwarstwowym - pelna szerokosc wstegi, -p:zy pokryciu tr6jwarstwowym - 2/3 szerokosci wst~gi. SZe k " . ro osc plerwszego pasa trzeciej warstwy p;zy pokryciu tr6jwarstwowym powinna bye rowna pelnej szerokosc] wstegi, :r~e? przylepieniem rolke papy nalezy rozloye I tak pozostawic na pewien ezas w celu przy~to~owania sie materialu do podloza oraz wyehmmowania odksztalcen. Przed prz y kl" . . ejernem prerwszej . warstwy papy w podkla-

wratrow,

~ajl.epsze wyniki przy ukladaniu papy uzyskuje Sl~: sT?ar~Jqc lepikiem na goraco zar6wno podlo~~, jak I pap~ oraz lacze "klejqce do klejacego . Zasada ta dotyczy tez lepikow na zirnno. Przed ~ejeniem papy na zimno nalezy nieco odczekac w celu umozliwienia odparowania :o~puszczalnika z lepiku, Pape mozna przykleJa~ do podloza dopiero wtedy, gdy palec przylozony do rozsmarowanego lepiku nie ulesa zabrudzeniu. <> 20.3.3. Pokrycia drewnianych dachowe na podtozach

:~~;:r.!E:~~El:;1~£~l::::~

na~ezy obroblc dylatacjs termiczna dZle (rys. 20.19).

Wyma~ania dotyczace podloza, Podklad pod pokr~c.le dachowe wykonuje sie z desek szerokosci 120-;.-180 mm i grubosci zapewniajqcej

630 sztywnosc podloza przy danym roz~ta,,;ie kr~kwi. Przyjeta grubosc powinna wyn.lka~ z obh: czeri statycznych. Najczesciej stosuje Silt.deskl grubosci od 19 do 32 rnm. Deski nalezy Iqczye na styk (przy zachowaniu 2 mm przerwy). W miare potrzeby deski mozna takze Iqczye na przylge, Przy wykonywaniu _polaci da<:howych w rejonach, gdzie jest przewidywane silne ssace dzialanie wiatru, zaleca silt lqczenie desek na wpust. Deski powinny bye mocowane do krokwi przynajmniej dwoma gwozdziami. Zaleca silt ukladanie desek strona dordzeniowa do gory. Po ich wyschnieciu zapobiega to twarzaniu sie zaglebieri, w ktorych moglaby Sly zatrzyrnywac woda. Podklad pod papy rnoze bye te~ wy~~nywa~y ze sklejki drewnianej lub odpowiedniej odmiany plyt wiorowych, Polaczenie arkuszy powinno wypadac na krokwi. Czola desek powinny spotykac sie tylko na krokwiach, a szczeliny miedzy deskami nie powinny przekraczac 2 mm. Krycie papa na deskowaniu ..Pierw~zq ~ar~twlt pokrycia mocuje silt do podloza gwozdziami papowyrni, Nastepne klei sie na lepiku, dodatkowo mocujac takze gwoidziami. Ogolne zasady do: boru pap sa takie same jak w przypadku pokryc ukladanych na betonie. Na pierwsza warstwe zaleca ~iy stos?wae nie pape podkladowq, ale papy wierzchniego krycia, ukladana podsypka do gory, co rna na celu wytworzenie miedzy nia a podkladem ~ desek szczeliny powietrznej do odprowadzenia nadmiaru wilgoci z powierzchni drewna. Rozroznia sie dwa sposoby krycia dachu papa: rownolegie i prostopadle do okapu. Przy kryciu pas ami r6wnol.e.glymi do ok a p u (rys. 20.20) w celu latwiejszego mocowania pierwszego (dolnego) arkusza oraz ~la unikniecia sfaldowania sie papy na sk.utek mer6wnomiernego naciagniecia zaleca Sly wstepnie rnocowac jq na obrzezu co 0,5 rn, a potem zageszczac gwozdzie do rozstawu 50 mm. Nastepne warstwy uklada sie juz na lepiku, naciagajac je w kierunku okapu z~ p~m~cq twa;dej szczotki, a nastepnie n:ocuje Sly _Je g~oz~ dziami jedynie przy gornej krawedzi, Gorne~ warstwy papy nie wolno przybijac gwozdziami z obu stron (jak pierwszej), gdyz papy wierzchniego krycia podlegajq nieraz znacznym od-

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dachow papa 631 - plyty warstwowe ze styropianu oklejonego papq, - plyty z welny mineralnej twardej dopuszczone pod bezposrednie krycie papa, - plyty pilsniowr, miekkie impregnowane srod. kiem ogniochronnym i grzybobojczym, - inne rodzaje plyt termoizolacyjnych dopuszczonych do stosowania pod bezposrednie krycie papa, Nalezy zwrocic uwagy, ze zgodnie z rozporza, dzeniem Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 r. (Dz.U. nr 75, poz, 690) maksymalna wartosc wsp6lczynnika U dla stropodachow przy temperaturze wewnytrznej > 16°C powinna wynosic 0,30 W/(m2.K). Przed przystqpieniem do ukladania plyt nalezy sprawdzic prawidlowose spadkow dachowych oraz wykonae wszystkie roboty poprzedzajqce (montaz swietlikow, wywietrznikow, masztow antenowych itp.). Podloze z plyt izolacji termicznej powinno bye zabezpieczone przed zawilgoceniem (np. przelotnymi opadami) przez niezwloczne ulozenle na nirn co najmniej jednej warstwy papy. Zasady wykonywania pokryc, Do krycia papq plyt izolacji termicznej zaleca sit; uzycie (w przypadku stosowania pap tradycyjnych) trzech warstw papy asfaltowej. Plyty terrnoizolacyjne nalezy kryc pap,! w kierunku od kalenicy do okapu, natychmiast po ulozeniu izolacji cieplnej.

Wt

Rys. 20.20. Krycie pasami rownoleglyrni do oka~u: 1 - warstwa gorna, 2 - warstwa doIna, 3 - lepik, 4 - okap z blachy, 5 - podklad z desek, 6 - gwozdzie

Rys. 20.21. Krycie pasami prostopadlymi do okapu: 1 - warstwa gorna, 2 - warstwa dolna, 3 _ lepik, 4 - podklad z desek, 5 - gwoidzie

ksztalceniom, zatern sztywne ich zamocowanie mogloby doprowadzic do deforrnacji pokrycia. .. Nalezy zwrocic uwage, ~e pierwsz~ warstw~. papy szerokosci pol rolki uklada Sly wzdluz okapu w taki sposob, aby wystawala ona p?za obreb okapu oketo 60 mm. Po zam?cowamu pierwszego arkusza papy p:z~ okaple u~lada siy nastepny arkusz szerokoscl.calej rolki t~ aby zakrywal on na szerokosci 100 mm go~ny brzeg pierwszego arkusza. Arkusz mocuJ,e sie do podkladu wzdluz gornego brzegu gwoz; dziami papowymi co 0,5 m, a dolna krawedz co 100 mm. . Czynnosc te powtarza sie przy mocowa~1U nastepnych arkuszy papy pierwszego krycia Pierwszy arkusz drugiej warstwy papy ~kla.da sie na lepiku, rnocujac go dodatkowo gwoz~zlami na gornym obrzezu co 250 mm .. Drugi atkusz papy uklada sie tak, aby zachodzil 100 ~ na gorne przymocowane gwoi~ziami o~rzeze pierwszego arkusza, z mocowarnem na go~:m obrzezu gwozdziami co 250 mm. Czynnosc ~ powtarza sie przy mocowaniu nastepnych arkuszy drugiego krycia dachu. . Przy kryciu pasami p r o s t o p a dl y m! do 0 k a p u (rys. 20.21) pierwszy odcinek pap! pierwszego krycia przerzu~a sie pr~ez ka~e~' ce, mocujac go jednostronnie wzdluz rOZW!01 tej wstegi gwozdziami co 100 rnrn. GwozdzIe nalezy wbijac, zaczynajac od gory. Papa ukla-

dana prostopadle do okapu na wiekszych pochylosciach rna sklonnosc do naprezania sie, a wiec gdyby gwozdzie byly wbijane od dolu, mogloby nastqpic sfaldowanie wsteg], Uwaga ta dotyczy wszystkich warstw pokrycia. Drugi odcinek papy uklada sie w ten sposob, aby zachodzil 100 mrn na juz ulozony odcinek. Nastepnie smaruje silt zaklady lepikiern oraz przybija siy gwoidziami w rozstawie co 100 mm. W ramach drugiego krycia pape uklada sit; na lepiku oraz mocuje sie jq gwoidziami. Pierwszy pas drugiego krycia szerokoscl rolki mocuje sie dodatkowo gwoidziami jednostronnie do podloza co 300 mm tak, aby zaklad nastepnego pasa pokryl gwoidzie. Drugi pas drugiego krycia powinien zachodzic na poprzedni okolo 100 mm i bye przyrnocowany gwoidziami "pod zaklad" jednostronnie w rozstawie co 300 mrn, Podobne czynnosci p.owtarza sie przy wykonywaniu kolejnych odclnk6w pokrycia. 20.3.4. Pokrycia dachowe na warstwach izolacji termicznej Po~tO:iaz plyt izolacji termicznej. Wytrzymalo.scOraz sztywnose plyt izolacji terrnicznej powlnna bye taka, aby pod wplywem przewidywanychnaciskow zewnytrznych nie nastt;powaly uszkodzenia pokrycia. Wymagania takie spelniaja: ~ plyty styropianowe ze styropianu sn'lcego odmiany M30, samoga-

Plyt termoiZolacyjnych ze styropianu czy welny mineralnej nie gruntuje sie przed klejeniem papy, gdyz mogloby to zmniejszye ich izolac~jnosc. Najlepiej wiec zastosowac plyty styropianowe laminowane fabrycznie papa, Nalezy zwrocic uwagy, ze w tym wypadku pod warstwq termoizolacji powinna sie znajdowac warstwa papy paroizolacyjnej.
W instrukcji ITB nr 223/79 zaleca sie ukladanie warstwy paroizolacyjnej we wszystkich przypadkach uzasadnionych wynikami obliczeri cieplno-wilgotnosciowych, uzalezniajqc jej stosowanie od obIiczeniowego cisnienia pary wodnej w pomieszczeniu. Praktyka wykazala jednak, ze niernal w kazdym przypadku stosowanie paroizolacji jest korzystne - zwieksza bowiem zywotnosc izolacji cieplnej. W przypadku krycia papa asfaltowa aluminiowa kazda rolke papy nalezy przeciqc na odcinki

r

Roboty dekarskie i blacharskis 632

Krycie dach6w papq
---T

633

dlugosci 2-;.-3 m, aby uniknac zbyt duzych ruchow papy po pr:zyklejeniu. Odcinki te klei sie lepikiem asfaltowym na gor~co, srnarujac nim powier:zchnier asfaltowa w trakcie ro:zwijania papy:z rolki. Przy kryciu dach6w i:zolowanych termicmie nalezy przestrzegac nastepujacych zasad: I. Styki plyt i:zolacyjnych powinny bye odpowiednio przesuniete w:zgl~dem siebie. 2. Pokrycia wykonane na izolacji termicznej powinny bye w:zmocnione wkladka :zpapy na tkaninie technicznej. 3. Nie zaleca sie na tego typu podlozu stosowac pokryc :zpapy na osnowie z wl6kien s:zklanych. 4. Nie wolno stosowac pap be:zosnowowych :z folii aluminiowej do pokryc ukladanych na warstwach i:zolacji termicznej. 5. Przy wykonywaniu pokryc na warstwie izolacji ze styropianem b~di plytach warstwowych zabrania sie stosowania lepiku na zimno, 6. Nalezy tak zorganizowec prace, aby utozona w danym dniu izolacja termiczna :zostala pokryta jedna warstwa papy. 20.3.5. Pokrycia odpowietrzane

7

r
I

6

Rys. 20.22. Kominek odpowietrzaj~cy: 1 - pierwszy czlon kominka, 2 - wentylacja, 3 - tasma uszczelniajqca, 4 - papa zgrzewalna, 5 - izolacja termiczna, 6 _ paroizolacja, 7 - papa perforowana, 8 - drugi czlon kominka

Rys. 20.23. Uklad warstw przy wpuszczeniu papy pod obrobki blacharskie: 1 - warstwa odpowietrzajaca, 2 - pokrycie dachowe, 3 - odboj z zaprawy cementowej, 4 - pierwsza czc;sc obrobki blacharskiej, 5 - druga czc;sc obrobki blacharskiej, 6 - tynk, 7 - pas siatki tynkarskiej

Rys. 20.24. Uklad warstw pokrycia zabezpieczonego warstwq zwiru: 1 - zwir, 2 - asfaltowo-gumowa masa dyspersyjna, 3 - tkanina szkJana, 4 - masa asfaltowo-gumowa, 5 i 6 - Birnatizol, 7 - odcinek papy klejony punktowo jednostronnie do podloza, 8 - zaprawa cementowa, 9 - izolacja terrniczna, 10 - paroizolacja, 11 - konstrukcja dachu, 12 - dylatacja w gladzi zalana masa asfaltowa

Aby :zapobiec negatywnym skutkom akumula- . cji pary wodnej w przegrod:zie, trzeba stworzyc odpowiedni system wentylacji. Nalezy nad warstwa izolacji cieplnej utworzyc szczeliny wentylacyjne i polaczyc je z powietrzem zewnertrznym systemem wlot6w i wylotow (nawiew i wywiew) umoiliwiaj,!cych wymiane powietrza. Przy wykonywaniu pokryc dachowych na niekt6rych stropach pelnych (niewentylowanych) nalezy przewidziec odpowietr:zanie stropodach6w. Przyjmuje sie koniecznosc umieszczania ukladu odpowietrzajqcego w stropodachach pelnych nad pomieszczeniarni 0 cisnieniu pary wodnej 1800-;.-2100 Pa. Odpowietrzanie takie zapobiega wytwarzaniu sie cisnienia pod papa, a tym samym przeciwdziala powstawaniu percherzy, Funkcje warstwy odpowietr:zaj,!cej pelni papa wentylacyjna perforowana P.P501900, kt6ra umozliwia wyr6wnanie cisnieri pod pokryciem papowym. Na papie perforowanej umieszcza sie kominki wentylacyjne (rys. 20.22) (srednio I kominek na 40-;.-80 m2 dachu - zgodnie z wytycznyrni ITB zawartyrni w aprobacie technicznej AT-15-2260/96).

W okresie wysterpowania na dachu wysokich temperatur (naslonecznienie) kominki odprowadzaja wilgoc ze stropodachu na zewnatrz, a w okresie niskich temperatur pr:ze:z kominki jest zasysane suche powietrze. Zastosowanie komink6w wentylacyjnych w pokryciu zmniejsza op6r dyfuzyjny podloza i pozwala na odparowanie wilgoci spod pokrycia. Kolejnosc prac przy ukladaniu pokrycia z zastosowaniem warstwy odpowietrzajqcej z papy perforowanej przedstawiono nizej, Paper perforowana uklada sie bez przyklejania na zacrruntowanym podlozu podsypka do dolu, pasy ~klada sie na styk bez zaklad6w. Nastepnie . smaruje sie paper lepikiem asfaltowym bez wy; pelniacza na gorqco. Lepik przechodzac prz.ez otwory w papie, kotwi j'1 punktowo do podloza, W pr:zypadku duzych pochylosci zaleca sie ko., twienie papy perforowanej pr:zy g6rnych obrzezach do Iistew zabetonowanych w gladzi wyr6wnawc:zej. Papy perforowanej nie nalezy ukla-. dac w miejscach, w kt6rych moze nastqpic inti}; tracja wody pod pokrycie dachowe, np. w pasl.e przyokapowym, pr:zy dylatacjach konstrukcyr nych budynku oraz przy wpustach dachowye~.· Wentylacje szczeliny powietrznej w pokry:IU odpowietrzanym mozna zapewnic, wpuszczaHc paper pod obr6bki blacharskie (rys. 20.23).: Zamiast papy perforowanej mozna stosowac paper wentylacyjna z gruboziarnist'1 posypk'1. na calej powierzchni, lecz nie wlicza sie jej do licz-.

by warstw pokrycia. Jezeli w papie znajduje sie margines wolny od posypki, co umozliwia klejenie papy na zaklad, warstwe odpowietrzajaca w takim przypadku mozna wliczyc do liczby warstw pokrycia. Zasady ukladania pokryc na warstwie wentylacyjnej sa identyczne jak przy pokryciach na papie perforowanej. 20.3.6. Pokrycia z pap chronionych warstwa

zwiru
W przedstawionym tu rozwiazaniu warstwa zwiru spelnia funkcje dekoracyjna oraz oehronnll przed szkodliwyrn dzialaniem prornieni sloneeznych. ~ przypadku zastosowania pokrycia wzmaeniaJ1!eegoz warstwa zwiru stropodach moze bye r6wnoczesnie tarasem. Pokrycia z warstwa zwiru rnozna wykonywac jako odpowietrzane (rys. 20.24) z zastosowan~empapy perforowanej lub z warstwa wzmocmona ulozona na stropodachu pelnym bez odp.owietrzenia. Pokrycia wzmocnione wykonuje 51,< gl6wnie z pap zgrzewalnych na osnowie zdwojonej z tkaniny szklanej i welonu szklanego. Papy te charakteryzuja sie duza odpornoscia na przebicie i wysoka zawartoscia bitumu. Pokrycia tego typu wykonuje sie na dachach o malym nachyleniu (do 5%). Dlatego jako war-

stwe dodatkowa zewnetrzna stosuje sie pokrycie bezspoinowe z dyspersyjnych mas asfaltowo-gumowych zbrojone siatka z wl6kna szklanego. Na tak wykonanym podlozu uklada sie warstwe zwiru grubosci co najmniej 50 mm, przy srednicy zwiru od 16 do 32 mm (ziarna zwiru powinny bye okragle). Nie nalezy zamiast zwiru stosowac innych material6w, np. tlucznia, ostre krawedzie moga bowiem uszkodzic pokrycie oraz sprzyjaja osadzaniu sie drobnych zanieczyszczeri z powietrza, co prowadzi na og6l do utraty wlasciwosci filtracyjnych warstwy. 20.3.7. Pokrycia bezspoinowe z despersyjnych mas asfaItowo-gumowych Pokrycia bezspoinowe wykonuje sie na warstwie pokryc z papy przy nachyleniu dachu poniiej 5%. Podklady pod pokrycie bezspoinowe pr:zy spadkach dachu od 3 do 5% moga stanowic dwie warstwy papy podkladowej odmiany 40011200. Przy spadkach od 1 do 3% oraz w korytach i koszach dachowych podklad powinien bye dodatkowo wzmocniony jedna warstwa papy na tkaninie technicznej. Powloki bezspoinowe moga bye tez stosowane do konserwacji starych pokryc papowych, a nawet do wzmacniania pokryc nowych. Pokry-

634 cie nanosi sie na powjerzchnie recznie, rozprowadzajac astaltowo-gumowa mase dyspersYJnq cienkimi warstwarni grubosci od H-2 m~ na powierzchni dachu. Mase rozprowadza ~I~ za pomocq szczotek dekarskich, tat drew~lany~h lub pacek. Powloka wysycha po up~wle 1:~ godzin, w zaleznosci od temperatury I .grubosci warstwy. Kazda nastepna warstwe ~~zna natozye przy zrnianie kolor~ pop_rz.e~m~~warstwy z brunatnej na czarna me pozmej ~IZ po ~plywie dwoch dni. Uzytkowanie powl~rzchm p~: krytej masa asfaltowo-gumo~q _~oze nastapic po uplywie 3~ 10 dni,.w zal~znosci temperatury, wilgotnosci powietrza I grubosci ",:~rstwy. Prac pokrywczych nie mozna prowadzlc. podczas deszczu oraz przy temperaturze powietrza

Roboty dekarskie i blacharskie

Kryciedachow blacha Drugq i kazda nastepna warstwe uklada sie tak,

635 Wars twa roslinna na stropodachu pozwala znacznie zrnniejszyc straty ciepla w zimie i obnizyc temperature nad powierzchniq stropodachu w rniesiacach letnich. Uklad warstw w dachu zielonym pokazano na rys. 20.28.

ieby byla przesunieta w stosunku do poprzedniej 0 polowe modulu, a dolna krawedz zakrywala gwozdzie mocujace warstwe poprzedniq i pokrywala si~ z gorna krawedzia wyciecia miydzy noskami tej warstwy. Kazdy gont przybija sie dwa razy: raz bezposrednio do podloza i drugi - w trakcie przybijania kolejnej warstwy. Sposob obrobki niektorych elementow dachu pokazano na rys. 20.27.

?~

ponizej 5°C. .' Powloki asfaltowo-gumowe mozna w razle. potrzeby zbroic wkladkami z tkaniny s~klaneJ. Jako ostateczne wyk011czenie pokrycl.a b~zspoinowezo stosuje sie narzut z posypki mineralnej, papowej lub drobnego piasku. Posypke narzuca si~ recznie na swieza p~wlok~ ? kolorze brunatnym. Posypanie powloki CZ~sClO-:V0 wyschnietej (kolor zblizony do cz.ar~eg~) me gwa~ rantuje prawidlowego przykleJema sre posypki do podloza. 20.3.8. Krycie gontami papowymi

Rys. 20.25. Sposob ukladania gontow papowych: 1 - gonty papowe, 2 - blacha okapowa, 3 - warstwa nadokapowa gontow, 4 - papa podklad~wa na ~elo. nie z wlokien szklanych, 5 - deskowame, 6 - kierunek ukladania gontow wymi z podkladkami. Pierwsza zewnetrzna war: stwe gontow kladzie sie tak, zeby dolna ~aw~dz noskow pokrywala sie z dolna krawedzia gontow ulozonych noskami ku gorze i byla prze~ sunieta w stosunku do warstwy nadokapowej (rys. 20.25). . Sqsiadujqce ze soba gonty ~kl~da sie ~a sryk i przybija 25 mm nad wyciecrarru w goncie nnedzy noskami w odleglosci 1O~25 mm (dotyczy to dachow 0 nachyleniu od 12 do 60°). Przy dachach stromych nalezy zastosowac dodatk~we zwozdzie oraz podkleic punktowo gonty klejem ~ miejscach wbicia gwozdzi (rys. 20.26).

~ ~
I

I I'

I

I I

I f

I I

Gonty papowe (bitumiczne) naleza do najbardziej uniwersalnych pokryc dachowych. Moga bye ukladane na dac~ach 0 skompli~owanyc~ ksztaltach i na polaciach 0 nachylemu o~ L do 90°. Poszycie dachowe pod gonty pow.mno bye wykonane z desek, sklejki lub plyt WIOrowych wodoodpornych. . Pod gonty nalezy ulozyc na pOSZYCIU dach~wym pape podkladowa asfaltowa na welonie szklanym, rownolegle do okapu z 50-mm z~kladem poziomym i 100-~~ .zakla~em. ~oncowym. Pape nalezy przyblJa~ jak n.aJmmeJsz~ liczba gwozdzi. Pod gonty me nalezy ukladac papy izolacyjnej z wkladka tektu;owq. _ Ponadto przed ukladaniem gontow mu.sz~ byc wykonane wszystkie obrobki blacharskie I wyprowadzone przewody wentylacyjne. Krycie gontami rozpoczyna sie od okapu. Warstwe nadokapowa gontow uklada s~~ n?ska~ do gory. Odwrocone gonty przy~e~a s~~ lepikiem asfaltowym i mocuje gwozdzlacm papo-

Rys, 20.27. Obrobka niektorych elementow dachu przykryciu gontarni papowyrni wg [6]

Rys. 20.28. Uklad warstw dachu zielonego: 1 - ziernia roslinna, 2 - torf, 3 - 2x welon szklany, 4 - zwir ptukany 0 granulacji 15/30 rnrn, 5 - gtadz, 6 - izolacja przeciwwodna i papa perforowana, 7 - izolacja ochronna terrniczna, 8 -lepik asfaltowy, 9 - warstwa wyr6wnawcza, 10 - strop

==,-~-~c~-~-~'" ...
---~
~ ~
Rys, 20.26. Miejsca wbijania gwozdzi w gonty powe: 1 - gwoidzie

20.3.9. Dachy zielone

20.4. Krycie dachow blacha
20.4.1. Podklady pod blache

W dotychczasowej

praktyce budowy dachow zielonych rnozna wyroznic tendencje do zabudowy intensywnej i ekstensywnej. W rarnach intensywngo obsadzania dachow zieleniq powstaja ogrody dachowe z wypielegnowanymi trawnikami, krzewami i drzewami. Mogq bye one jednak zakladane tylko na stabilnychdachach 0 odpowiednio duzej wytrzymalosci, Sq kosztowne i wymagaja regularnej pielegnacji. CZ~sciej spotykanym rozwiazaniern jest obsadzanie ekstensywne dachow niska roslinnoscia, gdzie ciezar warstwy wegetacyjnej i roslin wynosi od 20 do 30 kg/rrr'.

Konstrukcje dachowa mozna pokryc roznego rodzaju blacharni plaskimi, trapezowymi oraz dachowkopodobnymi, a ponadto blacha ocynkowana, cynkowa i miedziana. Podklady pod blache powinny bye wykonane z desek obrzynanych grubosci 25 mm i szerokosci 120~150 mm. Wilgotnosc drewna nie powinna przekraczac 23%. Odstepy miedzy deskarni pod blache cynkowa powinny wynosic 40 mm, a pod blache czarna i ocynkowana 50 mm. Deskowanie pod blache miedziana powinno bye pelne.

,636

Roboty dekarskie i blacharskie

Krycie dachow blacha

637

Grzbiety, kalenice, kosze, okapy itp. powinny bye deskowane na pelno (deski na styk). Za kominami i swietlikami nalezy wykonywac odboje do odprowadzenia wody na obie strony kornina lub swietlika (rys. 20.29).

ski okapowej dwoma rzedami gwoidzi blachar, skich rozstawionych mijankowo co 150 mm. Pas okapowy wykonuje sie z blachy pokryw, czej. Lqczy sie go (rownolegle i prostopadle do okapu) na rabki lezace pojedyncze lub podwo], ne mocowane zabkami, W szwach prostopadlych do okapu arkusze nalezy l~czye na rabki stojace podwojne, wysokosci od 25 do 45 mm (rys. 20.31).

a)

Rys. 20.29. Odb6j przy kominie

Rys. 20.31. Rqbek stojacy podwojny

1
~~
dw6jny a) /:=='I Rys. 20.32.

Rys. ~0.35. ~okrycie kalenicy: 1 - rabek stojqcy wzdl~z kalenicy, 2 - rqbek lezqcy prostopadly do kalenicy, 3 - rqbek Iezacy rownolegty do kalenicy

20.4.2. Krycie blacha ocynkowanll Roboty blacharskie budowlane z blachy stalowej ocynkowanej i cynkowej nalezy wykonywac i odbiorow technicznych dokonywac zgodnie z postanowieniami zawartymi w PN-61IB-10245. Krycie dachu rozpoczyna sie od umocowania pasow usztywniajacego i okapowego (rys. 20.30). Gorne brzegi arkuszy nie mega

W szwach rownoleglych do okapu stosuje si~ l~czenia na rabki lezace pojedyncze przy pochyleniu dachu 20 0raz na rabki lezace podwojne przy spadku minimalnym mniejszyrn niz 20° (rys. 20.32). Na kalenicy i w naro0

Rys. 20.33. Umocowanie arkusza blachy: a) zabkq lez'!c'!, .b) lapk.,! stojaca; 1 - zabka lezaca, 2 - cllbek S~OHCY duzy, 3 - rabek stojacy mazy, 4 - lapka przybita do podkladu Rys',20.36. Zakoriczenie okapu: 1 - kapinos, 2 - pokrycie z blachy

-940

f ......
a) pojedynczy, b) po[

-580

1~

Rqbki lezace:

20.4.3. Krycie blacha cynkowa
o o o

s ~

o

[

~

Rys. 20.30. Pas usztywniajacy

1 i okapowy 2 wg [2]

wypadac nad szczelina miedzy deskami, a zl~cza poziome sasiadujacych ze soba arkuszy blachy powinny bye przesuniete wzgledern siebie co najrnniej 0 100 mm. , Pasy usztywniaj~ce wykonuje sie z blachy stalowej ocynkowanej grubosci 0,5-;-.0,8 mrn i szerokosci okolo 200 mrn. Przybija sie je do de-

zach nalezy stosowac podwojne rabki stojqce wysokosci 35-;-.45 mm. Rabki stojace obu polaci przy kalenicy powinny bye przesuniete wzgledem siebie 0 pol arkusza i polozone na dlugosci 80-;-.100 mrn. Arkusze do podkladu przytwierdza sie za pomoca zabek lezacych i lapek stoj~cych (rys, 20.33), wycietych z blachy i przybitych", jednym koricern do podkladu, a drugim wpusz- ",czonym w rabki, Rozstaw zabek i lapek przedstawiono na rys. 20.34. Rabki lezace s~siednich pasow powinny bye przesuniete wzglt(dem sie:.~ bie 0 co najrnniej 100 mm." W kalenicy arkusze blachy obu polaci powin-', ny bye polqczone na podwojny rabek stoj~cy (rys. 20.35)." Przed pokryciem okapu powinny bye przytwieF dzone do podkladu uchwyty do rynien, a okaPY. bez rynien powinny bye zakoriczone kapinoseIl\ (rys. 20.36). "~

[

-740

tt

~s. 20.34. Rozmieszczenie zabek, lapek i jezykow arkuszach blachy: 1 - lapka, 2 - zabka, 3 - jezyk 4 - gwoidzie '

~J

Bl~cha cynkowa )~st .trwalsza od blachy stalo~e] ocynko~ane] I me potrzeba jej poddawac zadnym zabiegom konserwacyjnym. ~Iac~y cynko.wej nie nalezy ukladac: bezposredmo ~a wilgotnym betonie, zaprawie, metalach a~l ~a materialach zawierajacych siarke, np. na zuzl?b~ton, a jesli juz - to elementy z ww. matenalow przed pokryciem blacha trzeba powlec lepikiem asfaltowym, Prz~go,towanie blachy do ukladania polega na pOClt(CIU arkuszy 0 wyrniarach handlowych na trzy lub dwa kawalki (np. arkusz 0 wyrniarach 1000 x 2000 mrn tnie sie na arkusze 0 wyrniarac~ 6?7 .x 1000 mrn lub po 1000 x 1000 mm), zaglJclU brzegow w zwoje i przylutowaniu jt(zy~ow (rys. 2?:37). K~zdy arkusz rna z jednej strony ZWO] gladki, z drugiej zas odbity (rys. 20.38). Krycie dachu ~ozpoczyna sie od szczytu lub od m~ru ogmowego, Kazdy arkusz blachy przy~wlerdza SIt( do podkladu w nastepujacy sposob:

638
b)

Roboty dekarskie i blaeharskie

Krycie dachow blachq

639

20.4.4. Krycie blacha miedziana Blacha miedziana kryje sie w zasadzie ~achy budynkow monumentalnych, reprezentacyjnych oraz zabytkowych. Blache miedziana gr~bo~ci 0,5 mm przygotowuje sie i taczy podobnie jak blache stalowa. .. Zlacza prostopadle do okapu wykonuje SIt( na podwojne rabki stoj'lce: a .rownolegle do ?ka. pu - na podwojne rabki lezace. Wedlu~ tej samej zasady kryje sie dachy dw~krzyw~zn~we: Rabki przybija sie do. ~esko,:"ama gwozdziaml miedzianymi lub mosieznyrru. Jezeli rabek rna bye wyraznie wido:~ny na. powierzchni dachu, to jego wysokosc powmna wynosic 40+50 mm. . Strome dachy lub ich elementy, a w szcz~g?l. nosci dachy mansardowe i zabytkowe ora.z serany wiez, okien itp., kryje sie blacha POCH:?t'l a n odpowiednie kwadraty (rys. ~0.3?). Kwadraty •••. takie lqczy sie na lezace rabki pOJedyncze. .

a)

Tablica 20.3. Zalecane pochylenie polaci dachu dla pokryc z roznych rodzaj6w blach (wg PN-B-02361:1999) (por. tez rozdz, 16. Poradnika) . Rodzaj pokrycia Blacha stalowa ocynkowana falista ze stykiem poprzecznym Blaeha stalowa trapezowa (faldowa) ze stykiem poprzecznym Blacha stalowa tloczona w ksztalcie dach6wek Blacha miedziana Blacha stalowa czarna Blacha stalowa ocynkowana Blaeha cynkowa Blacha aluminiowa faldowa ze stykiem poprzecznym czym dostosowuje sie pochylenie dachu do wysokosci faldy blachy. 1m falda jest wyzsza, tym pochylenie polaci dachu moze bye mniejsze. Zalecane wartosci pochylenia polaci dachowej dla pokryc z roznych rodzajow blach zestawiono w tabI. 20.3. Arkusze blach trapezowych zaleca sie ukladac w taki sposob, aby szersze dno bruzdy znalazlo sie na spodzie. Zaklady podluzne blach trapezowych mega bye pojedyncze i podwojne (rys. 20.40). Zaklad podwojny nalezy stosowac Poehylenie
polaci, % 25 10 30 20 3 20 35 10

Pochylenie zalecane, %
~30

I~
667

~ 25 ~4 30760 35760 ~ 15

~1O ~40

#H.

Rvs, 20.37. Uktadanie i przycinanie arkuszy blachv: a) przyciety arkusz z przylutowanymi jtrzykami, b)' uktadanie kolejnyeh arkuszy; 1 - arkusz I prz~~ bitv 2 - arkusz II, 3 - podktad z desek, 4 - zwoj gladki, 5 - zwoj odbity, 6 - gwozdzie, 7 - jezyk

nieco wiekszej niz szerokosc polaci dachowej, a tam gdzie jest to mozliwe, trzeba wykonac zaklady poprzeczne blach, usytuowane nad platwiami (latami) (rys. 20.41). Zaklady poprzecz-

2

_ gorny brzeg arkusza przybija sie 6+-8 gwozdziami, _ dolny brzez gornego arkusza powinien pokrywac dOln/arkusz na szer~kosci 1?0 mm, a jezyki gornego arkusza powmny bye p~dsuniete pod brzeg dolnego, przy ezym zwoje arkuszy nasuwa sie na siebie (gorne na dolne), ~ boki arkuszy mocuje sie zabkami co 0,5 m i laczy miedzy soba ~a zwoje; kierunek ~awijania zwojow pow mIen. byc zgo?ny z kierunkiem wiatrow zachodmch lub polnocno-zachodnich.
" .. ,

Rys. 20.41. Usytuowanie zakladu poprzecznego nad platwiq: 1 - blaeha dolna, 2 - blaeha gorna, 3 - plalew ne moga bye bez dodatkowych uszczelnieri jesli pochylenie polaci jest wieksze niz 14°. Przy pochyleniu mniejszym styki poprzeczne uszczelnia sie podwojnyrni uszezelkami (tasrna uszczelniajqcq) (rys. 20.42).

Rys. 20.40. Zaklady podluzne blachy trapezowej z uszczelkami: a) pojedyncze, b) podw6jne; J - uszczelka, g - szerokosc szczeliny

wyjqtkowo w miejscach narazonych na splyw dodatkowych ilosci wod opadowych, pochodzacych z przelewow z rynien polaci polozonych wyzej,
Uszczelki porowate bitumizowane lub z pianki poliuretanowej w stykach podluznych blach trapezowych stosuje sie przy pochyleniach polaci dachu mniejszych niz 14°(por. rys. 20.40). Szerokose szczeliny w stykach (g na rys. 20.40) powinna bye jak najmniejsza. W przypadku braku mozliwosci uzyskania minimalnej szerokosci szczeliny (np. w wyniku falistosci krawedzi podluinych blachy) nalezy zamiast uszczelek porowatych stosowac uszczelki hermetyczne z kitu trwale plastycznego lub elastoplastycznego. Blachy trapezowe nalezy stosowac 0 dlugosci

~
Rys. 20.39. Krycie dachu blacha pocieta na k~walkr: wg [2]: 1 - dodatkowe uszczelki, 2 - tapka gorna .

Rys. 20.42. Uszezelnianie zakladu poprzecznego blaeh trapezowyeh podwojnymi uszezelkarni: 1- blacha dolna, 2 - blaeha gorna, 3 - ptatew, 4 - uszczelka tasmowa Dlugosc zakladu poprzecznego blach trapezowych powinna wynosic nie mniej niz ISO mm przy pochyleniu polaci wiekszyrn lub rownym 14° i nie mniej niz 200 mm przy pochyleniu mniejszym niz 14°. Do mocowania blach trape-

Rvs. 20.38. Polaczenie arkuszy na zwoje: 1 - zwo]
gladki, 2 - zabka z blachy 300 x 800 rom, 3 - zwoj

20.4.5. Krycie blacha Blacha trapezowa mozna kryc dachy
0

trapezowa

i falistll

odbity, 4 - deskowanie

ocynkowana lub. roznych pochylemach,

F
[ ••.·.•.·.·.·i

'f
Robo', d,k~,ki'i bI"h~", 640 zowych do platwi stalowyehlub tat drewnianyeh nalezy stosowac odpowiednie elem.enty .l~ez~~e przedstawione na rys. 20.43. L~ezmkaml nalezy

L

I

Kryciedach6w blacha
~2
o

641 Przedstawiony wyzej spos6b montazu polaci daehu blaeh trapezowyeh odnosi sie rowniez do montazu blach falistyeh. 20.4.6. Krycie blachq tloczona w ksztalcie dach6wek Blache dachowkowa uklada sie na latach 0 wymiarach przekroju 30 x 50 mm w rozstawie co 410 mrn. Przed przystapieniern do ukladania blachy daeh6wkowej nalezy sprawdzic, ezy s~ zamontowane deski kalenieowe, kt6re powinny wystawac okolo 90 mm ponad krokwie (przy wiekszych przekrojach tat 0 50 mm plus wysokosc laty). Przy naehyleniu polaci daehowej od 12 do 20° stosuje sie na krokwiach folie paroprzepuszczalna, W czesci okapowej montuje sie wiatrownice czolowe grubosci 25 mm, wystajqce ponad krokwie na wysokosc Iaty, Wiatrowniee szezytowe montuje sie, wysuwajac gorna krawedz 35 mm powyzej My. Laty uklada sie od dolu ku gorze, Pierwsza lata powinna stykac sit( z wiatrownica czolowa, Odleglosc miedzy dwoma pierwszymi tatami jest uzalezniona od systemu rynnowego standardowo powinna wynosic 380 mm, Odleglose miedzy pozostalymi latami przyjmuje sie 410 mm. Montaz blaeh dachowkowych rozpoczyna sie od przybicia pasow dachowkowych do tat znajdujacych sit( najblizej kaleniey. Przy deskaeh wiatrownieowyeh pas blachodachowki nalezy wygi,!e 20 mm do gory (rys. 20.48). Podobnie postepuje sie przy scianie szezytowej.

0

, Przy kal~niCY mocowac ___ 2co drugie dno fa/dy W !ataeh posrednich mocowa6 co trzecie dno fa/dy 2 Okap , i lq_czenie pionowe mocowa6 kai:de dno fa/dy

___

_

d) Rys. 20.44. Uklad lat i kontrlat na polaci dachowej: 1 _ laty nosne, 2 - kontrlaty, 3 - gwoidzie ocynkowane 3,5 x 80 mm, 4 - blacha okapowa, 5 - uchwyty do rynny co 0,6 m, 6 - papa
Zakk.d podluZny pojedynczy

1

lJ

Rys.20.46. Mocowanie blach trapezowych na polaci dachu:1 - zaklad poprzeczny, 2 - Iqczenie pionowe

f)

Rys.20.47. Mocowanie blachy do konstrukcji: a) 1'1cznikamipop-nit, b) lqcznikami samowiercacymi
Rys, 20.45. Przykladowa kolejnosc

ukladania

arku-

Rvs. 20.43. Akcesoria montazowe do blach trapezowych: a) bariera sniegowa, b) wiatrownica, c) k~lenica szeroka, d) tasma uszczelniajaca T~55, e) tasma uszczelniaj'!ca T-18, f) tasma plaska, g) gasior kalenicowy, h) okap boczny, i) rynna koszowa

szy blachy: 1 - kalenica, 2 - okap

mocowac kazda bruzde blaehy trapezowej, ana
platwiaeh posrednieh co drugq bruzde Przed rozpoez\?eiem montazu blae? trapezewych i falistyeh nalezy skontrolowae, ezy kO.nstrukeja szkieletu jest. zg~~na z do~~men~aeR Laty mocujace (platwie) 1 mne e~\?Sels~~eletu powinny miec plaska powierzehmt( w lIDeJseaeh styku. Na daehaeh z poddaszem nieoeieplonym taty nosne mozna mocowac bezposrednio do krokwi. Uklad tat i kontrlatprzedstawiono na ry~. 2~'44:' Laty nalezy przybijac do podkladu gwozdZlaml.

30 mm zapasu pod deska okapowa. Szezeg6lnie. dokladnie nalezy montowc pierwszy arkusz.._ Jezeli arkusze blachy trapezowej sa roznej d~-_ gosci, nalezy zaczac od najdluzszyeh, uklada je od okapu do kaleniey. .of :K~t ustawienia arkusza na polaci ~a.eh~~eJ PO-/2 winien bye sprawdzany nie rzadziej mz na cO,ci. pi~tym arkuszu. Po utozeniu kazdy arkusz na-, lezy przymoeowae do szkieletu .. Prz~ spadkU~ .polaci mniejszy~ niz 14° ~omeez~le trz~b~[# uszczelnic l~ezeme boezne 1 wzd~uzne tasm~i. uszczelniajaca z gumy neoprenowej. .~ Blaehy faldowe i trapezowe l~ezy sie z konstrUk-';r cja daehu za pomoca lacznikow moeow~Y~~,. bezposrednic do laty (rys. 20.46). Sposob ~'.:: czenia zakladow podluznych blaehy, pokazan

nc,

Ukladanie arkuszy blaeh nalezy rozpoe~~e ?~ okapu (rys. 20.45), pozostawiaj,!e co najmruej

na rys. 20.47 (273 l~ezniki na 1 m zakladu':ff L~ezniki powinny bye dopuszezone do ~to~~\', wania w budownictwie, najlepiej uzywac m1i:
~;SJ:~
.'~.

f

c

;

rdzewnyeh lub oeynkowanyeh z podkladka z gumy neoprenowej i wkrecanych za pomoca wiertarkio Do ciecia blaeh nalezy uzywac pily sztychowej (wyrzynarki). Do m o n t a z u g a s i o r o w uzywa sie tasmy uszczelniajacej i odpowiednieh lacznikow. Odleglosc miedzy punktami mocowania nie powinnaprzekraczac 300 mm, a szerokosc zakladki - 100 mm. Ok a p (oslone dachowo-rynnowa) montuje sie z zakladka 30 mm. Ponadto zaleea sit( stosowac uszczelniaeze miedzy blacha a oslona, zachowuj~c wlasciwa cyrkulaeje powietrza. K0 s z e nalezy mocowac do lat razem z blacha t~pezow~ w odleglosci 300 mm z zastosowa"Iem uszczelniaezy. Zakladki pod blache trapelOW~ powinny bye nie mniejsze niz 150 mm. Wi a t row n ice spelniaja role oslon boeznyeh sz~zyt~ budynku. Nalezy je mocowac pop·nl.tamllub Iacznfkami co 300 mm, stosujac co "3Jmniej 100-miIlmetrowe zakladki z jednoczesnym uszezelnieniem tasma,

Rys. 20.48. Fragment obr6bki blacharskiej: 1 - obr6bka, 2 - wiatrownica, 3 - silikon, 4 - blachodaeh6wka Jezeli odlegtosc zamocowanych pasow od deski kalenieowej jest wieksza niz 120 mm, nalezy odpowiednio dociac pasy przykalenieowe, pamietajac 0 dodaniu 50 mm na podgiecieiprzy

~

~-

642 desce kalenicowej). Jezeli odleglosc jest mniejsza niz 120 mm, trzeba zastosowac systemowa obrobke blacharskq, Gasiory montuje sie z zakladern ok. 90 mm, przybijajqc je w miejscach zakladow oraz dodatkowo w srodku rozpietosci. Gasiory polokragle mocuje sie jedynie w miejscach wystepowania zakladow, Kolejne pasy blachodachowki montuje sie, wsuwajac je pod pasy polozone wyzej, przybijajac gwozdziarni (po 2 na pas) frontowq, zagiet~ w d6l kryze pas a wyzszego do bocznej powierzchni laty. Glowki gwozdzi trzeba zabezpieczyc posypka z granulatu kamiennego na odpowiednim spoiwie. Kalenice kryje sie specjalnymi gasiorami z odpowiednio wygietych blach falistych (rys. 20.49). W miejscach przylegania pokrycia

Roboty dekarskie i blaeharskie

tnne pokryeia dachowe

643

20.5. Krycie dach6w plytami falistymi bitumicznymi
Plyty dachowe typu "Onduline" ksztaltem i wy_ miarami s~ podobne do juz niestosowanych plyt faJistych azbestowo-cementowych. Krycie dachu jest mozliwe przy nachyleniu polaci od 5° do 10° na podkladzie pelnym (deskowanie, ply_ ty wi6rowe, sklejka itp.), Rozstaw tat przy nachyleniu polaci od 10° do 15° powinien wynosic 450 mm, a powyzej 15° - 600 mm. Przy ukladaniu plyt stosuje sie standardowy zaklad boczny na jedna fale, Jezeli nachylenie polaci jest mniejsze niz 10°, zaleca sie zaklady boczne na szerokosc 2 fal. Wielkosc zaklad6w wzdluznych zalezy od kata nachylenia dachu im jest on mniejszy, tym zaklad wzdluzny jest

Rys. 20.50. Krycie dachu lupkiem wg [4J: 1 - lupek, 2 - papa, 3 - deski

naturalnym

wiekszy,
Podczas montazu na podkladzie drewnianym plyty uklada sie od dolu dachu w kierunku przeciwnym do kierunku wiatru. Plyty mogq bye mocowane bez koniecznosci ciecia na ukos krawedzi arkuszy. Jest zalecane przeciwstawne ukladanie plyt w celu unikniecia zachodzenia na siebie czterech grubosci na koricach plyt. Plyty nalezy mocowac do drewna gwoidziami z lebkiem PVC lub typu Safe Top, stosujac na jedna plyte: 25 gwozdzi przy spadku polaci dachu do 15°, 20 gwozdzi przy spadku polaci dachu wiekszyrn niz 15°. Gwozdzie przybija sie na krawedziach p1y1 w kazda fale, a na latach posrednich w co druga fale, Do konstrukcji stalowych plyty mocuje sie przy uzyciu srub Stelfix lub sworzni hakowych typu S. Mozna je mocowac do lat grubosci od 1,5 do 6 mm. Sruby i sworznie zapewniaja ela-, styczna wspolprace pokrycia dachowego z konstrukcja stalowa, ' Plyty mozna tez mocowac do lat drewnianych wpuszczonych w beton lub przytwierdzonych. do podloza betonowego za posrednictwem kol~: k6w szybkiego montazu, .-

Plytki,.uklada si~ wg zasad krycia prostokqtnjpodwojn~go. (wowczas plytki znacznie zachodza na sleble): a. opr6cz gwoidzi stosuje sie klamry ze stali merdzewnej nakladane na lar (rys. 20.51). y

Rys. 20.52. Ukladanie wg [4J

pierwszej

warstwy

strzechy

szej war~twy rozcina sie i ubija specjalna pack~, nadaj~c pokryciu gladkq lub schodkowq powlerzchmtt· Nastepnie wasy z drutu doci . d . ". '"t OClqga Sle o prttt.a', Kolejne wiazk; przywiqzuje sitt do poprzednie] warstwy i ubija. Kalenictt wykaricza sie trzcina, mchem, wrzosem .l~b da:nin.q (rys. 20.53) i wzmacnia drobnyrru zerdziarm lub specjalnq siatkq,
1

Rys•.20.51. Mocowanie plytek lupka klamrami stalowYITll wg [4]: 1 - plytki, 2 = lata, 3 - klamra stalowa Plytki z lup.ka naturalnego nalezy przycinac diaRys: 20.53. Wykoriczenle kaleniey dachu krytego trzcina :-vg [4]: 1 - darn, 2 - zerdzie, 3 - krokiew,

~~ J

300

,J.

Rys, 20.49. Krycie kaleniey gasiorami z blaehy falistej dachowego do sciany uklada sie odpowiednio wyprofilowane pasy blachy.

20.6. lnne pokrycia dachowe
Plytki z lupka naturalnego przybija sie dziarni cynkowanymi ogniowo lub mlle(!2:1any~ do podloza z desek i papy (rys. 20.50), dodatkowo na latach i kontrlatach.

Pokryc' t . ch re z r~ClDY lub slomy nazywane strze( ~ uklada sie, zaczynajac od okapu dachu ?s: 20.52). Co 150+200 mm do laty przez z~ClOtt(sl?mtt) mocuje sie srube z wasami ta rut.u,ktorym przywi~zuje sie trzcine do prtt1/3u~leszczonego :v~dluz laty na wysokosci od o 112 grubOSCI pokrycia. Wiazki pierw-

mentow~ pIlq tarczowa,

4 - trzcina, 5 - drut

G~nty wykonuje sie z drewna sosnowego sWlerkowego .l~b jodlowego. Drewno musi by6 bardzo dobrej jakOSCI, tJ. pozbawione zgnilizny

644

Roboty dekarskie i blacharskie

Obr6bki blacharskie

645 Ply_ty poli.:-verglanowe rnozna montowae do konstrukcji stalowych ' drewnianych , aIunu. . . n~owych lub z PVC (rys, 20.56). Nie wolno tak~ch ~lyt ukladac bezposrednio na materialach bitumicznych lub elementach pomalowanych na c~ar~o, poniewaz nagrzane moga ulec odbarwle~lU. Plyty komorowe uklada sie kanalami w ~e:u.nku spadku dachu lub w kierunku luku (jesli dach rna ksztalt pofkolisty), ~lytach wyw.ier~a sie otwory i przykreca s.lerje do ~od!oza sr~bami z kapturkami polIestr~~~ml. P!yt _pol!werglanowych nie nalezy przybijac gwozdziami ani tez zbyt silnie zaciskac, .bowlem me beda mogty swobodnie pracowac. p.lyty przy~in~ sie pilll tarczowa, a brzegi przyclerte. okl:Ja sie tasma, uzywajqc do tego celu specjalnej oklejarki. Pod~zas ~ontaiu nie wolno chodzic po ply tach, poruewaz moga popekac,

V'!

mocowania plyt dachowych PVC wg [4]: a) do platwi drewnianej, b) do platwi stalowej; 1 - sruba do drewna, 2 - sruba hakowa 3 - ruszt stalowy, 4 - platew drewniana, 5 - krokiew
1.

Rys. 20.55. Sposob

20.7. Obrobki blacharskie
20.7.1. Obrobki cZltsci budynkow wystajqcych ponad polac dachu Ele~enty ~ystajllce p~nad dach, a podlegajace obrobce ~o. mury ogniochronne, sciany ogniow~, kO~lI?~, wy~az~ dachowe i swietliki, wywlet~zmki ~ korninki do powierzchniowego odpowietrzarua ~a~hu,. rury antenowe, podpory pod lawy korniniarskie itp. ~szystI?e o~r6bki wykonuje sie z blachy. Dobo~ obrobek jest uzalezniony od nachylenia poIaci dachu oraz od rodzaju pokrycia. Jako zas~der przyjmuje sie, ze na wszystkie elementy pI~nowe wystajace ponad polac nalezy wywinllc ~a~er na wysokosc co najrnniej 150 mm. Wywlmert~ pa~a musi bye zabezpieczona przed uszkodzeniarni mechanicznyrni obr6bkarni blacharskirni . Na ~ac.hach ~ nachyleniu mniejszym niz 10% obrobki powmny bye wylozone na wywiniete ~~stwy P~'py. W dachach 0 spadkach nie mm:js~ych nIZ 10% dopuszcza sie wklejanie ob:obki bl~~hars~ej .rnierdzy warstwy papy. Gorna czesc obrobki musi bye zabezpieczona przed pr~eciekaniem wody za pornoca tzw. wydry, czyli ~sk?ku muru nad obrobka, lub za pomoc,! obrobki dwudzielnej.

Rys. 20.54. Krycie dachu gontarni z drewna: a) pojedyncze,

b) podwojne: 1 - laty, 2 - rzedy pojedyncze

gontow, 3 _ rzedy podwojne gontow, 4 - polowki gontow, 5 - krokiew

b)

i z minimalna iloscill sekow, Gonty mega bye ciete lub lupane. Najbardziej odpowiednie sa gonty lupane, ale sa najtrudniejsze do wykonania. Gonty maja ksztalt klina szerokosci 70-;-;-120 mm, dlugosci 500-;-700 rom i grubosci 15 mm. Gonty 11lcZY na pi6ro i wpust. sie Na rysunku 20.54 przedstawiono montaz gont6w z drewna na polaci dachowej. Plyty z tworzyw sztucznych montuje sie najczesciej w obiektach przemyslowych i gospodarczych, ale mozna tez stosowac je w budow-

nictwie mieszkaniowym, np. do zadaszenia ras6w lub wi at. " P!yty f a l i s t e kompozytowe, akrylo-. we, poliestrowe i z PVC mozna monto;;; wac do konstrukcji stalowych, alurniniowycb.2 a true w specjalnych profilach alurniniowycl)! lub z PVC. Przykreca sie je wkretarni lub sru:! barni hakowymi z hakiem zaczepianym 0 ele;,x menty rusztu (rys. 20.55) blldi srubami z kaP;~ turkiem. .~. Producenci oferuja tez gasiory, zlacza i taSlIl wykoriczeniowe.

ta·:

t
~'

l0

Rys.2056 . Mocowame plyt dacho wrych poliwegla. . nowych w g [4]'). a dwie plyty polqczone profilem . or aJ '. UmlOlOwym b) wvkori • ta, 2 _ r ' . y. onczerne ~rzy scianie; 1 - plyp ofil aluminiowy, 3 - hstwa przyscienna

~

Roboty dekarskie i blacharskie 646 Na rysunku 20.57 przedstawiono przyklady obr6bek element6w budynku wystaj~cych ponad potac dachu. srednie zmniejszaj~ce odksztalcenia polaci dachowej. . Ib h Posrednie dylatacje termiczne ze etowyc dach6w nieocieplanych od g6ry wykonuje Sl~ w odstttpach nieprzekraczaj~cych 1~ ~. K?~strukcja dylatacji powinna za~ew~tac mozl~wose swobodnego odksztalcam.a slit pokrycia dachowego przy ruchach terr~llcz~yC~ dachu. Brak dylatacji lub nieodpowle~m~ ich ko~strukcja moze spowodowac pekniecia pokrycia w okresie zimowym.. . Swoboda odksztalceri pokrycla. nad dylatacjq terrniczna jest zapewniona d~ittkl zastosowa~lU pod zasadniczymi warstwa~l paska pap~ klejonego punktowo jedn?stron~le do podlo~a ..p;zY mittkkim wypelniemu spomy dylatacyjneJ Jest zalecane zastosowanie dodatkowego paska blachy nad spoina, W stropodachach zelbetowych pel.nych .z wru:: stwa gladzi cementowej _ukla?anej na l~olac~1 termicznej dylatacje posrednie wykonuje Sly w samej gladzi, dzielqc ja na pola 0 bokach

Obr6bki,blacharskie stqpieniu sit rozciagajqcych w pokryciu nastepuje zerwanie miejscowych spoin z lepiku bez uszkodzenia zasadniczego pokrycia dachowego. Obwodowe dylatacje termiczne (rys. 20.59) majq za zadanie przeciwdzialac oddzialywa-

647

2..;.-3 m.
Rys. 20.57. Obr6bki element6w .budynk~. wy~ta~'1cych ponad dach wg [2]: a) kornina, b)_scianki ~olankowej, c) wlazu dachowego, d) podporek.law kominiarskich; 1 - uszczelka, 2 - wkret z ko~kle~ roz3 _ szyna plaska, 4 - papa bltuffilczna. porowym, . . 7 ~ bla5 - klin styropianowy, 6 - papa bltumlc~na, _ kit cha, 8 _ pas blaszany, 9 - sztyca, 10- lejek, 11 asfaltowy 20.7.2. Dylatacje dach6w i stropodach6w

.I Dylatacje wypelnia sie elastycznym matena e~: . na mm zas_ u klada sip paski papy szerokoscl 1 250 mm klejone punktowo jednostronme do podloza (rys. 20.58).
'C •

Rys.20.59. Szczeg61 dylatacji obwodowej: 1 - obr6bkablacharska, 2 - papa, 3 - pokrycie dachowe, 4 - odb6j z zaprawy cernentowej, 5 - listwa do mocowaniaobr6bki, 6 - styropian, 7 - lepik niom ruch6w termicznych dachu na jego zewnetrznq obudowe, Brak odpowiedniej dylatacji obwodowej powoduje pekniecia oraz wychylenie z pionu scianki kolankowej. Warstwy pokrycia sa w tyrn przypadku wyprowadzane na odb6j z zaprawy cementowej, oddylatowany od scianki kolankowej. Obrobka blacharska odizolowana od podloza jest wykladana na odb6j i stanowi jedynie ochrone izolaeji przed uszkodzeniami mechanicznymi. W ceIu zapobiegniecia peknieciom papy w przejsciu nad dylatacjq odcinek papy na scianie kolankowej nie jest klejony do podloza. Na rysunku 20.60 przedstawiono rozwiazanie dylatacji obwodowej w dachu z pokryciem chronionym warstwa zwiru, Zasada konstrukcji obr6bki dylatacji jest identyczna jak podana na rys. 20.59 z ta roznica, ze blache obr6bki wylozone] na odb6j umocowano za pomocq pasa Wzmacniaj~cego. Dylatacje konstrukcyjne dach6w powinny przenosic odksztalcenia poziome oraz odksztalc~nia pionowe bez utraty szczelnosci na przenlkanie wody opadowej. 0~r6bki dylatacji nalezy wykonywac wg nastepUJqcych zasad:

Rys. 20.60. Szczeg6t dylatacji obwodowej (pokrycie chronione warstwq zwiru): 1 - obrobka blacharska, Z ~ pas papy podkladowej, 3 - pas wzrnacniajqcy, 4 - Bimatizol, 5 - dyspersyjna masa asfaltowo-gumowa zbrojona tkaninq szklanq, 6 - zwir, 7 - styropian, 8 - odb6j, 9 - odcinek papy przyklejony do podloza - szczelina dylatacyjna powinna bye wyniesiona ponad poziom dachu co najmniej 100 rnm, - obr6bki blacharskie powinny bye mocowane do podloza - niedopuszczalne jest wklejanie obr6bek miedzy warstwy papy, - obr6bki dylatacji miedzy budynkami 0 roznych wysokosciach powinny stanowic konstrukcjtt dwudzielna przenoszaca niezaleznie odksztalcenia zdylatowanych czesci budynku. Przyklad dylatacji konstrukcyjnej polaci dachu podano na rys.20.61. W przedstawionym tam rozwiazaniu obrobka blacharska jest zamocowana do listew 'drewnianych zabetonowanych w odbojach betonowychi zabezpieczona dodatkowo paskiem papy na tkaninie technicznej. Wyniesienie obr6bki blacharskiej ponad polac dachowa daje znacznie wieksza gwarancje szczelnosci przy wodzie splywajacej wzdluz dylatacji po polaci dachowej. Przyklad rozwiqzania dylatacji zlokalizowanej w miejscu, gdzie moga wystapic duze odksztalcenia pionowe obydwu czesci budynk6w (np. przy dobudowie do istniejacego obiektu), przedstawiono na rys, 20.62. Rozwiazania takie nalezy rowniez stosowac przy konstruowaniu dylatacji dw6ch polaci dachowych 0 roznyrn kacie nachylenia.

Dachy - szczeg61nie 0 duzych powierzchniachulegaja odksztalceniom spowodow~nym w~aniami temperatury oraz nier6wnomlern~m os ladaniem budynku. Temperatura na polaci dach~wej wynosi W okresie letnim okolo 75°C .. a zirna jest zblizona do temperatury otoczema. . Odksztalcenia dach6w zelbetowych w okresie letnim oddzialuj~ gl6wnie ~a P?dbudowtt d~chu odksztalcenia w okresie zlmowym. maja zas 'wplyw na pokrycie dacho~e, powoduJ~C J~go pekanie. Ze wzgledu chocby na te ZPWl: ska w dachach zelbetowych nalezy wyk~n~wac dodatkowe dylatacje termiczne, mezalezme od dylatacji konstrukcji obiektu. W dachach zelbetowych powinna bye wyk~nana dylatacja obwodowa odcinajaca konstrukcje dachu od obudowy zewntttrznej oraz dylatacje po-

Rys. 20.58. Zabezpieczenie pokrycia przed pi(k~i~: przy przejsciu przez dylatacje termiczn!\ ~ladZla . mentowej w stropodachu petnym: 1 - od~meks~::: na tkaninie technicznej klejony punk~owoJed~o kP' nie do podloza, 2 - dylatacja gla~zl wypelmona tern asfaltowym, 3 - izolacja terrmczna 4 - pokrY,d' ,

cie

dachowe W przypadku stosowania pokryc odpo:-vi~U: nych ukladanych na papie wentylacYJn~J li: perforowanej nie jest konieczne ukladaru~~, sk6w papy nad dylatacj.~ (por. rys: 2~.24). W'f; towe klejenie do podloza powoduJe, ze przy }~
';;;~

648

Roboty dekarskie

i blacharskie

Obrobki blacharskie

649
1423567

~
Rys. 2?66. Szc~ego! polaczenia obrobek koryta z P?kryclem polac~: 1 I ,')- papa wierzchniego krycia rownolegle do 051 koryta, 2 - papa wierzchniego krycia prostopadle do osi koryta, 3 - papa podkladow p~osto~adle do osi koryta, 4 - papa na tkaninie tech~ mczneJ, prostopadle do osi koryta, 6 - papa podklad?wa rownoiegle do osi koryta, 7 - papa podkladowa rownolegle do osi koryra

Rys. 20.64. Przyklad prawidlowego ukladu warstw w korycie ~rapezo~ym: 1 - pokrycie bezspoinowe, 2 - papa wierzchniego krycia, 3 - papa podkladowa -I - papa na tkaninie technicznej, 5 - papa podkladowa Rys. 20.61. Dylatacja konstrukcyjna dachu: 1 - pas papy na tkaninie technlcznej, 2 - blacha, 3 - pokrycie dachowe, 4 - zamocowanie blachy, 5 - odb6j z zaprawy cementowej, 6 - Iistwa drewniana, 7 - bitumizowana g~bka poliuretanowa

Na :ysunku 20.67 przedstawiono spos6b wykonama koryta plaskiego malej glebokosci (por.
Rys. 20.63. Przyklad obrobki dylatacji przy uskoku budynku w pionie: 1 - pokrycie dachowe, 2 - pas wzmacniajacy, 3 - pierwsza cZf(SCobr6bki dwudzielnej, 4 - druga CZf(sc obrobki dwudzieInej, 5 - tynk, 6 - siatka tynkarska, 7 - odb6j betonowy, 8 - dylatacja konstrukcyjna, 9 - dylatacja termiczna, 10 - od- . cinek papy nieprzyklejony do podloza Szcz~g61 polqczenia obrobek koryta polaci: 1 - papa wierzchniego krycia rownoiegle do osi koryta, 2 - papa podkladowa prostopadle do osi koryta, 3 - papa na tkaninie techniczneJprostopadle do osi koryta, 4 - papa wierzchniezo k~yciarownolegle do osi koryta, 5 - papa wierzchmegokrycia (jedna wstega) rownolegle do osi koryta, 6 - papa podkladowa rownolegle do osi koryta
l. pokryciern

r----/
/ / / / / / / / / /

-

/

Rys. 20.~5.

R!s. 20.67. ,P:zyklad ukladu warstw w korycie 0 rna2 - papa wierzchniego krycia. 3 i 5 - papa podkladowa 4 - papa na tkaninie technicznej . '

Iej g~f(bokos~l: 1 - pokrycie bezspoinowe,

Rys. 20.62. Przyklad prawidlowo rozwiqzane] obrobki dylatacji narazonej na duze odksztalcenia: 1 - pokrycie dachowe, 2 - pas wzmacnieiacy, 3 - obrobka blacharska, 4 - odb6j betonowy

Na rysunku 20.63 przedstawiono przykladowe rozwiazanie obrobki dylatacji dachu. 20.7.3. Odwadnianie dach6w

Odwodnienie wewn~trzne. Przy wykonywaniu pokryc dachowych z papy z odwodnieniem wewnetrznyrn nalezy zwracac uwage na nastepujace elementy: _ koryta wewnetrzne musza rniec szerokosc nie mniejsza niz 0,6 m, _ spadki koryt nie mega bye mniejsze niz 1,5%, _ poniewaz spadki koryt sa prawie zawsze mniejsze niz 5%, koryto powinno bye dodat-

kowo wzmocnione warstwa papy na tkaninie technicznej i zabezpieczone pokryciem bezspoinowym, ' _ scianki koryta powinny bye nachylone pod katem nie wiekszyrn niz 45°, _ uklad warstw w korycie powinien zapobiegac zjawisku falowania pokrycia i zsuwania po pochylosciach,l _ wpusty dachowe powinny bye oddalone ad element6w budynku wystajqcych ponad pola6 dachowa co najmniej 0 1 m, :; _ konstrukcja wpustu powinna zabezpiecza6 mechaniczne zamocowanie warstw papy z kar·, pusem wpustu, ·if Na rysunku 20.64 przedstawiono prawidlaW)'_ uklad warstw w korycie trapezowym.9* Poniewaz spadki koryta nie przekraczaj,! 5%,.; pokrycie zostalo doszczelnione powlok,! bel; spoinowa, Ze wzgledu na zmiane kie~~ ukladania wstegi papy w korycie i na polact ~'. chowej nalezy wykonac odpowiednie pol~c~ nia warstw w korycie z warstwarni zasadOlC~ go pokrycia polaci dachowej.:¥ll Na rysunku 20.65 przedstawiono rozwi,!~aru~ w kt6rym obrzeze koryta rna taka sarna l1Cl~,

tez rys .. 20.64). W tym przypadku zlacza papy przesurueto ~ glebi koryta na polac dachowa, Jednak ~alezy tu zwrocic uwage, aby pierwszy odcinek papy przechodzace] z polaci do koryta byl wykonany z papy na tkaninie techrucznej. Odmiana plaskiego koryta jest koryto trojkatne (rys. 20.68), kt6re rnoze bye wykonane bez

rys. 20.66 pokrycie na obrzezu jest wzmocnioned04w ars to' statrua wars twa z polaci doch . w. Od~l tylko do obrzeza koryta. Taki wariant uI atWIapra WI owe po laczeni pokrycia koryidl . aczerue ~ z pokryciem polaci (warstwy schodzqce do w~ta .s,! uklada~e prostopadle do osi koryta). k 'I Jest natomiast pewna nierownosc przed ~rytem wynikajqca z przejscia z ukladu tr6jCzterowarstwowy.

warstw papy co polac dachowa. Trudnosc polega tu na koniec~nosci giecia ostatniej warstwy papyschodzace] do koryta i klejenia jej wzdluz ~OZ~ozonej wsty~i: W takim pokryciu znajduH.SIl' s~a~sze miejsca. Zalet'! omawianego roz~~'lzaflla !est mozliwosc uzyskania gladkiej poWterzchruprzy obrzezu koryta. Natomiast w rozwI'!zanm " . pokazanym na

Rys. 20.68. Przyklad ukladu warstw w korycie trojkatnym: 1 - p,apa wierzchniego krycia, 2 i 3 - papa podkla~owa rownolegle do osi koryta, 4 - pokrycie bezspoinowe, 5 - papa wierzchniego krycia prostopadle do ?si koryta, 6 - papa podkladowa prostopadIe do 051 koryta, 7 - papa na tkaninie technicznej prostopadle do osi koryta, 8 - papa podkladowa rownolegle lub prostopadle do osi koryta w zaleznosci od szerokosci b

s~adku podluznego. Zasady l,!czenia papy s,! takie same jak w przypadku koryta trapezowego.

650 Szerokosc pokrycia bezspoinowego i powinna wynosic: .. - przy nachy1eniu polaci wiekszyrn ruz 10% 1,0 m, - przy nachy1eniu polaci 5-;.-10% 1,5 m, - przy nachyleniu polaci 3-;.-5% 2,0 m. Woda z koryt jest odprowadzana do w~~ wnetrznych wpustow dachowych 0 ~onstrukcJl jak pokazano na rys. 20.69, szczegol osadze-

Roboty dekarskie i blaeharskie W praktyce spotyka sie r6z~e typy wpust~w, ich konstrukcje tworza nastepujace element!' .. - korpus wpustu w postaci ostroslupa SClt(tego z kolnierzem z blachy grubosci 4 mm ocynko, wanej metoda ogniowq, ,. - ostroslup klinujacy z blachy ~rub~SCl 3.mm, - kosz z pretow 06 mm obciagniety slatk~ cieto-ciqgniona, . Warstwy pokrycia dachowego ':' przedstawle, nym wyzej rozwiazaniu sa zaklinowane w korpusie wpustu ostroslupern klinujqcym. uszcze~nionym zalewka z lepiku. Przed zalaniern lepi, kiem dolna przestrzeri rniedzy k~rpusem wp~: stu i ostroslupem klinujqcyrn nalezy doszczelmc pakularni lub sznurem smolow~m .. Aby zapewnic nalezyte odwodnienie dachu, nalezy: . " wpusty osadzac w ~~legloscl ml~lmum 10m od komin6w, attyk 1 innych wystaJllcych ponad polac dachowa e1ement6w, . - dookola wpustu w odleglosci 25? mm o~ jego krawedzi podloze pod papt; po":,,mno byc P?' ziome, co rna na celu zapobiezenie zawchamu sie pionu 1epikiem sciekajacyrn ~ P?laCl dacho: wej podczas silnego naslonecznienia dachu, . - wpust przechodzacy przez ~tropodach ~OW.l' nien bye ocieplony, aby zapobiec skrap1amu Sl~ pary wodnej na sztucerze oraz przeciekom do

Obrobki blaeharskie 651 W rozwiazaniu tyrn zastosowano dodatkowy czlon wpustu zbier<Ullcy wode z poziomu paroizolacji oraz kosz 0 wit(kszej srednicy wychodzllCY swoim obrysem poza korpus wpustu. W przypadku zastosowania pokrycia odpowietrzajqcegn warstwa odpowietrzajllca powinna bye zakonczona okolo 0,5 m od wpustu (rys. 20.72).
Rys, 20.73. Rozwi,!zanie okapu dachu krytego papa wg [2]: 1 - was, 2 - uchwyt, 3 - deska okapowa

'1

Rys. 20.72. Zakonezenie warstwy odpowietrzaj'!cej przy wpuscie: 1 - kosz wpustu, 2 - zwir, 3 _ pokrycie, 4 - warstwa odpowietrz~,!ea Odwodnienie zewnlitrzne. Elementem zasadniczym wptywajqcym na szczelnose pokrycia dachowego z zewnt(trznym odwodnieniem jest odpowiednia obr6bka okapu, Przy wykonywaniu obr6bek okapu nalezv zwr6cic uwagt( na nastt(pujllce zagadnienia: - haki rynnowe rnusza bye zlicowane z podkladem, - pod obr6bkami blacharskimi gzyrnsu musi Zll'\idowac sie dodatkowa warstwa papy wywinieta na polac dachowa, - podklad pod pokrycie dachowe w obrebie okapu powinien bye odpowiednio obniiony Wcelu uniknit(cia wyg6rowania spowodowanego wkJejeniem blachy okapowej miedzy warstwy papy. RoZ":,,illzanie okapu dachu krytego papa przedsta~~ono na rys. 20.73. W strene przyokapowe]Jest utworzony niewielki uskok pozwalaja, c~ na wyr6wnanie plaszczyzny pokrycia i ukryClewarstw wynik<Ullcych z zastosowania b1achy okapowej oraz dodatkowej warstwy pod obr6bk~blacharskll.

d

i

l
Rys. 20.74. 2 - uchwyt Rynna stojqca: 1 - podtrzymywaez, rabek. Stojaki natomiast wykonuje sie z blachy ocynkowanej grubosci min. 0,7 nun przy1utowanej do obrobki b1acharskiej, wzrnacniajac polqczenia szpilkami blacharskimi. Przez otw6r w obr6bce gzymsu przepuszcza sie szpilkt( z drutu ocynkowanego zakonczonego od dolu petelka i oblutowuje sie, Nasttrpnie nasadza sie otw6r stojaka rynnowego na wyst<UllCllzpils ke, skreca sie jll w petelke i oblutowuje. Na rysunku 20.75 przedstawiono rozwiazanie okapu przy pokryciu cerarnicznyrn, a na rysun-

Rys. 20.69. Konstrukeja wpustu do zewnetrznego odwodnienia dachu: 1 - korpus wpustu, 2 - ostrostup klinujqcy, 3 - kosz wpustu nia i uszcze1nienia wpust6w przedstawiono rys.20.70. na

J J

wnetrza pomieszczeri,

.

.:

Na rysunku 20.71 przedstawiono rozwrqzame wpustu dachowego stropodachu pe.ln~go z pokryciem zabezpieczonym warstwa zwiru,

Rys, 20.70. Przyktad prawidlowego osadzenia wp~stu daehowego: 1 - kosz wpustu, 2 - ostrostup dO~Iskowy, 3 - zalewka z lepiku, 4 - pakuty, 5 - ocieplenie krocca wsporczego (sztueera), 6 - papa

Rys. 20.71. Obrobienie wpustu przy dachu wym: 1 - zwir, 2 - pokrycie dachowe, 3 cja, 4 - kosz wpustu, 5 - korpus wpustu, 6 klinujacy, 7 - kr6eiee wsporczy (sz~ueer) j'lcy paroizolacje 8 - zalewka z lepiku

Na rysunku 20.74 pokazano obrobke okapu wykonan!! przy zastosowaniu stojak6w pod rynne 7. bl~chy ocynkowanej. Rozwi¥anie takie zabezplecza budynek przed przeciekami przyokapowymi dzit(ki zastosowaniu dodatkowej warstwy papy pod cbrobke b1acharsk'l gzymsu na

Rys. 20.75. Rozwi¥anie okapu daehu krytego dachowka wg [2]: 1 - farluch, 2 - deska okapowa, 3 - nadbitka krokwi

r LJ
652 ku 20.76 obrobke okapu przy pokryciu elementami falistymi z pasern okapowym i rynnq, Roboty dekarskie i blacharskie 653 uchwytow obreczowych (rys. 20.80). Rozstaw hakow na dlugosci rury wynosi 2+3 m. Haki umieszcza sie na koricach poszczegolnych odcinkow rur i pod kolankarni. W celu zwiekszenia pewnosci oparcia rur spustowych nad uchwytami nalezy stosowac obraczki szerokosci 30+40 mm przylutowane ~a obwodzie rury.
Rys, 20.78. Dylatacja w rynnie blaszanej J - przykrywa, 2 - denka

Epd

=

(H/2+W)

xL

gdzie: H - wysokosc dachu, W - odleglosc w poziomie od naroznika do kalenicy, L - dlugosc dachu (nie budynku). Przy dachach nachylonych pod kqtern mniejszyrn niz 10° przyjrnuje sie, ze efektywna powierzchnia dachu jest rowna powierzchni dachu. Wedlug PN-EN 612+AC:1999 rynny z blachy ocynkowanej, cynkowej lub miedzianej powinny miec ksztalty jak pokazano na rys. 20.9. Rys. 20.76. Rozwiazanie okapu dachu krytego eleMontuje sie je ze spadkiem 10 mm na 6 m mentami falistymi wg [2]: 1 - fartuch (0,5+2%) odcinkarni, lqczqc je na zaklad nie mniejszy niz 20 mm i wzrnacniajac 3 lub 4 nitami wraz z lutowaniem lub na rabek pojedynczy Rynny i rury spustowe. R y n n y sa to korylezacy z [utowaniem. Zaklady powinny bye wyta 0 niewielkich spadkach, urnieszczone wzdluz konane w kierunku splywu wody. W przypadkrawedzi okapu i slui:ll..ce d? odprowadze~ia ku zastosowania blachy cynkowej rynny Iqczy wody z polaci dachu. Srednice rynny dobiesie na zaklad szerokosci 20 mm z lut0v.:aniem. ra sie w zaleznosci od wielkosci efektywnej Rynny powinny bye zakoriczone denkarm. Brzepowierzchni dachu (tabl, 20.4). Efektywna pogi zagina sie do srodka 5+7 rnm i obustronnie oblutowuje. Tablica 20.4. Zalecane wymiary rynien i rur spustoRynny sa mocowane do polaci dachu za pornowych w zale:i:nosciod efektywnej powierzchni dachu ca uchwytow rynnowych rozstawionych w odleEfektywna glosciach nie wiekszych niz 0,6 m i wpuszczoSrednica rury Szerokosc powierzchnia nych w podloze na glebokosc rowna grubosci spustowej, mm rynny, mm 2 dachu, m uchwytu. 50 70 poni:i:ej20 Rynny z tworzyw sztucznych mocuje sie do 70 100 lub 125 20757 okapow za pomoca uchwytow takich samych 100 125 57797 jak w przypadku rynien blaszanych, lecz roz100 150 977170 stawionych co 0,4 m. 125 180 1707243 Elementy rynien Iqczy sie na budowie w dluzsze odcinki przez spawanie lub sklejanie, p~y wierzchnie dachu mozna wyliczyc wg nastepuuzyciu kleju, ktorego rodzaj zalezy od materia- . jqcego wzoru (rys. 20.77). lu, z ktorego sa wykonane rynny. Przed przy- •. stqpieniem do klejenia nalezy elementy dopas.owac, zrniekczyc rozpuszczalnikiem i odduse.II:. ' ' Spawanie rynien wykonuje sie speejalnym ze-. lazkiem elektrycznym. '~ Rynny z blachy i tworzyw sztucznych dIuzsze niz 20 m pekaja w miejscach szwow wskut:k . ruchow termicznych. W zwiazku z tym nalezy, dzielic je na odcinki, ktorych korice umieszeza. sie w miejscach najwyi:szego wzniesienia ryn-. ny. Kazdy odcinek rynny koriczy sie blacha pO-p przeczna tzw. denkiem i nie Iqczy sie go.z dru';¥ gim odcinkiem (rys. 20.78). Denka nalezy W~·.i Rys. 20.77. Rysunek pomocniczy do obliczania efekkonac z takiej samej blachy jak rynna z wyWI', tywnej powierzchni odwodnienia dachu (patrz wzor)

wg [2]:

a)

ni~ciem do srodka mi szerokosc 5+7 mm i dwustronnym oblutowaniem. Na rysunku 20.79 pokazano dylatacje rynien z tworzyw sztucznych.
b)

Brf----Us.
Rys.20.79. Dylatacja w rynnie z tworzywa sztueznegowg [2]: 1 - przykrywa, 2 - denka Ro~mieszczenie r u r s pus tow y chi ich przekroje sa uzaleznione a m.in. od: - ksztaltu dachu, - wielkosci polaci dachu, - przyjl(tych typow i rozmiarow rynien, - przyjetego ukladu spadku rynien. Rury spustowe nalezy umieszczac przy koszach dac?6w oraz w najnii:ej polozonych miejscach rynten: Rury spustowe powinny bye rozmieszczone w rozstawie co 10+25 m. Odcinki rur spustowych przygotowanych w warsztacie montuje sie na budowie do sciany Z hakami za posrednictwem ocynkowanych

J

Rys. 20.80. Uchwyty do rur spustowych i ich mocowanie wg [2]: a) uchwyt obreczowy rury spustowej, b) mocowanie rury spustowej tasma, c) mocowanie rury spustowej obraczka; 1 - tasma, 2 - uehwyt, 3 - spoina lutowana, 4 - obraczka, 5 - drut Rury spustowe wykonuje sie z blachy grubosci 0,5+0,7 mm. Zlacza pionowe rur spustowych z ~lachy ocyn_kowanej wykonuje sir: na rabek pojedynczy lezqcy, a z blachy cynkowej na zaklad szerokosci 20 mrn lutowany na calej dlugo sci.

654

Roboty dekarskie i blacharskie

Zasady bhp przy robotach dekarskich i blacharskich Zlacza poziome rur spustowych z blachy ocynkO\~'anejnalezy wykonac na zaklad szerokosci 40 mm z oblutowaniem na calej dlugosci zakladu. Przy zastosowaniu blachy cynkowej szeroko5c zakladu moze wynosic 30 mm. W dolnej czesci kazdego czlonu musi bye wycisniety waleczek (obraczka) odsuniety od czola na dlugose rowna szerokosci zakladu, Montaz rur spustowych z tworzyw sztucznych rozpoczyna sie od umocowania co 2-;..3 m uchwytow wzdluz linii wyznaczonej na scianie budynku. Pierwszy uchwyt mocuje sie 1 m ponizej rynny. Zakladanie rur spustowych rozpoczyna sie od wsuniecia wpustu w kielich najwyzszej rury. Wszystkie kielichy powinny bye calkowicie wypelnione odcinkami wyzej polozonych rur i polaczone z nimi odpowiednim klejem. Nad kazdym uchwytem przykleja sie obraczki z PVC, ktore zapobiegaja osuwaniu sie rur. Montaz rur z tworzyw sztucznych powinien sie odbywac w temperaturze powyzej 15°C, gdyz w nizszej tworzywo staje sie kruche i podatne na rozmaite uszkodzenia. Na rysunku 20.81 pokazano fabrycznie produkowane elementy systemu rynnowego z PVC. Polaczenie rury spustowej z rynna rna postac leja lub wpustow posrednich. Jezeli rynna jest lezaca, to rura spustowa koriczy sie lejem, do ktorego woda splywa swobodnie przez koryta (rys. 20.82). Rowniez lejem moze sie koriczyc rura spustowa, ktora odbiera wode z dwoch wiszacych rynien 0 przeciwnych spadkach (rys. 20.83). Rynny stojace i wiszqce moglj przekazywac wode za pomoca wpustow, tj. krotkich odcinkow rur (rys. 20.84). Jezeli rura przechodzi przez gzyms, to wykonuje sie dwa wpusty: gorny i dolny. leden lej splywowy 0 srednicy 100 mm wystarcza na okolo 300 m2 rzutu poziomego dachu.

655

Rys. 20.82. Lej rury spustowej do odbioru wody z rynny lezacej wg [2]: 1 -lej rynny, 2 - lej rury

Rys. 20.83. Lej rury spustowej do odbioru wody z dwoch rynien wiszqcych wg [2]

20.S. Zasady bhp przy robotach dekarskich i blacharskich
• W trakcie wykonywania robot dekarskich rohOlnicy sa zagrozeni upadkiem z wysokosci, Niebezpieczne moga bye tez spadajace narzedzia i materialy, Tak wiec dachy w budynkach nOWO wznoszonych powinny bye kryte przed
Rys. 20.81. Elementy rynien i rur spustowych z PVC (wg Plastmo Polska)

Rys. 20.84. Wpust rury spustowej jednoelementowej

wg [2]

656 usunieciem rusztowari zewnetrznych i g6rnych pomost6w zaopatrzonych w bariery i odbojnice. Ponadto nalezy bezwzglednie przeciwdzialac spadaniu (zrzucaniu) z dachu wszelkich przedmiot6w i material6w; nie wolno tez wykonywac na dachu prac przygotowawczych, np. prostowania blachy. • Dekarze i pomocnicy pracujacy na dachu powinni bye wyposaieni w pasy ochronne, specjalne drabinki szerokosci 250 mm do poruszania sie na pochylej powierzchni oraz w odpowiednie obuwie na podeszwie z wojloku lub sznurka. Przy pracy na dachach stromych, oblodzonych czy wilgotnych (z powodu deszczu lub porannej rosy), a takze przy pracy na krawedzi dachu robotnicy musza bye bezwzglednie przywiazani lina srednicy 10.;.-20 mrn do wystajacych i wytrzymalych czesci budynku . • Przy wykonywaniu pokryc papowych trzeba przestrzegac nizej podanych zaleceri: ~ kotly do gotowania lepiku nalezy ustawiac w rniejscach wyrownanych, oczyszczonych ze smieci i niedostepnych dla os6b postronnych (rowniez dla pracownik6w niezwiazanych bezposrednio z robotami dekarskimi) i w odleglosci co najmniej: 25 m od budynk6w latwo palnych, 10 m od sklad6w material6w i 5 m od zapas6w paliwa, - kotly rnuszq miec szczelne przykrywy, a zawartosc lepiku w kotle nie moze przekraczac 75% pojemnosci kotla, - robotnicy zatrudnieni przy obsludze kotlow i transporcie material6w smolowych musza bye ubrani w odpowiednia odziez ochronna (lacznie z rekawicami), a twarz miec zabezpieczona warstwa wazeliny lub rnieszaniny gliceryny z talkiem; do czerpania roztopionego lepiku z kotla powinny bye uzywane odpowiednie czerpaki z dlugim trzonkiem, a wiadra do transportu lepiku na dach powinny bye napelnione tylko do 3/4 pojemnosci,

Roboty dekarskie i blacharskie - nie wolno wtaczac beczek z lepikiem ani ustawiac ciezkich kotl6w bezposrednio na da, chu, gdyz grozi to uszkodzeniem podkladu pod pokrycie, a nawet stropu; istnieje tez niebezpis, czeristwo stoczenia sie beczki z dachu, - w razie zapalenia sit:: lepiku w kotIe nals, zy kociol przykryc pokrywa, zasypac piaskiem i ugasic ogieri na palenisku za pornoca gasnicy pianowej, kt6ra zawsze powinna sie znajdowac w sqsiedztwie kotla; do gaszenia lepiku nie wolno uzywac wody, - po zakoriczeniu rob6t palenisko kotla musi bye dokladnie wygaszone. • Podczas gololedzi, silnej mgly i w trakcie opad6w atmosferycznych roboty dekarskie rnusza bye wstrzymane.

I okladzinowe

21

Jerry Widera

Bibliografia
[I] Czernek D.: Nie tylko dachowka, [2]

[3] [4] [5]
[6]

[7]
[8]

[9]

.Murator", nr 3/1999. Martinek W, Michnowski Z: Technologia. Dekarstwo i blacharstwo budowlane. WSiP, Warszawa 1999. Mielczarek Z: Nowoczesne konstrukcje w budownictwie ogolnym, Arkady, Warszawa 2001. Montaz malo znanych pokryc dachowych. ,,Murator", nr 3/1999. Mittag M.: Baukonstruktionslehere. Institut fur Aplanung und Bautechnik, Detmold 1971. Kladziemy dachowke bitumiczna. "Warstwy", nr 2/2000. Praca zbiorowa: Poradnik majstra budowlanego. Arkady, Warszawa 1992. Praca zbiorowa: Vademecum budowlane. Arkady, Warszawa 2001. Szymanski E.: Wspclczesne rnaterialy do pokryc dachowych. .Przeglqd Budowalny", nr 10/1997. Normy, instrukcje ITB, aprobaty techniczne.

Spistrescl 21.1. 21.1.1. 21.1.2.
21.1.3.

21.1.4. 21.1.5. 21.1.6. 21.1.7. 21.1.8. 11.1.9. 21.1.!0. 11.l.i1. 21.l.i2. 21.1.13. 21.l.i4. 21.2.

...... 657 657 Rodzaje zapraw, ich sklad i sposob P~y~~d~~n;a .................. 659 Przygotowanie podloza pod tynki . . . . ............... Ukladanie roznych rodzajow tynkow .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 661 Tynkkowan~e osciezy, gzymsow i faset, zab~z~i~~z~n'ie' ~~o~n'ik6~ . . . . . . 661 Tyn owame mechaniczne .. . . . . . . . . . . . . . . 666 Organizacja robot tynkowych ::::: :........ ........ 667 Tynki gipsowe jednowarstwowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 670 671 Ty~ pocienione, systemy ociepleri : : : : : : : : . . . . . . . . . . . . . . . . . Tynki termoizolacyjne . . .. . . . . . . . . .................... 678 Suche tynki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 681 Tynki -.faktur~ na elementach ~;eiabr~ko~~n~;h' . . . . . . . . . 682 Warunki techmczne odbioru robot ....... . . . . . . . . . . . . 686 Warunki bezpieczenstwa pracy prz~ ~ob~t~ch~y~ko~~c'h' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 689 690 Roboty okladzinowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : : : : : : : : : : : : : : . . . . . 691 mosferycznych i -stanowia warstwe izolujaca budowle przed stratami ciepla, Przed przystllPi~niem do wykonywania rob6t tynkowych powinny bye zakoriczone wszystkie roboty stanu surowego, roboty instalacyjne podtynkowe; ~a~~rowane przebicia i bruzdy, osadzone osciezmce okienne i drzwiowe. Roboty tynkowe powinny bye wykonywa~e zgodme z wymaganiarni PN-701B-10100 1 PN-651B-10101 oraz .Warunkami technicz-

Roboty tynkowe . Rodzaje tynkow , . . . . . . . : : : . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

21.1.Roboty tynkowe
21.1.1. Rodzaje tynk6w
Tynki zwa ' .. k .' ne rowmez wyprawami sll powloml z zapraw pokrywajllcyrni p~wierzchnip ,a. !Clan strop'o~, b e Ie, fil ar6w i innych czek or iri ~ierzons~rukCJl. budowlanych. Tynkowane poPtzed chnie ~a.Jll estetyczny wyglad, chroniq szkodhwym dzialaniem czynnik6w at-

k

Roboty rynkowe i OkladZinO~f

6 58
Tablica . ' I'" d techniki wykonania, 21.1. Podzlal tynkow w za eznOSCI 0 grubosci \ \ Podloze Tynki zwykle Tynki surowe rapowane Tmki surowe \\:ane kielnia Tmki surowe wyr6wnysciqgane
(na pre-

Roboty tynkowe Tabli ca 21.2. SHad i rodzaje zapraw oraz ich zastosowanie Zaprawa Wapienna Stosunek skladnik6w wapno (ciasto):piasek 1:1,5 1:2, 1:3, 1:3,5, 1:4,5 wapno (hydratyzowane):piasek 1:1, 1:2, 1:2,5, 1:3, 1:4 cernent.ciasto wapienne.piasek 1:2:12, 1:1:9, 1:1,5:8, 1:2:10, 1:1:6, 1:1:7, 1:0,3:4, 1:0,5:4,5 cement:wapno hydratyzowane:piasek 1:2:12, 1:1:9, 1:1,5:8, 1:2:lO, 1:1:6, 1:1:7, 1:0,3:4, 1:0,5:4,5 cement 32,5:piasek 1:2, 1:3, 1:4, 1:5 cement 42,5:piasek 1:3, 1:4, 1:5 gips:wapno:piasek 1:2:4, 1:2:6, 1:0,5:3, 1:0,5:2
(wg PN-701B-IOIOO,

659
PN-901B-14501) do tyn-

i dokladnosci

wykonania

(wg

PN-701B-IOIOO, PN-651B-lOIOI) Rodzaj tynku \ Kategoria

Grubosc \ Dopuszczalne tynku, mm odchylki, nun

Podloze cegla, drewno, trzcina

Zastosowanie obrzutka, narzut i gladz - najczesciej k6w wewnetrznych

0 I Ia II II

cegla, beton, drobnowymiarowe elementy ceramiczne i betonowe

12 lO -6 +4
,

(erne ntowo.wapi enna

cegla beton, plyty izolacyjne, drewno, trzcina

obrzutka na stropach ceramicznych i na powierzchni betonowej - do tynk6w zewnetrznych oraz w pornieszczeniach narazonych na wilgoc

p~
Tvnki pocienione fabrykatach) Tynki pospolite
stwowe

jw. oraz plyty wi6rkowo-cementowe itp_:. drucianolub stalowa siatka -ceramiczna. otrzcinowanie wielkowymiarowe elementy prefabrykowane be[onowe

15 20 5 5 12 18

5 +3 ±3

-

Cerne ntowa

./
••• '.

cegta, siatka

beton,

dwuwar-

J
±3

Gipso wo-wapi enna

cegla, trzcina

drewno,

Tynki Tynki

pocienione

(na

III III

jw. gipsowe i gipsobetonowe cegla, beton, drobnowymiarowe elementy ceramiczne i betonowe, plyty wi6rkowo-cementowe itp. lub drucianostalowa siatka -ceramiczna, otrzcinowanie; podl~ i cegta, beton, drobnowymiarowe elementy ceramiczne i betonowe, p~ wi6rkowo-cementowe siatka stalowa lub druciano-ceramiczna,.otrzcinowanie Tynki gips~

obrzutka na powierzchni betonowej oraz w pomieszczeniach narazonych na wilgoc (lazienki, ubikacje, pralnie), do zewnetrznych coko16w budynk6w oraz do tynk6w szlachetnych do tynkow wewnetrznych i powierzchni betonowych po uprzednim wykonaniu obrzutki zaprawa wapienno-cernentowa (stropy ceramiczne i scianki drewniane), w pomieszczeniach z norrnalna wilgotnoscia (przez dodanie gipsu - przyspieszenie twardnienia tynku)

pi t:l<lU'/ "a'~"

pospolite

tr6jwarstwowe

-4 +2

.:;'
\,~

nymi wykonania

i odbioru rob6t budowlano-

,
i'

-mon tazowych", Arkady, Warszawa 1989. W te mperaturach nizszych niz 5°C mozna wy· konywac tynki tylko przy zastosowaniu odpowi ednich srodkow, zgodnie z .Wytycznymi wyko nywania rob6t budowlano-rnontazowych w0 kresie obnizonych temperatur", ITB, War-

Tynki doborowe

IV

23 12 18

4 +2

- szlachetne, wykonywane zwykle na tynku dwuwarstwowym jako podkladzie (warstwy wierzchnie wykonuje sie z mieszanek kruszyw szlachetnych). Dalszy podzial tynk6w przedstawiono w tabl. 21.1.

,S
-4 +2

szaw a 1988.

Tynki wane

doborowe

filco-

IVf

d
"

t

W za leznosci od miejsca wykonania rozroznia si~ ty nki zewnetrzne i tynki wewnetrzne, w za-

21.1.2. Rodzaje zapraw, ich sklad i sposob przyrzqdzanla
Podstawowe wiadomosci 0 zaprawach stosowanych do rob6t tynkowych podano w tabl. 21.2-;..21.14. Ilosc skladnikow w 1 m3 zaprawy wapiennej, cementowo-wapiennej i cementowej podano w rozdz. 13.

,!

lezno sci od uzytej zaprawy: wapienne, cemen-

Tynk wypalany

IVw

23

Tynk piany

szlachetny

nakra-

IV spec.

tynk tr6jwarstwowy

drapany

3

f~~~~
tynk kat. IV 5 8 15 tynk kat. IV lO 6 dokladno

wykonania

-~~ ..
sc

i

Tynk szlachetny wany: drobnoziarnisty srednioziarnisty

cyklino-

IV spec.

dl~k~~:!Ju jak ~ kat.n .,0
jW. '.~

towo- wapienne, cementowe, gipsowo-wapienne, gi psowe, cementowo-gliniane, a w zaleznosci od sposobu wykonania i wygladu zewnetrznej powi erzchni tynki: -je dnowarstwowe, najprostsze w wykonaniu, ktdre dziela sie na: 1) tynki surowe alba rapowane , 2) tynki surowe z zagladzeniern kielniq od r« ki, 3) tynki surowe sciagane packa, 4) tynki su rowe pedzlowane, -d wuwarstwowe, skladajace sic:: z dwu warst w: dolnej (obrzutki) i wierzchniej (naflUIU

Tablica 21.3. Sklad zapraw wapiennych w zaleznosci od przeznaczenia i rodzaju wapna SHad objetosciowy wapno:piasek ciasto wapienne 1:3,5; 1:4,5 wapno hydratyzowane 1:3; 1:4 Marka zaprawy M 0,3 0,6

,,,.o,

l,

Tynk szlachetny niarski i szlifowany Stiuki

kamie-

IV spec.

tynk kat. IV

jw.

-" '

jak w tynkach dwuwarstwowych, i trzeciej (wier zchniej) warstwy w postaci gladzi, -0 fakturze specjalnej: nakrapiane, odciskane, ksztaltowane kielnia, dziobane, ciagnione,

-Ir 6jwarstwowe, sktadajace sie z dwu warstw,

Przeznaczenie Narzut tynku zwyklego Gladi tynku zwyklego

1: 1,5; 1:2; 1:3 1:1; 1:2; 1:2,5

Roboty tynkowe i okladzinowe':

Roboty tynkowe Tablica 21.13. Sposoby przygotowania Rodzaj zaprawy Wapienna (przy uzyciu ciasta wapiennego) zapraw

661

660
Tablica 21.4. Sklad zapraw cementowo-wapiennych Tablica 21.8. Ilosc skladnik6w na 1 m zaprawy gip.._ sowo-wapiennej przy uiyciu ciasta wapiennego . Stosunek objetosciowy gips:ciasto:piasek 1:1:2 1:1:3 1:2:4 . Gips kg 284 223 160 Ciasto . wapienne 3 m 0,30 0,23 0,33 Piasek m3 0,78 0,81 0,67
3

do narzut6w

Cement:ciasto wapienne:piasek Przeznaczenie przy klasie cementu 32,5 1:0,3:4 Tynk podlegaiacy stalernu nawil1:0,5:4,5 ianiu i dzialaniu mrozu (cokoly, wystl(PY elewacji) . 1:1:7 Tynk podlegaj,!cy stalel13u. nawil1:1:6 zaniu i dzialaniu mrozu (sciany ze1:1,7:5 wnetrzne) 1:1:9 Tynki wewnetrzne 1:1,5:8 1:2:10 Tablica 21.5. Marka i konsystencja zapraw cementowych w zaleznosci od ich przeznaczenia (wg PN- 90/B - 14501) Konsystencja zaprawy wg stozka pomiarowego cm 9: 11 Marka zaprawy M 2 4 7 15 2 4 15 2 4 7 2 4 7

Tablica 21.9. nose skladnik6w na gipsowo-wapiennej przy uzyciu wapna nego Stosunek objl(tosciowy gips:ciasto:piasek 1:1:2 1:1:3 1:2:4 Gips Wapno kg kg 320 250 179 200 156 224 Piasek Woda

m3

m3

\ 0,67 0,78 0,75

0,38 0,36 0,37

Tablica 21.10. Dodatki opozniajqce wiazanie gipsowo-wapiennych Op6iniacz plynny Op6inianie na 10 kg gipsu, cm3 poczatku wiazania, min z siersci bydlecej I z kleju kostnego 4-7-7 100-7-120 30 140+200 60

Przeznaczenie

Obrzutka

pod tynki zewnl(trzne

s-u

pod tynki wewnl(trzne Narzut dla tynk6w zewnetrznych i wewntrtrznych

9: 10

Tablica 21.11. Orientacyjny sklad mieszanki na 100 kg suchej zaprawy szlachetnej Sklad Piasek kwarcowy Grysik nr 000 Grysik nr 00 Grysik nr 0 Grysik nr 1 Cement portlandzki 32,5 Wapno hydratyzowane Lyszczyk Farba Razem Tablica Tynk Tynk drobno- srednioziarnisty ziarnisty 39,9 19,7 39,9 19,7 19,7 19,7 4,0 16,0 0,2 100 4,0 16,0 0,2 1,0 100 czas

w

Spos6b reczny Ciasto wapienne rozciericzyc wodq do gestosci smietany, Nastepnie dodac lopatami piasek i dolac wody. Mieszanie odbywa sie nieprzerwanie podczas napelniania foli az do czasu uzyskania jednorodnej masy Wapienna (przy Wapno w postaci proszku uprzednio wyrnieszac uzyciu wapna hy- z piaskiem az do uzyskania jednorodnej mieszaniny i potem dodac wody uratyzowanego) Najpierw mieszac skladniki sypkie (cement, Cementowo-wawapno suchogaszone i piasek) az do uzyskania picnna jednorodnej masy, Dodatki sypkie rnieszac na sucho z cernentem przed zmieszaniem go z pozostalymi skladnikami sypkimi. Dodatki ciekle, np. ciasto wapienne zamiast wapna hydratyzowanego, rozprowadzic w wodzie przed dodaniem do skladnik6w sypkich Najpierw mieszac cement z piaskiem az do uzyCcmentowa skania jednolitej mieszaniny, a nastepnie dodac wode i mieszac az do uzyskania jednorodnej masy. Dodatki sypkie nierozpuszczalne w wodzie zmieszac na sucho z cementem przed zmieszaniem go z piaskiem, a dodatki rozpuszczalne w wodzie stosowac w postaci roztwor6w. 00datki ciekle rozprowadzic w wodzie przed dodaniem ich do skladnik6w sypkich Skladniki zaprawy w postaci sypkiej, g. piasek Gipsowo-wai spoiwo, zrnieszac na sucho, a nastepnie wsypac pienna do odrnierzonej ilosci wody lub wody z rozprowadzonym w niej ciastem wapiennym, jezeli do zaprawy uzyto ciasta wapiennego

Spos6b mechaniczny Do mieszanki dodawac skladniki w kolejnosci: woda, piasek, ciasto wapienne. Mieszac do czasu uzyskania jednolitej masy Kolejnosc czynnosci ciasta wapiennego mieszania jak dla

Kolejnosc czynnosci jak przy przygotowaniu zaprawy recznyrn, lecz mieszanie mechaniczne

Kolejnosc czynnosci jak przy sposobie recznyrn, lecz mieszanie mechaniczne

6:9

tynWarstwa wierzchnia k6w zwyklych zewnetrznych i wewntrtrznych
Tablica

9: 10

Do odmierzonej ilosci wody w mieszarce dodawac piasek i wapno, mieszajqc kazdy z dodawanych skladnik6w po 1 min od chwili wrzucenia go do mieszarki, a nastepnie dodac gips i calosc mieszac az do uzyskania jednorodnej masy zaprawy Opozniacz wiazania gipsu przygotowac i dodac Mieszanie zaprawy gipsowej nie powinno do odmierzonej ilosci wody. Wode wraz z opoz- trwac dluzej niz 1 min, gipsowej z dodatniaczem dokladnie wyrnieszac przed wsypaniem kiem op6iniaczy lub gipsowo-wapiennej do niej innych skladnik6w zaprawy. Mieszac az bez lub z opozniaczem nie dluzej niz 5 do uzyskania jednorodnej masy zaprawy, lecz nie min dluzej niz 5 min

21.6. Sklad i marka zapraw cementowych Orientacyjny sklad objetosciowy przy marce zaprawy M7 1:4

z zaleznosci od klasy cementu Klasa cementu 32,5 42,5 Tablica (cementpiasek) M2 1:6

21.1.3. Przygotowanie
Dobre wykonanie

podloza

pod tynki

I I

I

M4 1:5

I I I

I I I

MI2 1:3 1:3,5 zapraw gipsowo-

21.12. Najdluiszy

dopuszczalny

cia zapraw 21.7. Sklad obj«tosciowy na tynki wewnetrzne Orientacyjna marka zapr~"YY przy gipsie 0 wytrzyrnalosci na sciskanie w MPa, po 7 dmach 10 5 M4 M2 M2 Ml M2 Ml -wapiennych Rodzaj zaprawy Wapienna . Cementowo-waplenna Cementowa Wapienno-gipsowa Gipsowa Czas od chwili . zarobienia woda, godz.

tynk6w i ich trwalosc zaleod wlasciwego przygotowania podloza. Powierzchnie pod tynki powinny l;jpewnie dobra przyczepnosc zaprawy do podloza, bye trwale, sztywne i nie zrnieniac wymiarow (np. przez ugiecie). Powinny bye r6wne, aby nie bylo trzeba zbytnio pogrubiac tynku

i.~ w duzej mierze

Sklad obj«tosciowy gips:wapno:piasek 1:1:2 1:1:3 1:2:4

8 5 2
1 w zaleznosci od zastoS wane go op6iniacza od 15 min do 1 godz.

(LIb!. 21.15). 21.1.4. Ukladanie
roznych rodzaj6w tynk6w

Ukladanie roznych rodzaj6w tynk6w sklada sie l nasttrpujqcych faz: a) wyznaczanie powierzch-

ni tynku, b) wykonanie obrzutki (tzw. natrysku lub szprycu), c) wykonanie narzutu, d) wykonanie gladzi, czyli ostatniej warstwy tynku, e) wykonanie faktury na ostatniej warstwie tynku. Wyznaczanie powierzchni tynku. Do tego celu uzywa sie pionu, sznura i gwoidzi, kt6re wbija sie co 1,5 m wzdluz dlugosci i wysokosci sciany, Dookola wbitych gwoidzi wykonuje sie placki z zaprawy i wygladza je r6wno z glowka gwoidzia. Nastepnie miedzy plackarni narzuca siy pasy z zaprawy i sciaga je r6wno z powierzchnia plack6w. Pasy te spelniaja role prowadnic przy narzucaniu i wyr6wnywaniu warstwy tynku. Duzym

Roboty tynkowe i okladzinowe . 662 Tablica 21.14. Zastosowanie zap raw, zalecane rodzaje, mar ki
I

Roboty tynkowe Tablica 21.15. Przygotowanie Rodzaj podloza Z elementow ceramieznyeh i cegIy wapienno"piaskowej Z betonow kruszywowyeh podloza pod tynki Niezbedne czynnosci i wyrnagania

663

zapraw w

zaleznosci

od ich przeznaczenia

(wg PN-90/B-l-lSOI) Przeznaczenie Tynki obrzutka pod tynki zaprawy zewnt;trzne wewnetrzne Rodzaj zaprawy c ew e ew w g gw egl e cw w g cw c cw g cgl e cw
0b

Konsysteneja wg stozka pomiarowego, em 9: 11 9: 10

Marka zaprawy M4:M15 M2:M7 M4:M15 MI7M7 MO,67Ml M4 M4 M2 M4:M7 M27M7 MO,3:MI M27M4 MI7M7 M2:M4

narzut dla tynkow

zewnt;trznyeh wewnt;trznyeh

6:9 6:9

warstwa wierzehnia tynkow zwyklych

zewnt;trznyeh

6:8 9710

wewnt;trznyeh

6:8 0710

gw cgl g tynki pocienione i gladzie na podlozach gw gipsowyeh i gipsobetonowyeh rawa eementowo-wapienna, w Oznaezema: e - zaprawa eementowa, ew zap 'r ' gw _ zaprawa gipsowo-wapienna, egl - zaprawa eementowo-g irn ana, obrzutki Narzut

M4:M7 MI7M4 MI7M2 MO,67M2 M2:M4

zaprawa na glebokosc 10715 mOl od lica muru, Peine spoiny przed tynkowaniern wyskrobac na te gtebokosc, Ze stropow ceglanyeh usunac zastygle "sople" zaprawy, W razie potrzeby podloze oczyscic z kurzu, sadzy, rdzy i substaneji tlustych. Przed tynkowaniem mur zrnyc wodq Podioze rowne, ale szorstkie. Powierzchnie gladkiego podloza naciac dlutem recznym lub pneumatyeznym i po nacieciu dokladnie oczyscic, Nie dotyezy to tynkowania wielkowymiarowyeh elernentow prefabrykowanyeh. Przed tynkowaniem podloze obficie zwilzyc woda, Podloze powinno bye czyste, niepylqce, pozbawione sladow smarow i luszczqcej sie zendry Z elementow z be- Mury oczyscic z wystajqcych grudek zaprawy i naprawic wieksze uszkodzenia kawalkami ronow komorko- betonu kornorkowego tak, aby tynk nie tworzyl zbyt grubej warstwy w miejscach reperowanych. W okresie letnim lub w przypadku nadmiernego wysuszenia przed tynkowaniem wych podloze zwilzyc woda Gipsowe lub gip- Podloze tak wysuszyc, aby przy sprawdzaniu wilgociomierzem elektrycznym jego wilgotnose nie przekraczala 6% wagowo. Nie dotyczy to przypadku, gdy przewidziane s,! tynki sowo-betonowe gipsowe i gipsowo-wapienne. Czesci metalowe przylegajqee do tworzywa gipsowego zabezpieczyc srodkiem antykorozyjnym. Bezposrednio przed tynkowaniem podloze oczyscic z kurzu miekka szczotka na sucho, a nastepnie lekko zwilzyc wodq Z plyt wiorkowo- Styki plyt zakryc pasami szerokosci IO ern z siatki metalowej, przybitymi do plyt w odstepach ok. 10 cm. W przypadku zapraw zawierajacych gips siatka powinna bye ocynkowana -cementowych lub w inny sposob zabezpieezona przed korozja, np. powlokq lakieru asfaltowego. Bezposrednio przed tynkowaniem podloze oczyscic z kurzu i zwilzyc woda
Drewniane

Mur ceglany powinien bye wykonany na niepelne spoiny, tzn, nienapelnione

Wykonac podklad z siatki stalowej, mat trzcinowych, listewek lub drewna. Deski tworzace podloze powinny bye wqskie (ok. 12 ern). Siatke nadrewnie ukladac na pretach lub listewkach grubosci 6+ IO mm. Arkusze lub pasy siatek powinny zachodzic na siebie co najmniej 3 ern i bye ze soba powiqzane miekkim drutern wiqzalkowyrn. Podklad z siatki wykonac takze na podlozach z twardych plyt pilsniowych lub z plyt paidzierzowych Ksztaltowniki lub blaehy osronic siatka stalowq, druciano-ceramiczna przywiazana drutem lub winny sposob trwale przytwierdzona, Elementy i siatka powinny bye oczyszezone z luszczacej sie rdzy i innych zanieczyszczeri oraz dwukrotnie powleczone mlekiem cementowym w przypadku tynkow zawierajacych cement Przy tynkach z gipsem podloze zabezpieczyc powtoka antykorozyjnq, Siatki powinny bye ocynkowane lub winny sposob zabezpieezone przed korozjq, Siatka, krora sama rna sluzyc jako podloze, powinna bye dostateeznie sztywna i rniec oezka nie wieksze niz 1 x I em

6: II zaprawa wapienna, g

Metalowe zaprawa gipsowa.

ulatwieniemjest zastosowanie zamiast pas6w listew drewnianych lub stalowych (rys. 21.1),

powinna

odpowiadae

10712

em zanu-

rzenia stozka.

Obrzutke

wykonuje sie z za?ra,,:,y .bardzo rzadkiej, grubosci nieprzekracza~qceJ 3.4 rnm na scianach i 4 mm na suficie. Konsystencja zaprawy cementowej lub p6leementoweJ

stanowi druga warstwe tynku . wana po lekkim stwardnieniu obrzutki pieniu jej wodq.

a)
zacze:

A

A-A 08

b)

i;;dF ~

c)

II

Zaprawa

I'

d)

Grubosc narzutu powinna wynosic 8-;-15 mrn, a g~stose zaprawy nie powinna przekraczac 9 em zanurzenia stozka. Po naniesieniu narzutu nastepuje rownanie go za pomoca laty, Narzut w narozach wyr6wnuje si~ za pornoca pac w ksztalcie katownika, narzut zas na wrebach, na slupach itp. - specjalnymi wzornikami. Gladi wykonuje sie z rzadkiej zaprawy z drobnyrn piaskiem odsianym przez sito 0 przeswieie oczek 0,25-;-0,5 mm. Zaprawa powinna bye bardziej tlusta niz do narzutu; grubosc ~Iadzi 173 mrn. Zaprawe narzuca sie recznie I rozprowadza paca, Po stezeniu gladzi zaciera si~ jlj packa drewniana, stalowa lub drewnianq eblozona filcem, zaleznie od rodzaju wykonczenia tynku. W czasie zacierania nalezy

zwilzyc tynk, skrapiajac go wodq za pornoca pedzla. Fakture tynkom nadaje sie, narzucajqc speejalnie dobrana zaprawe lub obrabiajac powierzchza pomocq narzedzi, . Sposoby wykonywania tynk6w Tynkl zwykle w zaleznosci od liczby warstw zaprawy, wygladu powierzchni i kategorii tynku wykonuje sie wg zasad podanych w tabl. 21.16. Grubosc tynk6w w zaleznosci od ich kategorii oraz od rodzaju podloza lub podkladu okreslono w tabl. 21.17. Tynki 0 fakturze specjalnej zestawiono w tabl. 21.18. 'Iynkl szlachetne. Podklady pod tynki szlachetne powinny bye wykonywane z odpowiednieh zapraw. I tak:

nie

.JL=-<LaF.'-

~~

fJH L_:_t
z zaczepami. b) listwa z teownika, c)

_ . zdzi tynkarskie: a) listwa z plaskownika Rys. 21.1. Listwy I gwoz zie . drewniana, d) gwoidzie

if
Roboty tynkowe i okladzinowe 664 Tablica 21.16. Spos6b wykonania tynk6w, wyglqd powierzchni, Spos6b wykonania* i odmiana (wg PN-70/B-lDI00) Kategoria Odmiana Wyglqd powierzchni** tynku tynku kategoria '

I

Roboty tynkowe Tablica 21.17. Grubosc tynkow Kategoria tynk6w Podloze lub podklad cegla, beton, drobnowymiarowe elernenty cerarniczne i betonowe jak wyzej oraz plyty wiorkowo-cementowe itp, siatka metalowa lub druciano-ceramiczna, otrzcinowanie III, IV, podloze gipsowe i gipsobetonoIVf i IVw we cegla, beton, drobnowyrniarowe elernenty ceramiczne i betonowe, plyty wiorkowo-cementowe itp. siatka stalowa lub druciano-ceramiczna, otrzcinowanie Grubosc tynku mm 12

665 c) tynki. gruboziarniste opad stozka 6-;.-7 ern. G:ubose grubosci 5-;.-10 pod tynk p bye porysowamm '
0-

Liczba warstw Tynki jednowarstwowe

nier6wna, z widocznymi poszczenarzut uzyskany przez r6wnomieme g6lnymi rzutami i mozliwymi obrzucanie powierzchni podloza zaniewielkimi przeswitarni podloza prawq bez przeswitow podloza, wieksze jw., ale wyr6wnane kielnia zgrubienia wyr6wnane jw, ale po narzuceniu sci~ane pacq z grubsza wyr6wnane r6wna, ale szorstka narzut jednolicie zatarty na ostro obrzutka + narzut wyr6wnany i jed- r6wna i gladka nolicie zatarty na gladko obrzutka + narzut wyr6wnany od re- r6wna, ale szorstka ki, a nastepnie jednolicie zatarty na

o
tynki surowe

_0 II

podkladu cementowego wmna wynosic 12-;.-20 mm. Powierzchnia podkladu powinna

Ii Ia

io
15 20 12 18

Ia II III II

pocienione tynki lite

tynki

Tynki dwuwarstwowe

na na glt(bokose ok. 3 mm. Do wykonan_ia warstwy wierzchniej zaleca sie przystepowac przed calkowityrn stwardnieniem podkladu, tj. po 3-;.-5 dniach. ~o ~br6bki powierzchni metoda nakuwam~ I ~lotkowani~ .mozna przystapic po 5-;-.12 dniach twardnienia zaprawy natomiast do szlifowania juz po 3-;.-5 dniach. ' zako~czeniu obrobki kamieniarskiej powierzchnie tynku nalezy oczyscic rniekka szczotka i zmyc woda, Tynk stiukowy wykonuje sie na podkladzie z zapraw~ cementowo-wapiennej spelniajacej wyrnagama dla tynk6w zwyklych dwuwarstwowych k~t: III grubosci 1,5-;.-2,0 cm. Kolejnosc czynno~cl przy wykonaniu stiuk6w powinna bye nastepujaca: - przygotowanie podkladu, P~ - przygoto~a~ie masy stiukowej, - nakladanie ~ wyrownywanie masy stiukowej DaIsze czynnoscr to: pierwsze szIifowania stiuku oselkami ~ruboziamistymi i szpachlowanie gt(S~fl ;n:asq . st!Uko~q zarobiona woda klejowa w !lOSCI 6-;-8%, kilkakrotne szlifowanie tynku oselka 0 drobnym ziarnie i szpachlowanie go, ~ nast~pnie zmycie gqbka; ostatnie szlifowame nalezy wykonac gruboziamistym pumeksem Iub papierem sciernym.

ostro
Tynki tr6jwarstwowe

obrzutka + narzut + gladz jednolicie gladko zatarta obrzutka + narzut doldadnie wyr6wnany wg pasm lub listew + gladi starannie wygladzona packa drewniana lub metalowa jw., lecz gladi po zwi'lzaniu pociagni~ta rzadka, tlusta zaprawa, a nastepnie starannie zatarta packq obloionq filcem jak tynki dwuwarstwowe + gladi wykonana po dostatecznym stezeniu zaprawy narzutu przez zacieranie packa metalowa z jednoczesnym posypywaniem mieszaninq cementu i piasku przesianego przez sito 0 przeswicie 0,25 mm, a w koiicowym etapie _ sarnym cementem ze skrapianiem powierzchni woda

r6wna i gladka r6wna i bardzo gladka

III IV

pospo-

23

r6wna i bardzo gladka, marowa, bez widocznych ziarenek piasku

IVf

tynki doborowe

r6wna, skiem,

bardzo gladka z poly0 ciemnym zabarwieniu

IVw tynki wypa· lane

• Przy tynkowaniu mechanicznym wymagania dotyczace wyglqdu powierzchni tynk6w nie ulegaja zrnianie. •• Tynki przewidziane pod malowanie powinny rniec na calej powierzchni barwe jednakowa i 0 tym samyrn natezeniu, smug i plam. Wymaganie nie dotyczy tynk6w surowych.

pienn~m .. Powierzchnie tynku po 6-;.-16 godz. s~oble SIt( ~a pomocfl cykliny zabkowanej, poziomo lub pionowo. 1}'nk ~a~ieniarski, w zaleznosci od techniki obrobki powierzchni, moze bye nakuwany mlotkowany i szlifowany. ' Okresl~ sie grubosc tynk6w i konsystencje zap~~wrmerzona opadem stozka pomiarowego dla roznych rodzaj6w tynk6w. I tak: a) tynki bardzo drobnoziamiste grubosci do 1,25 mm, opad stozka 9-;.-10 em, b) tynki .srednioziamiste grubosci 2,5-;.-2 mm opad stozka 8-;.-9 ern, '

Tablica 21.18. Tynki a) pod tynki wo-wapiennej nakrapiane - z zaprawy cementomarki nie nizszej niz M2, wala. Zaprawt( kielnia nia. Tynk przez nakrapia sie miotelkq, szczotk~, "", siatke lub maszynka wykonuje do nakrapla-, za-, Faktura Nalcrapiana Odciskana

0

fakturze specjalnej Spos6b wykonania Liczba warstw bezposrednio podloze alba narzut cementowy lub cementowo-wapienny t~nki dwuwarst.wowe z zapraw cernentowo-wapiennych lub gipsowo-wapiennych t~nki dwuwarstwowe z zapraw cementowo-wapiennych lub cementowych

b) pod tynki cyklinowane - z zaprawy cernentowo-wapiennej marki nie nizszej niz M4, c) pod tynki zmywane - z zaprawy cementowo.wapiennej lub cementowej marki nie nizszej

zmywany

sie, narzucajflc

nakrapianie miotla, kielnia przez siatke, szczotka, aparatem natryskowym odciskanie kielnia, wancetem, wykrojem ksztaltowanie powierzchni wzorzystej kielnia

prawe szlachetna na swiezy, lecz juz zwiflZany' podklad z zaprawy cementowej. Przed zupel·,¥ nym zwiflzaniem zaprawy w tym samym dnill~ zmywa sie jfl szczotka lub pedzlem, wyrny·D wajac spoiwo i odslaniajac kruszywo. Po dw~> lub trzech dniach zmywa sie powierzchnit( roz:~ cienczonym kwasem solnym, a potem wo~,; i szczotkfl· ~ 1)'nk cyklinowany wykonuje sie na podkladzie; z zaprawy cementowej, z 2 warstw bezposred;~ nio jedna po drugiej, zarobionych na mleku wa"ii,

Ksztaltowana
~ielniq Dziobana

niz M7,
d) pod tynki kamieniarskie - z zaprawy cementowej marki nie nizszej niz M12. Tynk nakrapiany uklada sie na wyr6wnanym i zatartym podkladzie wapienno-cementowym, z zaprawy szlachetnej 0 drobnym kruszywie granulacji 1-;.-1,5 mm, w jednej lub kilku warstwach. Zaprawa do nakrapiania powinna bye o takiej gt(stosci, aby po narzuceniu nie sply-

Ci'lgniona Boniowana

-

ude;Zanie .w swiezo naniesionq zaprawe kr6tko tynki dwu: lub tr6jwarstwowe z zapraw cernen~b~l~t~ miotlq lub deseczka z nabitymi gwoi- towo-wapiennych lub cementowych

ziarru

profi.l tynk6w wykonuje sie okrojarni przesuwanymi po prowadnicy

tynki d~u- i tr6jwarstwowe z zapraw cernentowo-wapiennych lub cementowych

powierzchnia tynk6w podzielona za pomoca tynki tr6jwarstwowe pro~low~ych r~wk6w (boni) na prostokaty wyrobione Iistwami drewnianymi lub staIowymi

666 Stosuje si€( nastepujace rodzaje mas: - mas€( stiukowa gipsowa 0 konsystencji plasteliny przygotowywana z gipsu modelowego zarobionego woda klejowa 0 zawartosci 1+2% kleju sk6rnego oraz do 3% ciasta wapiennego w stosunku do objetosci wody, - mas€( stiukowq gipsowo-wapienna przygotowywana w wyniku rozciericzania ciasta wapiennego 8+ l O-procentowa woda klejowa; nastepnie ciagle mieszajac, uzyskuje si€( mieszanin€( gipsu modelowego, maczki marmurowej i ewentualnie srodkow barwiacych, - mas€( stiukowa cementowa przygotowywana z cementu, ciasta wapiennego (5% objetosci wody) i wody; mas a powinna bye gesta, - mas€( na stiuki wapienno-marmurowe przygotowywana oddzielnie dla kazdej warstwy; do pierwszej warstwy powinien bye uzyty pyl marmurowy, a do drugiej i trzeciej - maczka marmurowa. 21.1.5. Tynkowanie osciezy, gzyms6w i faset, zabezpieczanie naroznikow Wszelkie wystepy, zalamania i uskoki powierzchni tynkuje si€( osobno, po wykonaniu tynk6w na wszystkich duzych powierzchniach. Tynkowanie oseieiy. Przed tynkowaniem osciezy okiennych trzeba sprawdzic, czy szczeliny miedzy murem a oscieznica zostaly dokladnie utkane pakulami. Tynkowanie wykonuje si€( za pornoca wzomik6w (rys. 21.2). Po
I poloi:enie a)~1 4 II poloi:enie

Roboty tynkowe i okladzinowe b)

Roboty tynkowe

667 a)

Rys. 21.3. Wzornik (szablon) do obciagania gzym, sow: a) wykroj osadzony na saniach i prowadnicach, b) wykroj wzornika

Rys. 21.5. Narozniki ochronne: a) katownik b) spe _ ,I .. .., cja ny naroznik, c) profil naroinikowy z aluminium gr. 0,50 mm; 1 - katownik, 2 - tynk, 3 _ awoidi 4 - mur e ,

ny listwy prowadnic. Narzut zaprawy nie powinien bye grubszy niz 1 cm ponad wciecie wykroju. Przeciaganie wzornika powtarza si€( tak dlugo, az zostanie osiqgnieta zadana glebokosc gzymsu. Przy tynkach tr6jwarstwowych stosuje si€( wzornik podw6jny z dwoma wykrojami z blachy. Jeden przymocowuje si€(na stale, drugi zas umocowuje si€(na sruby, aby zdjqe go po wykonaniu narzutu. Tynkowanie faset, Fasety wykonuje si€( zaokraglonyrni packami. Duze fasety obciaga si~ rowniez wzornikami, podobnie jak gzymsy (rys. 21.4).

21.1.6. Tynkowanie mechaniczne
Duia. pracochlonnose rob6t tynkarskich doprowadzila do mechanizacn poszczecro-lnych • b "eo procesow:o oczych. Kolejnose czynnosc] przy mechanicznym wy~onywaniu tynk6w na uprzednio oczyszczonym I przygotowanym podlozu jest nastepujaca: - wyznaczenis Iica powierzchni tynku, - m~~h~mczne wykonanie obrzutki (na stropach I sCla~ach betonowych), - mechamczne wykonanie narzut6w ~ mechaniczny narzut gladzi z r€(cz~ym zatarClem, -: :tr~zne wykoriczenie tynk6w, tj. wykonanie osciezy, gzyrnsow, wyskok6w itp, S~h,:mat instalacji do rnechanicznego tynkowarna Jest pokazany na rys. 21.6. Zaprawa przyg~towa~a w mieszarce przechodzi przez site wibracyjns d~ zasobnika, stad zostaje zassana przez pomp€( I przedoczona przez nia przewode.m. umowym do specjalnej koricowki tynkarg skiej wyrzucajqcej zapraw€(. Do kotic6wki jest dop~owadzone przewodem gumowym sprezone pOWletrze,kt6re powoduje rozprysk strumienta zaprawy. POds~awowymurzadzeniem do tynkowania me_~hamcznego sq agregaty tynkarskie, stanowiae komplet maszyn potrzebnych do tynkowania z~ontowanych na wsp61nym podwoziu Obecrne . d na po Iskiim rynku maszyn budowlanych sa wo~tf('pne. agregaty tynkarskie produkcji krajoeJ, jak I zagranicznej. Agregaty tynkarskie Ag~egattynkarski PFT 04 nalezy do nainowSZe. ge .. h " ro neracp t~c I?aszyn (rys. 21.7) w Euci p"e. l!rzqdzem.e rruesza i pompuje w sposob qgly I W pelni automatyczny wszystkie do-

Rys, 2~.6. Schemat instalacji do mechanicznego tynkowama .wewnqtrz budynku: 1 - zasobnik pompy, 2 - spn;z~ka, 3 - ~rzew6d sprezonego powietrza, 4 :: przewod ~loczema zaprawy, 5 - agregat tynkarSki, 6 - pr~ewod doprowadzajqcy sprezone powietrze, 7 - p~zewod do zaprawy, 8 - koncowka z dysza narzucaHc~ ~apraw~ 'na sciane, 9 - zasobnik zaprawy tynkarskieJ

b)S"/~-'
,
:.~::
.:~
"

, ,
5

1 3

stosowane do transportu mechanicznego suche zapr~wy z woda, do uzyskania jednolitej gotowej do uzycia zaprawy. Moina uzywac mas workowanych lub napelnic agregat za pomoca pokrywy przelotowej bezposrednio z silosu ~ub pneumatycznie przez pokryW€( wdmuchujaca, Parametry techniczne agregatu PFT 04 ~~d.ajn?se 6+55 lImin Cisnienie podawania max 30 ba ~dl~glosc podawania do 50 m r Sllmk dozownika 0,55 kW, 280br.lmin Silnik pompy 5,5 kW, 400 obr.lmin Wydajnose kompresora 0,9kW, 0,25 m3/min max 6 bar Cisnienis przyl'!cza wody 2,5 bar Wymiary 1050x730x (dl, xszer. xwys.) x1480mm Wysokose zasypowa 91cm Masa 264 kg

•...

Rys. 21.2. Tynkowanie osciezy: a) wykroje zwykle
w postaci listew, b) wykroj specjalny do obciagania osciezy razem z narozem: 1 - oscieznica, 2 - oscieze, 3 - listwa, 4 - tynk, 5 - wykroj

Rys, 21.4. Wzorniki do tynkowania faset

wyr6wnaniu wykrojem tynk nalezy zacierac ruchami od g6ry i na d61, a nie ruchami kolistymi jak na scianie. Tynkowanie gzymsow. Wzornik (rys. 21.3) osadza si€( na scianach, a nastepnie za pomoca gwoidzi lub hak6w przymocowuje do scia-

Tynkowanie naroiy sclan, slup6w i pilastrow. Jezeli naroza sa narazone na uderzenia, zabezpiecza si€(je katownikami z przyspawanymi wI!" sami lub specjalnymi naroznikami ochronnymi z blachy (rys, 21.5).

i

Robotytynkowe 668

669

Rys.21.10. Agregat tynkarski ATM-38S/P przeznaczonydo wykonywania tynkow tradycyjnych w budynkachniskich i srednich

Rys. 21.1. Agregat tynkarski PIT 04 - przyklad najnowszej generacji tych maszyn

Przykiadem agregatu tynkarskiego najnowszej konstrukcji jest urzadzenie 0 symbolu MP25 (rys. 21.8), nastepca agregatu MS-X. Agregat MP25 wyroznia si" szczeg61nie: _ lepsza jakoscia mieszania, _ [atwiejszq i poreczniejsza obsluga _ bezpieczniejszq konstrukcja; jesli np. otworzy si" kratownice zbiomika rnieszarki, to agregat wylacza sie, _ latwiejszym demontazem - bez narzedzi rnozna szybko rozlozyc agregat na 5 grup konstrukcyjnych. Agregat przerabia zar6wno s~che mieszanki workowane, jak i podawane z silosu. Parametry techniczne agregatu MP25 Wydajnosc 2,0 m3Jh Cisnienie podawania 25 bar Odleglosc podawania 40 m Silnik pompy 5,5 kW Kompresor 208 IIrnin, 0,55 kW Cisnienie przeplywu wody > 2,5 bar

dynk6w.Agregaty ATM-38Srr i ATM-38S/P sa umieszczone na podwoziu z kolami pneumatyeznyrni. Skladajq si" ze zbiomika zaprawy, instalacji pneumatycznej, instalacji elektrycznej, sita wibracyjnego, mieszarki, instalacji wodnej, pompy do zapraw PT-30 lub PT-3C/2, sprezarki oraz wyposazenia w postaci przewod6w, rurociqgu z koricowka tynkarska oraz niezbednych narzedzi i sprzetu pomocniczego. Rys. 21.8. Agregat tynkarski MP25 zastepuiacy Aparatura rozdzielcza zasilania i sterowania gat MS-X jest urnieszczona w jednej skrzynce. Sterowanie praca agregatu moze bye miejscowe lub zdalne . z koricowki tynkarskiej. Wymiary 1324x704x Parametry techniczne (dl.xszer.xwys.) x1476mm ATM-38srr ATM-38S/P Wysokose zasypowa 984 mm Wydajnose reguloMasa 240 kg wanapompy 1-;-3 m3Jh Agregat MP25 nalezy do najciszej pracujacych Zainstalowana urzadzeri tego typu. . .: 8,5 kW moe og6lna 7kW W Polsce sa produkowane agregaty tynkarskie Dopuszczalne o symbolach ATM-38Srr z pornpa tlokowa PT;;_ cisnienie robocze 30 (rys. 21.9) i ATM-38/SP z pompa przeponopompy 1,6 MPa 1,6 MPa wa PT-3C/2 (rys. 21.10) przeznaczone d~. me-; Odleglose podachanicznego tynkowania wnetrz i elewacji bu: wania zaprawy 100 m 100m Wysokosepodawania zaprawy 30 m 30m Obsluga agregatu 1+ 1 1+1 Maksymalna szybkosc przetaczania 25 krn/h 25 krn/h WYmiary 3050 x 1625 x 3050x 1625x (d!.Xszer.xwys.) x1700mm x1580mm Masa (bez wyposaienia) 940 kg 800 kg ~ysokose tloczenia do 60 m, odleglosc tloczeOIado 200 m mozna uzyskac przy cisnieniu Rys. 21.9. Agregat tynkarski ATM-38Srr przezna-, 3,0 MPa i zastosowaniu w"i:y tynkarskich doczony do wykonania tynkow tradycyjnych w bUdYO- puSZczonychdo pracy przy takim cisnieniu, ....•....••..•.•.•.••••••.. kach wysokichi

Rys. 21.11. Agregat tynkarski ATO-IOOprzeznaczony do mechanicznego natryskiwania zapraw gipsowych: 1 - rama, 2 - zbiornik, 3 - pompa srubowa, 4 - naped, 5 - zespol sprezarkowy, 6 - przewod tloczny, 7 - instalacja wodna, 8 - pompa wodna, 9 - szafka elektryczna

Jest tez dostepny agregat tynkarski Zremb ATG-100 przeznaczony do mechanicznego natrysku zapraw gipsowych (rys. 21.11). Urzqdzenie jest dostosowane do rnieszania, tloczenia i natrysku zapraw wykonanych z rnieszanek gipsowych dostarczonych na budowe w odpowiednio konfekcjonowanych workach. Parametry techniczne agregatu ATG-I00 Wydajnosc 1 m3Jh Wysokosc podawania 10m Odleglosc podawania 15 m Cisnienie robocze 1,5 MPa Napiecie zasilania 380/220 V Zainstalowana moe 4,8 kW Pojemnosc zasypowa 70 I Wyrniary 1400 x 710 x (dl.xszer.xwys.) x1l40mm Masa 190 kg Agregat jest bardzo pro sty w budowie i latwy w obsludze.

I

Technologia tynkowania mechanicznego
Przy tynkowaniu wnetrz w pierwszej kolejnosci narzuca sie zaprawe na stropy, a nastepnie na

sciany,
Przy mechanicznym tynkowaniu kolejnosc czynnosci na oczyszczonym i przygotowanym podlozu powinna bye nastepujaca: - wyznaczenie lica powierzchni tynku,

.

it
~'il1

-

Roboty tynkowe i okladzinowe

670 _ mechaniczne wykonanie obrzutki, _ mechaniczne wykonanie narzutu, . _ mechaniczne narzucenie gladzi z mechamcznyrn lub recznyrn zatarciem. " Gdy podloze wykazuje dobra przy~zepnosc, mozna narzut natryskiwac bezposredmo na podloze bez stosowania obrzutki, . Wykonywanie obrzutki na scianach ~ stropach betonowych jest obowiqzkowe ". OnentacYJny sklad objt<tosciowy i konsy~tencJa ~apraw do tynkow wewnt<trznych powmny byc nastepujace: . (I b _ obrzutka - cement.ciasto wapienne u wapno hydratyzowane~:piasek - 1:1:9, konsystencja wg stozka pomiarowego 11 cm, _ narzut - ciasto wapienne (lub w.apno hyd.ratyzowane):piasek - 1:3, konsystencja wg stozka pomiarowego 9710 em, _ gladz - eiasto wapienne (lub wa~no hydr~tyzowane):piasek - 1:1,5, konsystencp wg stozka pomiarowego 11713 cm.. , . Szczegolowq recepturt< nalezy ustalac za dym razem po dostarczeniu na budowe nowej partii skladnikow. Koncowkt< tynkarska nalezy trzymac pod kqtem 60:-90 do ty~kowanej powierzchni i prowadzie ruc~em ciaglyrn wahadlowo-posuwistym, zachowujac optymalna odleglosc koncow~ ~d tynkowanej powierzchni, gdy wykonuje SIt<: , . _ natrysk obrzutki i gladzi - przy srednicy dyszy 11712 mm jest to okolo 40 ern, przy srednicy dyszy 13714 mm okolo ~O c~, _ natrysk narzutu - przy srednicy dy~zy 11712 mm jest to okolo 20 em, przy sredmcy dyszy 13714 mm okolo 18cm.. . KaZdq kolejna warstwe natrysku~e SIt<wtedy, gdy wilgotnose wczesniej ulozonej .w~rstwy J,est nie wieksza niz 10712%. Obrzutki me wyrow_nuje sie, natomiast warstwy n~rzutu wymagaja wyrownania przez przecIqgame dluga paca ~d dolu ku gorze po listwach zamocowanych PlOnowo do sciany. .. Gladz grubosci 273 mm w_ykonuJe.~It<" natryskujac tlusta zaprawe 0 zwiekszonel I~OSCI IaC sta wapiennego. Warstwa ta Jest zacierana na w polskiej praktyce budowlanej szerszego zastosowania. Przed rozpoczeciern pracy nalezy spr~w_dzie stan przewodow oraz miejsca ich p.olqczen I mocowan. Rowhiez przed rozpoczeciern tynk?wania nalezy przepompowae przez wt<z~2 "':I~dra mleka wapiennego w celu zwiekszenia poshzgu zaprawy. . Po zakonczeniu pracy i po przerwach trwajacych ponad 1 godz. przewod~ trzeba ~rzedmuchac sprt<zonym powietrzem I przemy~ w?d~. Obiekt powinien bye podzielony na dZIal~(!rowne pod wzglt<dem powierzchni t!,nkow~ma,. przy czym nalezy z reguly stosowac podzial pionowy budynku w granicach klatek. schodowych, gdyz daje on moznosc t~kowama na wszystkich kondygnacjach z Jednego. pun~tu ~sta~ wienia maszyn tynkarskich. Wielkosc dzialki jest zalezna od wydajnosci zestaw~ oraz czasu schniecia narzuconej warstwy (tablica 21.19). przykladowy sklad zespolow i. harmonogram pracy brygady tynkarskiej pracujacej agregatem podano w tablicy 21.20. 21.1.7. Organizacja robot tynkowych

Roboty tynkowe Tablica 21.19. Minimalna Wydajnosc na 1 zmiane w m2 jednej warstwy wielkosc dziatki roboczej Minimalny front robot tynkowych (m2) przy czasie schnic;cia 1 warstwy tynku, godz.

671

~o
1000 2000 3000

2
I~

4
~O

24
~O

48
100

250 500 750

500 1000 1500
tynkowania

1000 2000 3000

2000 4000 6000

Tablica 21.20. Sklad zespolow do mechanicznego Nr zespolu 1 Liczba tynkarzy 2 2 2 Kwalifikacje tynkarz tynkarz pomocnik tynkarz pomocnik maszynista pomocnik

Czynnosci poziornuja stropy, pionujq i wytyczaja listwami sciany oraz rownaja warstwe narzutu zaprawy na stropach i scianach wykonuja obrzutke oraz gladz zacieraja i wykariczaja tynk recznie w miejscach dla zacieraczki, .np, oscieza obsluga maszyn pomoc niedostepnych

2
3 4

=:

Przecietna wydajnosc Przecietna wydajnosc

tynkarza - ok. 35 m2 tynku/zrniane. brygady - ok, 240+250 m2 tynku/zrniane.

0

zespdl w skladzie 1 tynkarz + pomocnik moze przystapic do wykonania tynku. 21.1.8. 1Ynki gipsowe jednowarstwowe W ostatnich latach coraz czesciej wykonuje sie metodami mechanicznymi gipsowe tynki wewnetrzne. Szacuje sie, ze tynki gipsowe ukladane w ten sposob stanowia 30% calej ilosci tynkow wykonywanych na budowach w kraju. Stalo sie to mozliwe dzieki opracowaniu przez niektorych producentow kompleksowych systemow ukladania w sposob zmechanizowany gipsowych tynk6w. W ramach systemu sa dostepne: - gotowa sucha mieszanka gipsowa do zaprawy tynkarskiej, - silosy na sucha mieszanke gipsowa, - nowoczesne agregaty tynkarskie, - narzedzia pomocnicze, - przepisy z zakresu technologii i organizacji wykonywania zmechanizowanych gipsowych robot tynkarskich, - wytyczne stosowania wewnetrznych zapraw z gipsu tynkarskiego GTM. Opracowano specjalny gips tynkarski GTM (PN-B-30042:1997) do wykonywania tynkow wewnt<trznychsposobem mechanicznym.

Do ukladania tynkow wewnt<trznych mozna w zasadzie przystapic dopiero po: a) wykonaniu pokrycia dachu, b) wykonaniu scian dzialowych, . c) osadzeniu stolarki, przy czyrn powmna ona bye nalezycie zabezpieczona, .. .. d) zalozeniu rurowan do elektryczneJ mstalacJI podtynkowej, ,. _ e) zamurowaniu bruzd do przewodow WOdOCI~ gowych i kanalizacyjnych, centralnego ogrzewania itp. Wskazane jest przystepowac do .wyk?nyw~~ nia tynkow dopiero po zakoticzeniu oSIadaru. i skurczu podloza. •. Srednia dobowa temperatura tynkowaneg?, ele~•. mentu (pomieszczenia) powinna wyno:Ic c,; najmniej SoC, a najnizsza temperatura 0 C: .•.•. Podstawowym warunkiem sprawnego przebIe~ robot tynkowych oraz uzyskania p~lne~ wyd~~ nosci tynkarza jest wlasciwa orgaruzacja rob Przed przystqpieniem do robot nalezy wyko-.. nac wszystkie prace przygotowawcze,. ne poprzednio. Po takim przygotowamu roboczego w kilku kolejnych

gladko. . Przy wykonywaniu gladzi zaprawe nalezy ~atryskiwac pasmami, przy czy~ przerwy ..ITUt<dzy pasmami nie powi~ny ?yc szersze ru~ pasma. Nastepnie wypelma SIt<. rzerw_y miedzy p pasmami. Zacieranie mechamczne me znalazto

Jest to gotowa, sucha zaprawa tynkarska w postaei mieszanki naturalnego gipsu budowlanego, piasku wapiennego, wapna suchogaszonego oraz dodatkow poprawiajacych urabialnosc przeznaczona do wykonywania jednowarstwowych tynkow wewnetrznych sposobem zmechanizowanym na podlozach z elernentow ceramicznych, cegly wapienno-piaskowej, betonu zwyklego i komorkowego oraz na podlozach styropianowych i drewnopodobnych. Cechy fizyczne mieszanek: - odsiew na sieie 0 boku oczka kwadratowego: 3,0 mm 0,0% 0,2 mm powyzej 30% - czas wiqzania: poczatek wiazania nie wczesniej niz po uplywie 90 min, - przyczepnosc zaprawy do podloza betonowego: min. 0,3 MPa, - zuzycie suchej gipsowej zaprawy tynkarskiej: 1,1+2 kg/mm/rrr'. Gips tynkarski pakuje sie w worki papierowe wentylowane czterowarstwowe po 40 ± 2 kg Iub transportuje sie Iuzem w przygotowanych do tego celu wagonach lub samochodach. Zakres stosowania tynkow. Zgodnie z wytycznymi opracowanymi przez wytworce wewnetrzne tynki z gipsu tynkarskiego GTM sl! przezna-

672 czone do stosowania wewnatrz pomieszczeri suchych 0 wilgotnosci wzglednej nieprzekraczajqcej 70%. Moga bye takze ukladane w kuchniach i lazienkach budynk6w mieszkalnych z ogrzewaniem centralnyrn, w kt6rych wilgotnosc czasowa dochodzi do 80%, jednak utrzymuje sie nie dluzej niz 10 godzin na dobe, W takim przypadku nalezy miejsca bezposredniego dzialania wody zabezpieczyc plytkami glazurowanymi. Tynki z gipsu tynkarskiego GTM sq wykonywane jako jednowarstwowe i moga bye stosowane na podlozach z cegly ceramicznej, wapienno-piaskowej, betonu, betonu kom6rkowego itp. Podloze betonowe gladkie nalezy uprzednio zagruntowac preparatem gruntujacym pod tynki gipsowe, np. Beton Gruntem 2 (swiadectwo ITB nr 1010194). Jesli podloza sa mocno wchlaniajace (beton kom6rkowy) lub nier6wnomiernie wchlaniajqce (cegla czerwona), trzeba je zagruntowac srodkami gruntujacyrni, np. Beton Gruntem 1, RG lub innymi. Warunki przystapienia do wykonywania tynkow. Wilgotnosc podloza, na kt6re rna bye nanoszony tynk gipsowy, nie rnoze przekraczac 2..;-3%. Podloze powinno bye oczyszczone z brudu i zatluszczeri. Powinny bye usuniete ubytki, wybrzuszenia i wypuklosci. Zatluszczone powierzchnie trzeba zrnoczyc woda z dodatkiem detergent6w (np. Sulfapolu), a nastepnie czysta woda, Czesci metalowe powinny bye zabezpieczone przed korozyjnym dzialaniern gipsu. Gniazda elektryczne nalezy oslonic papierem lub folia z tworzyw sztucznych. Wymagania dotyczqce podlozy, Mury ceglane powinny bye wykonane na niepelne spoiny, to znaczy, ze zaprawa nie powinna wypelniac spoin na glebokosci 10..;-15 mm ad lica muru. W przypadku wykonania muru na pelne spoiny nalezy sciqe wszystkie wystajace czesci spoin oraz ponacinac powierzchnie muru np. mlotkiem elektrycznym. Mury z bloczkow z betonu komorkowego nalezy po oczyszczeniu zagruntowac srodkiem gruntujacym (np. preparatem Beton Grunt 1, RG). Mury z elementow betonowych prefabrykowanych nalezy sprawdzic na obecnosc pozostalosci

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe

673 srodka antyadhezyjnego zapobiegajacego przy_ czepnosci betonu do formy. Po oczyszczeniu podloza nalozyc warstwe kontaktowa, np. Beton Grunt 2. Przygotowanie zaprawy tynkarskiej. Tynkarska zapraw~ gipsowa do nakladania mechani-g, nego przygotowuje sie przez zmieszanie su, chej mieszanki gipsowej GTM przygotowanej fabrycznie z woda zarobowa w agregacie tynkarskim. Temperatura otoczenia, w ktorej przy, gotowuje sie zaprawe tynkarska, powinna wynosic nie mniej niz 5°C. Wykonywanie tynkow gipsowych Ogolne wymagania dotyczqce wykonywania tynkow z gipsu tynkarskiego GTM. Mozna rozpoczqc wykonywanie tynkow z gipsu tynkarskiego GTM po stwierdzeniu, ze zostaly spelnione nastepujace warunki: - w pomieszczeniu zakoriczono prace instals. cyjne, wbudowano okna i drzwi, okna i elemen. ty, ktorych nie tynkuje sie, zabezpieczono fo1i~ z tworzyw sztucznych, Rys. 21.12. Agregat tynkarski Tempo przeznaczo- temperatura w pomieszczeniach wynosi co ny do mechanicznego nakladania tynk6w gipsowych, najmniej 5°C, wapienno-gipsowych i wapienno-cementowych. Od- podloza sq odpowiednio przygotowane, Icglosc przesylu mieszanki do 20 m - osadzono listwy i narozniki metal owe. Grubosc tynkow nanoszonych mechanicznie z gipsu tynkarskiego GTM nie moze bye mniejsza niz 8 mm. Nie zaleca sie jednak wykonywania tynk6v.: wych, wapienno-gipsowych, wapienno-cemengrubosci wiekszej niz 15 mm ze wzgledow ezy· lowych. sto ekonornicznych. Wykonywanie tynkew metoda mechanicznq Charakterystyka techniczna z gipsu tynkarskiego GTM. Agregaty tynkarj Masa calkowita agregatu 245 kg skie. Do mechanicznego wykonywania tynk6~. Wymiary 1623xI200x wewnetrznych z gipsu tynkarskiego GTM sto;, (dl.xwys.xszer.) x735mm suje sie agregaty tynkarskie z pomparni slinllf Wysokose zaladunku 1015 mm kowyrni, dostosowane do ciaglego tloczenia za,;• Naped: . praw 0 konsystencji gestoplastycznej, wyposa"i' silnik pompy podajqcej zapraw~ 5,5kW, zone w cisnieniowe weze tloczne zakoriczone pobor pradu koricowka tynkarska, W urzadzeniach tyeh za; ok, 12 A prawa jest podawana i tloezona do konc6wki; silnik kosza zasypowego 0,75 kW, tynkarskiej za pomocq pompy slimakowej p;Ze~ pobor pradu weze tloczne. Sam narzut zaprawy z koneowki,. ok, 2,9 A odbywa sie przy udziale sprezonego powietrza., silnik kompresora 1,1 kW, Nizej przedstawiono dane techniczne agregat6l!. pobor pradu tynkarskich najnowszej generacji produkeji ~ •• ok. 1,9 A • • d. jowej. .10 silnik pompy wody 0,75 kW, Agregat tynkarski Tempo (rys. 21.12) slut>; pobor pradu do meehanicznego nakladania tynkow gipso-', ok. 1,4 A Wydajnose 12..;-40 l/min Cisnienie tioczenia max 30 atm Odleglosc przesylu mieszanki do 20 m Agregaty ATWG-2 i ATWG-3 (rys. 21.13, 21.14).SIl przeznaczone do mechanicznego nakladania tynkow przy uzyci~ mieszanek gipsowych, waplenno-glpsowych 1 wapienno-cementowych. Charakterystyka techniczna ATWG-2 Masa calkcwita 80 kg Wymiary 1570x 1200x (dtxwys.xszer.) x720mm Wysokose zasypu 980 mm Pobor mocy max 8,5 kW Wydajnose 12..;-40 lIrnin Napiecie znarnionowe 380/220 V-50 HZ Cisnienie tloczenia max 30 atrn Odleglose pompowania max 20 m Agregat ATWG-4 (rys. 21.15) jest przeznaczon~ do nakladania tynkow przy uzyciu rnieszanek gipsowych, wapienno-gipsowych i wapiennocementowych. ?zi~ki niewielkiej masie i malym gabarytom Jest bardzo ustawny i uzyteczny na kazdej budowie. Charakterystyka techniczna ATWG-4 Masa calkowita 160 kg Wymiary 1580x 1200x (dl, xwys. xszer.) x670 mm Wysokosc zasypu 950 mm Pobor mocy max 7,4 kW Wydajnose 6..;-22 lImin Napiecie znarnionowe 380/220 V-50 HZ Cisnienie tloczenia max 30 atrn Odleglosd pompowania max 15 m Agrega~ A!WG-5 (rys. 21.16) jest pracujacq "": sposob. ciqgly pompq mieszajacq do wszystkichnad3Jllcych Sl~ do transportu mechaniczneg? gotowyc~ suc~ych zapraw. Moze bye napelmany matenalarm workowanyrni, jak rowniez prz<:z po~w~ przelotowa luh pokrywe nadmuchu]qcll ~llomat .(rys. 21.17). Podajnik pneumatyczny Silornat jako zespol typu 140 IV Plus Jest przeznaczony do zapraw suchych dostarczanych na budowy w silosach. Umozliwia on ~ pelni ~utomatyczny transport suchego materialu ,~ silosa do agregatu tynkarskiego na odlegtosc do. 100 m. !7zyczynia sie do znacznego zwiekszenia wydajnosc] i do elirninacji zbednych strat materialowych na budowie. Oferowa, ny jest wraz z pokrywarni sprzegajacym] odpo-

674

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe

675

Rys, 21.15. Agregat ATWG-4 chanicznego tynkowania przy sowych, wapienno-gipsowych wych. Maksymalna odleglosc

przeznaczony do meuzyciu mieszanek gipi wapienno-cementopompowania do 15 m

Rys. 21.13. Agregat ATWG-2 przeznaczony do mechanicznego wykonywania tynk6w gipsowych, wapienno-gipsowych i wapienno-cernentowych, Maksymalna odleglosc pompowania do 20 m

Rys. 21.17. Podajnik pneumatyczny typu 140 IV Plus do suchych zapraw dostarczanych na budowe w silosach

Rys. 21.18. Widok placu budowy z silosami na suchq rnieszanke gipsowq

Rys. 21.14. Agregat ATWG-3 ATWG-2 (rys. 21.13)

0

zastosowaniu

jak

Rys. 21.16. Agregat ATWG-5; jest to pracujqca w sposob ciqgly pompa mieszajaca, przeznaczona do wszystkich nadajqcych sie do transportu mechanicznego gotowych suchych zapraw

wiednimi do wiekszosci agregatow tynkarskich. Widok budowy z zainstalowanymi silosami pokazano na rys. 2l.18. Charakterystyka techniczna ATWG-5 Naped 380 Y 50 Hz Silnik pompowy 5,5 kW Pobor pradu silnika pompy 11 A przy 380 Y Agregat prqdotworczy min. 25 kY·A Cisnienie wody przy pramin. 2,5 bar cujacej maszynie Wydajnose pompy ok. 22 I1min ok. 6+53 I1min Odleglosc podawania (max): przy 025 mm od 30 do 50 m przy 050 mm od 50 do 80 m Operacje robocze przy tynkowaniu mechanicznym Brygada tynkarska powinna sie skladac z: - operatora agregatu tynkarskiego, - tynkarza narzucajacego zaprawe przy uzyciu koncowki agregatu,

- murarzy-tynkarzy z pomocnikami, krorzy wyrownuja, zacierajq i wygladzaja narzut, - brygadzisty kierujacego praca brygady. Przewaznie sklad brygady jest 3+5-osobowy. Koricowke tynkarska nalezy prowadzic ruchem ciaglym w odleglosci okolo 50 cm od powierzchni podloza. Koricowka powinna bye ustawiona prostopadle do powierzchni sufitu lub sciany (rys. 21.19). Bezposrednio po wykonaniu narzutu nalezy przystapic do sciagniecia i wyrownania wstepnego narzutu za pornoca aluminiowej laty H (rys. 2l.20) (przy duzych nierownosciach powierzchni trzeba poslugiwac sie latlj aluminiowa trapezowa), Dopuszcza sie nakladanie wylljcznie warstw pojedynczych, a w szczegolnosci nalezy unikac nakladania sie poszczegolnych warstw w miejscach styku. Przewody podtynkowe pokrywa sie warstwa nie cierisza niz S mm. Po czesciowyrn stwardnieniu zaprawy nalezy dokladnie wyprowadzic powierzchnie i katy za pomoca szpachli powierzchniowej (kosy), uzu-

676

Roboty tynkowe i okladzinowe pelnic drobne ubytki i wygladzic powierzchnj, pac ami tynkarskimi. Przed koricern twardnienia zaprawy nalezy powierzchnie zrosic woda w sposob mechaniczny lub reczny tak, aby woda byla naniesiona w postaci mgly. Po zroszeniu powierzchni zaciera sil( zaprawe przy uzyciu pacy z gllbkll w celu "wyciagniecia" mleczka wapiennego (rys. 21.21). W koricowej fazie twardnienia zaprawy (po zmatowieniu mleczka) wygtadza sie tynk przy uzyciu pac-blichowek, nastepnie - po calkowitym stwardnieniu tynku - calli powierzchnis skrapia sie woda i wykonuje blichowke, czyli tzw. sciecie wody ze sci any. 'Iechnlczno-flzyczne parametry tynku gipsowego wykonanego systemem mechanicznym Czas obrobki 120+ 150 min, zaleznie od rodzaju podloza I temperatury Srednia grubosc tynku 10 mm (min. 8 mmj , Gestosc objetosciowa tynku w stanie suchym 1,0+ 1,1, kgll Wydajnosc 100 kg = ok. 100 I zaprawy Zuzycie suchej zaprawyok. 1,0 kg/m2/mm Wysychanie srednio 14 dni (w zaleznosci od grubosci tynku, wilgotnosci, temperatury powietrza i wentyIacji) Wytrzymalosc na zginanie > 1,0 MPa Wytrzymalosc na sciskanie > 2,5 MPa Tynki z gipsu tynkarskiego GTM nie wymagajll specjaInej pielegnacji, Zaleca sie tylko chronic je przed naslonecznieniem i intensywnym suszeniem w ciagu 24 godzin. Odbior tynk6w z gipsu tynkarskiego GTM nalezy przeprowadzac wg PN-701B-I0100 jak dia N kategorii

Robotytynkowe Inn~ tynki gipsowe. Spotykane na polskim rynku gipsowe zaprawy tynkarskie MP75 i MP75L (aprobata techniczna ITB AT-15-3124/98) sa przeznaczone do wykonania wewnatrz budynkow jednowarstwowych tynk6w sposobem mechanicznym. Moga bye uzywane do wykoriczenia powierzchni sci an i strop6w z element6w wapienno-piaskowych, ceramicznych, z betonu kom6rkowego i zwyklego. W przypadku podloza betonowego lub chlonacego nadmiernie wode jest konieczne zagruntowanie go odpowiednimi preparatami gruntujqcymi pod tynki gipsowe. Grubosc tynku powinna wynosic srednio 10 mm, lecz nie mniej niz 8 mm. Warunki, jakim powinny odpowiadac powierzchnia i podloza przed rozpoczeciem tynkowania, sa analogiczne jak przy zaprawach GTM. Do u~ladania t~nkow z gipsowych zapraw tynkarskich MP75 I MP75L sa stosowane specjaine agregaty tynkujace oraz typowe narzedzia uzywane przy tego typu robotach. Podstawowym agregatem jest PFr G5 (rys. 21.22). Miesza i pompuje w sposob

677 W agregacie moga bye workowan~ Iub napelniane przeloto,:"eJ bezposrednio matycznie przez pokrywe Parametry techniczne PFr Wydajnosc Cisnienie podawania Odleglosc podawania Naped stosowane mieszanki za pomoca pokrywy z silosu blldi pneuwdmuchujllcll. G5 6+55 l/min max 25 bar do 50 m 2 silniki reduktorowe tr6jfazowe 230/400 V,
50 Hzl60

Rys. 21.19. Koricowke tynkarska nalezy prowadzic ruchem ciaglym w odleglosci 50 mm od powierzchni podloza

1150x650x x1500 mm Wysokosc zasypowa 90 em Masa 265 kg Pneumatyczne urzadzenie tloczqce PFr Silomat mozna latwo dopasowac do kazdego silosu lub kontenera (rys. 21.23). Urzadzenie to podaje

Wymiary (dl, xszer, xwys.)

Hz

Rys. 21.20. Bezposrednio po wykonaniu narzutu nalezy przystapic do sciagania i wyrownywania narzutu za pomoca laty aluminiowej H

tynkow,

Rys. 21.21. Po zroszeniu powierzchni otynkowanej zaciera sit; zaprawe przy uzyciu pacy z gabka w celu .wyciagniecia" mleczka wapiennego

Styki z powierzchniarni inaczej wykoriczonymi (przy oscieznicach i podokiennikach itp.) powinny bye zabezpieczone przed peknieciami i odpryskami przez odciecie, tj. pozostawienie bruzdy szerokosci od 2 do 4 mm, przechodzacej przez calli grubosc tynku. Naroza oraz wszeikie obrzeza tynkow powinny bye wykonane zgodnie z dokumentacja, tj. na ostro, zaokraglone lub zukosowane. W rniejscach narazonych na uszkodzenia mechaniczne otynkowane naroza powinny bye chronione metaIowymi ksztaltownikami, Sucha mieszanke produkuje sie ze spoiwa gipsowego na bazie gipsu syntetycznego, wypelniaczy i dodatkow modyfikacyjnych.

jacej Rys. 21.22. Agregat tynkarski PFr G5 z szafka sterowniczll cillgly i w pelni automatyczny wszystkie dostosowane do transportu mechanicznego suche z.apraw1 z. woda, do uzyskania jednoIitej g?toweJ do uzycia masy. Maksymalna wielkosc Ziaren 1+6 rom, minimainy czas wiqzania 30 min.

Rys. 21.23. Pneumatyczne urzadzenie PFr Silomat tloczqce sucha mieszankt;·z silosa do pompy miesza-

"': sposob "': pelni automatyczny i bez zapylem~ such~ ITI1eszankt;: o pompy mieszajllcej Iub d mieszarki zaprawy. Mieszarka stoi tam, gdzie sa wykonywane roboty, z dala od silosu, bezposrednio w miejscu stosowania. Parametry techniczne ClE80/140 Wydajnosc 20 kg/min suchej zaprawy

678 Odleglosc podawania ok. 80, 140, 190 m Moc przylaczowa 6/8 kV Cisnienie maksymalne 2,5 bar Wymiary 1020x700x (dl.xszer.xwys.) x830 mm Wersja - jednostka przewoina, przyczepa do samochodu osobowego Masa wersja przenosna 275/360 kg wersja przewoina 492/498 kg Zaprawe natryskuje sie tynkownic~ PFT G5. Gt(stose zaprawy dobiera sie tak, aby uzyskac rzadkq konsystencje, ktora zapewni najlepsze warunki przerobu, stosownie do rodzaju podloza. Mieszanke nanosi sie przez natryskiwanie az do wymaganej grubosci, a nastepnie rownomiernie rozprowadza sie j~ i zaciaga. Na koniec powierzchnil( poddaje sie filcowaniu i wygladzaniu bqdi strukturowaniu. Narzedzia stosowane przy tych pracach pokazano na rys. 21.24a, b, c, d. Zespoly tynkuja-

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe nych, wewnetrznych i specjalnych. Szacuje sie, ze tynki pocienione stanowia 15% og6lnej ilosci wykonanych tynk6w. Masy tynkarskie do wypraw pocienionych okresla PN-B-10106:1998. Wyprawa pocienionajest to warstwa wyprawy grubosci od 1 do 3 mm nalozona na podloze. Rozroznia sie wyprawy: _ zewnetrzne (Z), przeznaczone do powierzchni zewnetrznej budowli, _ wewnetrzne (W), przeznaczone do powierzchni wewnatrz budowli, _ specjalne (S), stosowane w miejscach narazonych na oddzialywanie czynnikow specjalnych 0 zwiekszonym natezeniu, - kwasoodporne, przeznaczone do stosowania w srodowisku stezonych kwasow, W zaleznosci od rodzaju spoiwa rozroznia sie masy tynkarskie na spoiwie: - mineralnym SM, - organicznym SO, - rnieszanym SMO. W zaleznosci od rodzaju wypelnienia rozroznia sie rnasy tynkarskie z wypelniaczem: - rnineralnym naturalnym WN, - rnineralnym sztucznym WS, - organicznym WR, - rnieszanym WM. W zaleznosci od przyczepnosci podloza rozroznia sie masy tynkarskie: - malej przyczepnosci 1, - sredniej przyczepnosci 2, - duzej przyczepnosci 3. Spoiwa, wypelniacze, domieszki. dodatki modyfikujace i pigmenty powinny odpowiadac wymaganiom stawianym materialom stosowanym w budownictwie. Ponadto wypelniacz powinien bye stosowany w uziarnieniu do 0,5 mm, przy czym zawartosc ~iaren wiekszych niz 0,5 mm i nieprzekraczajqcych 1 mm nie powinna bye wieksza niz 1%. Sucha rnieszanka tynkarska w okresie przydatn?sci nie powinna zawierac zbryleri wiekszych OIZ 1 mm w ilosci nieprzekraczajacej 0,5%. Masa przeznaczona do nakladania recznego powinna miec konsystencje mierzona stozkiem pomiarowym od 6 do 9 ern, a przeznaczona do nakladania mechanicznego - od 8 do 11 cm. Czas zachowania wlasciwosci roboczych masy tY~karskiej nie powinien bye krotszy niz 0,5 godziny od momentu rozrobienia.

679 Nizej om6wiono przykladowe masy tynkarskie do wykonywania tynkow pocienionych. Atlas Cermit N 200 i R 200. Cienkowarstwowe akrylowe tynki dekoracyjne strukturalne przeznaczone do recznego wykonywania pocienionych wypraw zewnetrznych, szczegolnie przy systemach docieplajacych Atlas Stopter i Atlas Roker W-20 i tynkach wewnetrznych (aprobat~ ITB ~T-15-2257/96). Sq to gotowe do uzycia tynki ~ ko?systencji pasty, na bazie wodnej dyspersji zywic syntetycznych. Nie wolno ich rozciericzac ani zageszczac, Na przygotowane, zagruntowane podloze nalezy naciagac warstwe tynku akrylowego grubosci ziarna kruszywa, za pomoca gladkiej pacy ze stali nierdzewnej. Nadmiar materialu nalezy sci~gnqc z powrotem do wiadra i prze-

tynk, jeden zaciqga i wyrownuje lata trapezowa, jeden wykaiicza, a jeden zajinuje sie gruntowaniem, obsada profili, przygotowaniem frontu robot na nastepny dzieri. Przecietna wydajncsc to 30 m2 tynku na jednego robotnika, co na I dzieri daje 120 m-, a w skali miesiaca 2500 m2. Aprobate techniczn~ ITB AT-15-2806/97 uzyskala sucha gipsowa mieszanka tynkarska Baumit do nakladania agregatem. Sklada sie m.in. z gipsu, wapna budowlanego, piaskow drobnoziarnistych, perlitu. Jest uiywana do mechanicznego wykonywania jednowarstwowych, gipsowych tynkow przeznaczonych do pomieszczeti wewnl(trznych, lqcznie z kuchniami i lazienkami. Podloze musi bye przed tynkowaniem odpowiednio przygotowane: oczyszczone i zagruntowane. Minimalna grubosc tynku na scianie 10 rnm, a na suficie 8 mm. Podloze musi bye przygotowane zgodnie z instrukcjq producenta (por. nizej). Sclany i sufity z cegly i pustak6w - przy nierownej chlonnosci podloza zaleca sie stosowac srodek wyrownujacy chtonnosc (Saug Ausgleich) rozmieszany z woda w stosunku 1:3. N~lezy odczekac 12 godzin do czasu rozpoczt(cla tynkowania. Pustaki cementowe z kruszywem lekkim i ciezklm - przygotowanie nie jest wymagane. Beton kom6rkowy - nalezy stosowac srodek wyr6wnujqcy chlonnose podloza (Saug Ausgleich) rozmieszany z wodq w stosunku 1:2. Nalezy odczekac 12 godzin do czasu rozpoczt(cia tynkowania. Beton kruszywowy - nalezy stosowac podklad wzrnacniaiacy przyczepnose (Beton Kontakt). Tynkowac mozna po 3 godzinach. Przed rozd) poczt(ciem tynkowania w celu ulatwienia pracy na wszystkich krawt(dziach i naroinikach zaleca sie osadzic nierdzewne profile ochronne. Nastepnie nalezy zwilzyc powierzchnie i agregatem tynkarskim naniesc mieszanke tynkarska MG 1. Dalej przecierac drewniana paca na rowRys. 21.24. Narzitdzia specjalistyczne niezbedne przy no, po lekkim zwiazaniu zaprawy zwilzyc, filobrobce powierzchni gipsowej zaprawy natryskiwanej mechanicznie: a) lata H do wstepnego wyr6wnycowac i wygladzae. wania, b) lata "trapezowa" do wyrownywania osta21.1.9. Tynki pocienione, systemy oclepleri tecznego, c) paca z filcem do gladzenia, d) paca z gabka do ostatecznego wygtadzenia W ostatnim czasie nastapil znaczny rozw6j produkcji mas tynkarskich przeznaczonych do ce mechanicznie zaprawa gipsowa skladaja sie wykonywania pocienionych wypraw zewnt(trzprzecietnie z 4 osob. Jeden pracownik narzuca

mieszac.
Powstala powierzchnie fakturuje sie paca z tworzywa sztucznego, zagladzajqc ruchami okreznyrni (tynk N 200) bqdi zacierajac rucharni pionowymi, poziomyrni lub okreznymi, zaleznie od oczekiwanego efektu (tynk R 200). Czas wysychania tynku zalezy od podloza, temperatury i wilgotnosci powietrza i wynosi od ok. 12 do 48 godzin, Atlas Deko S8 rna zastosowanie jako tynk strukturalny przeznaczony do wykonywania wypraw zewnetrznych i wewnetrznych 0 efektownej fakturze na bazie dyspersji akrylowych z dodatkiem wysokiej jakosci wypelniaczy i srodkow modyfikujacych (aprobata techniczna ITB AT-15-37l3/99). Na przygotowane i zagruntowane podloze nalezy naciagnqc warstwe tynku grubosci 1+3 mm, za pomoca pacy ze stali nierdzewnej. PowstaI~ powierzchnie fakturuje sie walkiem strukturalnym, packa, pedzlem lub gqbkq. W czasie tynkowania oraz w okresie wysychania tynku nalezy chronic tynkowana powierzchnie przed naslonecznieniem, dzialaniem wiatru i deszczu. Material nalezy nakladac metoda .mokre na mokre", nie dopuszczajac do zaschniecia zatartej partii przed naciagnieciern kolejnej, System oclepleri Atlas Stopter polega na przymocowaniu do sciany od strony zewnetrznej warstwowego ukladu elewacyjnego (rys. 21.25), w ktorym izolacje stanowia plyty styropianowe, a warstwa elewacyjna jest w postaci cienkiej wyprawy tynkarskiej z podkladem zbrojonym tkanina szklana, Przy ocieplaniu w sys-

680

Roboty tynkowe i okladzinowe wewnatrz i na zewnatrz budynk6w, szczeg61nie przy ocieplaniu budynk6w welna mineralnq, Po co najmniej 24-godz. schnieciu podkladu silikatowego (Baumit Silikat Grund) nanosi sie tynk silikatowy. Skladniki nalezy gruntownie zrnieszac wolnoobrotowym mieszadlern i nie lqczyc z innymi produktarni, Tynk nakladac nierdzewna paca z tworzywa sztucznego, wykonujac ruchy koliste, poziome lub pionowe. . W celu uzyskania struktury rowkowej powierzchnie tynku nalezy po kr6tkim przeschnieciu zacierac paca z tworzywa sztucznego wykonujqc ruchy koliste, poziome lub pionowe, a w celu uzyskania struktury drapanej bezposrednio po zaciagnieciu zacierac pacq plastykowq ruchami kolistymi. Chronic oczy i skore. Sq rowniez spotykane pewne odmiany tynku silikatowego, a mianowieie tynk Granopoer Baumit, gotowy do uzycia akrylowy tynk cienkowarstwowy 0 strukturze drapanej lub rowkowej. W systernie ociepleri U Loba VS, P Loba VS i innych powloke koncowa stanowi tynk eienkowarstwowy (rys. 21.26).

Roboty tynkowe k6l, na ukos lub pionowo). Nastepnie w celu zabarwienia powierzchnie nalezy jednokrotne malowac farbq wyrownujqca Loba (na bazie siloxanu).

681 ny powinien bye zagruntowany preparatem Ceresit CTl6 (w przypadku podlozy z zapraw i beton6w) lub srodkiem gruntujacyrn Ceresit CTl7 (w przypadku podklad6w gipsowych) oraz po minimum 4 godzinach farba gruntujaca Ceresit CTl6. Wymienione wyzej masy tynkarskie Sq przeznaczone do nakladania recznego, Nalezy ukladac jedna warstwe grubosci ziarna za pomoca metalowej pacy, a nastepnie zacierac metalowa paca w celu nadania faktury "kornikowej". Do wykonywania tynk6w cienkowarstwowych zewnetrznych i wewnetrznych mozna tez wykorzystac: Ceresit CT35, Ceresit CT36 oraz Ceresit CTl37. 21.1.10. Tynki termoizolacyjne Ze wzgledu na koniecznosc oszczedzania energii cieplnej sa podejmowane rozne dzialania, Wprowadzono nowa norme w zakresie ochrony eiepInej budynkow, rozwija sift produkcje wyrob6w 0 lepszych parametrach termoizolacyjnych, w tym ceramicznych, betonowych z betonu kruszywowego i kom6rkowego, stolarki okiennej, welny mineralnej i plyt styropianowych, tzw. cieplych zapraw do murowania itp. Sq rowniez wdrazane technologie ocieplania istniejacych budynk6w, m.in. metoda tzw. tynk6w oeieplajacych z zaprawy majacej wlasciwosci termoizolacyjne. Przykladem takiego rozwiazania jest tynk ocieplajqcy Baumit oferowany w postaei zaprawy tynkarskiej (suchej mieszanki) do nakladania recznego, Przed tynkowaniem scian zewnetrznych na plytach z welny drzewnej, plytkach i pustakach wi6rkowo-cementowych jest zalecane stosowanie tynku lekkiego podkladowego Baumit. W przypadku innych podlozy na bazie mineralnej zaleca sift wykonanie obrzutki wstepnej Baumit. Na kilka godzin przed rozpoczeciern tynkowania trzeba zwilzyc gruntownie powierzchnie przeznaczona do tynkowania. Tynk nalezy narzucac kielnia, przecierac wilgotna lata drewniana, nie wygladzac i nie zacierac, Przy grubosci tynku do 3 em nakladac jedna warstwe, przy wiekszych grubosciach kilka warstw. Temperatura powietrza i podloza podczas tynkowania nie moze bye nizsza niz 5°C. Na wyr6wnanej warstwie tynku ocieplajacego Thermoputz nalezy ulozyc powloke wykoricze-

Rys. 21.25. Uklad warstw ocieplajqcych systemu Atlas Stopter: 1 - iiciana ocieplana, 2 - zaprawa klejowa Atlas Stopter K-20, 3 - warstwa styropianu lub welny mineralnej, 4 - siatka z wl6kna szklanego zatopiona w zaprawie klejowej, 5 - dybel plastikowy, 6 - podklad tynkarski Atlas Cerplast, 7 - tynk szlachetny cienkowarstwowy (mineralny lub akrylowy) temie Atlas Stopter (aprobata techniczna ITB AT-15-3662/99) sll uzywane: _ zaprawa klejowa Atlas Stopter K-20, - plyty styropianowe, . -lllczniki do mechanicznego mocowama ukladu ocieplajacego, _ siatka z wlokna szklanego - po kqpieli akrylowej, _ podklad tynkarski Atlas Cerplast, _ cienkowarstwowy tynk szlachetny Atlas Cermit (mineralny lub akrylowy). Mineralna zaprawa tynkarska Atlas Cermit jest wykonana na bazie kruszywa kwarcowego i marmurowego grubosci 1,5; 2 i 3 mm. Jest to szlachetna, kolorowa zaprawa tynkarska w postaei suchej mieszanki do rozrobienia z woda, Warstwe Atlas Cermit grubosci ziama kruszywa naklada sift przy pomocy gladkiej pacy ze stali nierdzewnej. Powstala powierzchnie lekko zaciera sift gladka paca z tworzywa, uzyskujac zlldanll fakture, Tynk silikatowy Baumit (aprobata techniczna ITB AT-15-3055/98) to gotowy do uzycia mineralny tynk cienkowarstwowy na bazie szkla wodnego 0 strukturze rowkowej lub drapanej, bialy lub kolorowy, przeznaczony do nakladania recznego i maszynowego. Jest stosowany do

W systemach ociepleri WDV Ispotherm A (aprobata techniczna ITB AT-I5-2924/98) stosuje sift eienkowarstwowe tynki nawierzchniowe. Po dokladnyrn wyschnieciu warstwy zbrojacej, najwczesniej jednak po 48 godzinach, mozna przystapic do nakladania wierzchniej warstwy elewacji. W tym celu rnozna zastosowac tynki lekkie Ispoleichtputz KJR (0 strukturze drapanej lub rowkowanej), Ispoleichtputz SP 2 (0 strukturze natryskowej lub szpachlowej) Iub Ispokratzputz WD (rys. 21.27).

Rys. 21.27. Widok pocienionego tynku lekkiego IspokratzputzWD czysto mineralnego dekoracyjnego Na pols kim rynku jest tez dostepna masa tynkarska Ceresit CT63, bedaca rnieszanina wodnej dyspersji zywic syntetycznych z wypelniaczami mineralnymi i pigmentami. Produkt ten jest dostarczany w postaei gotowej do stosowa.nia. Sucha mieszanka tynkarska Ceresit CT68 zawiera wodorozciericzalne spoiwa zywiczne, wypelniacze mineralne 0 uziarnieniu 2,5 mm, pigmenty i modyfikatory. W wyniku zarobienia z woda w proporcji 5,0-;.-5,41 wody na 25 kg suchej mieszanki powstaje gotowa do uzycia masa tynkarska. Obydwie masy tynkarskie Ceresit Sq przeznaczone do wykonywania zewnetrznych i wewnfttrznych eienkowarstwowych wypraw tynkarskich na podlozach z zapraw i beton6w oraz na podkladach gipsowych, ply tach gipsowo-kartonowych oraz wi6rowych. Podklad oczyszczo-

Rys. 21.26. System ocieplania U Loba VS: 1 - welna rnineralna, 2 - siatka z wlokien szklanych P, 3 - masa klejowo-szpachlowa AKM, 4 - tynk cienkowarstwowy mineralny U, 5 - farba wyrownujaca (alternatywnie) Na wyschnieta warstwe wypelniajacr; nierdzew: na paca naklada sift r6wnomiernie, na grubosC uziarnienia, tynk mineralny R lub K Loba VS i zaciera go paca lub deska do zacierania (wo-

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe

683

682 niowa w postaci tynku wapiennego Baumit lub tynku szlachetnego. Na polskim rynku jest tez oferowany tynk ocieplajacy Bayosan DP 85 w postaci fabrycznie przygotowanej suchej mieszanki na bazie wapna, cementu, lekkiego wypelniacza (EPS) i specjalnie dobranych dodatkow poprawiajacych urabialnosc i przyczepnosc. Jedna lub kilka warstw naklada sie, otrzymujac termoizolacyjny tynk podkladowy wewnetrzny i zewnetrzny, w starych i nowych budynkach, na murach i betonie (Il"R =: 0,07 W/(m·K)). Podloze musi bye mocne, nosne i oczyszczone. Chropowate, normalnie chlorine podloza mega bye tynkowane bez specjalnego przygotowania, ewentualnie po uprzednim zwilzeniu woda, Niechlonne, slabo przyczepne podloza (gladki beton. silikaty) oraz silnie chlonne, porowate 0 niskiej wytrzymalosci (beton kom6rkowy) nalezy przygotowywae, ukladaiac preparaty zwil(kszajace przyczepnosc, np. 0 symbolach HM 50 lub MC55W. Tynk ocieplaiacy DP 85 mozna przygotowywae i nakladac recznie, choc bardziej racjonalne jest uzywanie dostl(pnych na rynku agregatow rynkarskich, przy czym nalezy wyposazyc je w specjalny plaszcz i slimak do tynkow izolacyjnych. Przy stosowaniu DP 85 jako tynku podkladowego minimalna grubose pierwszej warstwy przyjmuje sie 30 rnm. Jest mozliwe jednorazowe nakladanie warstwy grubosci do 50 mm. Przy grubosciach powyzej 50 mm jest wskazane ukladanie kilku warstw. Juz po 1-;-2 dniach mozna nakladac druga warstwe. Laczna grubosc warstw nie powinna przekraczac 100 mm, Tynk nawierzchniowy uklada sie na dobrze zwiazany i w duzej mierze wyschniety tynk DP 85 (jeden dzieri na kaidy 1 em grubosci, nie kr6cej jednak niz 7 dni). 21.1.11. Suche tynki Plyty gipsowo-kartonowe sa znane od dawna, lecz dopiero w ostatnich latach zainteresowanie nimi wzroslo. S!! wykorzystywane zar6wno jako poszycie azurowych konstrukcji scian i stropow w systemie lekkiej zabudowy, jak i w charakterze okladziny zastl(puj!!cej "mokre" tynki wewnl(trzne na scianach i sufi tach wykonywanych z tradycyjnych material6w budowlanych. Inwestorzy budowlani maja obecnie do dyspozycji plyty gipsowo-kartonowe roznych producent6w, krajowych i zagranicznych (por. podrozdzial 17.2 Poradnika). Osadzanie plyt gipsowo-kartonowych na scianie murowanej. Zaleca sie, aby w przypadku gdy "surowa" sciana przeznaczona do oblozenia plytami rna odchylki do 20 mm/m, zniwelowac nier6wnosci przed montazern plyt. Mozna to osiagnac, zamocowuiac na powierzchni sci an gipsowe marki kontrolne w rozstawach wynlkajacych z szerokosci zastosowanych plyt, Marki powinny miec srednice od 10 do 15 ern, Dopiero po zwiazaniu marek gipsowych i powt6rnym sprawdzeniu lica sciany mozna przystapic do wlasciwego przyklejania plyt (rys. 21.28).
a)

Plyty do ~rzykle~a?ia u~lada sie strona licowa do p~dlogl w miejscu ich zamontowania. Nast.l!pme na tyl.nq strone plyty naklada sie placki zaczynu gipsowego w odstepach od 30 do 35, ern, Gru~ose nalozonych plackow powinna bye troche wieksza ~i~ grub~se juz wykonanych n:ar~k. Plytl( z ?amesIOnyml plackami podnosi Sl't 1 lekko dociska do sciany oraz dosuwa do krawl(dzi juz zamontowanej plyty (rys. 21.29).

Rys. 21.30. Mocowanie plyt na pasach gipsowo-kartonowych

-_-_-'1<-_-+-----------------+---000
:5-

I oea

'"

"C C

c Ol >0 0

!o
I

0 0

0\ I o

-'" -o
-tn

~

.x:

.0 0

¥

Placek marka

zona pas~mi wzdluz plyt, a nastepnie docisnieta do podloza. !"10c0:-vaniaplyt do stropow zaczynem lub klejern gipsowym, jako sposobu malo pewnego, og61nie nie zaleca sie. Moco~anie plyt gipsowo-kartonowych do Iat drewmanych lub listew za pomoca wkretow ocynkowanych. Ukladanie plyt na suficie rozpoczyna.siy od naroznika pomieszczenia. Wkrety ~ocuJ~ce plyty nalezy rozrnieszczac wzdluz w~aJemllle pr~stopadlych krawedzi, rozpoczyn~J!!c od. n.aroza plyty, aby uniknac powstawarna w ~leJ zbednych naprezeri i pofaldowari. W ~;a.sle montazu plyta powinna bye dobrze dOCI~lllytado konstrukcji. Przy montazu sufitow powmno sie uzywac specjalnych podnosnikow Iub podpor (rys. 21.31).

'" >:s:

0

~ \ 0 0 O.

00 0 0°
Szerokosc

0\

Rys. 21.29. Dosuwanie plyty do krawedzi uprzednio zamontowanej plyty

plyty

b)

I

Pasy
kierunkowe

10 I~
I

I

Rys, 21.28. Rozmieszczenie
runkowych (b) z zaprawy

plack6w (a) i pas6w Ide-

Opuk~j!!c. ~umow~f? mlotkiem przez prosta lat<t(najlepiej aluminiowa 0 przekroju prostokatnym 18 x 1.00 mm i dlugosci 2500 mrn), doprowadza SII( do dokladnego zlicowania plyty z e!ementem wcz~sniej zamontowanym. Przyk.leJ~ne pl~y p~wmny dokladnie przylegac do siebie dluzszyrni krawedziarni. Za~ia.st mare~ opo.rowych mozna tez wykonywac pionowe I poziome pasy kierunkowe (por. ~ys. 21.~8) szerokosci 100 mm. Pasy moga bye przycietych plyt, mocowane zaczynem gipsowym (rys, 21.30). Jesli mamy do czynienia z rownymi scianami o o~ehylce lica do ok. 3 mm/m, mozna stosowac metode klejenia plyt na cienkiej warstwie ~ac~ynu gipsowego. Na ulozona licem do podO~I plyte naklada siy cienka warstwe kleiaca ktora .. ... """t""t' Z Z ""t roz~arma Sly po powierzchni plyty paca !!bkaml. Wars twa klejaca powinna bye rozlo-

Rys, 21.31. fit6w

Podpory

stosowane .

do rnontazu

su-

Spoinowanie i szpachlowanie. Po zarnocowarnu plyt na scianach i sufitach pozostaja widoczne ~~wydz~e plyt oraz lby wkretow, Aby uzyska~ Je~nobt!! plaszczyzne, nalezy zamaskowac spomy I l?y wkrytew.gipsern szpachlowym lub gotowym~ dostepnyrni w han diu masami szpachlowyrni. W cel~ u~oz!iwienia spoinie przenoszerua nawet niewielkich sil rozciagajacych t:zeba z~zb~oie j!! tasma perforowana z mateflatu wlokmstego lub papieru.

684 Tasme nalezy dokladnie wcisnac w swiezo nalozonq mase oraz pokryc wycisnieta spod niej masq (rys. 21.32). Po stwardnieniu spoine szlifuje sie drobnoziarnistym papierem sciernyrn.

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe

685

Rys. 21.32. Wciskanie perforowanej nalozona mase szpachlowq

tasmy w swiezo

Naroza zewnetrznych scian z plyt gipsowo-kartonowych zabezpiecza sie przed uszkodzeniami, uzywajqc naroznikow metalowych (rys. 21.33) lub tasmy naroznikowej papierowej wzmocnio-

Rys, 21.33. Naroznik aluminiowy x25 mm)

perforowany

(25 x

nej. Po wstepnyrn przymocowaniu element6w zabezpieczajacych krawedzie pokrywa sie je dwukrotnie rnasa szpachlowq i szlifuje. Sufity podwieszone z plyt gipsowo-kartonowych. Sa to poziome konstrukcje samonosne wykonane w formie rusztu metalowego lub drewnianego zamocowanego stabilnie do stropu za pomoca specjalnych lacznikow i oblozone plytarni, Konstrukcja rusztu powinna stanowic sztywne i nieodksztalcalne podloze dla plyt, Sufity z plyt gipsowo-kartonowych sa przeznaczone do pomieszczeri uzytecznosci publicznej i mieszkalnych, w kt6rych:

- wilgotnosc wzgledna powietrza zawiera sit; w granicach 30770% _ temperatura powietrza wynosi od 5 do 20oe. Konstrukcja rusztu pod plyty gipsowo-kartonowe sklada sie najczesciej z warstwy dolnej, stanowiacej bezposrednie podloze dla plyt i nazywanej warstwa nosna, oraz g6rnej nazywanej warstwa glownq. Najczesciej stosuje sie na ruszt profile giete na zimno z blachy ocynkowanej lub listwy drewniane. Na okladziny sufitowe stosuje sit; plyty zwykle gipsowo-kartonowe grubosci 9,5 lub 12,5 mm. Plyty 0 podwyzszonej wytrzymalosci ogniowej grubosci 12,5 lub 15,0 mm sa stosowane, jesli tego wyrnagaja wzgledy przeciwpozarowe. Plyty mega bye mocowane do element6w nosnych dwoma sposobami: _ poprzecznie krawedziami dluzszymi plyt do kierunku ulozenia element6w nosnych rusztu, _ wzdluz elernentow nosnych rusztu plyt ulozonych r6wnolegle do nich dluzszymi krawedziami. Zalecane jest poprzeczne mocowanie plyt do element6w nosnych rusztu, poniewaz ich wytrzymalosc na zginanie jest wieksza w kierunku zgodnym z kierunkiem ulozenia wl6kien kartonu r6wnolegle wzdluz plyty. Plyty gipsowo-kartonowe sa mocowane: - do listew drewnianych specjalnymi gwozdziami lub wkretami, - do profili stalowych blachowkretarni. Sufity z plyt gipsowo-kartonowych na ruszcie drewnianym. Drewniane ruszty sa wykonywane jako jedno- lub dwuwarstwowe. Jesli podloze, czyli strop, jest r6wne, to ruszt mozna wykonac jako jednowarstwowy (rys. 21.34). Rozstawy listew sq uzaleznione od rodzaju plyt i kierunku ich zamocowania (tab!. 21.21).
Tablica 21.21. Wymiary listew i dopuszczalne kotwiacyrni odle-

Rys. 21.34. Ruszt drewniany jednowarstwowy

glosci miedzy elementami Wymiary listew, mm Szerokosc e Grubosc Grubosc

Dopuszczalna odleglosc d miedzy elementami kotwiacyrni, mm

f f

Szerokosc e

50 25 50 32

650 800
Rys. 21.35. Ruszt drewniany dwuwarstwowy mocowany bezposrednio do podloza

686 Jesli podloze jest nier6wne lub gdy sufit rna bye obnizony, stosuje sie ruszt podw6jny (rys. 21.35) (tabl. 21.22 i 21.23).
Tablica 21.22. Wymiary listew nosnych oraz dopuszczalna odleglosc miedzy listwami gl6wnymi

Roboty tynkowe i okladzinowe System C. Ruszt sufitu widoczny. Szerokosc stosowanych profili 15 oraz 24 mm. Panele wyjmowane. System F. Sufitowy samonosny (bez wiesza, k6w). Najczesciej stosowany w korytarzach. System I. Profile glowne rusztu - widoczne, profile poprzeczne - ukryte. Wersje konstrukcyjne z plytami wyjmowanymi lub nie. Plyty 0 wymiarach standardowych 600x x600 mm mogq bye wykonane z roznyrni ozdobnymi rodzajami powierzchni. Obie strony kazdej plyty sq pokrywane preparatem gruntujacym. Strona licowa plyt jest malowana (w wersji standardowej) na kolor bialy, 21.1.12. Tynki - faktury prefabrykowanych na elementach

Roboty tynkowe

687

Wymiary listew nosnych, mm Szerokosc e
Grubosc f Szerokosc e Grubosc f

Dopuszczalna odleglosc d rniedzy listwami

gl6wnymi, mm 650 800

50 25 50 32

Listwy

gl6wne

21.23. Wymiary listew gl6wnych oraz dopuszczalna odleglosc miedzy elementami kotwiacyTablica

I

mi w rusztach dwuwarstwowych mocowanych bezposrednio do stropu

Wymiary listew nosnych, mm Szerokosc b
Grubosc c

I

. Dopuszczalna odlegtosc a miedzy elementami kotwiacyrni, mm 1100

I

63 38

Plyty gipsowo-kartonowe mega tez bye mocowane do drewnianego rusztu sufitowego obnizonego. Wykorzystuje sie do tego celu rozne konstrukcje wieszak6w (rys. 21.36), np. z bednarki stalowej, Sufity z plyt gipsowo-kartonowych na ruszcie stalowym. Ruszt stalowy systemu Nida Gips standard rna konstrukcje z profili nosnych CD o wymiarach 60 x 27 x 0,6 mm oraz przejsciowych UD 0 wymiarach 27 x 28 x 0, 6 mm, Ruszt jest podwieszany do stropu za pomocq wieszak6w. Zasadnicza konstrukcja rusztu sufi towego obnizonego jest wykonywana jako dwuwarstwowa (rys. 21.37), tylko w pomieszczeniach dlugich i waskich jest wskazane stosowanie rusztu pojedynczego. Sa tez dostepne sufity podwieszone systemu Thermatex. Plyty prasowane z welny mineralnej z dodatkami i giete na zimno profile Sq elementami roznych systernow konstrukcji sufit6w podwieszonych. System A. Ruszt sufitu niewidoczny. W zaleznosci ad przyjetego rozwiazania konstrukcyjnego plytki moga bye wyjmowane lub nie (rys. 21.38).

Wielkowymiarowe elementy prefabrykowane sci an zewnetrznych zwykle sa dostarczane na budowe z gotowa faktura-tynkiern zewnetrznym. Faktury te wykonywane sa w czasie formowania i nazywaja sie strukturalnymi. Stosowane Sq dwie metody wykonywania faktur strukturalnych: Jicem ku gorze - technologia wierzchnia, gdzie faktura jest nakladana na gornq powierzchnie elementu bezposrednio po jego uformowaniu, - licem w d61 - technologia denna, gdzie formowanie elementu nastepuje po uprzednim ulozeniu na dnie formy faktury zewnetrznej, Wierzchnia faktura wciskana. Jest wykonywana w ten sposob, ze na powierzchni zawibrowanego elementu uklada sie warstwe zaprawy cementowej 0 konsystencji gestoplastycznej, a nastepnie - po jej kr6tkim zageszczeniu i wyr6wnaniu latq - posypuje sie grysem katniennym 0 uziarnieniu 10-;-20 mm lub innym kruszywem fakturowym sztucznym. Posypane ziarna kruszywa wciska sie w zaprawe (40-;-50% grubosci ziaren) przez walkowanie walkiem metalowym pokrytym guma lub przez kr6tkotrwale wibrowanie lata wibracyjna, Wierzchnia faktura zmywana. Jest wykonywana bezposrednio po uformowaniu elementu betonowego przez powierzchniowe zmycie warstwy fakturowej, zaraz po ulozeniu tej ostatniej, mgla wodna pod cisnieniem ok. 0,5 MPa. Nastepuje dzieki temu odsloniecie grysu ozdobnego.

Listwy nosne

Rys. 21.36. Obnizony ruszt drewniany dwuwarstwowy mocowany do stropu za pornoca wieszak6w

Rys.21.37. Ruszt stalowy do sufitu podwieszonego: 1, 2 - profile 60/27, 3 - profile 28/27, 4 _ lqcznik wzdluzny, 5 - Iqcznik krzyzowy, kotwiczka, 9 - wieszak z elementem rozpreznym, 10 - pret mocujqcy, 12,

0-

14 - elernenty wieszaka tasrnowo-szczelinowego, 8, 13 - elementy wieszaka noniuszowego, 15 _ plyty sufimpodwieszonego; elementy oznaczone k6!kiem nie sq oferowane

(jj),

0

688

Roboty tynkowe i okladzinowe

Roboty tynkowe grubosci nie wiekszej niz 10-;.-15 mm lqezqcq plytki z betonem konstrukeyjnym elementu. Po termicznej obr6bee elementu zmywa silt szczotkll resztki papieru i zaprawy z powierzchni plytek. Faktura denna z plytek szklanych naklejanych na arkusze papieru. Wykonywana jest podobnie jak faktura denna z plytek eeramicznyeh. Faktura betonowa denna wzorzysta typu relief (wytlaczana), Faktura stanowi wz6r wklesly (relief) wytlaczany za pomoca matrycy ulozonej na dnie formy. Przewaznie matryce sll sporzadzane z tworzyw sztueznych (polipropylen, polichlorek winylu). Faktury tego typu Sll najefekrowniejsze przy zastosowaniu bialego cementu. Faktury typu relief nalezy wykonywac wedlug technologii opraeowanej przez COBR PB "Cebet" w Warszawie. Przyklady betonowyeh dennyeh faktur wzorzystyeh typu relief pokazano na rys. 21.39 i 21.40.

689

Sprezyna dociskowa przysclenna

Wymiar X

plyty

Rys. 21.40. Faktura typu relief na budynku dydaktycznym SGH w Warszawie (technologia Cebet)

Tablica 21.24. Minimalna przyczepnosc podloza Tynk Wapienny Cementowo-wapienny, gipsowo-wapienny i cementowo-gliniany Cementowy Rys. 21.39, Faktura typu relief na budynku Centrum Onkologiiw Warszawie (technologia Cebet)
MN/m0,10 0,25 0,50

tynku do

Minimalna prz~czepnosc

Wieszak dwuhakowy

Wieszak systemu Thermatex

Wieszak noniuszowy

Profil
przyscienny

Rys. 21.38. Przyklad sufitu podwieszonego systemu Thermatex - ruszt sufitu niewidoczny, plytki moga bye

wyjmowane lub nie

Faktura denna kruszywowa. Jest wykonywana
przez nakladanie na dno formy kruszywa luzem z zastosowaniem wibrowania lub przez rozkladanie kruszywa na warstwie masy kleistej grubosci kilku milimetr6w ulozonej na dnie formy. Czesto jest stosowane kruszywo otoczakowe. Ziarna kruszywa fakturowego nie moga wystawac z element6w wiecej niz na 113 srednicy. Kolejnosc wykonywania tej faktury jest nastepujqca: a) ukladanie kruszywa na dnie formy i kr6tkie zawibrowanie, b) nasypanie warstwy piasku grubosci 113 srednicy ziaren kruszywa, c) pokrycie kruszywa, ustabilizowanego pia-

skiem, warstwa zaprawy cementowej 0 konsystencji plastycznej i takiej grubosci, aby zostaly pokryte najgrubsze ziama co najrnniej na wysokosc 1 ern, d) po czesciowym zwiazaniu zaprawy wypelnienie formy betonem konstrukcyjnym. Przy stosowaniu technologii ukladarua kruszywa na masie kleistej pokrywa silt dno for· my cienka warstwa takiej masy, a nastepnie rozsypuje kruszywo fakturowe; dalsze procesy sli takie same jak wyzej opisane. Faktura denna z plytek ceramicznych. Charakteryzuje silt tym, ze plytki ceramiczne naklejane na papier Sq ukladane na dnie formy, ana: stepnie zalewane warstwa zaprawy cementowel

21.1.13. Warunki techniczne odbioru robot
Przy odbiorze tynk6w sprawdza silt ieh grubosc, gladkose oraz przyczepnosc do podloza ealej powierzehni (tabl. 21.24). Na,powierzchni tynk6w nie mogq wystepo~ac: a) trwale zacieki, b) wykwity, e) wypryski I spltcznienia, d) pekniecia, e) widoczne miejscows nierownosci, wynikajace z techniki wykonania tynku, np. slady wygladzania przy tynkach doborowych kat. IV. W tynkach pospolitych dopuszcza silt wystepoWanie nierownosci powierzchni glebokosci lub

wypuklosci do 4 mm na calej dlugosci laty kontrolnej (2 m), Tynki przy szczelinach dylataeyjnych, stolarce, podokiennikaeh powinny bye zabezpieczone przed peknieciami przez przeciecie warstwy tynku na calq jej grubosc przy szerokosci przeciecia 2-;.-4 rom. Dopuszczalne usterki dla roznych rodzaj6w tynk6w podano w tabl. 21.25. Gladzie z gipsu tynkarskiego oraz szpachl6wek powinny bye wykonane z dokladnosciq taka jak tynki tradyeyjne zwykle IV kat. Przyczepnosc gladzi nie powinna bye mniejsza niz 0,45 MN/m2 dla podloza betonowego i 0,35 MN/m2 dla podloza gipsowego.

690
Tablica 21.25. Dopuszczalne

Roboty tynkowe i okladzinowe usterki przy tynkach zwyklych (wg PN-701B-IOIOO) Dopuszczalne odchylenia przecinaja, cych sie plaszczyzn od kata podanego w dokumentacji

Roboty okladzinowe

691
Kategoria tynku Dopuszczalne od- Dopuszczalne odchylenia Dopuszczalne odchylenia chylenia powierz- powierzchni od kierunku powierzchni od kierunku chni od plaszczyzny pionowego poziomego i odchylenia krawedzi od linii prostej nie podlegaja sprawdzeniu 4 mm na calej dlugo sci laty kontroInej 3 mm na 1 m

0, I, Ia II

c) podciqg~~ dlawice, smarowae i czyscic ruchorne CZItSCl maszyny w czasie pracy aarezan; '" b , d~.pracowac .pompq do zapraw bez sygnalizaC~l;operator J~st odpowiedzialny za dopilnowa?le przekazania sygnal6w rozpoczltcia, przerw 1 zakoriczenia pracy, e) . w ,obec?osci o~6b postronnych przedmuchl~ac weze Sprltzonym powietrzem, poniewaz nagle wydostanie silt strumienia powietrza z resztkami zaprawy jest bardzo niebezpieczne, f) zatrudniac pracownik6w, kt6rzy nie przeszli instruktazu w zakresie bhp,
g~ przeprowadzae kontroli silnika lub przewo~o~ elektryczny~h bez. wylqczenia pradu: przy k~zdym agregacie powinna bye wywieszona na widocznyrn rruejscu instrukcja bhp.

3 mm i w liczbie nie 2mmnalmiog6wiekszej niz 3 szt; tern nie wiecej niz 4 mm na calej dlugosci Ia- w pomieszczeniach wysokosci do 3,5 m oraz ty kontrolnej nie wiecej niz 6 mm w pomieszczeniach powyzej 3,5 m wysokosci IV, IVf, IVw 2 mm i w Iiczbie nie 1,5 nun na 1 m i og6wiekszej niz 2 na lem nie wiecej niz 3 nun dlugosci laty kon- w pomieszczeniach wysokosci do 3,5 m i 4 mm trolnej w pomieszczeniach powyzej 3,5 m wysokosci III

4 mm na 1 m i ogolem 4 mm na 1 m nie wiecej niz 10 mm dla calej powierzchni ograniczonej pionowymi przegrodami (np. sciany i belki) 3 mm na 1 m i og61em 3mmnalm nie wiecej niz 6 mm dla calej powierzchni ograniczonej pionowymi przegrodami

2 mm na I m i og61em 2mmnalm nie wiecej niz 3 mm dla calej powierzchni ograniczonej pionowymi przegrodami

21.2. Roboty okladzinowe
Okladziny cer~miczne ', W zaleznosci od miejsea zastosowama okladzmy ceramicznej, tj. wewnqtrz lub na ze~nqtrz budynku, do jej wykonama mogq bye uzyte rozne plytki ceramiczne Itak stosuje silt: . - plytki i ksztaltki zura), scienne szkliwione (gla-

Rys: 2.1.41. Wystr6j lazienki z plytek ceramicznych szkhwlOnych (wg katalogu Opoczno SA)

Wyprawy z plastycznej masy tynkarskiej i z wloknistych zapraw plastycznych powinny bye wykonane z taka dokladnoscia jak tynki zwykle kat. III. Postepowanie przy odbiorze robot tynkowych musi bye zgodne z .Warunkami technicznymi wykonania i odbioru robot budowlano-montazowych", Arkady, Warszawa 1989. 21.1.14. Warunki bezpieezeristwa przy robotach tynkowych Podstawowe rltcznym zasady bhp przy pracy tynkowaniu

narzucania zaprawy na sctany, a szczegolnie na sufity, tynkarze powinni wykonywac w okularach ochronnych. • Zewnetrzne obramowania okienne trzeba tynkowac z rusztowari zewnetrznych, a nie z otworow okiennych. • Przy tynkowaniu wewnetrznych osciezy okiennych otwor okienny powinien bye zabezpieczony balustrada, • Reperacje tynkow po robotach instalacyjnych mega bye wykonywane z rusztowari przestaw-

• Czynnosc

nych, nie wolno natomiast stawac na urzadzeniach i rurach wszelkich instalacji. Podstawowe zasady bhp przy tynkowaniu mechanicznym • Operatorzy obslugujacy koricowki tynkarskie oraz pozostali czlonkowie zespolu podczas pracy powinni bye zaopatrzeni w okulary ochronne i rekawice, • Po zainstalowaniu agregatu tynkarskiego nalezy przeprowadzic probe wodna calego urzadzenia w ciagu kilkunastu minut pod cisnieniem 1,0 lub 1,5 MPa, w zaleznosci od rodzaju pomp. Z wynikow prob nalezy sporzadzic pro: tokol, ktory stanowi zalacznik do raportu pracy agregatu. • Wylacznik powinien bye zawsze zakryty obudowa, a silnik do sieci elektrycznej nalezy pod- ." laczyc przy udziale elektryka budowy. Praca sil- " nika bez uziemienia jest niedozwolona. • Niezaleznie od powyzszych wymagari zabra- •. " nia sift: a) pracowac przy cisnieniu wyzszym od wska- . zanego w metryce agregatu, b) pracowac przy wystepujacych usterkacb pompy lub przewod6w,

- plytki i ksztaltki kamionkowe (zwykle i kwasoodporne), - plytki klinkierowe, - plytki ceramiczne elewacyjne. Ptytki.~USZq spelniac wymagania PN-EN 87 grudzlen 1994. Ponadto zgodnie ze znoweliZowanq ustawq Prawo budowlane muszq bye oznaczone znakiem budowlanym i miec jeden t nastltPujqc~ch dokument6w dopuszczajqcych do stosowama w budownictwie: certyfikat na z?ak bezpieczenstwa B, certyfikat lub deklaracJ~zgodnose! z PN-EN albo aprobate technicznq Instytutu Techniki Budowlanej. Na rynku material6w budowlanych jest ofero~a~ych wi~le okladzin ceramicznych zarowno Z a.JoWY~h,.Jakzagranicznych. Szczeg6lnie du1 Iy ~y?or Jest w zakresie plytek ceramicznych ~~IWI?nYCh sciennych (rys. 21.41 i 21.42). ra I?dzmy wykonane ze szkliwionych plytek cePNmlcznych powmny odpowiadac wymaganlom -751B-lOI2l.
Rys. 21.42. Plytki ceramiczne scienne szkJiwione oraz tzw. galanteria ceramiczna (wg katalozu Opoczno SA) "

Plytki ceramiczne scienne szkliwione Sq produkowane z masy fajansowej z surowc6w naturalnych, a szkliwa Sq bezolowiowe. ~lui~ do lic~wania s~ian wewnatrz budynkow, tJ. ,:,. kuchmach, Iazienkach, pomieszczeniach socJalny~h w szkola~h, hotelach, lokalach gastronomlcznych, szpitalach itd. Nie mozna ich stos~w~e W pomieszczeniach przy temperaturze pomzej DoC. Do pr~ytwierdzania okladzin ceramicznych do ~odloza sa stosowane (w zaleznosci od rodzaJU podloza, miejsca zamocowania i warunk6w eksploatacyjnych) zaprawy: cementowe marki

692 8 lub 5, cementowo-wapienne marki 5 lub 3, cripsowe marki 0,3, gipsowo-wapienne marki (w pomieszczeniach suchych i nienarazonych na zawilgocenie) oraz polimerowo-c~mentowe (na dyspersji wodnej polioctanu WInylu), a przy dokladnie wyrownanym podlozu _ takze kleje. Zaprawy klejowe, zwane czesto klejami, sa produkowane na bazie mieszanego spoiwia proszkowego typu mineralno-polimerowego oraz spoiwa polimerowego. Ze wzgledu na latwosc stosowani~,. magazynowania i transportu obecnie chetniej sq stosowane kleje typu proszkowego 0 roznych nazwach handlowych (np. Ceresit, Sopro, Atlas i inne). Plytki ceramiczne powinny bye mocowane na warstwie wyrownujacej podloze lub bezposrednio na innyrn podlozu, np. na tynku. Do osadzania okladzin na scianach murowanych mozna przystapic po zakoriczeniu procesu osiadania murow, Na oczyszczona i zwilzona sciane rnurowana powinien bye nalozony podklad wykonany z obrzutki i narzutu (obrzutka grubosci 2..;-3 mm z cieklej zaprawy cementowo-wapiennej marki 5 i 3). Powierzchnie monolityczne scian betonowych lub zelbetowych powinny bye wyrownane zaprawa marki nie nizszej niz 5, po uprzednim nakuciu podloza, oczyszczeniu i zamoczeniu. Jesli nierownosci podloza s~ mniejsze niz 3 mm, wystarczy nalozenie cienkiej warstwy wygladzajacej, na przyklad z mieszaniny kle~u lateksowego ekstra z cementem lub wykoname tynku pocienionego. podloza pod okladziny z plytek ceramicznych powinny spelniac wymaganiajak dla tynkow III katezorii i powinny bye starannie oczyszczone z grudek zaprawy i brudu szczotkami drucianymi oraz zmyte. Przed rozpoczeciem robot plytki ceramiczne powinny bye posegregowane wedlug wymiarow, gatunkow i odcieni kolorow, a przed ulozeniem powinny bye moczone w ciagu 2..;-3 godzin w czystej wodzie. Ukladanie plytek na grubej warstwie zaprawy. Ukladanie plytek rozpoczyna sie od wytrasowania linii poziomej, ktora wyznacza wykonany juz cokol posadzki, i naciagnieciu sznura okreslajacego poziom gomej krawedzi elementow w rzedach. W celu umocowania plytek na tylna zebrowana ich powierzchnie naklada

Roboty tynkowe i okladzinowe

Robotyokladzinowe rownym i mocnym podlozu. Dober kleju zalezy od konkretnych warunkow i wymagari stawianych okladzinie z plytek. Nalezy stosowac tylko kleje majace aprobate techniczna ITB. Klelniq lub packa ze stali szlachetnej trzeba rozprowadzae rownomiernie klej na podlozu (rys. 21.45). Nastepnie szpachla zabkowanq ru-

693 bye osadzone na podlozu, jesli pod wzgledem rownosci powierzchni odpowiada ono wymaganiom dotyczqcyrn tynkow co najmniej kat. II. Na pare godzin przed przystqpieniern do wykonania okladziny nalezy narzucic cienka warstwe polcieklej lub plastycznej zaprawy cementowej i sciqgnqc jq dokladnie Iata. Bezposrednio przed przystapieniem do mocowania plytek zaprawt( nalezy obficie posypac cementem i wtlaczac w nia plytki mozaikowe, dociskajqc je deszczulka, Po zwiqzaniu zaprawy papier nalezy namoczyc ciepla woda i usunac, Na dokladnie wyrownanyrn podkladzie oraz na glad,kich powierzchniach betonowych mega bye mocowane cienkie plytki ceramiczne za pomoca klejow, Powierzchnie te pod wzgledern ich rownosci i gladkosci powinny co najmniej spelniac wymagania dla tynku dwuwarstwowego kat. III. Ukladanie plytek na kleju lateksowym ekstra rozpoczyna sit; od rozprowadzenia na podlozu szpachla warstwy kleju grubosci okolo 2 mm, wymieszanego z cementem klasy 32,5 w stosunku wagowym 1:1..;-1:5. Do tak rozprowadzonej warstwy przykleja sie plytki w takiej samej kolejnosci jak przy ukladaniu na zaprawie. Przykladajqc plytke do podloza, nalezy jq przesunqc 0 10..;-15 mm po powierzchni nalozonego kleju do pozycji, jaka rna zaj~e w ukladanej warstwie. Przesuniecie to nie powinno spowodowac zgamiecia kleju na podlozu. Fragment okladziny na rozprowadzonej partii kleju powinno sit; ulozyc w ciagu 15 min. Po wykonaniu calej okladziny nalezy powierzchnie plytek dokladnie oczyscic z nadmiaru kleju lub plam. Spoinowanie. Po uplywie 5..;-7 dni od wykonania okladziny na grubej warstwie zaprawy wypelnia sie spoiny. Mozna stosowac rozne materialy jako zaprawy do spoin. W handlu jest oferowana zaprawa do spoin W. opakowaniach, produkowana na bazie bialego cementu. Po ulozeniu plytek na zaprawie klejowej mozna przystapic do spoinowania juz po 3 dniach. Spoiny nalezy oczyscic i zwilzyc. Za pornoca gumy do spoin dokladnie wypelnia sie spoiny zaprawa, Nadmiar masy zbiera sie ukosnie do spoiny. Po stwardnieniu masy w spoinach oczyszcza sie powierzchnie gabka z duza iloscia wody. Po wyschnieciu i stwardnieniu masy spoinowej szrnatka sciera sit; cienka warstwe zaprawy do spoin z powierzchni plytek i okladzina jest gotowa.

0,3

sie taka sama zaprawe jak zaprawa podkladu i plytke dociska do podkladu. Docisnietej plytki nie wolno przesuwac (rys. 21.43). Po uloze-

Rys. 21.43. Nakladanie zaprawy na tylna zebrowanq

powierzchnie plytki przed jej docisnieciem do podkladu niu calego rzedu plytek usuwa sit( nadmiar zaprawy i rozpoczyna ukladanie nastepnego rzedu, sprawdzajac pionowosc ustawienia krawedzi plytek. Spoiny powinny stanowic proste ciqgle linie pionowe i poziome szerokosci nie wiekszej niz 2 mm. W celu zagwarantowania jednolitej szerokosci spoin mozna stosowac wkladki lub listewki odpowiedniej grubosci. Dopasowywanie plytek ceramicznych w naroznikach i obrabianie potrzebnych otworow odbywa sie metoda przecinania plytek. Nalezy pamietac, aby ostatni rzad, a takze naroza wypukle byly ulozone z plytek z zaokraglonym brzegiem (rys. 21.44).

Rys, 21.45. Ukladanie plytek na cienkiej warstwie kleju- kolejnosc postepowania: a) nakladanie kleju, b) przeczesywaniekleju zabkowanq szpachla ruehem falistym,e) ukladanie plytek po uprzednim rozciqgnieciu gumy miedzy plytkami naroznyrni

Zaprawa

Plytka

Rys. 21.44. Prawidlowe ulozenie plytek w naroiach,

chern falistym przeczesuje sit; warstwe kleju w celu rownomiernego rozprowadzenia go na calq powierzchnie. Ukladanie plytek zaczyna sit; od dolnego rzedu, ~o osadzeniu obu pierwszych plytek (z lewej I prawej strony) nalezy rozpiac gumt( i ustawic wedlug niej rzad plytek, Szerokose spoiny mozna zachowac, stosujac na przyklad przeznaczone do tego celu krzyzyki z tworzywa sztucznego. Jesli klej nie jest zbyt ~~dki, plytki natychmiast dobrze przylegaja do

Ukladanie plytek na cienkiej warstwie ju. Plytki powinny bye klejone na czystym.

Ide:

scrany.

Male plytki kamionkowe, tzw. rnozaikowe, naklejone powierzchnia licowa na papier, moga

694
a) b)

Roboty tynkowe i okladzinowe

Dobori mOlltaz okien

.

i drzwi

22

Jan Glodek Andrzej Se llig

Spis trescl 22.1. 22.2. 22.2.1. 22.2.2. 22.3. 22.3.1. 22.3.2. 22.4. 22.4.1. 22.4.2. 22.4.3. 22.4.4. 22.4.5. 22.5. 22.6. 22.7. 22.7.1. 22.7.2. 22.7.3. 22.8. 22.9. 22.9.1. 22.9.2. 22.9.3. 22.9.4. 22.9.5. 22.9.6. 22.9.7. 22.10. 22.11.
Zagadnienia ogolne , . . . . . . . . Wymagan~a techniczno-uzytkowe dotyczace okien i' drzwi : . . . . . . . . . . . . . . . . Wymagan~a dotyczqce okien i drzwi balkonowych. ...:::::............. Wymagama w zakresie drzwi ..........

masami spoinowymi Ceresit - kolejnosc postepowania: a) rnalq kielnia lub szpachlq naklada sie gotowa zaprawe na packe z naklejona miekka guma, b) zaprawe wciska sie w szczeliny mi~dzy plytkami, c) czysta plukanq wilgotna gabka zbiera sie nadmiar materialu z plytek i ostatecznie formuje si~' powierzchnie spoin, d) gdy spoiny stwardnieja, wyschniety nalot z powierzchni plytek usuwa sie mi~kkL

Rys. 21.46. Spoinowanie

Charakterystyka konstrukcji okien z roznych materi~16~ . . . . . . . . . . Uwagi ogolne . . . . . Okna z drewna . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . Okna z PVC Okna z aluminium Okna stalowe . . : : : : : : : : : : : : . . .. '. . . ............." ..............................

g~z~i::::::::::::::::::::::::"""""

Warianty rozwiqzari konstrukcyj~y~h' oi<i~~ i' cir~~i .

::::::..

szrnatka

W sprzedazy sa tez ulepszone mineralne zaprawy do spoinowania. Zastosowanie drobniejszych wypelniaczy mineralnych wyeliminowa10 koniecznosc pozostawiania miedzy plytkami szczelin 0 szerokosci minimum 2 mm. Zaprawit cechuje bardzo dobra obrabialnosc, latwo tez wypelnia przestrzenie rniedzy plytkami, Tak wykonane spoiny sa bardzo gladkie i nie potrzeba wyrownywac ich powierzchni zaokraglonymi narzedziami, Wlasciwosci ulepszonych spoin dostosowano do wygodnych narzedzi coraz powszechniej uzywanych przez glazurnikow, Sa to: pace z naklejona miekka gumq ulatwiajace

szybkie wypelnianie szczelin miedzy plytkami, ••. oraz pace z naklejonymi warstwami gqbki PO:'•.. rowatej do zbierania nadmiaru materialu i bar-: dziej odpowiednie do formowania powierzchnij spoin (rys. 21.46a, b, c, d). .
..,':':

Szyby stosowane w k~n~t;uk~j~ch ~Id~n'i d~~vi' : : . . . . . . . . . . . . . . . Okucia okienne . . . ............... Char~terystyka konst;uk~ji' drzwi z roznych ~~t~ri~16~' DrzWI z drewna i materialow drewnopochodnych Drzwi stalowe . Drzwi z aluminjurn z ............ ............ ....

W opracowaniu wykorzystano normy, aproba>, ty techniczne ITB, a true instrukcje i ka~. talogi: Zaklad6w Przemyslu Gipsowego Doli:? na Nidy, Knauf, Baumit, Atlas, Loba, Henkel, Rigips, Norgips, Cebet, Opoczno, ZREMB.

721 724 725 . 729 729 Ustalenie wymiar6w osciezy i okien; luzy 'n~ ~b~d~~a~i'e' . 730 Przygotowanie osciezy i okien do wbudowania ................. 731 Wprawianie okien i drzwi balkonowych. ...:::::::::............... 732 Uszczelnianie luz6w . Okucia drzwiowe . . . . . . : : : : : : : : : : : : : Wbudowywanie okien . . . . . . . ....... Wymagania og61ne ::: ...... ...... Obr6bki zewnetrzne i wewnetrzne :: .. .: '" :::::................ ............ ................ Wlasciwy czas osadzania stolarki Wbudowywanie drzwi Odbi6r okien i drzwi .

i PVC' . . . . . . . . . . .

. .....

696 696 696 698 698 698 703 706 706 706 . . 709 . . . . . . . 711 712 ...... 713 ...... 715 . . . . .. 719 ...... 719 ..

.

734 735
738 738

739

696

Dober i rnontaz okien i drzwi

wymagania teehniczno-uzytkowe dotyczace olden i drzwi Tablica 22.1. Parametry techniczno-uzytkowe okien i drzwi balkonowych

697

22.1. Zagadnienia

ogolne

Zasadnicze zalozenia polskiego systemu dopuszczania do stosowania wyrob6w budowl~nych zostaly okreslone wart. 10 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane [6].. Zoodnie z deklaracjami tam zawartymi zostaly w;dane nastepujace akty wyko~awc~e: 1) rozPorzlldzenie z dnia 5 sierprna ~998 r. w sprawie aprobat i kryteri~w techm:znych oraz jednostkowego stosowama wyrobow budowlanych (Dz.U, nr 107, poz. 679 oraz z 2002 r. Oz.D nr 8, poz. 71), 2) rozporzadzenie z dnia 31 lipca 1998 r. w sprawie system6w oceny zgodnosci, wzo~u deklaracji zgodnosci oraz sposobu znakowama wyrob6w budowlanych dopuszczonych do obrotu i powszechnego stosowania COz.D. nr 113, poz.728), .. 3) rozporzlldzenie z dnia 24 lipca 1998. r. w sprawie wykazu wyrob6w budowla~y~h memajllcych istotnego wplywu na spelnienie wymagari podstawowych oraz wyrob6w wytwarzanych i stosowanych wedlug uznanych zasad sztuki budowlanej COz.D. nr 99, poz. 637). W zaleznosci od przeznaczenia w przepisa~h przewidziano dwie mozliwosci ~opuszcze~la wyrobu budowlanego do obrotu I stosowama, I tak: _ wyroby dopuszcza sift do jednostkowego stosowania w okreslonym obiekcie budowlanym, _ wyroby dopuszcza sie do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie. Wyroby niernajace istotnego wplywu na spelnienie wymagari podstawowych oraz wyroby wytwarzane i stosowane wg uznanych zasad sztuki budowlanej (wykaz wyrob6w Dz.U, nr 99, poz. 637) mega bye powszechnie s~osowane bez zadnych formalnych procedur ich dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie. Ookumentem, kt6ry zawiera podstawowe informacje 0 oknach okreslonego systemu konstrukcyjnego i potwierdza ich przydatno~e do stosowania w budownictwie, jest wlasciwa przedmiotowa aprobata techniczna Instytutu Techniki Budowlanej w Warszawie. Okna, jak wiele innych wyrob6w budowlanych przeznaczonych do powszechnego stosowan~a, powinny bye znakowane przez producentow znakiem budowlanym B. I tylko tak oznakowa-

ne okna powinny bye brane pod uwage przy ich zakupie lub wymianie. Znak budowlany B nie rnoze bye mylony z obowiazujacym nadal zna, kiem bezpieczeristwa B (litera B w innym uj~ciu graficznym umieszczona w tr6jk~cie r6wnorarniennym - por. rozdz. 3. Poradnika), Ookumentem dopuszczaj'!cym okna i drzwi do obrotu i stosowania w budownictwie oraz upowazniajacym producenta do znakowania ich znakiem budowlanym B jest certyfikat zgodno, sci (potwierdzenie zgodnosci wyrobu z. doku. mentem odniesienia, tj. wlasciwq przedmiotowq aprobata) wydany przez niezale~nll upowaznio. nq do tego jednostke certyfikacYJn,!lub deklara. cja zgodnosci wydana przez sam~go produ~enta dla kazdej partii wyrob6w zgodnie z obowiazujqcyrni przepisami. W Prawie budowlanym przewidziano odrebny tryb dopuszczania do stosowa~ia wyrob6w nietypowych przeznaczonych do Jednostk0:-vego stosowania w jednym konkretnym obiekcie. W wypadku wyrob6w takich, kt6rych parametry odbiegaja od parametr6w o~eslo~ych w aprobacie, powinna bye wykonana indywidualna dokumentacja techniczna, a producent wyrobu powinien wystawic oswiadczenie 0 zgo~nosci wyrobu z indywidualna dokumentacja techniczna bez koniecznosci znakowania wyrobu znakiem budowlanym B.

Wymagana wartosc Parametry techniczne wspo!czynnik infiltra- a = 0,5-;.1,0 m3/(h.m·daPa2f3) do pornieszczeri z wentylacjq grawitacyjna eji powietrza a:%; 0,3 m3/(h·m·daPa2/3) do pomieszczeri z wentylacjq mechanicznq lub klimatyzacjq szczelnosc na wode szczelnosc calkowita przy roznicach cisnieri od!'!.p = 120 Pa do!'!.p = 250 Pa dla zakresu stosowania w zaleznosci od wysokosci i strefy obciazenia wiatrem wg instrukcji ITB opadow'l nr 224 Ugi~ciaelernentow od f:%; 1/300 odlegtosci rniedzy punktami zarnocowania a ugiecia na krawedzi szyb zeobciqienia wiatrem spolonych, nie wieksze niz 8 mm Izolacyjnosc cieplna! dla budynkow mieszkalnych i zamieszkania zbiorowego w pomieszczeniach 0 ti?: 16°C U:%; 2,6 W/(m2·K) w r.n, III strefie klimatycznej U:%; 2,0 W/(m2·K) w IV, V strefie kIimatycznej dIa budynkow uzytecznosci publicznej U:%; 2,3 W/(m2·K) przy t; > 16°C U :%; 2,6 W/(m2·K) przy 8°C < ti:%; 16°C akus- - wskainik oceny izolacyjnosci akustycznej RAl (klasyfikacja podstawowa) lub RAJ Izolacyjnosc (klasyfikacja uzupelniajaca) ad 20 do 40 dB dla zakresow stosowania wg PN-B-02151ryczna -3:1999 - wskainik Rw od 25 do 45 dB dla obiektow zaprojektowanych przy uwzglednieniu wyrnagari akustycznych wg PN-871B-02151/03
I DIa olden polaciowych w budynkach mieszkalnych i zamieszkania zbiorowego (bez wzgledu mieszczeniach 0 t, ?: 16°C oraz w budynkach uzytecznosci publicznej U :%; 2,0 Wf(m2·K).

na strefe klirnatyczna)

w po-

22.2. Wymagania techniczno-uzytkowe dotyczace okien i drzwi
22.2.1. Wymagania balkonowych dotyczace okien i drzwi

Okno w budynku pojawia sift juz na etapie projektowania. Architekt obierajac k.sztal~,wielkosc, podzialy i kolor okien, uzyskuje poz~d~Y wyglad budynku. Po wbudowaniu okna staJll Sl~ frazmentem sciany (lub dachu) budynku, petnill~ wiele roznorodnych funkcji. I tak: . _ doswietlaja, nasloneczniajll pornieszczema, _ umozliwiaja kontakt wzrokowy z otoczeniem, _ umozliwiaja wentylacje i przewietrzanie pomieszczeri, _ chronia wnetrza pornieszczen przed ne¥a· tywnym oddzialywaniem takich czynnik6W J3k deszcz, wiatr, niska temperatura, halas,

lednoczesnie okna powinny bye bezpieczne w uzytkowaniu, odpowiednio wytrzymale nie tylko na uderzenia poryw6w wiatru, ale i na inne obciazenia, Jakie mogll wystapic w trakcie ich eksploatacji, trwale i funkcjonalne. Nalezy zwrocic uwage, ze do roznych konkretnych zastosowari sll potrzebne okna 0 roznych parametrach. Techniczna ocena okien konkretnego systemu konstrukcyjnego jest prowadzona na podstawie wynikow roznych badari uwzgledniajacych zlozonosc konstrukcji i funkcji okien. Podczas badari sq sprawdzane: - sprawnosc dzialania skrzydel, wielkosc sily potrzebnej do uruchomienia okuc i samego skrzydla, odpornosc na obciazenia statyczDei dynamiczne, nosnosc polaczeri element6w w narozach ram, - trwalosc uzytkowa okien przez wykonaDie10 000 cykli otwarcia-zamkniecia skrzydla, przy czym nie powinno dojse do uszkodzenia skrzydla i okuc, a szczelnosc na przenikanie wody i powietrza nie powinna ulec pogorsze-

niu, :- odpornosc na obciazenia symulujace parcie

I ssanie wiatru oraz szczelnosc na przenikanie wody; wyniki tych badari powinny umozliwic okreslenie, do jakiej wysokosci budynku moga bye stosowane okna w poszczeg61nych strefach

wietrznosci, aby byla zachowana ich szczelnosc na przenikanie wody i nie zostaly przekroczone dopuszczalne wielkosci ugifte element6w pod dzialaniem wiatru, - szczelnosc na przenikanie powietrza, wsp61czynnik infiltracji powietrza obliczony na podstawie wynik6w badari przepuszczalnosci powietrza przez zarnkniete okno przy roznych wielkosciach cisnieri, symulujacych dzialanie parcia wiatru, - izolacyjnosc cieplna w celu ustalenia zakresu stosowania okien w budynkach i pomieszczeniach 0 roznym przeznaczeniu w poszczeg61nych strefach klimatycznych, - izolacyjnosc akustyczna w celu okreslenia zakresu stosowania okien w pornieszczeniach i budynkach 0 roznym przeznaczeniu przy okreslonyrn rodzaju i poziomie halas6w zewnetrznych. Okna powinny bye tak dobierane, aby byly spelnione wymagania zawarte w rozporzqdzeniu dotyczacym warunk6w technicznych, Jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie [5], oraz wymagania zawarte w odpowiednich polskich normach. Podstawowe parametry techniczno-uzytkowe okien i drzwi balkonowych przedstawiono w tabl. 22.1.

698 22.2.2. Wymagania w zakresie drzwi

Dober i montaz okien i drzwl

\Varianty rozwiqzari konstrukcyjnych

okien i drzwi

699

W zaleznosci od usytuowania w budynku wyroznia sie drzwi: ~ zewn~trzne, kt6re stanowiq zamkniecie otworu budowlanego w scianie zewn~trznej miedzy otwarta przestrzeniq a wnetrzern budynku, _ wewnetrzne wejsciowe, kt6re stanowiq zamkniecie otworu budowlanego w scianie wewnetrznej miedzy klatka schodowa lub korytarzem a pomieszczeniem, _ wewn:ttrzlokalowe, kt6re stanowia zamkniecie otworu budowlanego w scianie wewnetrznej miedzy izbami. Konstrukcja drzwi oraz zastosowane w nich okucia powinny bye odpowiednie do przeznaczenia wyrobu. Drzwi, niezaleznie od funkcji, jaka rnaja pelnic, i materialu zastosowanego do ich wykonania, powinna cechowac odpowiednia jakosc wykonania i wykoriczenia. Ponadto drzwi powinny spelniac nastepujace warunki: _ miec odpowiednie luzy wrebowe pomiedzy skrzydlem a oscieznica, zapewniajqce prawidlowe dzialanie, bez ocierania skrzydla 0 oscieznice w trakcie eksploatacji, _ odznaczac sie odpowiednia tolerancja rozmieszczenia w wyrobie okuc (zamek, zawiasy), co jest szczeg6lnie istotne przy kompletowaniu wyrobu u odbiorcy, gdy oscieznica i skrzydlo sa wytwarzane u roznych producent6w, _ skrzydla drzwiowe powinny bye prostokatne i plaskie, _ drewniane elementy rnusza odznaczac sie wlasciwa wilgotnoscia, co warunkuje zachowanie plaskosci drewnianych skrzydel drzwiowych w trakcie ich uzytkowania, Drzwi z drewna i materialow drewnopochodnych sa przedmiotem PN-88/B-I0085 "Stolarka budowlana. Okna i drzwi. Wymagania i badania". Ponadto drzwi - w zaleznosci od przeznaczenia _ podlegaja nizej podanym szczeg6lnym wymaganiom wynikajacym z obowiazujqcych w Polsce norm i przepis6w budowlanych. W zaleznosci od warunk6w istniejacych w czasie eksploatacji drzwi powinny spelniac wymagania wytrzyrnalosciowe w zakresie jednej z czterech klas wg PN-EN 1192. Zgodnie z PN-91/B-02020 .Dchrona cieplna budynk6w. Wymagania i obliczenia" mak-

symalna wartosc wsp6lczynnika przenikania ciepla U dla drzwi zewn~trznych w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i uzytecznosci publicznej powinna wynosic 2,6 W/(m2.K). Zgodnie z PN-83/B-03430 .wentvlacia w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i uzytecznosci publicznej. Wymagania" drzwi wewnetrzne wejsciowe do mieszkari oraz drzwi do pokoj6w mieszkalnych i sypialnych w domach zbiorowego zamieszkania powinny miec szczelnosc odpowiadajaca wspolczynnikowi przepuszczalnosci powietrza nie wiekszemu niz 1,0 m3/(m.h.daPa2/3). Przepis ten, obowiazuje w budynkach 0 wiecej niz 2 kondygnacjach. Zgodnie z PN-B-02151-03:1999 "Akustyka budowlana. Ochrona przed halasern pomieszczeri w budynkach. Izolacyjnose akustyczna przegr6d w budynkach oraz izolacyjnosc akustyczna element6w budowlanych. Wymagania" wskaznik RA 1 W przypadku drzwi powinien wynosic 30-;.-35 dB, 25-;.-30 dB, 25 lub 20 dB odpowiednio do funkcji pomieszczeri rozdzielonych drzwiami w budynkach zamieszkania zbiorowego i uzytecznosci publicznej oraz 25 dB w przypadku drzwi wejsciowych do mieszkari w budynkach wielorodzinnych. Drzwiom w budynkach jednorodzinnych i drzwiom wewnatrz mieszkania w budynkach wielorodzinnych nie stawia sie zadnych wyrnagari w tym zakresie. Zgodnie z rozporzadzeniem [5] w sprawie w_arunk6w technicznych, jakim powinny OdPOWladac budynki i ich usytuowanie, drzwi powinny spelniac zawarte tam wymagania.

Przykladowe schematy podzialu okien przedstawiono na rys. 22.1.
Jednodzielne Jednorz\1dowe Traj- i wielodzielne

Dwudzielne

Dwurz\1dowe

Tr6jlwlelorz\1dowe

S

0 rnBBl IBBBI
~

0 [DO

rno
.

0

~

Rys. 22.1. Schernaty podzialu okien

W oknach dwurzedowych i wielorzedowych poszczeg6lne rzedy (poziomy) skrzydel sq oddzielone slemieniem - dodatkowym elementem poziomym w ramie oscieznicy (rys. 22.2).

Rys. 22.3. Okno dwudzielne ze slupkiern stalym: 1 - slupek w oknie drewnianyrn, 2 - slupek w oknie zPVC

22.3. Warianty rozwiazari konstrukcyjnych okien i drzwi
22.3.1. Okna W zaleznosci od liczby i ukladu skrzyde! w oscieznicy rozroznia sie okna: _ jedno-, dwu-, tr6j- i wielodzielne, odpowied- , nio do liczby skrzydel wyst~pujqcych najednyro poziornie obok siebie, .. _ jedno-, dwu-, tr6j- i wielorzedowe odpO-.t wiednio do liczby poziom6w, na kt6rych skrZYdla wystepuja jedno nad drugim.

Rys. 22.2. Okno ze slemieniem. Elementy oscieznicy: 1 - stojak, 2 - pr6g, 3 - nadproze, 4 ~ slernie

W o~ach dwu- i wielodzielnych kolejne wyst~puJllce obok siebie skrzydla sq oddzielone slupkiem - dodatkowym elementem pionowym w ra~ie oscieznicy (rys, 22.3) lub sa przymykane jedno na drugie bez slupka. W oknach bez slupka wykonywanych z drewna profil na skrzydle przymykanym (otwieranym w drugiej koleJ?osci), niezbedny do wlasciwego zachodzema skrzydel w przymyku, jest uzyskiwany w trakcie obr6bki - wrebowania ram skrzydel (rys. 22.4).

Rys. 22.4. Okno dwudzielne bez slupka: 1 - skrzydio przymykane, 2 - skrzydlo przyrnykowe, 3 - skrzydlo

z zamocowanym ruchomym slupkiem

700 W oknach z ksztaltownikow z PVC lub aluminiowych odpowiednie uksztaltowania profilu na skrzydle przymykanym uzyskuje sie przez zamontowanie dodatkowego ksztaltownika nazywanego ruchomym slupkiem, W przypadku okien bez slupka wykonywanych z PVC i aluminium funkcjonuje rowniez okreslenie .nkno z ruchomyrn slupkiem". Opr6cz prostokatnych okna moga miec ksztalty trapezoidalne, trojkatne, okragle, lukowe, lukowe 0 zmiennej geometrii. Przykladowe ksztalty i podzialy wewnetrzne okien 0 nietypowym obrysie przedstawiono na rys. 22.5.

Dob6r i montaz okien i drzwi

Warianty rozwiqzari konstrukcyjnych okien i drzwi a)
b)

701

J
c) d)
f)

Rys. 22.5.

Ksztalty i podzialy wewnetrzne o nietypowym obrysie

00

o [JODD e DODD
0
okien

Rys. 22.6. Wewnetrzny podzial skrzydla szczeblinami (szprosami): 1 - szczeblina konstrukcyjna, 2 - szczeblina nakladana, 3 - szczeblina rniedzyszybowa

Rys. 22.7. Okno z wywietrznikiem uchylnym: 1 - wywietrznik, 2 - szczeblina wywietrznika

Rys. 22.S. Rodzaje konstrukcji okien: a) okno krosnowe: 1 - krosno, 2 - skrzydto; b) okno oscieznicowe: J - oscieznica, 2 - skrzydlo zewnetrzne, 3 - skrzydto wewnetrzne; c) okno skrzynkowe: 1 - oscieznica, 2 - krosno, 3 - skrzydlo zewnetrzne, 4 - skrzydto wewnetrzne; d) okno polskrzynkowe: 1 - oscieznica, 2 - skrzydlo zewnetrzne, 3 - skrzydlo wewnetrzne; e) okno zespolone: 1 - oscieznica, 2 - skrzydto zewnetrzne, 3 - skrzydlo wewnetrzne, 4 - oscieze bez wegarka, 5 - wegarek; f) okno jednoramowe: 1 - oscieznica, 2 - skrzydlo, 3 - szyba zespolona trwale polaczona z osciezmcq ze skrzydlami otwierajacymi sie rowniez do wewnatrz, Swiatlo ramy krosna jest mniejsze od swiatla oscieznicy, a wymiary gabarytowe skrzydel zewnetrznych sa mniejsze od wymiar6w skrzydel we-

We wszystkich oknach moga wystepowac dodatkowe podzialy wewnatrz skrzydel wykonane przy uzyciu szczeblin konstrukcyjnych lub imitacje podzialu zamontowane w szybach zespolonych ewentualnie naklejone na szyby (rys. 22.6). Dodatkowy podzial skrzydla rna rowniez miejsce w przypadku stosowania wywietrznik6w (rys. 22.7). Skrzydlo okienne jest wykonane w6wczas ze szczeblina konstrukcyjna dzielaca oszklenie, a zamiast jednej z szyb jest zamontowane uchylne lub rozwierane skrzydlo wywietrznika. Rozwiazanie to bylo powszechnie stosowane przed wprowadzeniem okuc uchylno-rozwieranych. W zaleznosci od rodzaju konstrukcji rozroznia sie okna: jednoramowe, oscieznicowe, skrzynkowe, p61skrzynkowe i zespolone (rys, 22.8).

Tradycyjne okno krosnowe (rys. 22.8a) jest najprostsza konstrukcja jednoramowa z pojedyncza rarna skrzydla. Okna 0 cienkich ramach i jednej szybie w spos6b niezadowalajacy pelnily swa funkcje ochronna, szczeg61nie w budynkach mieszkalnych. Takie okna czesto byly stosowane jako podw6jne, jedno otwierane na zewnatrz, drugie do wewnqtrz. . Okno oscieznicowe (rys. 22.8b) jest konstrukcjt o podw6jnych skrzydlach osadzonych po obu stronach grubej ramy oscieznicy. Skrzydla w_ewnetrzne i zewnetrzne maja takie same wynuary gabarytowe, wewnetrzne otwieraja sit( do wewnatrz, zewnetrzne na zewnatrz, Okno skrzynkowe (rys. 22.8c) jest oknem podw6jnym. Czt(sc wewnetrzna stanowi rama oscieznicy ze skrzydlami otwierajacymi sit( do wewnatrz, czt(sc zewnetrzna - rama krosna

wnetrznych.

Okno p61skrzynkowe (rys. 22.8d) jest w przekroju poziomym skonstruowane jak okno oscieinicowe, a w przekroju pionowym jak okno skrzynkowe (na progu i nadprozu oscieznicy sa zamontowane od zewnatrz dodatkowe el~menty). Skrzydla wewnetrzne i zewnetrzne teJ ~amej szerokosci, ale 0 roznej wysokosci, otwlerajll sie do wewnatrz, Qkno zespolone (rys. 22.8e) rna w swojej konstrokcji pojedyncza rame oscieznicy i podw6jne polqczone ze soba skrzydla otwierajace sie do wewnatrz. Skrzydlo wewnetrzne zawieszone w oscieznicy jest skrzydlem nosnym dla ze-

spolonego z nim w sposob rozlaczny skrzydla zewnetrznego, Wsp6lczesne okno jednoramowe (rys. 22.8f) jest skonstruowane jak tradycyjne okno krosnowe. Powr6t do tej konstrukcji stal sie mozliwy w efekcie rozwoju technologii wytwarzania i przetw6rstwa szkla, uruchomienia produkcji izolacyjnych szyb zespolonych. Obecnie okna jednoramowe z szyba zespolona stanowia zdecydowana wiekszosc w og61nej liczbie produkowanych okien, sa wytwarzane z drewna klejonego warstwowo, PVC i aluminium w wieIu roznych odmianach konstrukcyjnych. Spos6b i kierunki otwierania skrzydel przedstawiono na rysunku 22.9. Do najbardziej obecnie rozpowszechnionych naleza okna 0 skrzydlach rozwieranych, uchylno-rozwieranych i uchylnych (sa to typowe sposoby funkcjonowania skrzydel w standardo-

702

Dob6r i montaz okien i drzw]

Warianly rozwiazari konstrukcyjnych olden i drzwi wych oknach 0 konstrukcji jednoramowej i zespolonej). W oknach 0 podw6jnych rozdzielonych skrzydlach (oscieznicowych, skrzynkowych) wystepuja g16wnie skrzydla rozwierane. Istniej'l rowniez specyficzne konstrukcje okienne, w ktorych skrzydla funkcjonujq jako: - odchylne, - przesuwne poziomo lub pionowo, - przesuwne skladane, - obracane wzgledem osi poziomej lub pionowej. Skrzydla przechylne i odchylne wystepuja obecnie najczesciej w oknach dachowych, skrzydla przesuwne poziomo w drzwiach balkonowych. Niekt6re mechanizmy okuciowe umozliwiaj!! otwieranie skrzydel w zlozonych kierunkach, I tak np. w oknie dachowym Roto Alpine w pierwszej fazie nastepuje odchylenie skrzydla wzgledern osi poziomej przechodzacej w g6mej czesci skrzydla, a w fazie drugiej obr6t skrzydla wzgledern osi poziomej przechodzacej w polowie wysokosci skrzydla. Opr6cz skrzydel otwieranych wystepuja rowniez, szczeg6lnie w oknach wielodzielnych, przeszklenia stale wykonywane bezposrednio w oscieznicy lub w zamocowanych na stale w oscieznicy skrzydlach okiennych.

703 Do funkcji specjalnych mozna rowniez zaliczyc autornatyke otwierania-zamykania, lqczonq czesto z kontrola dostepu, W zaleznosci od przeznaczenia budynkow i pomieszczeri w budynkach w drzwiach zewnetrznych i wewnetrznych przewidziano rozne podzialy, kierunki i sposoby otwierania skrzydel (rys. 22.10).

Rodzaj okna Rozwierane: 1 -Iewe 2 - prawe

Okno -widok od wewnqtrz pomieszczenia

Schema! okna od strony elewacji

IDIJ
'" '" '" '" '"
:!~"!

Uchylno-rozwierane: 1 -Iewe 2 - prawe

we or
\2 \1 \2

om

[g] [L]
IFV ,1" ,
Q
1, ',

,~!,

.. :::

,,' ,,'
,,'

l3J
'

g_

7'\, / .... ~

,

Uchylne

0
L9

7\ ,, ,, ,

Odchylne

Przechylne (w osi poziomej)

Obrotowe (w osi pionowej)

-c {J ac
,

L2J]

22.3.2. Drzwi
Drzwi stanowiq zarnkniecie otwor6w komunikaeyjnych w scianach zewnetrznych i wewnetrznyeh. Z uwagi na kornunikacje w budynkach mieszkaJnych mozna wyroznic nastepujace rodzaje drzwi: - zewnetrzne do budynk6w jednorodzinnych, - zewnetrzne do budynk6w wielorodzinnych, - wewnetrzne wejsciowe do mieszkari w budynkach wysokosci do 25 m, - wewnetrzne wejsciowe do mieszkari w budynkach wysokosci powyzej 25 m, w kt6rych klatki schodowe nie s!! wydzielone pozarowo przedsionkami (wymaganaodpornosc ogniowa drzwi co najmniej 30 min), - wewn!!trzlokalowe, sposrod kt6rych wyroznia sie drzwi lazienkowe. Ze wzgltrdu na spelnianie dodatkowych funkcji Specjalnych wyroznia sie drzwi: przeciwpozarowe, dymoszczelne, antywlamaniowe, dzwiekoszczeJne, przeciwpanikowe i ewakuacyjne.

Rys. 22.10. Funkcjonowanie skrzydel drzwiowych, sposoby otwierania: 1 - rozwierane, 2 - przesuwne przy plaszczyinie sciany iub chowane w sciane, 3 - obrotowe, 4 - skladane harmonijkowe, 5 - wahliwe (keinerskie)

I

przesuwne poziomo

DO]
----

m
@
1 ........... I I II I I I I I ' ........... I I I I

przesuwne pionowo (podnoszone)

Sktadane (harmonijkowe)

on
~

.........

I I : 1I
I I

j",
,
_!.."

I
I

1

I

..... " .... 1 .............

1 ..............

Rys. 22.9. Spos6b i kierunki otwierania skrzydel okiennych

Najczesciej stosowane drzwi rozwierane wystepuja jako jedno- i dwuskrzydlowe (lewe lub prawe) z progiem lub bez progu (rys. 22.11). Drzwi dwuskrzydlowe 0 niesymetrycznym podziale sq nazywane p6ltoraskrzydlowymi. Wymiary drzwi sa projektowane w zaleznosci od funkcji, Jakie drzwi spelniajq, i od przeznaczenia pomieszczeri. Og6lnie mozna przyjac, ze wymiary drzwi w swietle oscieznicy nie moga bye mniejsze niz: 0,9 x 2 m - drzwi jednoskrzydlowe zewnetrzne do budynku, 1,4 x 2 m, szerokosc skrzydla zasadniczego 0,9 m - drzwi dwuskrzydlowe zewnetrzne do budynku, 0,8 x 2 m - drzwi jednoskrzydlowe wewnetrzne w pokojach i kuchniach, 0,8 x 2 m (przed zrniana wprowadzona w 1994r. minimalna szerokosc wynosila 0,6 m) - drzwi do lazienki, umywalni,

Dob6r i montai olden i drzwi

Warianty rozwiazari konstrukcyjnych

okien i drzwi

705
c)

704 Z uwagi
na uksztaltowanie profilu na obwodzie skrzydla rozroznia sie drzwi przylgowe i drzwi bezprzylgowe (z widoczna szczelina luzu wrebowego miedzy oscieznica a skrzydlem) (rys.22.13).

r---r r---t Lt=J Lio
1 2 (t~pe), 3 - stojak oscieinicy (rys.22.14).

I l----_-l.
e)

I

Rys. 22.13. Profil na obwodzie skrzydel drzwiowyeh: 1 _ skrzydlo przylgowe, 2 - skrzydlo bezprzylgowe

Rys. 22.11. Drzwi rozwierane, rozroinianie skrzydel lewych i prawych: 1 - jednoskrzydlowe lewe, 2 _ jednoskrzydlowe prawe, 3 - dwuskrzydlowe prawe, 4 - dwuskrzydlowe 1,1 x 2 m - drzwi lewe p61toraskrzydlowe wewne-

W ukladzie wrebow skrzydla z osciezmca moga wystypowac uszczelnienia pelniace r6zna funkcje, zaleinie od przeznaczenia drzwi

g)

trzne, 1,2 x 2 m - drzwi dwuskrzydlowe wewnytrzne. Wymiary gabarytowe oscieznic drzwiowych sa odpowiednio wieksze i zaleza od wymiar6w przekroju element6w oScieinicy. Swiatlo oscieza (So), w kt6re wbudowuje sie drzwi, zaleiy od wlasciwego dla poszczeg6inych rodzaj6w oscieinic sposobu ich wbudowania (rys. 22.12).

i)

n

-1---

--

---I

k)
Rys. 22.14. Schematy uszczelnienia skrzydel w oscieinicy: 1 - drzwi wewnlltrzlokalowe z uszczel· kll wyciszajllcll, 2 - drzwi wejsciowe z uszczelkaJlli ograniczajllcymi infiltracj~ powietrza, 3 - drzwi przeciwpoiarowe z uszczelkq peczniejaca pod wplywero temperatury Dolny fragment drzwi jest projektowany w roZwiqzaniach konstrukcyjnych z progiem lub bez progu; w obydwu przypadkach moga wystypOwac rozne rodzaje uszczelnien skrzydla z progiem lub podloga (rys. 22.15).

I)

I +----------4

I

+--------J.

I

I

Rys. 22.12. Swiatlo oscieza dla roinych typ6w oscieinic drzwiowych: 50 - swiatlo oscieia, 5 - swiatlo oscieinicy; 1 - oscieinica stalowa, 2 - oscieznica drewniana, 3 - oscieinica regulowana

Rys. Gutm22.15 .'. Przyklady uszcze 1" merna dolnej krawedzi skrzydel drzwiow ch: _,_ . .. ann, I), J) automatyczne uszczelnienia systemu Ellen k) I) y .. ~) . h) progr alurniniowe systemu , , uszczelnienia szczotkowe systemu Ellen

Dob6r i montaz okien i drzw] 706 rzyw sztucznych, aluminiowe i coraz rzadziej stosowane stalowe. . Z uwagi na rodzaj rozwi¥ania konstrukcyjnego rozroznia sie okna: .. _ jednoramowe z drewna, PVC, aluminium i stalowe, _ zespolone z drewna i z PVC (sporadycznie stosowane), _ skrzynkowe i oscieinicowe z drewna. ,. Istniejq rowniei konstrukcje lqczone z. rozch materialow, W oknach drewnianony k k" -aluminiowych zewn«trzna strona onstru C~I skrzydra i oscieiDicy jest :vykonana z aluminium i zamontowana na nosnych ramach. drewnianych. W oknach alur_ni.niowo-drewmanych konstrukcyjny profil aluminiowy ramy skrz~dla i oscieinicy jest wyposazony w .drewniana Rys. "2 16 Rodzaie konstrukcji skrzydel drzwio~.." . nakladke od strony wnetrza p~mleszczema. wych: a) plytowe: 1 - rama, 2 - okladzl~a, 3 - wypelJednoramowe okna drewniane 1 z t:-:V0rzyw nienie; b) plyciDowe:1 - rama, 2 - plycina; c) klepkosztucznych bez zmiany ich konstrukcJl m~gq we: 1 ., rama, 2 - wypelnienie, 3 - izolacja, 4 - klepbye wyposaione w z:wn~t~zne okladziny ka pionowo, 5 - klepka poziomo aluminiowe. Ciagle sq rowmez pod~Jrr:owane roby wykorzystania innych matenalow na ~amy skrzydel i oscieini~, jednak sz~rsze Pod wzgl«dem uiytych w konstrukcji ~rzwi ~astosowanie takich konstrukcJI wymaga zaro",,:no terialow rozroznia sie drzwi z drewna 1 ~a~enauzyskania wymaganych prawem dok~ment~w: low drewnopochodnych, stalo,;,e, alurmnrowe. jak i akceptacji odbiorcow. Obecnie takimi z PVC i szkla, Elementy drzwi sq w~k~nywamaterialami sq: . ne z takich samych lub roznych matenalow, np. _ fiberglas (tworzy",:o uzyskiwane z wlokien skrzydlo drewniane, oscieznica stalowa. szklanych i zywic poliestrowych), ,. Skrzydla drzwiowe rnoga bye (rys, 2~.16): _ fibrex (tworzywo uzyskiwane z wlokien _ plytowe, w ktorych rama Jest oblozona drzewnych i termoplastycznego polimeru). stronnie okladzina plaska lub profilowana muZ uwagi na dostosowanie okien do wbudowatujaca plyciny, .' nia w pozycji odchylonej od pionu (w dachach) _ plycinowe, w ktorych rama Jest pod~lelo~ wyroznia sie grup« okien dac~o"".'ych, kt6re na zwykle na kilka pol wy~elnionych plycinarni . sq wykonywane ja~o. konstrukcJ~ Jednonu~o~ plaskirni 1ub profilowanyrm,. . we drewniano-alurmmowe, od medawna roW _ klepkowe, w ktorych rama Jest wypelmona niez jako tworzywowo-aluminiowe. 1ub oblozona klepkami. Niezaleznie od rodzaju konstrukcji skrzydla 22.4.2. Okna z drewna drzwiowe moga bye pelne 1ub czesciowo przeDrewno jest tradycyjnym, natura1nym materiaszklone. lem do produkcji okien, Wprowadzenie innych materiaiow ja~ t,:"orzy22.4. Charakterystyka konstrukcji wa sztuczne czy aluminium nie wyeh~noWa10 uzywania drewna, poniewaz wykazuje .ono okien z roznych material6w szereg korzystnych cec? stanowiacych o. Jeg~ przydatnoscijako matenalu bud0-:vla~eg~ 1 k~n_ 22.4.1. Uwagi ogolne strukcyjnego. Przy stosu~owo mewlelkim :_ Z uwagi na rodzaj materialu, z jakieg~ .s~ w~zarze wlasciwym wykazuje wysoka ~ytrzym d. konane ramy skrzydel i oscieinic, ~ozrozma SI« lose, korzystne wlasciwosci mechamczne, podstawowe rodzaje okien: drewmane, z two-

Charakterystyka konstrukcji okien z roznych marerialow znacza sie dobra izolacyjnoscia cieplna i akustycznq. Drewno rozni sie od innych materialow znikomq rozszerzalnoscia pod wplywem ternperatury, duza odpornoscia na dzialania takich czynnikow jak gazy spalinowe, kwasy i wiele cieczy organicznych. Do negatywnych cech drewna zalicza sie: - reagowanie zrniana wymiar6w na zmiany wilgotnosci, - niejednorodnosc struktury i wystepowanie wad w budowie anatomicznej, - podatnosc na korozje biologiczna przy zaniedbaniu konserwacji lub bledach wbudowania. Wsp6lczesne metody obr6bki i wykariczania pozwalajq ograniczac wystepowanie cech negatywnych w wyrobach gotowych. Podstawowyrn gatunkiem drewna uzywanyrn do produkcji okien jest drewno sosny. Na indywidualne zamowienia sq wykonywane okna z drewna meranti, debu, modrzewia i mahoniu. Okna sq wykariczane: - powlokami przezroczystymi z zachowaniem koloru drewna, - powlokarni kolorowymi z zachowaniem rysunku drewna, - kolorowymi powlokami kryjqcymi, Powloki z zestawow farb akrylowych sq wykonywane jako tr6jwarstwowe (impregnat, podklad, warstwa nawierzchniowa) lub dwuwarstwowe (podklad z impregnatern, warstwa nawierzchniowa). Drewniane okna jednoramowe. Okna sa produkowane w wielu wariantach konstrukcyjnych rozniacych sie wymiarami ukladu wrebow, podzialem czop6w w polaczeniach narozy, wielkosciq Iuzow wrebowych, szerokoscia okapnika rynnowego. Elementy ram skrzydel i oscieznic sq wykonywane z p61fabrykat6w (fryz6w) klejonych na grubosc z drewna litego 1ub Iaczonego na dlugosc. Pozwala to na eliminowanie wad anatomicznych drewna i zapewnia duza stabilnosc wymiarowa element6w podczas eksploatacji wyrob6w. Podstawowy przekr6j elernent6w skrzydel i oscieznic rna wymiary 68x78 rnrn. Polaczenia w narozach ram konstruuje si« na 2 lub 2 112 czopa z zastosowaniem klejow wodoodpornych. Przy obr6bce profilowej element6w skrzydel wykonuje sie wrqb szklenia o standardowej dla szyby zespolonej glebokosci 18 mm z kanalem wentylacyjnym wyprowadzonyrn na zewnatrz w narozach skrzydel. Na ob-

707 wodzie skrzydel znajduje sie uklad wrebow dajqcy 3 plaszczyzny przylegania skrzydla w profilu oscieznicy, Przylga srodkowa jest uszczelniona uszczelka wciskana, miedzy zewnetrzna przylga oscieznicy a plaszczyzna skrzydla wystepuje luz przylgowy 0,571 mm. Luz wrebowy wynosi 4 lub 11 (12) mm, w zaleznosci od rodzaju przewidzianych do stosowania okuc, Przy luzie 4 mm zaczepy okuciowe sq montowane w wykonane pod nie gniazda. Na zewnetrznyrn obwodzie oscieznica jest wyprofilowana. Profil na progu umozliwia zamontowanie szczelnych obrobek zewnetrznych oraz parapetu wewnetrznego, a profil na stojakach pozwa1a na dokladne i szezelne lqczenie okien wbudowanych w zestawach oraz uzycie kotew montazowych, Os z k 1e n i e. Okna sq szklone szyba zespolonq - najczesciej zestawemjednokomorowym niskoemisyjnym 4/16/4. Szyba jest osadzona we wrebie wewnetrznym (od strony pomieszczenia), zamocowana drewniana listwa przyszybowq do ramy skrzydla i obustronnie uszezelniona kitem silikonowym. Ok u cia. W oknach stosuje sie komplety okuc obwodowych, dobieranych odpowiednio do funkcji, wymiarow i ciezaru skrzydel oraz uwzgledniajacych warianty 1uzu wrebowego. Okucia z mozliwoscia regulacji sq montowane w pozycji neutralnej. Dopuszczalny zakres regulaeji moze bye wykorzystany do korekty ustawienia skrzydel w oscieznicy po wbudowaniu okien. Us z c z e I n ian i e o k i e n. Szczelnosc okien na przenikanie wody i infiltracje powietrza zapewnia odpowiednie uksztaltowanie wreb6w skrzydel i oscieznic, uszczelka pracujaca w ukladzie wrebow (na przy1dze srodkowej) i aluminiowy okapnik rynnowy zamocowany na progu okna. Przykladowa konstrukeje okna jednoramowego przedstawiono na rys. 22.17. Drewniane okna zespo1one. Tradycyjna konstrukcja okna zespolonego zostala zmodyfikowana przez zastosowanie wielu nowoezesnych material6w uzywanych do produkcji okien jednoramowych. Sa to kity silikonowe, uszczelki wciskane, okapniki rynnowe i okucia obwodowe, a takze nowe rodzaje okuc zespalajqcych skrzydlo zewnetrzne z wewnetrznym, niewidoczne w zarnknietym oknie zlacza, Okna z uszezelnionym skrzydlem zewnetrznym sq szklone szybaroi pojedynczymi ze szkla float.

d:v~-

°

708
Przekr6j przez szczeline infiltracyjnq AI IS IS Q_ Q.

Dober i montaz okien i drzwi

Charakterystyka konstrukcji okien z roznych rnaterialow

709

._g
Q ,Q
!:==

._Q.
AI

Rys, 22.18. Przekr6j drewnianego okna zespolonego systernuStolbud Wloszczowa

powietrza zapewnia uszczelka przylgowa w pojedynczyrn w oknach dachowych ukladzie wrebow. Okna sll szklone szybami zespolonymi ze szkla hartowanegolub klejonego. W kornplecie sq dostepne obrobki blacharskie (kolnierze) umozliwiajllce szczelne na przenikanie wody potaczenie okna z pokryciem dachowym. Obrobki w roznych wariantach sa dostosowane do pokryc piaskich, luskowych, falistych oraz do wbudowywania okien w zestawach, W komplede z oknem rnoga wystepowac kolnierze z foIii paroprzepuszczalnej, elementy do wykonania skrzynki podokiennej (szpalety) oraz inne elementy wyposezema - jak markizy, rolety, zaluzje, Przyklad konstrukcji okna dachowego przedstawiono na rys. 22.20.

Rys. 22.19. Przekr6j drewnianego okna skrzynkowego (rozwiqzanie tradycyjne)

. . Rys. 22.17. Drewmane okno Jednorarnow~. W oknie dwudzielnyrn bez slupka dlugosc szczeliny infiltracyjnej stanowi okolo 6% Iacznej dlugosci szczelin przylgowych W oknach z uszczelnionym skrzydlem wewnetrznym stosuje si.« ~wykle szklo fioat od zewnatrz i niskoemisyjne twardopowlokowe od wewnatrz. Konstrukcje okna zespolonego przedstawiono na rys. 22.18. ., ... Drewniane okna skrzynkowe I oscle~mcowe. Obydwie konstrukcje charaktery~uJe p~dwojny rozdzielony uklad skrzydel z izolacyjna przestrzenia powietrzna ~l«dzy skrzydlami wewnetrznymi (zimowymi) a zewn~trznyrni (letnimi). W tradycyjnym o~tworzeruowym wykonaniu obydwie ko~strukcJe sll sto~?wane bardzo rzadko, glownie przy renowacji zabytkow, Czesciej sa uzywane zmodyfikowane okna skrzynkowe, konstruowane z nowoc~esnych materialow - jak szyby zespolone: kity silikonowe, uszczelki wciskane, przy wariantowym stosowaniu okuc zabytkowych lub nowoczesnych. W tak wykonywanych oknach stosunkowo tatwo mozna uzyskac bardzo dobre p.~aIl_letry z~~ kresie izolacyjnosci akustycznej 1 cieplnej, d zll szczelnosc ria przenikanie wody przy zachowaniu tradycyjnego wygladu, co jest ~rzy~~ne w przypadku obiektow zabytk~wych 1 sty': zowanego budownictwa jednorodzinnego, Przy klad konstrukcji okna skrzynkowego przedstawiono na rys. 22.19.

Okna dachowe. Z uwagi na rodzaj konstrukcji okna dachowe sq jednoramowe, drewniano-alu. miniowe (ostatnio rowniez z PVC) dostosowane do funkcjonowania w polaci dachowej, ezyIi w pozycji posredniej miedzy pionowq a poziornq, Okna pracuja w trudnych, zmiennych warunkach, sll narazone na wode deszczowq i z topniejqcego sniegu, uderzenia gradu, duze naslonecznienie. Z uwagi na sposob funkcjonowania skrzydel okna dachowe rnoga bye przechylne z poziornq os ill obrotu, odchylne (klapowe), odchylne przesuwane, rozwierane. Okna odchylne i rozwierane mega sluzyc rowniez jako wlazy dachowe. Ramy skrzydel i oscieznic sq wykonywane z klejonych elernentow sosnowych duzej grubose] i malej szerokosci, lqczonjch w narozach na Czopy. Wrqb szklenia w skrzydle okiennym jest usytuowany od strony zewnetrznej, szyba osadzona na uszczelkach i zamocowana ksztaltownikiem alurniniowym, ktory - wraz z zewni(trznym oblachowaniem przykrywajqcym ramtr skrzydta i oscieznicy - stanowi zabezpiecZenie przed woda. Szczelnosc na przenikanie

Rys. 22.20. Przekr6j drewnianego okna dachowego systemu Fakro

22.4.3. Okna z PVC
Profile z tworzyw sztucznych uzywans do produkcji okien sa wytwarzane metoda wytlaczania ze stopionej mieszanki PVC (polichlorku winylu) i dodatkow modyfikujllcych. Wlasciwosc] tworzywa zaleza od skladu mieszanki i parametrow procesu produkcyjnego. Uksztaltowanie przekroju poprzecznego profili jest dostosowane do potrzeb konkretnego systernu konstrukcyjnego okien. Kolor jest nadawany przez barwienie w masie lub barwienie powierzchniowe, drukowanie, laminowanie, lakierowanie. PVC - jak kazdy material - rna okreslone zalety i wady, Jako tworzywo do produkcji okien PVC jest substytutem drewna, stad czesto porownujs sie wtasciwosct tych materiakiw i wyrobow z nich wykonanych. PVC jest materialem latwym w obrobce, zwlaszcza ze proces obrobki ogranicza sie do ciecia poprzecznego profili,

v:

710 zgrzewania narozy, frezowania otworow, PV~ jest rnaterialern dosyc ,od~ornym na. sta:zeme sie, jesli pod tym okresle~l~n: rozumie ~1C:; pogorszenie takich wlasciwosci jak udarnosc, stalose barw i wygladu ze,:"nc:;trzne.go. W p_rzeciwieristwie do drewna me reaguJe ~~ z~l,any wilgotnosci, natomiast przejawia wrazh~osc na zmiany temperatury, co moze skutkowa~: . ~ zmniejszona odpomoscia na uderzenia w mskich temperaturach, ~ zrniana dlugosci wynoszaca ponad 1 mmlm dla kolorow jasnych i ponad 2 mmlm dla ~olorow ciemnych przy roznicach teI_llperatur,Jakie wystepuja podczas nagrzewarna od slorica w dzieri i chlodzenia nocq, Poprawa izolacyjnosci ~ieplnej profi~i z ~V: jest uzyskiwana w wyniku st?~owam~ zWI~kszonej liczby komor na grubosci profili, w mektorych nowych system~ch. skr~jne kom?ry sa ocieplone przez wypelnienie pI~nk~ poliuretanowa, W wyrobach gotowych Jest ~st~tn~ ~dpornosc ram i ich elernentow na O~Clq~ema, Jakie wystepuja podczas eksplo~tacJI okien. Pr~file z PVC rnusza bye wzmocmone ksztaltownikami stalowymi wsunietyrni w komo~ profilu: Wzmocnienia zwiekszaja wytrzymalos~ p:o~h na zginanie, ale jednoczesnie zwiekszaja CIC:;Z~ skrzydel. Uszkodzenia element?w, za:ysowama powierzchni PVC sa nienaprawlalne,. Jest zate:n zalecana duza ostroznosc przy manipulowaniu profilami. Okna jednoramowe z PVC. Okna z PVC sa wykonywane w ponad 80 roznych syste~ach. W przekroju poprzecznym el~m~~ty: ~ kt~ry~h Sq wytwarzane ramy skrzydel i oscrezmc, rozrua sie w poszczegolnych systemach uksztalt~waniem zewnetrznym i wewnetrznym, wyrruarami przekroju. W uksztaltowaniu ,:",e,,:,nc:;t:zn~m rozna jest liczba komor (2, 3, 4 I wlc:;ceJ!, IC,h rozmieszczenie i grubosc scianek. W niektorych oknach Sq wykonywane wypustki. s~ianek stabilizujace osadzenie pro~lu wzmacn_laJqcego i osadzenie wkretow mocujacych okucia. . Montaz ram skrzydel i oscieznic ~dbywa SIC:; przez zgrzanie przycietych na UC.lOSksz~altownikow po uprzednim osa~ze~lU. w nich wzrnocnieri stalowych (wzmocnienia me wchodza w naroza skrzydel). W gotowy~~ .oknach wykonanych w roznych systemach rozruce wynikaja z odmiennego zewnc:;trznego. uk~ztaltowania profili, usytuowania i uszczelnienia ramy

Dob6r i rnontaz okien i drzw] skrzydla w ramie oscieznicy, Zewnt;trzn~ p:ofile ram i listew przyszybowych wystC:;~UH jako ostrokrawezne lub zaokraglone, w widoku od zewnatrz plaszczyzna skrzydla jest cofnieta za przylge oscieznicy lub zlicowana. z Pl~szczY~~ll oscieznicy, Przykladowe pr~ekroJe ok_ie? 0 roznym uksztaltowaniu profili I uszczelnieri przedstawiono na rys. 22.21722.24.

Charakterystyka konstrukcji okien z roznych material6w

7il
oscieznicy, co zwieksza odpornosc na wlamania, umozliwia stosowanie mocniejszych zaczepow okuciowych.

Rys. 22.24. Przekr6j okna systemu Vavin z profiIi tr6jkomorowych, dwuplaszczyznowego, z uszczeInieniem srodkowym i wewnetrznym (systemu MD), z okuciami w strefie suchej Szyby i okucia nie wyrozniajq okien z PVC sposrod okien jednoramowych z innych materialow,

Rys. 22.21. Przekr6j okna systemu KBE z. profiIi tr6jkomorowych, jednoplaszczyznowego (licowanego), dwuuszczelkowego (systemu AD)

Rys. 22.22. Przekr6j okna systemu Veka z profili tr6jkomorowych, dwuplaszczyznowego (nielicowanego), z uszczelnieniem zewnetrznym i wewnetrznym (systemu AD)

Rys. 22.23. Przekr6j okna systemu Greiner z profili pieciokomorowych, p6lplaszczyznowego (p6tlic~: nego), tr6juszczelkowego (systemu MD), z okUCI w strefie suchej

W porownaniu z oknami z drewna inne jest uszczelnienie i zamocowanie szyby zespolonej w ramie okiennej. W oknach z tworzyw sztucznych szyba jest osadzona obustronnie w uszczelkach (najczc:;sciej z gumy EPDM w kolorze czarnym), listwy przyszybowe sa mocowane zatrzaskowo w profilu ramy. Konsekwencja jednakowego uksztaltowania profilu wrebow skrzydla i oscieznicy na calym ich obwodzie jest inny niz w oknach drewnianych sposob uszczelnienia okien z PVC na przenikanie wody i powietrza. Woda, ktora rnoze przenikac do wrebu szklenia i za przylgcr progu oscieznicy, jest odprowadzana z konstrukcji okna otworami wykonanymi przez scianki profilu rami aka dolnego skrzydla i przez scianki profilu progu oscieznicy, Otwory odplywowe w oscieznicy nie rnoga ulec zaslonieclu przy wbudowywaniu i wykonywaniu obrobek zewnc:;trznyeh okna. Skrzydla w oscieznicy sa uszczelniane w dwoch IUbtrzech plaszczyznach. W ukladzie dwuuszczelkowym uszczelka wystepuje na. przylgach wewnl(trznej i zewnetrznej, wewnerrznej i srodkowej lub zewnetrzne] i srodkowej. W ukladzie z trzema uszczelkami Sq uszczelnione wszystkie trzy przylgi. UszczeIki wewnetrzna i zewnetrzna sll widoczne w zamknil(tym oknie. Okucia w oknach z PVC, w zaleznosci od zastosowanego systemu uszczelnienia skrzydla w oscieznicy, znajdujq sie w tzw. strefie mokrej IUb suchej. W nowszych systemach okien os zamocowania okucia obwodowego jest przesunil(ta z 8 na 13 mm w stosunku do krawedzi

Okna zespolone z PVC. Ten rodzaj konstrukcji jest stosowany rzadko, zwykle w celu realizacji okreslonych potrzeb wystl(pujllcych w konkretnych obiektach. Podwojny uklad skrzydel z odpowiednio dobranym uszczelnieniem sprawia, ze okna odznaczajll sie duza izolacyjnosciq akustycznq. Moga bye oszklone dwoma szybami pojedynczymi lub szyba pojedyncza i zespolona, Duza odleglose miedzy oszkleniem skrzydla wewnl(trznego a zewnetrznego umozliwia zainstalowanie zaluzji, Rozbudowana przestrzennie konstrukcja sprawia, ze okno wyglada jak wykonane wg tradycyjnyeh rozwiazan, szczegolnie po wprowadzeniu dodatkowych podzialow oszklenia waskim; szczeblinami. 22.4.4. Okna z aluminium Materialern do produkcji ksztaltownikow okiennych sa stopy aluminium, w ktorych dodatek innych metali pozwala uzyskac niezbl(dne wlasciwosci wytrzymaloseiowe; ·Ksztaltowniki Sq produkowane metodami wyciskania na prasach, w ktorych odpowiednio podgrzany material jest przetlaczany przez otwor w matrycy. Surowe profile sq wykanczane w procesach anodowania (powloki anodowe) lub powlekania proszkowego (powloki lakiernicze) w celu zabezpieczenia przed korozjq i nadania potrzebnego koloru. Zaletq ksztaltownikow aluminiowych jest ich niewielki ciezar, a .iednoczesme wysoka wytrzymalose. Problem zbyt malej izolacyjnosci cieplnej jest eliminowany przez stosowanie profili wielokomorowych izolowanych termicznie. Jako izolatora uzywa sie przekladek z poliamidu wzmocnionego wloknem szklanym, komory wypelnia sie spienionym poliuretanem. Wedlug DIN 4108 profile aluminiowe klasyfikuje sie z uwagi na wartosc wspotczynnika przenikania ciepla kR (UR). I tak w grupach: 1.0 UR ~ 2,0 W/(m2.K), 2.1 2,0 < UR ~ 2,8 W/(m2.K), 2.2 2,8 < UR ~ 3,5 W/(m2.K). Jednoramowe okna aluminiowe Sq produkowane w kilkudziesil(ciu roznych systemach, z ktoryeh wiekszosc bazuje na 3-komorowych profilach z grup materialowych 1.0 i 2.1.

Dober i montaz okien i drzwi 712 Ramy skrzydel i oscieinic. sa montowane z przyci~tych na dlugose profili klejonych i .z~ciskanycb na dodatkowych ksztaltkach narozmkowych. Elementy wyst~puj~ce w swietle ram (slupki i stemiona) sa osadzone za posrednictwem srub i wspornik6w dostosowanych do profilu lacz~cych element6w. Listwy przyszybowe mocuje sie zatrzaskowo. Szyby i okucia nie wyr6iniaj~ okien aluminiowych sposrod okien jednoramowych z innych materia16w. Spos6b szklenia, uszczelnienie skrzydel w oscieinicy, odprowadzenie wody z konstrukcji okna sa rozwiqzane wedlug tych samych zasad co w oknach

Szyby stosowane w konstrukcjach okien i drzwi ~~st~so~ane szyby zespolone lub przepuszczaNce swiatio tworzywa. Pr.o~y doskonalenia okien stalowych rnialy nueJs,:e w .latach ?siemdziesi~tych XX w., jednak n~ska Izolacy~nose cieplna tych konstrukcji ?gramcza zakre~ ich stosowania, a tym samym I zapotrzebowame na nie. Okn.a stalowe zost~ly w znacznym stopniu zastqplOne ~onstrukcJ~~i aluminiowymi, w przypadku ktorych latwiej uzyskac wymagane parametry, Przykladowa konstrukcje okna stalowego przedstawiono na rys. 22.27. .....,,_
I

713 gr.ub~sciq, a nie powoduja znieksztalceri obrazu widzianego przez szybe, Szyby budowlane ochronne W grupie szyb ochronnych wyroznia si~ szyby hart~wane, .szyby klejone oraz szyby oklejane sp.ecJalnyml barwnymi lub bezbarwnyrni foliami. ~ogq one bye stosowane jako wyr6b finalny lub uzyte do produkcji szyb zespolonych. Szyby hartowane. Przyciete na wymiar szyby. ze s;:kla ~utnicz.ego s~ poddawane specjalnej obrobce cieplnej, kt6ra powoduje powstanie ~ "szkle t;~alyc~ naprezeri i zmiane niekt6rych jego wlasciwosci, Szyba uzyskuje zwiekszona nawet ~lkakrotnie wytrzyrnalosc na dzialanie mec~amczne, a rozbita rozpada sie na male kawalki 0 tepych krawedziach, Ryzyko zranienia o~la~ami ro;bitej .szyby hartowanej jest niewielkie w porownaruu z ryzykiem przy rozbiciu szyby zwyklej. Szyby klejone powstaja w wyniku warstwowego, sklejenia dwoch lub wiecej szyb, miedzy ktore sq wp~o~adzane folie lub zywice, W przypa~ku ro~blcla szyby klejonej material wystepUJqc7 ~~dzy warstwami szkla w dalszym ciag.u wiaze p?ws!a~e odlamki, szyba nie rozpada sie, W. zaleznosci od rodzaju, ilosci i kolejnosci lqczem~ w~rstw szkla i materialu posredniego uzys~u~e Sl~ szyby 0 roznych wlasciwoscia~h spelmaJ~ce okreslone funkcje ochronne (antywlarnaniowe, kuloodporne). Szyby z naklej~.nl} folia poliestrowq, WlasciWOSCI I kol~~ foln uzywanych do oklejenia szkla ~q bard~o rozne. Jednym z celow ich stosowania Jest zwiekszenie w prosty spos6b odpornosci szkla na p~zebicie, ochrona przed zranieniem o?pryskaml przy .rozbiciu. Istotnym ograniczemem w ~:osowaruu szyb foliowanych jest mala odpom~sc na zarysowanie i przeciecie, Z. uwagi na odpornosc na dzialanie czynnik6w niszczacych rozroznia sie szyby ochronne: :-- 0 p~d.wyzszonej odpornosci na rozbicie I przebicie w klasach 01, 02, P17Pg, - kuloodporne w klasach S17Sj, - odporne na fale detonacyjna w klasach
D17D3·

z PVc.

Ksztalty uszczelek przyszybowych .j uszczelniaj~cych skrzydlo w oscieinicy sa rozne w poszczeg61nych systemach konstrukcyjnych: szczeg61nie rozbudowane sa w oknach z profih izolO\~anych, zaliczanych do grupy materialowej 1.0. Pod wzgledem wygl~du zewn~trzneg? okna w poszczeg61nych systemach konstrukcylnych r6zni~ sie: _ usytuowaniem zewn~trznej plaszczyzny skrzydla wzgl~dem plaszczyzny oscieznicy (dwuplaszczyznowe lub zlicowane), _ wielkosci~ zachodzenia ramy skrzydla za profil oscieznicy (uklad tradycyjny lub z zakryta rarna skrzydla, niewidoczn~ od zewn~trz). Znaczaco r6zni~ce sie konstrukcje okien przedstawiono na rys. 22.25 i 22.26. Okna aluminiowe sa wykonywane rowniez jako konstrukcje specjalne, antywlamariiowe lub kuloodporne. Opr6cz odpowiednich dla danej klasy odpornosci szyb i okuc sa stosowane w nich wzmocnione ksztaltowniki ram skrzydel i oscieznic. 22.4.5. Okna stalowe Okna stalowe maja ponad 100-1etni~ tradycje. Byly stosowane g16wnie w budynkach przemyslowych, niekt6rych obiektach uzytecznosci publicznej, jak np. w salach sportowych i na klatkach schodowych. Materialem uzywanym do konstruowania skrzydel i oscieznic sa w oknach stalowych ksztaltowniki wa1cowane na goraco i ksztaitowniki "i~te na zimno spawane w narozachSzyby pojedyncze sa osadzane w ramach na kit lub mocowane ksztaltownikiem przykr~canym do ramy skrzydla. W nowszych konstrukcjach

~

I

Rys, 22.25. Przekr6j okna z profili alurniniowych systemu MB-45: 1 - profil oscieinicy, 2 - profil

skrzydla okiennego, 3 - profil listwy przyszybowej, 4 _ uszczelka srodkowa z EPDM, 5 - uszezelka wewntttrzna przylgowa z EPDM, 6 - szyba pojedyncza

\ ," !

IAi

J

J
I

Rys. 22.27. Przyklad konstrukeji okna stalowezo: I - oscieznica, 2 - skrzydlo, 3 - szyba zespolona

22.5. Szyby stosowane w konstrukcjach okien i drzwi

I

Rys. 22.26. Przekr6j okno z profili aluminiowych systemu MB-60: 1 - profil oseiei.nicy, 2 - profi.l skrzydla okiennego, 3 - profil listwy przyszybowej, 3 4 _ przekladka termiczna, 5 - uszczelka srodkoW z EPDM, 6 _ uszezelka przylgowa z EPDM, 7 - szyba zespolona

Szyby ze szkla hutniczego W procesach hutniczych sq wytwarzane szkla: - plaskie ciagnione (technologia Forcaulta Asahi, Pittsburgh), ' - ?laskie float (formowane na powierzchni cieklej cyny), - wa1cowane gladkie, wzorzyste, zbrojone, profilowane - ksztaltki' szklane. Szkla z pro~es6~ hutniczych moga bye stosoWane bezposredmo lub stanowic surowiec do dalszego przetwarzania. Zastosowaniepojedynczej nieuszlachetnionej szyby w konstrukcjach okiennych jest ogranicz~~e ~16wnie z uwagi na niewielka izolacyjnose cieplna (U = 5,8 W/(m2.K)) do okien o podw6jnej warstwie skrzydel, Najbardziej rerzYd~tne. szyby ze s.zkla fl~at, ktore charaksq ryzuJq Sl~ gladka powierzchnia i rownornierna

Szyby ze szkla z powlokami

niskoemisyjnymi

(energooszezedne)
~zyby z powlokami niskoernisyjnymi cechuje dobra przepuszczalnosc prornieniowania slonecznego (swiatia i energii) oraz zdolnosc do

I:---~~-Par. tez rozdzial

23. Poradnika

714 odbijania promieniowania podczerw~nego (d!ugofalowego), czyli ochrona przed ucieczka erepia z wnetrza pomieszczeri. Szkla z powlokami sa produkowane na bazie ?ezbarwn~~o lub barwnego szkla float. Powloki z metali I tlenk6w wytwarza sie na gotowym s~kle lub w trakcie hutniczego procesu produkcji szkla, Szkto twardopowlokowe. Powloka, o:aeslona jako pyrolityczna powstaje na tasrme szkla w trakcie procesu hutniczego w temperaturach 600~ I100°C. Tworzq ja napylane warstwy tlenku krzemu z weglern (warstwa ~odktadowa) i tlenku cyny z fluorem. Powlok~ Jest o~po;na na dzialania rnechaniczne i oddzialywanie srodowiska. Szklo moze bye przezna~~one na pojedyncze szyby w oknach 0 po~woJ~ych skrzt dlach moze bye tez hartowane I klejone, moze bye s~osowane do produkcji szyb zespolo.nyc~. Szkto mlekkopowlokowe, Powloki mll(~~e tworzy sie na gotowym szkle w komorach prozniowych w procesach magnetronowego napy~ania katodowego. Powloki s~ wy~onywane ~~ko uklady wielowarstwowe, w ktorych rozroznia sie warstwe podkladowa wykonana z tlenku metali (Bi, Sn, Zn), warstwe lub warstwy sr~bra oraz warstwe oslonowa z tle.nk?~ metali. Wlasciwosci powloki zaleza od Ilos~1 ,warstw i uzytych do ich wytworzenia mat~r!alo~ .. P~wloki miekkie rnaja wieksza zdolnos~ ~dblJama promieniowania ciepln~.go, lecz. mmejsza ~dpornosc mechanicznq mz powloki t~arde. S,zklo miekkopowlokowe nie moze funkcJon~wac samodzielnie, rnoze bye stosowane tylko jako element szyby zespolonej (jako szyba wewnetrzna z powloka zwrocona do srodka szyby zespolonej). Szyby ze szkla przeciwsloneczne~o . Cecha szyb przeciwsloneczny~h _Jest ?gramczona przepuszczalnosc ~~omlem~wama s~onecznego, swiatla i energu, uzyskiw~na dZII(ki zwiekszeniu wlasciwosci abs?rpcYJnych lub refieksyjnych szkla, Stos?wame sZY.b przeciwslonecznych na elewacjach pol.udmow~-zachodnich zapobiega prze.grz~~amu p~rm~szczeri z duzymi przeszkleniami 1 redukuje oslepiaj~ce dzialanie swiatla. Szklo absorpcyjne. Typowym ~rzykladem szkta absorpcyjnego jest szkto barwlOne w masie. Energia sloneczna pochlaniana p~ez ~zklo powoduje jego ogrzanie, a nastl(pme cleplo

Dober i montaz okien i drzw]

Okucia okienne 715 wzdluz ich obwodu. Do produkcji szyb zespo- bezpiecze6stwa mieszkancow (uzytkowniIonych sa uzywane rozne rodzaje szkla: fioat, k6w) w czasie eksploatacji; okucie nie moze hartowane, klejone oraz powlekane. Elementem powodowac urazow Obsluguj~cego ani zagrazac dystansowym w szybie zespolonej jest ksztat, jego zdrowiu, townik aluminiowy lub stalowy powlekany two- funkcjonalnosci; okucie powinno umoiliwie rzywem. Wewnatrz ksztaltownika znajduje sie realizacje wlasciwego (zaleznego od przeznamaterial higroskopijny regulujqcv poziom wilczenia) sposobu otwierania i zamykania okna gotnosci w przestrzeni mil(dzyszybowej. Przeoraz powinno bye latwo dostepne dla uzytkow. strzeri miedzyszybowa jest wypelniona suchyrn nika i proste w obsludze, powietrzem lub gazem (argon, krypton, ksenon, trwalosci i niezawodnosci dzialania, SF6) polepszaj~cym okreslone wlasciwosci szy- estetyki (okucie nie moze szpecic wyrobu). by. Dla roznych wypelnien rozne s~ optymalPonadto montaz, konserwacja i ewentualna wy~ ne odleglosci poszczegolnych szyb w zestawie. miana okuc nie powinny sprawiac trudnosci. Nietypowa z uwagi na zastosowane materialy Szczegolowe wymagania dotycz~ce okuc zostajest konstrukcja 2- i 3-komorowych szyb zely okreslone bqdz w odpowiednich dokumenspolonych Heat Mirror. Szklo w tych szybach tach normalizacyjnych (PN, PN-EN), bqdi _ jak wystepuje tylko na zewnetrznycn stronach zew przypadku wyrobow nowszych generacji _ we stawu. Dodatkowy podzial na kornory daja rozwlasciwych przedmiotowo aprobatach technicz. piete mil(dzy ramkami dystansowymi jedna lub nych, Wszystkie okucia krajowe i importowane dwie folie poliestrowe z naniesion~ u1tracienk~ powinny przed wprowadzeniem na rynek uzypowloka metaliczn~. skac swiadectwo dopuszczenia do obrotu i stoSzyby zespolone sa powszechnie stosowane do sowania. szklenia izolacyjnego. Najbardziej istotna ceRodzaje okuc, W zaleznosc] od spelnianej cha tych szyb jest maly wspolczynnik przeni, funkcji oraz przeznaczenia rozroznia siy nastekania ciepla U, ktory wynosi od 3,1 W/(m2.K) pujqce rodzaje okuc okiennych: dla szyby 4/16/4 ze szkla fioat do okolo 2 - laczace (okucia rozwierane, uchylne, uchyl. 0,3 W/(m .K) dla szyb z najnowszymi rono-rozwierane, zawiasy, zlacza zespalaj~ce), dzajami powlok wielowarstwowych i dla szyb - zamykaj~ce (zasuwnice, zasuwy diwigniow technologii Heat Mirror. Wskainik izolacyjwe, kantrygle, zakretkj, zamykacze, zatrzaski), nosci akustycznej wynosi od 31 dB dla - zabezpieczaj~ce (rozw6rki, przytrzymywaszyb 4116/4 do okolo 50 dB dla szyb dzwiekocze przeciwwiatrowe, okapniki rynnowe, progi chlonnych z odpowiednio grubym szklem klestalowe), jonym. Przy odpowiednim doborze szkla szyby - stanowi~ce wyposazenie (klameczki, elezespolone rnoga pelnic inne dodatkowe funkmenty rozszczelniaj~ce, nawiewniki). cje polegaj~ce np. na: ochronie przeciwsloDober wlasciwego rodzaju okuc jest uzaleznionecznej, ochronie przed promieniowaniem UY, ny od konstrukcji okna (jednoramowe, zespoochronie przed wlamaniem. Szyby zespolone lone, skrzynkowe), materialu, z jakiego wykosq stosowane do szklenia okien jednoramowych nano okno (drewno, PYC, aluminium), funkcji, oraz szklenia jednej z dwoch warstw skrzy. jaka rna spelniac skrzydlo w oknie (rozwierane, del w specjalnie wykonanych oknach skrzyn. uchylne, uchylno-rozwierane, przechylne, obrokowych, oscieznicowych i zespolonych. towe, przesuwne), oraz wielu warunk6w szczegolowych stawianych oknom, w tym zwiazanych z rniejscem i zakresem stosowania oraz 22.6. Okucia okienne standardem wykonania. Zestawy okud, Cecha charakterystyczn'! okuc Parametry techniczno-uzytkowe okuc wynowej generacji jest mozliwose tworzenia zenikaj~ bezposrednio z wymagan stawianych stawow, dzieki czemu skrzydla okienne mega oknom w zakresie: bye: - wytrzymalosci (parcie i ssanie wiatru, duze - rozwierane (rys. 22.29) obci1lzeniez uwagi na gabaryt skrzydel i ciyzar Szkla), - uchylne (rys. 22.30) - uchylno-rozwierane (rys. 22.31).

z szyby jest wypromieniowane na obydwi~ s:rony. Naprezenia termicz~e powstale przy me!ownomiernym nagrzewamu moga powodowac Pl(kanie szyb. Z uwagi na bezpieczeristwo korzyst, niej jest, jezeli sa one hartowane. Szkto przeciwsloneczne powlokowe. Szyby z takiego szkla: .. - odbijaja CZl(se promieniowania slonecznego na powloce refieksyjnej,. .. . - selektywnie przepuszczaJl! prom:~mowa~le widzialne i redukuja przepuszczalnosc promieniowania podczerwonego i UY. . . Podstawowym rodzajem szkla refieksy~nego J:st szklo twardopowlokowe z warst~aml tl~nkow metali naniesionymi w proces~e hutniczym. Najnowsze rodzaje s~kiel przeciwslonecznych to szkla wielofunkcyjne, odznaczajqce .Sll(zarazem bardzo dobra izolacyjnoscia termicznq, Szyby zespolone . Szyby zespolone wystepuja w ukla~ach 1lub 2-komorowych (rys. 22.28). Powstaja przez

s;

c)

Rys. 22.28. Szyby zespolone: a) j.ednokomor:;a, b) dwukomorowa, c) szyby Heat Mirror; 1 -.s ~,

2 - ramka dystansowa, 3 - pochlaniacz wilgoci 4 - butyl, 5 - masa uszczelnia!'lca (polisiarczek, Iuh liuretan lub silikon), 6 - powietrze, argon, SF6 u krypton, 7 - folia Heat Mirror sklejenie 2 lub 3 szyb na elementach dystan: .. sowych usytuowanych mil(dzy tymi szybanu

Dober i montaz okien i drzwi 716 Funkcje te mega bye wzbogacone dodatkowo o mozliwosc polozenia posredniego elementow blokujqcych skrzydlo w pozycji rozwartej lub uchylnej. Mozna tez wprowadzie e1ementy pozwalajqce uzyskac niewielkq szczeline miedzy oscieznicq a uchylnym skrzydlem, przez ktora nastepuje mikrowentylacja pomieszczenia. Zestaw okuc do skrzydla rozwieranego z przytrzymywaczem ograniczajqcym kqt rozwarcia i odpowiadajqce mu polozenie klameczki sterujqcej okuciem przedstawiono na rys. 22.32. Zestaw okuc do skrzydla uchylno-rozwieranego z przytrzymywaczem ograniczajqcym kat rozwarcia skrzydla i odpowiadajqce mu polozenie klameczki przedstawiono na rys.22.33, a sposob uchylenia szczelinowego i odpowiadajqce rnu polozenie klarneczki na rys. 22.34. Podstawowe zespoly elementow tworzacych komplet okucia rozwieranego pokazano na rys. 22.35, okucia uchylnego na rys. 22.36, a okucia uchylno-rozwieranego na rys. 22.37. Okucia 0 okreslonej funkcji mega bye stosowane do skrzydel okiennych 0 danych wymiarach i ciezarze. Przy doborze okuc jest konieczne przestrzeganie odpowiednich zaleceri producenta uwzglt(dniajqcych typ konstrukcji i wymiary okuwanego okna lub drzwi balkonowych oraz jego mase. Konstrukcja nowoczesnych okuc rozwieranych, uchylnych i uchylno-rozwieranych wyklucza mozliwosc samoistnego rozlqczenia skrzydla z oscieznica w jakiejkolwiek pozycji eksploatacyjnej. Wprowadzenie odpowiednich blokad uniemozliwia obrot klarneczki w skrzydie bf(dqcym w polozeniu rozwartym lub uchylonyrn. Poza standardowymi okuciami sa dostepne rozwiazania 0 podwyzszonej odpomosci na wlamanie, okreslone odpowiednimi klasami odporno sci. wyposazone Sq one w zaleznosci od klasy w rosnaca liczbe punktow ryglowania oraz w odpowiednio wzmocnione konstrukcyjnie i rnaterialowo elementy ryglujqce na skrzYdie i oscieznicy. Dodatkowym uzupeinieniem (koniecznym przy okuciach spelniajqcych wymagania w zakfesie podwyzszonej odpornosci na wlamanie) jest klameczka z wkladka bebenkowa zamykana na klucz, zapobiegajqca przypadkowym przesuni~ciom ukladu okucia na skrzydle wzgledem zaczepow na oscieznicy, Calosc dopelnia zabez-

Okucia okienne

717

I~',,+~
""

Rozwieranie

zamykaIlL:"
" " "

" "

Rys, 22.32. Okucie rozwierane z blokadq rozwarcia

Rys. 22.29. Okucie rozwierane

Rys. 22.35. Podstawowe zespoly okucia rozwieranego: 1 -listwa z mechanizmem napedowym (zasuwnica), 2 - zawiasa gorna - skrzydelko lozyskowe i czo~owe, 3 - zawiasa srodkowa - skrzydelko Iozyskowe 1 czopowe, 4 - zawiasa przegubowa, 5 -listwa narozn~ zamkniecia srodkowego, 6 - listwa przedluzajaca gorne zakoriczenie zasuwnicy
I

r------+,'

,, ,,
"
.:

>'-, --_;;

"

" "zamYk ,, ,,
t

:#\~

ni

,,7
,,'
I

.'

" ...

,

,,
\ ,
t

,(

/

r , ,, , ,r

r.

\"21'1..1 , '-'=, , , , ,
\
,

Rozwier~);1ie , , ,

~~~~",,'Rozwierani~'. Ok. 45°
........

~,/ _/\\t
'.
',

,

,oi"
I

,'~....

\

o~
t$)~~

..........

'

,

>......
<.\

\

" L-.

----'

,

Rys. 22.36. Podstawowe zespoly okucia uchylnego: 1-1istwa z mechanizmem napedowym (zasuwnica), 2 - rozw6rka nozycowa, 3 - zawiasa - skrzydelko loiyskowe i czopowe, 4 - zawiasa srodkowa - skrzydelko lozyskowe i czopowe

=
Rys. 22.30. Okucie uchylne

Rys. 22.33. Okucie uchylno-rozwierane z blokada rozwarcia

,

, '--------"-"

"

, -..\

Rys. 22.34. Okucie uchylno-rozwierane z blokada uchyleniaszczelinowego (mikrowentylacja)

Rys. 22.37. Podstawowe zespoly okucia uchylno-rozwieranego: 1 - listwa z mechanizmem napedowym (zasuwnica), 2 - naroznik zwrotnicowy, 3 - listwa rozw6rki, 4 - skrzydelko czopowe zawiasy g6rnej, 5 - listwa narozna - zamkniecie srodkowe, 6 - zawiasa przegubowa; zaczepy, podkladki i czesci dodatkowe wedlug katalogu producenta

Rys. 22.31. Okucie uchylno-rozwierane

718

Dober i montaz okien i drzwi

Charakterystyka

konstrukcji

drzwi z roznych rnaterialow

719 - ~ionowego polozenia skrzydelka CZOpowego zawiasy przegubowej dolnej w zakresie ±2 mrn (rys. 22.40c), - dodatk~w~ docisku skrzydla do oscieznicy na zawrasie przegubowej dolnej w zakresie ±0,5 mm.

~
~~I'"--------..J
Uchylanie

22.7 .. Cha~~kterystyka konstrukcji drzwi Z roznych materia16w
-it-

l...'::=:=========::!IJ .......
+-1'- ..
~

22.7.1. Drzwi z drewna i material6w drewnopochodnych ~rzwi plytowe. Na konstrukeje skrzydla sklada slY: - rama z elernentow drewnianych stanowiacych obwod skrzydla i dodatkowych element6w tworzacych podzial wewnetrzny, wzmocnienie pod zamek i zawiasy, - w~pelnienie ramy materialmi dobranymi stosowm~ do wyrnagari, jakie rnajq spelniac drzwi (z papleru k?~~rko,,:ego "plaster miodu", paskow p~ty pilsniows], sztywnej pianki poliuretanowej, p.lyty wi6rowej kanalowej lub pelnej), ~ .okla~zma z p~t~ pilsniowe] twardej, plyty wiorowej lub sklejki pokrywajqca obustronnie rarne wraz z jej wypelnieniem. ~ ramach prac wykonczeniowych powierzchme sa m.alowa?e farbq kryjqcq lub bezbarw. na (drzwi forn~rowane), foliowane bqdi laminowane, Drzwi plytowe Sq powszechnie stosowane jako ctr:zwi ~ewntttrzne rniedzyizbowe w budownictwie rnieszkalnym i uzytecznosci

Jl
~
'.'

::~~~ranie

Rys, 22.39. Punkty regulacji polozenia skrzydla okna W stosunku do oscieznicy

Zamykanie
'II1II'

= olejenie = smarowanie

Rys. 22.38. Konserwacja okucia uchylno-rozwieranego (wg katalogu Aubi), Obsluga okucia: raz w roku za pomocq oliwiarki lub pedzelka nasrnarowac delikatnie wszystkie mechanizmy okucia olejem do maszyn pre· cyzyjnych (punkty smarowania oznaczono na rysunku), okresowo sprawdzic, czy wszystkie elementy okucia funkcjonujq prawidlowo, a w razie potrzeby dokrecic wkrety bqdz sruby, naprawe zle funkcjonujacego okucia naleiy zlecic specjalistycznej firmie; cyfra 1 oznaczono miejsca, w ktorych rnoze bye wykonana regulacja (wedlug rys. 22.39 i 22.40)

Szczegoly przykladowej regulacji polozenia skrzydla okna wzgledern oscieznicy przedstawiono ~a rys. 22.40. Regulacja moze dotyczyc: - dOClS~Uskrzydla na zaczepie (rys, 22.40a) z.~esle ± 1 mm (niektore rozwiazania urnozliwiaja regulacje przez obrot mimosrodowe<>o ezopa ?lokujqcego na zasuwnicy), e - d~cIs.ku skrzydla okiennego na rarnieniu rozworki ~ zakre~ie ±1 mm (rys. 22.40b), - prz~mle,szczema rozw6rki w poziomie wzdluz OSI w zakresie od +4 do - 2 mm (rys. 22.40b), - poziomego polozenia skrzydelka czopowe<>o zawiasy przegubowej dolnej w zakresie ±2 m~ (rys. 22.40c),

v:

pieczenie przed przewierceniem, blokujace dostep do k1ameczki od zewnetrznej strony okna. Regulacja i konserwacja okuc, Na jakosc funkcjonalna okien wplywa zazwyczaj suma bledow i niedokladnosci powstalych podczas wykonania skrzydel i oscieznic, ich okuwania oraz wbudowywania wyrobu. Wlasciwe wyregulowanie okuc, odpowiednia ich obsluga i konserwacja decyduja 0 wieloletniej bezusterkowej pracy okna. Okucia powinny bye tak wyregulowane, aby dzialaly plynnie, bez zaciec i oporow, a wszystkie elementy zamykajqce okuc powinny wchodzic w odpowiednie zaczepy w oscieznicy i dociskac rownorniernie skrzydlo okienne do oscieznicy, Skrzydlo okienne powinno sie

otwierac i zamykac bez nadmiernego wysilku. Nie nalezy dopuszczac do zamalowania okuc, a okucia juz zamalowane nalezy mozliwie dokladnie oczyscic z farby. Wspolpracujqce ze soba ruchome elementy okuc powinny bye wolne od rdzy, farby, kurzu. W okreslonych przez producenta miejscach nalezy je nasmarowac odpowiednim smarem stalym lub olejem, Zasade obslugi typowego, uniwersalnego okucia uchylno-rozwieranego oraz zalecane miejsca jego konserwacji i regulacji przedstawiono na rys. 22.38. Istotne punkty regu1acji polozenia skrzydla okna w oscieznicy pokazano schematycznie na rys.22.39.

a)

b)

c)

±1 rnrn

!.~ ,

~II

~i·~ «~~~U
6±2mm

",

~-

±2 m~

Ry~. 22.40. Przyklady regulacji polozenia skrzydfa okienne •... szescioklltnego (wa katalogu G-U)') I' d. go w stosunku do oscrezmcy za pomoca k1ucza rolld zasuwnicy bO) regulacja I . a rbegu acja ocisku skrzydta z wykorzystaniem mimosrodowego osadzenia , J uzu wre owego na rozworce kuci hI' Wr~bowych na zawiasie dolnei okucia uch I . 0 UCla uc Y no-rozwleranego, c) regulacja Iuzow " y no-rozwleranego

Dober i montaz olden i drzwi

Charakterystyka konstrukcji drzwi z roznych materialow

1"'1

720 Jako plytowe Sq wykonywane drew~iant:,d~zwi o roznym przeznaczeniu np.: drzwi wejsciowe do mieszkati z klatek schodowych (rys. 22.43) i drzwi przeciwpozarowe (rys. 22.44); kon-

Rys. 22.45. Przekr6j drzwi zewnetrznych grubosci 64 mm: J - uszczelka, 2 - drewno klejone warstwowo, 3 - wzmocnienie aluminiowe, 4 - blacha, 5 - plycina ocieplona, 6 - szyba

Rys. 22.41. Przyktad konstrukcji skrzydet drz:-viowych wewn~trzlokalowych: 1 - rama drewman~, 2 _ wypetnienie "plaster miodu", 3 - ptyta okladzinowa, 4 - szyba, 5 - szczeblina

publicznej. Produkowane sa ~ar6:-vno kornplety - skrzydlo z osciezni~q.-.J~ I same skrzydla do zawieszenia na osclezmcach stalowych. Skrzydla sa najczl(sciej gr~b~sci 40 m~ w wersji przylgowej, z wypel~l~n~em ~omor~o~ym i okladzinami z plyty pilsniowej plaskiej lub gll(boko wydaczanej. W wysokosci skr~yd~ljest zwykle uwzgledniony nadmiar do obciecia (o~ dolu skrzydla), stosownie do p~zi?mu pod,log!. Dopuszczalna wielkosc skrocenia Jest okreslona przez producenta. Przyklad konstrukcji skrzy~el drzwiowych wewnqtrzlokalowych przedstawiono na rys. 22.41, a przykladowy asortyment na rys.22.42. .

Rys. 22.46. Przekr6j drzwi zewnetrznych grubosci 54 mm: 1 - uszczelka, 2 - drewno kJejone, 3 - plycina ocieplona, 4 - szyba

Rys. 22.43. Przyklad konstrukcji drzwi wejsciow~h do mieszkan z klatek schodowych: 1 - rama drewniana, 2 - ptyta pilsniowa porowata, 3 - plyta gipsowa, 4 - plyta pilsniowa twarda 6 45 33

---,

r-='-;:

-

3

I I I
I

-#

I

%
;;;
~
It)

'<t

II II
Rys. 22.42. Przyktadowy asortyment drzwi ptytowych wewn~trzlokalowych: 1 - z okladzina plaska, 2, 3 - z okladzina ttoczona Rys. 22.44. Przyklad konstrukcji drzwi przeciwpozarowych: 1 - rama z drewna twardego, 2 - ptyta •.

wi6rowa, 3 - okladzina z ptyty MDF i HOF

strukcja skrzydel drzwiowych pozostaje ta sarna,natomiast odpowiednio zroznicowane sa zastosowane w nich materialy. Drzwi plycinowe. Kompletne drzwi skladaja sie z przylgowego skrzydla drzwiowego i oscieznicy drewnianej. Rozne warianty konstrukcji skrzydla i oscieznicy decyduja 0 przeznaczeniu drzwi jako wewnatrzlokalowych grubosci 38 mm, wewnetrznych wejsciowych do mieszkarl grubosci 45-;.-68 mm, wejsciowych do budynk6w, najczesciej grubosci 68 mm. Skrzydlo drzwiowe jest ramq z szerokich element6w drewnianych polqczonych na czopy odsadzone przelotowe lub kryte. Wnetrze ramy jest zwykle dodatkowo podzielone na mniejsze pol a, w ktorych sa montowane plyciny lub szyby. W tradycyjnych rozwiazaniach konstrukcyjnych plyciny sqosadzone kazdym bokiem we wpuscie (kanale), wykonanym w elementach ramy drzwiowej. Plyciny osadza sie w czasie montazu ramy. Sa r6wniez stosowane rozwiazania, w kt6rych plyciny - podobnie jak szyby - osadza sie we wrebie z jedno- lub dwustronnym oblistwowaniem. Plyciny sa wykonywane z drewna klejonego na szerokosc, sklejki, fornirowanych plyt HDF lub plyt typu sandwich (sztywna pianka poliuretanOWa okladzinach ze sklejki). w Drzwi wewnetrzne szkli silt zwykIe pojedynczynu szybami wzorzystyrni ze szkla walcowane-

go, drzwi zewnetrzne - szybami zespolonyrni. W drzwiach 0 zwiekszonej odpornosci na wlamanie Sq stosowane plyciny wzmocnione blacha, atestowane zamki i zawiasy, szyby w klasie P3 i P4. Przykladowe konstrukcje drzwi plycinowych przedstawiono na rys. 22.45, 22.46 i 22.47. 22.7.2. Drzwi stalowe Drzwi stalowe w kilku odmianach konstrukcyjnych byly powszechnie stosowane jako: - drzwi zewnetrzne wejsciowe do budynk6w mieszkalnych wielorodzinnych i budynk6w uzytecznosci pubIicznej, - drzwi wewnetrzne korytarzowe stanowiace zamkniecie przedsionk6w i oddzielenie wezlow komunikacyjnych, - drzwi zewnetrzne wejsciowe do pornieszczeri sklepowych (tzw. drzwi wystawowe stosowane w polaczeniu ze stalowyrni oknami wystawowyrni), - drzwi do kotlowni, sklad6w opalu i innych pomieszczeri technicznych. Obecnie stosowanie drzwi stalowych 0 tradycyjnej konstrukcji jest bardzo ograniczone, zastepuja je drzwi aluminiowe. Nowe rozwiqzania konstrukcyjne drzwi stalowych to glownie drzwi antywlamaniowe i przeciwpozarowe,

722

Dob6r i rnontaz okien i drzwi

Charakterystykakonstrukcji drzwi z roznych materialow

723

Rys. 22.48. Przekr6j drzwi stalowych wejsciowych do budynk6w wielorodzinnych systemu Bisprol: 1 - skrzydlo, 2 - oscieznica, 3 - kotew (opis w tekscie)

Rys. 22.47. Przekr6j drzwi zewnetrznych grubosci 68 mm z drewna klejonego warstwowo

zwykle bardzo wysokiej jakosci z ozdobnymi wykladzinami z materialow drewnopochodnych. Sa rowniez produkowane lekkie drzwi stalowe wewnatrzlokalowe z blach grubosci 0,6 mm i z wypelnieniern kartonowym typu plaster miodu. Drzwi wejsciowe do budynkow wielorodzinnych (konstrukcje tradycyjne). Przyklady drzwi rozniacych sie rodzajem zastosowanych profili stalowych przedstawiono na rys. 22.48. Rama oscieznicy jest wykonana ze spawanych w narozach odcinkow ceownika lub prostokatnego profilu zamknietego. Przylge skrzydla drzwiowego stanowi plaskownik lub katownik przyspawany do stojakow i nadproza, Rarne skrzydla wg rys. 22.48a wykonano z przesunietych wzgledem siebie katownikow; ramie jednego tworzy przylge na obwodzie skrzydla, ramie drugiego - przylge dla szyby. Rama skrzydla wg rys. 22.48b skonstruowana z profili zamknietych rna przyspawany na obwodzie ksztaltownik z uszczelka, tworzqcy przylge skrzydla, a w swietle ramy katownik bedqcy przylga dla szyby. W dolnej czesci ramy skrzydla pokry-

to dwustronnie blacha stalowa, w gornej czesci oszklono szyba bezpieczna osadzona w uszczelce gumowej i zarnocowana ksztaltownikiern stalowym przykrecanyrn do ramy. Drzwi antywlamaniowe. Z oczywistych wzgledow w ogolnie dostepnych materialach inforrnacyjno-reklamowych producenci wyrobow podaja tylko schematy i niektore szczegoly .' rozwiazari konstrukcyjnych i rnaterialowych, Drzwi antywlamaniowe Sq wykonywane z kase-'; tonow z blach stalowych lub jako dwustronnie •• oblozone blacha ramy z profili stalowych.: W konstrukcjach kasetonowych zwykle jest mozliwa regulacja wysokosci skrzydla drzwio- <: wego. Wewnatrz skrzydel wystepuje zazwyczaj ruszt stalowy oraz wypelnienie z materialow izolujacych cieplnie i akustycznie. Osciez- ..•... nica jedno- lub dwuelementowa (tzw. i wlasciwa) jest wykonana ze w narozach ksztaltownikow stalowych. sa wyposazone w atestowane zamki, i blokady przeciwwywazeniowe, Sa "",lro,,<;,.'7"C'E ne okladzinami z plaskich lub nrofilowanvch T plyt drewnopochodnych, malowanyeh proszkowo lub oklejanych folia, Schemat konstrukeji kasetonowej przedstawiono na rys. Potwierdzone eertyfikatem wlasciwosci

Rys ..22.49. Przykladowa konstrukeja drzwi antywla. maruo~yeh: 1 - oscieznica wewnetrzna, 2 - kotwy montazowe,3 ~ oscieznica wlasciwa, 4 - oslona kasetonustalowego, 5 - kaseton stalowy, 6 _ w»: p~lnienieizolacyjne, 7 - plyta oslonowa, 8 - zawiasy, 9 - automatyczne uszczelnienie progowe, /0 - uszczelka przymykowa

niajace wla~anie w klasie A, B lub C Sq doda~kowy.mIwymaganiami oprocz tych, jakie drzwi powmny spelniac zgodnie z zakresem ich sto50wania jako wejsciowych do budynku lub wew?trtrznych wejsciowych do rnieszkari, Warunkiem utrzymania zwiekszone] odpornosc] na wlamanie jest wlasciwe zamocowanie drzwi w oseiei~. Niektore konstrukcje drzwi antywlamanIOwych maja rowniez klasyfikowanq odpomose ogniowa, Stal?we drzwi przeciwpozarowe w roznych wanantach Sq produkowane jako jedno- lub dwuskrzydlowe. Skrzydia moga bye pelne (nieprzezroczyste) lub szklone. Istniejq rowniez syste~y konstrukcyjne, w ktorych drzwi stano~ll.lczesc przeciwpoiarowej przegrody szklonej ~b meprzezroczystej. Ramy skrzydel i oscieznle 5!!wykonywane ze spawanych profili stalowych, ktorych ksztalt dostosowano do os adzen~auSzczelek, a w zlozeniu skrzydla z oscieztwor~y sie uklad przylg i wrebow, Skrzy; drzwlOwe ksztaltuje sie jako konstrukcje P towe lub plycinowe. W konstrukcji ply_

towej ,rama jest wypelniona najczesciej welna mmeralnq i dwustronnie pokryta blachq, W konstrukcji plycinowej w ramie jest osad~ona - przy zastosowaniu uszczelek ceranucznych - szyba ogniochronna lub plycina meprze,zroczysta, np.: z plyty gipsowo-kartonoweJ d",:ustronnie obloionej blacha sta10,":,q:Stos?wme do wynikow badari odpornOSCI ogniowe] wg PN-901B-0285l i PN~B-028 71: 1996 drzwi przeci wpozarowe uzyskuJ.q klastr o.gni~wq np.: Fl (EI 60), co oznacza, ze w c~asie me krotszym niz 60 min drzwi zacho~vujq, kryterium szczelncsci i izolacvjnosct o?mO\~eJ, lub np. E 60, co oznacza, ze w czasie me, krotszym ni~ ?O m~n drzwi zachowujq kry~enum ~zc~e~noscI ogmowej, natomiast kryteria izolacyjnosc! ogniowej sq przekroczone przed uplywem 60 min. Sposob .montaiu i uszczelniania drzwi w oscie~u powI~ny zapewnie przynajmniej taka sama jak drz~vI o~pornose ogniowa, Klasy odpornoSCIogrnowej drzwi zestawiono w tabi. 22.2. Ponadto zgodnie z [5] nalezy przestrzegae nizej podanych warunkow, Drz",:i ~tanowiqce wyjscie ewakuacyjne powinny ~~ec szerokosc w swietle oscieznicy co najmruej 0:9 m, ~ wymagana szerokosc obIicza sie propo:cJ?nalme ~o .liczby osob mogacych przebywac rownoczesme w pomieszczeniu, przyjmujac co najrnniej 0,6 m szerokosci na kazd~ 1,00 oso.b. I?r~-:vi wieloskrzydiowe powinny rruec co, n.aJ~meJ jedno nieblokowane skrzydlo szer~koSCI me rnniejszej niz 0,9 m. Drzwi stanow~qce wyjscie ewakuacyjne z budynku lub porme~zczem~ przeznaczonego dla wiecej niz 50 o~ob pow~nny otwierac sie na zewnatrz, D~ZWI sta~OWIqCe wyjscie ewakuacyjne z pomIesz:z~ma,. w ktorym moze przebywac jednoczesrne wiece] niz 300 osob, oraz drzwi na dr.odze e~akuacyjn~j z tego pomieszczenia powm?y byc wyposazone w urzadzenia przeciwparnczne. W b~dynkach wysokich i wysokosciowych, w ktorych dla stref poiarowych ZL IV drogtr ew~kuacyjnq stanowiq klatki schodowe bez pr~edsIOnk0-:Vo~~zielaj!!cych je od poziomych drog ko~umkacJI ogolnej, drzwi do mieszkari lub pornieszczeri powinny bye w klasie odpornosci co najmniej EI 30, a klatki schodowe powinny bye zamykane drzwiami dymoszczelnyml.

~:CI.I

724
Tablica 222

Dob6r i montaz okien i drzwi

Okuciadrzwiowe

725

.. Klasa odpornosci

ogniowej drzwi w elementach oddzielenia przeciwpozarowege e

wg [5]

-- odpornosc na korozje.

Klasa odpornosci ogniowej drzwi z przedsionka przeciwpozarowego

element6w oddzielenia przeciwpozarowego drzwi na klatke scian i strop6w strop6w przeciwpozarowych na korytarz i do schodowa" pomieszczenia z wyjqtkiem wZL strop6w w ZL 6 5 4 3 2 1 E 60 EI60 EI 120 REI 120 REI 240 A E 30 EI30 EI60 REI 60 REI 120 BiC E 15 sr is EI30 REI 30 REI 60 DiE • Dopuszcza si~osadzenietychdrzwiw scianie0 odpornosci ogniowej kreslonej dladrzwiw kol.6, znajdujqcej ie mi~dzy o s przedsionkiem klatkq schodowa, a Klasa odpornosci pozarowej budynku

,

-

Rys.22.51. Przyklady prog6w w drzwiach z PVC W budynkach sredniowysokich i wyiszych w strefie pozarowej ZL V drzwi z pomieszczeri, z wyjatkiern higieniczno-sanitarnych, prowadzace na drogi komunikacji og6lnej powinny miec klase odpornosci ogniowej co najmniej EI30. W scianach wewnetrznych oddzielaiaoych kotlownie 0 lllcznej mocy kotlow powyzej 25 kW na paliwo stale i powyzej 30 kW na olej opalowy lub paliwo gazowe powinny bye stosowane drzwi 0 klasie odpornosci ogniowej co najmniej EI30. W scianach oddzielajacych piwnice od pozostalych czesci budynku, z wyjatkiem budynk6w ZL IV niskich i sredniowysokich, powinny bye stosowane drzwi 0 klasie odpornosci ogniowej co najmniej EI 30. Wyjscie z klatki schodowej na strych lub poddasze powinno bye zamykane drzwiami lub klapa wyjsciowa 0 klasie odpomosci ogniowej co najmniej: -- EI 15 w budynkach niskich, __ EI 30 w budynkach sredniowysokich i wyiszych. Polllczenie garazu z budynkiem, z wyjatkiern budynk6w mieszkalnych jednorodzinnych, wymaga zastosowania przedsionka przeciwpozarowego zamykanego drzwiami 0 odpornosci ogniowej co najmniej EI 30. Schemat przykladowej konstrukcji drzwi przeciwpoiarowych przedstawiono na rys. 22.50. 22.7.3. Drzwi z aluminium i z PVC

~

lub 0 specjalnych wlasciwosciach (szklo bezpieczne, ornamentowe) lub zamiast szyb rnozna uzyeplycin typu sandwich gladkich alba ozdobnyeh.

22.8. Okucia drzwiowe ~
Kryteria klasyfikacyjne. Wlasciwy dob6r okuc drzwiowych rna istotny wplyw na zachowanie wymaganych wlasciwosci funkcjonalnyeh wyrobu oraz stopnia jego dlugotrwalej i bezusterkowej eksploatacji. Klasyfikacja okuc drzwiowych zgodnie z systemem wprowadzonym do norm stanowi wielopozyeyjny uklad kodowy. ~azda pozycja kodu oznacza jedna, wyodrebmona ceche klasyfikacyjna, kt6rej sll przyporzadkowane odpowiednie kryteria kwalifikacyj?e okreslone poziomem wymagari oraz metoda leh badania. W przypadku okuc drzwiowych podstawowymi kryteriami kwalifikacyjnyrni sa: - kryteria uzytkowania (czestotliwosc uzytkowania), - trwalosc (okreslona liczbarni cykli z uwzgl"dnieniem obciazenia pr6bnego i masy skrzydla), - masa skrzydla drzwiowego, - stopieri zabezpieczenia przed wlarnaniem (lcl~syod 1 do 5, gdzie klasa 5 oznacza najwyzszy stopieri zabezpieczenia), - bezpieczeristwo uzytkowania, - odpornosc ogniowa,

=s : I? I

I

j

,--,

"

~

Rys. 22.50. Przyklad konstrukcji drzwi stalowych przeciwpozarowych r6wniei uzywane profile 0 zwiykszonej zwy· kle szerokosci i odpowiednio sztywniejszy~b wzmocnieniach przeznaczone do wykonywan~a drzwi. W konstrukcjach drzwiowych wystltPu]e inny profil progu oscieznicy lub oscieinica jest bez progu i w6wczas element progowy montu· je silt w czasie wykonywania posadzki. Przy' kladowe rozwillzania prog6w przedstawiono na rys. 22.51. Skrzydla drzwiowe mega bye szklone zestawami szyb zespolonych standardowycb

--

Opr6cz ksztaltownik6w alurniniowych i z PVC do produkcji okien i drzwi balkonowych sa

W zaleznosci od przeznaczenia oraz spelnianej funkcji rozroznia sie nastepujace zasadnicze grupy okuc drzwiowych: -- zamykajace (zamki, wkladki bebenkowe i klucze, zasuwy, zamykacze drzwiowe), -- lqczace (zawiasy), -- uchwytowo-oslonowe (klamki, tarcze, galki, uchwyty), -- zabezpieczajace (podp6rki, zapornice, odboje, wzierniki, listwy progowe) . Zarnki drzwiowe stanowia duza grupe okuc drzwiowych, ktora mozna sklasyfikowac nastypujaco: a) ze wzgledu na spos6b mocowania: -- zamki wierzchnie, mocowane na plaszczyznie skrzydla drzwiowego, -- zamki wpuszczane, osadzone wewnatrz skrzydla drzwiowego; b) ze wzgledu na rodzaj: -- zamki wpuszczane bezkluczowe (zapadkowe, rolkowe, hakowe), -- zamki wpuszczane zastawkowe z kluczem (zasuwkowe, rolkowe, hakowe, zapadkowo-zasuwkowe, rolkowo-zasuwkowe, hakowo-zasuwkowe), -- zamki wpuszczane bebenkowe (zasuwkowe, rolkowe, hakowe, zapadkowo-zasuwkowe, rolkowo-zasuwkowe, hakowo-zasuwkowe), -- zamki specjalne przeznaczone do wyrobow o podwyzszonej odpornosci na wlamanie lub . przeciwpozarowych. Sposrod duzej liczby zamk6w oferowanych na naszym rynku (ponad 1500 rozwiazari) wlasciwe rodzajowo i konstrukcyjnie wyroby dobierajll projektanci i konstruktorzy drzwi. Podstawowe parametry wyrniarowe standardowego zamka wpuszczanego bebenkowego przedstawiono na rys. 22.52. Przedstawione dane moga bye pomocne np. w sytuacji, gdy zachodzi koniecznosc wymiany starego zamka na nowy lub nalezy wzmocnic drzwi dodatkowym zamkiem. Przyklad standardowego zamka wierzchniego przedstawiono na rys. 22.53, grupy zamk6w wpuszczanych zapadkowo-zasuwkowych na rys. 22.54, a zamk6w listwowych 0 podwyzszonej odpornosci na wlamanie na rys. 22.55. Zawiasy lllCZllCskrzydlo drzwiowe z oscieznica, przyczyniaja silt do zapewnienia wymaga-

.I!...._

;ri r~

Dob6r i moruaz okien i drZWi 726

Okuciadrzwiowe

727 Najliezn.iejsza gru~a zawias6w stosowanyeh w ,drzwIach to zawiasy czopowe jednoosiowe ktore zakresi~ jed~ego ~ najistotniejszyeh krytenow ~ bezpieczeristwa uzytkowania - zo~t~!y.objl(te 1~ klasami, w zaleznosci od trwalo~CIuzytkowej wyrazonej liczba cykli otwierania 1 ~amykania oraz nosnosci wyrazonej rnasa zawieszonego skrzydta. ~laseiwy dob6r zawias6w rna istotne znaczeme przy oeenie catego wyrobu. Rodzaj zastosowan~ch zawias6w oraz ich klasa wytrzymalosci p~~mny.byc co najrnniej rownorzedne rodzajow~ 1 klasie zamkniec drzwiowyeh. Wlasciwe zawiasy powinni dobierac projektanci i konstruk~o~zy drzwi, kierujac sie przedstawionymi wyzej :~l~eeniami. Przykladowe rozwiazania najczesciej stosowanych zawias6w przedstawiono na r.ys. 22.56722.58.

.V:

-0I

tEI

ill
~

@
t-

-&I

I
I

. -$--@i>-I ~ .'®

ill' ~

L:

---@)

I

DJ
Rys. 22.52. Podstawowe parametry wyrniarowe zamka wpuszezanego zapadkowo-zasuwkowego (wg -94399): a) rozstaw osi otworu orzeeha i osi otworu klucza (wkladki b~benkowej), b) odleglosc osi otworu orzeeha lub klucza (wkladki b«benkowej) od ezola, c) szerokosc zarnka.id) grubosc zamka, e) wysokosc zamka, f) szerokosc czola, g) grubosc czola, h) odleglosc od osi otworu klucza (wkladki b~benkowej)do dolnej skrzynki, j) odleglosc od osi zapadki do osi orzecha, k) rozstaw otwor6w do tarez oddzielnyeh, I) dlugosc m) odleglosc g6rnego otworu tarezy jednolitej od osi orzecha, n) odleglosc dolnego otworu tarezy jednolitej sc osi orzecha, 0) odleglosc otworu tarczy oddzielnej od osi otworu klucza (wkladki b€tbenkowej),p) odleglo dolnej kraw«dzi czola do dolnej krawedzi skrzynki. q) kwadrat otworu orzecha, r) przesunit;eie czola skrzynki zamka, s) cdleglosc kraw,<dzizasuwki do krawedzi ezola zamka, t) szerokosc zaczepu (plaskiego. .... k~towego), u) dlugosc zaczepu, w) wysokosc zaczepu kqtowego a)

I

@
I

Rys. 22.~6. Zawiasa czopowa wciskano-wkrecana z regulaeja polozenia w 3 plaszczyznach (wg katalogu Novet) Okucia uchwytowo-oslonowe. Do grupy okuc uchwytowo-oslonowych zalicza sie: klarnki. uch~yty galkowe, galki obrotowe, tarcz~ drzwIO:ve. A?y ?kucie z grupy uchwytowo-os10nov:eJ nalezycie funkcjonowalo, powinno bye prawidlowo dobierane oraz zarnontowane scisle wed lug zaleceri producenta. Z~sady doboru tarcz drzwiowych do poszczegolnych klas wykonania drzwi: a) tarcze drzwiowe do drzwi wewnatrzlokalowych: - powinny wspolpracowac z zamkiern zapadk?wyrn, zapadkowo-zasuwkowym oraz z zamkiem do we,

Grupa zamk6w listwowych 0 podwyzszone] odpornosci na wlamanie (wg katalogu G-U)
Rys. 22.55.

Rys. 22.53. Zamek wierzchni (wg katalogu Domino)

~~~:~ateczn?~C~,ibezpie~zeiistwa uzytkowania. a wyrozruc nastepujqce zawiasy: -czo powe Jed nOOSIOwe(wpuszczane, wkreca. . ne , wClskane, przykrecane) Rys. 22.54. Grupa zamkow wpuszczanych - sprl(zynowe, ' logu Domino): a) zapadkowo-zasuwkowy zatt"Zaslko-', - wahadlowe, wy, b) zapadkowo-zasuwkowy bt;benkowy,c) - pasowe. kowo-zasuwkowy do we

-:--------"'"",
728

Dob6r i montaz olden i drzwi
b)

Wbudowywanie okien
729

a)

--m

c)

d)

e)

~ ~
Rys. 22.57. Grupa zawias6w czopowych (wg katalogu Simonswerk): a) przykrecany

b) wkrecany do drzwi z regulowana oscieznica, c) wciskano-wkrecany,

katowy do drzwi cil;zkich, d) przykrecany, e) wpuszczany

Rys, 22.58. Zawiasa wahadlowa (wg katalogu Novet)

- nie musza miec okreslonej szerokosci, - nie spelniaja zadnych wymagari przeciwwlamaniowych, - rnoga bye wykonane w wersji jednolitej lub jako dzielone, - mog~ bye dowolnie mocowane do skrzydta drzwiowego, zarowno po stronie zewnetrznej, jak i wewnetrznej; b) tarcze drzwiowe do drzwi wewnetrznych wejsciowych ogolnego stosowania: - powinny wspolpracowac z zamkiem wpuszczanym zapadkowo-zasuwkowym, zastawkowym i bebenkowyrn odpowiedniej klasy, - powinny rniec minimalna szerokosci 30 mm, - moga bye wykonane w wersji jednolitej lub jako dzielone, - musza bye mocowane od strony wewnetrznej pomieszczenia przy uzyciu metalowych nakretek kolpakowych po stronie zewnetrznej: c) tarcze drzwiowe do drzwi wzmocnionych wewnetrznych wejsciowych do mieszkari; - powinny zapewniac wspolprace z zamkami wpuszczanymi zapadkowo-zasuwkowymi, za-

stawkowymi i bebenkowyrni odpowiedniej klasy wytrzymalosci, - powinny miec minimalna szerokosc 40 mm, - powinny odznaczac sitt srednia skuteczno, sciq przeciwwlamaniowa okreslona dla tej kIasy wyrobu, - mega bye wykonane w wersji jednolitej lub jako dzielone, - musza bye mocowane od strony wewnetrznej do slepych gniazd gwintowanych w czopach tarczy zewnetrznej; d) tarcze drzwiowe do drzwi wzrnocnionych wewnetrznych i zewnetrznych w budynkach uzytecznosci publicznej: - powinny zapewniac wspolprace z zarnkami zapadkowo-zasuwkowymi, zastawkowymi i bebenkowymi odpowiedniej klasy wytrzymalosci, - powinny miec minimalna szerokosc 44 nun, - powinny odznaczac sie srednia skutecznosci~ przeciwwlamaniowa, - powinny bye wykonane wylacznie w wersji jednolitej (z wyjatkiem tarcz do we, kt6re mog~ bye r6wniei dzielone), - musza bye mocowane od strony wewnetrznej do slepych gniazd gwintowanych w czopach tarczy zewnetrznej; e) tarcze drzwiowe do drzwi 0 zwiekszonej odpornosci na wlamanie: - powinny zapewniac wspolprace z zarnkami wpuszczanymi zapadkowo-zasuwkowymi ~. benkowymi odpowiedniej klasy wytrzymalosci, - powinny miec minimalna szerokosc 48 nun, - powinny spelniac podwyzszone wymagania przeciwwlamaniowe i bye wyposazone w dodatkowe elementy ochronne, , - powinny bye wykonane wylacznie w wersji jednolitej lub
0

cza,

"". po~inny bye rnocowane od strony wewnetrznej do slepych, utwardzonych gniazd gwintowanych ~ czopa~h tarczy zewntttrznej. Klamkl drz;v~owe "':' poszczeg61nych klasach wytrzyma!osci .powmny bye kompletowane z tarCza~l1drzwiowym] tej samej klasy. poza. glowny~Il! parametrami wytrzymatoscio_ wyn~1 kla~ki ~owinny zapewnie uiytkownikowl bezpieczeristwo podczas ich eksploata .. . " CJI. M I ozn~ to osiagnqc, eliminujqe ostre krawedzie oraz .me doprowadzajae do wystawania jakichkolwiek element6w mocujflcych w obszarze ob~o~u klarnki, a t~ki:e przeciwdzialajflc rnozliwoSCI zakleszczema palc6w rniedzy klarnkq a tarRys. ~2:60. Klamka z tarczkq 0 podwyzszone] odpornosci na wtamanie (wg katalogu NT-Normbau)

Przy~ladowe rozwiazanja klamek i galek z tarczarru przedstawiono na rys. 22.59+2i.61.

Rys. 22.61. Klamka z tarczka 0 podwyzszone] pornosci ogniowej (wg katalogu Melchert)

od-

22.9. Wbudowywanie okien
22.9.1. Wymagania ogolne
Stola~klt okienna zewnetrzna mozna prawldtowo wbudowana, jezeli: - podparta i zamocowana oscieznica o~clflze~l~ od ciezaru wlasnego okna, W.Iatru 1 l~ne obciazenia wystltPuj~ce uzytkowama okna uznac za przenosi dzialania podczas

konstrukcji lupinowej,

I .i•

~Y~/2.59.

. lel?n~nu, b) jednolitymi kr6tkimi, c) jednolitynu dluglml

I_Garnki

z tarczkarm (wg katalogu Eco):

- luz mittd~y oknem a otworem w scianie pozwala na zmiany wymiar6w okna, Jakie zachodza wraz ze zrnianami temperatury (rozszerzaln?se. rvc i aluminium) lub wilgotnosci (Pttczrneme drewna), oraz uniemoiliwia zmiany cech

730 geometrycznych okna pod wplywern ruchu konstrukcji budynku od zmiennych obciazeri i temperatur lub nierownomiernego osiadania, - usytuowanie okna w scianie zapewnia rnozliwie wysoka temperature na plaszczyznie oscieza od strony wewnetrznej, nie nizsza od temperatury punktu rosy, - wypelnienie luzu miedzy oknem a osciezern zapewnia szczelnosc na przenikanie powietrza, izolacyjnosc cieplna i akustyczna (na poziomie nie nizszym niz wymagana dla okien), a izolacyjny material wypelniajqcy jest zabezpieczony przed zawilgoceniem wodq lub para wodna, - woda z opadow atmosferycznych jest odprowadzana w dolnej czesci okna poza lico zewnetrzne sciany (w dolnej czesci drzwi balkonowych na plaszczyzne balkonu lub tarasu), - niezmienione sq cechy geometryczne wyrobow, skrzydla sprawnie funkcjonuja przy otwieraniu i zamykaniu, - zamocowanie i uszczelnienie jest trwale w czasie porownywalnyrn z trwaloscia okna. 22.9.2. Ustalenie wymiarow luzy na wbudowanie osciezy i okien;

Dober i rnontaz okien i drzwi wiednio do wyrniarow gabarytowych i koloru okien. W przypadku jasnych kolorow okien minimalny luz (na strone) powinien wynosic: 10 mm przy wymiarach do 1,5 m, 15 mm przy wymiarach do 2,5 m, 20 mm przy wymiarach do 3,5 m. W przypadku okien 0 kolorach ciemnych (bardziej nagrzewajacych sie pod wplywem promie, niowania slonecznego) luzy powinny bye dodatkowo zwiekszone 0 5 mm. Mniejsze od podanych dla drewna, PVC i aluminium luzy na wbudowanie, zmniejszone 0 50%, sq dopuszczalne i zasadne przy stosowaniu do uszczelnienia tasm z impregnowanych pianek z tworzywa sztucznego i duzej dokladnosci wykonania osciezy, Luzy w czesci progowej, wynoszace zwykle 25..;-40 mm, rnoga bye zrnniejszone, ale nalezy miec na uwadze zachowanie spadku na zewnetrznych obrobkach odprowadzajacych wode i zamontowanie parapetow, W praktyce przy ustalaniu wyrniarow nalezy brae pod uwage oprocz wyrniarow nominalnyeh • osciezy i okien rowniez dopuszczalne odchylki osciezy, I tak: - w scianach surowych nieotynkowanyeh ± 10 mm dla wymrarow do 2,5 m oraz ±15 mm dla wymiarow od 2,5 m do 5,0 m, - w scianach gotowych otynkowanych i z ce- . gly licowej ±5 mm dla wyrniarow do 2,5 m oraz . ±10 mm dla wymiarow od 2,5 m do 5,0 m. Dopuszczalne odchylki wymiarowe oscieznic wynoszq ±5 mm. . W nowo budowanych obiektach wyrniary oscie- . zy i wymiary okien sq okreslone w dokumen- ... tacji projektowej. Do zamowienia okien powinny bye jednak sprawdzone faktyczne osciezy wg schematu jak na rys. 22.62. W zadnym z wymiarow Iuz na jedna strone wstawieniu oscieznicy nie powinien bye TI'l,"f'I··· • szy od wymaganego. Przy wyrnianie okien miar oscieza w tynku moze bye niewvstarczaiex cy do ustalenia wymiarow nowych okien. W lu rozpoznania sytuacji, jaka zaistnieje po montowaniu starego okna, czesto jest niezbl,onc;.§ wykonanie odkrywki, rozkucie tynku na mencie oscieza, Rozpoznana powinna bye strukcja sciany, uksztaltowanie i wymiary za, w osciezach z wegarkiem - szerokosc garka.

Wbudowywanieokien 731 a) J
I ~. I I I I I I I I I I I I I I
I I I I

~---------~--------~. ! : I
I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

b)

c)··

:r: :r:

N

0

:r: ::c

N

0

~------------------t·

I

~---------~-------~J.

'

_J

__

.

1_

II
Sz

\J

Wymiary okien i drzwi balkonowych powinny bye odpowiednio mniejsze od wyrniarow otworu w scianie, co urnozliwia: - swobodne wstawienie oscieznicy, wypoziomowanie jej na klinach podpierajqcych i ustawienie w pionie, - zmiane wyrrnarow oscrezrncy, "pracc::" w zmiennych warunkach cieplno-wilgotnosciowych, - zachowanie cech geometrycznych oscieznicy w przypadku ruchow konstrukcji budynku, - wykonanie uszczelnieri, - uzyskanie spadku na obrobkach odprowadzajqcych wode i montaz parapetow wewnetrznych przy oknach. W przypadku okien drewnianych luz na wbudowanie powinien wynosic przy stojakach i nadprozu po 10...;-15 mm na strone. Przy kilkuprocentowych zmianach wilgotnosci drewna, jakie zachodza w czasie normalnego uzytkowania okien, zmiany wymiarow sa niewielkie, nie wymagajq zwiekszenia luzu. Przy oknach z PVC i aluminium - z uwagi na rozszerzalnosc liniowa pod wplywem temperatury - luzy na wbudowanie roznicuje sie odpo-

W p~zypadku oSc!ez~ z szerokim wegarkiem scianach przewldzlanych do ocieplenia nalezy br~e pod ~",:,agc:: wentualnq potrzebe poe szerzenia osciezmcy dodatkowymi elementami aby uniknac calkowitego zaslonic::cia osciezni~ cy_ przez wegarek. Wymiar okna powinien bye wowczas ~mniejszony (rys. 22.63), a przez za~o?towame elernentow poszerzajllcych uzyskuje SIC:: wymagany Iuz i rnozliwosc prawidlowego zamocowania okna.
W

----rI
Sz

I

wbudowania

22.9.3. Przygotowanie

osciezy i okien do

.,
----+

+I

I I

Przygo_to~anie osciezy. Oscieza powinny od~naczac SIC:: dokladnosciq ksztaltu i wymiarow ich plaszezyzny powinny bye rowne i gladkie, a przed ~ontai:~m sto!arki oezyszezone z Pylu: Warstwa izolacji terrmeznej w scianach wielowarst:-V0wyeh owinna rowno dochodzic do krap w~dzlotworu na calym obwodzie oscieza, lezeJi ~rzewiduje sie stosowanie materialow przykIeJanyeh (folie izolaeyjne) lub kitow budO~Ianyeh, na niektorych pod~ozaeh rnoze bye po rzebne wzrnocnienie powierzcbni kontaklowych od . dni _ . Po . po.wle m~ srodkiem gruntujacym. w dloze. pOWlllno bye wzmoenione, jezeli nie ykazuJe wystarezajqeej zwartosci, trwalosci

I I

I

Sz

+

Rys. 22.63. Przekroje okien z poszerzonymi elementami oscieznic do wbudowania w oscieza z szerokim wegarklem

732 i wystepuje ryzyko odspojenia sie warstwy klejacej wraz z drobinami materialu z powierzchni oscieza. Przygotowanie okien. Okna powinny bye dostarczone na budowe w stanie ostatecznie wykoriczonym, Podczas transportu i skladowania na budowie nie powinny doznawac uszkodzeri, odksztalceri, a w przypadku okien drewnianych - zawilgocenia. Do wbudowania okien skrzydla sie zdejmuje. Na czas wykonywania uszczelnieri przy uzyciu pianki poliuretanowej i kitow oraz podczas prowadzenia robot malarsko-tynkarskich okna powinny bye osloniete folia i ochronna tasma rnalarska,

Dob6r i montaz okien i drzwi zewnetrznyrn okno powinno bye dosuniets do warstwy oeieplenia, - w scianie wielowarstwowej (szczelinowej) okno powinno znajdowac sie w strefie izolacji termicznej sciany, Przyklady usytuowania okien w scianach 0 roi.nej konstrukcji i roznyrn uksztaltowaniu oSciei.a przedstawiono na rys. 22.64.
a)
I I I I I I I I I I

Wbudowywanieokien 733
a)

c)

r'-'-'-

sralowy

fie i ". . ' ,rewmanego w stre e izolacji; J - ksztaltowmk podprogowy z PVC 2 - kliny poziomujace 3 srub 1 b k ',au
nx700 100+150

Rys.22.65. Podparcie progu oscieznicy: a) okna z PVC b) okna drewnianego c) okna drewni

d osa zonego 4k . otew, - atownik

22.9.4. Wprawianie okien i drzwi balkonowych
Przy okreslaniu rruejsca usytuowania okna w grubosci sciany istotne znaczenie rna uksztaltowanie oscieza oraz konstrukcja sciany, z uwagi na przebieg izoterm w scianie, Na krawedzi oscieza eiqglose sciany jest przerwana, a dolaczone do niej okno rna kilkakrotnie mniejsza grubosc niz sciana. Jest to miejsce, w ktorym jest zaklocony przebieg izoterm, temperatura na wewnetrznej plaszczyznie oscieza przy oscieznicy jest znacznie nizsza i moze sie okazac temperatura punktu rosy w pewnych warunkach cieplno-wilgotnosciowych w pomieszczeniu. Przy obliczeniowej wilgotnosci wzglednej powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych q> = 55% i temperatury wewnetrznej t; = 20 e temperatura punktu rosy wynosi 1O,5°C. Usytuowanie okna w grubosci sciany oraz uszczelnienie polaczenia powinno umozliwic utrzymanie na wewnetrznych powierzchniach oscieza temperatury wyzszej co najmniej 0 loe od punktu rosy powietrza w pomieszczeniu przy obliczeniowych wartosciach temperatury powietrza wewnetrznego i zewnetrznego oraz obliczeniowej wilgotnosci wzglednej powietrza w pomieszczeniu. Jezeli przy przewidzianym usytuowaniu okna nie jest dokladniej znany przebieg izoterm, to nalezy stosowac zasady ogolne, zgodnie z ktorymi: - w scianie jednowarstwowej okno powinno znajdowac sie w srodku grubosci sciany, - w scianie jednowarstwowej z oeiepleniem
0

a) 0100+150 a a a a r-, x
c

~

I~

']

T

d)

Rys. 22.64. Zasady sytuowania okien w scianach o roznej konstrukcji: a) sciana pelna jednowarstwowa, b) sciana szczelinowa ocieplona, c) sciana jednowarstwowa z ociepleniem zewnetrznyrn

a

10

a Przed wlasciwyrn zamocowaniem oscieznia b) e- 200 ca powinna zostac ustawiona i zablokowana nx700 200 o o w osciezu za pomoca klinow montazowych, LO o I~j C\I o a poduszek pneumatycznych lub specjalnych sci· o VI a C\I N skow montazowych, VI :I: a V Po wypoziomowaniu progu i ustawieniu w pia:I: a r-, V x nie powinny bye zachowane jednakowe luzy•. c przy stojakach i nadprozu, a w osciezu z w~· a a garkiem rowniez luz przy plaszczyznie wegarN ka. Prog oscieznicy powinien zostac podparty c) E A A na klinach lub klockach podporowych, ktan: A E 900 < Sz~ 1500 zostana na stale. Przy posadowieniu okna na Wt"nieprzesklepionej warstwie izolacji termicznej e( w scianach warstwowych podpareie progu powinny stanowic konsole stalowe zamocowase. e(~ do konstrukcyjnej warstwy muru (rys. 22.65).· ~ 1500 < Sz~ 2000 Punkty wstepnego mocowania oscieznicy (kli: re( nowanie w osciezu) powinny bye rozmieszczene przy narozach oscieznicy, aby nie spowod~,: te( wac wygiecia elernentow oscieznic, Rozmieszczenie punktow podparcia i mocowania osciei· UJ tnic przedstawiono na rys. 22.66. Do wlasciwegO zamocowania oscieznicy w osciezu sa stosoWli'":. ~ El I A 2000 < Sz ~ 2500 A, A, E A - max 800 ne kotwy, tuleje rozpierane lub specjalne w~~ E - min. 150 P - min. 100 A - max 700 (rys. 22.67).'~ Z uwagi na konstrukcje sciany kotwy moga b~:. Rys. 22.66 Rozmi . nk ' d " . z PVC . zmleszcze?le pu ~o:-" parcia I zarnocowama oscieznic: a) okien z PVC bialego, b) okien po uzywane do wszystkich rodzajow scian, natO'. kolorowego, c) okien alurniniowych, d) okien drewnianych

'+

o
LO

1

N

N

.

IL.II.

II

.t9 [ [l

734
1

Dober i rnontaz okien i drzwi

wbudowywanie okien 735 - od strony zewnC<trznej szczelina jest naraiowygieciem elementow ramy przez rozprc<iajqcq na na wnikanie wody z opadow atmosferyczsic<pianke. nych, Izolacja paroszczelna. Najbardziej skuteczne - od strony wewnetrzne] szczelina jest narazozabezpieczenie przed wnikaniem pary wodnej na na wnikanie pary wodnej. w strefe izolacji daje zastosowanie folii paroMaterial uszczelniajqcy powinien bye elastyczizolacyjnych przyklejanych jednym brzegiem do ny w granicach przewidywanych zmian wymiaoscieznicy, drugim do oscieza lub kitu silikonoru szczelin. Wypelnienie szczeliny powinno bye wego uloionego w szczelinie mi~dzy kraw~dziq moiliwie pelne w kierunku grubosc] oscieznicy oscieinicy a osciezem, W obydwu przypadkach i ciagie na obwodzie okna. Obustronne zagropowinny bye spelnione warunki do uzyskania zenie zawilgoceniem wymaga ukladu, kt6ry od trwalej przyczepnose] do ramy i oscieza, Uiycie zewnqtrz jest szczelny na przenikanie wody, ale folii pozwala zabezpieczye szczeliny nierownonie przeciwdziala uchodzeniu pary wodnej na mierne i szerokie. Silikonem nalezy uszczelzewnqtrz, a od wewnatrz jest moiliwie szczelniac na podkladzie uzyskanym przez wcisniecie nyna wnikanie pary wodnej. Brak zabezpieczen w szczelins okrqglego sznura np. z polietyleprzed wnikaniem wody lub nieprawidlowo wynu. Grubosc warstwy silikonu powinna wynosic konana paroizolacja (szczelniejsza od zewnatrz okolo polowy szerokosci szczelin. nii od wewnatrz) sprzyja zawilgoceniu strefy Zewn~trzne zabezpieczenie przed wnikaniem uszczelnienia, co w konsekwencji prowadzi do deszczu, Material uzyty na zewn~trznej stroobnizenia izolacyjnosci cieplnej oraz stwarza nie polqczenia powinien bye paroprzepuszczalwarunki do rozwoju grzybow i spadku tempeny (w wiekszym stopniu niz ten od strony ratury na wewnetrznej stronie ponizej temperatury punktu rosy. wewn~trznej) i zabezpieczae przed wnikaniem wody w warunkach silnego wiatru. UszczelDawniej tradycyjnym sposobem uszczelnienia niac mozna foliami paroprzepuszczalnymi lub bylo wypelnienie luzu pakulami z wl6kien narozpryinymi tasmarni uszcze!niajqcymi. Przy turalnych (w poiniejszych okresach z w16kien gwarantowanych uszczelnieniach wewnC<trznych syntetycznych), obustronne otynkowanie i obliod zewnqtrz mozna wykonac szcze!niejsze wystwowanie od wewnqtrz. Przy dostatecznym zakonczenia, np. kitem silikonowym. Przyklady bezpieczeniu przed wnikaniem wody polaczeuszcze!nien Iuzow na wbudowanie przedstawionia takie zwykle nie powodowaly szk6d buno na rys. 22.69-;-22.75. dowlanych, poniewaz umoiliwialy dyfuzjc<pary wodnej. Czesra wada byla natomiast nadmier22.9.6. Obrdbki zewnetrzna i wewn~trzne na infiItracja powietrza przez polqczenia przy niedostatecznym wypelnieniu luzu. Obrobkt odprowadzajllce wode, W dolnej zeDostepne obecnie nowe rodzaje materiawnetrzne] czesci oscieza jest niezb~dne wylow umoiliwiajq wykonanie pOlqczenia okna konanie obrobek przejmujqcych i odprowadzaz oscieiem z wyrainym rozgraniczeniem na jacych wode splywajqcq z plaszczyzny okna strefy: i plaszczyzn osciezy. Obrobki Sq wykonywa- srodkowq izolujqca cieplnie i akustycznie, ne z b!achy sta!owej, profili aluminiowych, ka- zewnC<trznq (zabezpieczenie przeciwdeszmienia !ub ksztaltek ceramicznych. W oknach CZowe), drewnianych parapety (okapniki) stalowe i alu- wewn~trznll (izolacja paroszczelna). rniniowe mocuje sie wkreraml we wrebie wyIZolacja cieplna i akustyczna. Przy zachowakonanym na zewn~trznej plaszczyinie progu, niu strefowego ukladu uszczelnien materialem w oknach z PVC i aluminium do elementu podizolacyjnym moze byepoliuretanowa pianka progowego. Szerokosc parapet6w powinna bye montaiowa, welna minera!na lub wata szklatak dobrana, aby odprowadzae wode w odleglona.W przypadku pianek poliuretanowych rnonsci 3-;-5 em poza lico sci any, spadek powinien ~ystom powinny bye znane ich wlasciwosci wynosic min. 5%. I warunki stosowania, technika nanoszenia. Przy Aby uniemoiliwie poderwanie parapetu do gouszczelnianiu wyrobow 0 duiych gabarytach ry, nalezy go zamocowac na wspornikach przynaleiy stosowae rozporkl zabezpieczajqce przed kr~conych w progu oscieza Iub na zewnetrz,

Q)€UJ,;;E_~_'C_ _

~_I_i

3

\~

~ =>:

.. ~~

s"uuiii

<Gi'0ptt l"P"'!:·'.lbUJ'Jij-ii

Rys. 22.67. Elementy do mocowania oscieznic: 1 - tuleja rozpierana, 2 - kotew, 3 - wkrety

nic Iqczy sie na wkrety lub sruby w ~oz~t~w_a~h jak przy laczeniu z murem. w_ ~tyki oS~le~O!c powinny bye wstawione lq~zmki przewldzlane do konkretnego systemu okien. '. Przy tworzeniu zestawow okien z PVC I alum], nium 0 duzych gabarytach powinny bye stosoane zzodnie z wytycznymi producenta, lqczw , '" . I niki umozliwiajqce kompensacj~ rozszerza nosci liniowej. Przyklady laczenia w zestawy przedstawiono na rys. 22.68.
<0

k-.
i<-

"!

miast tuleje rozpierane i wkrety nie mog~ bye stosowane do scian szczelinowych,. w kt~rych oscieznica jest osadzona w strefie izolacji termicznej. Rodzaj lacznikow, ich wymiary ~ rozstaw powinny bye tak dobrane, aby ~pelmon~ ?y~ w_ymogi bezpieczeristwa z uwag.l.na ~bClqZ~ma, j~kie wystepuja w eksplo~taCJI o~e.n. Nlezalez: nie od rodzaju, wszystkie laczniki muszq. byc zabezpieczone antykorozyjnie. Kotwy powmny bye wykonane z blachy grubosc,i ~~n .. 1,5 mm, ksztalt czesci polaczeniowej z osciezruca trzeba dostosowac do jej profilu. Kotwy mocuje sie w okreslon~ch ~ozstawach na obwodzie oscieznicy (wcze~l~ SIC< p~ofil ". lub przykreca wkretami) przed jej wst~W1eme~ w oscieze, Drugi koniec kotwy ~rzytwlerd~a Sl~ do muru kolkami rozporowynu lub specjalnymi wkretami. Mocowanie oscieznic n~ wkr~ty lub tuleje rozpierane wym~ga p~ewlerce~Ja elernentow oscieznic, Przy wierceruu .otworow i dokrecaniu wkretow lub sru? nal~zy stosowac pomocnicze kliny zabezplecz~H~e przed przesunieciem oscieznicy lub wyg~C<~lem£?-ocowanego elementu. Dtugosc tulei I specjalnych wkretow powinna bye tak dobrana, aby uwzgledniajac szerokosc mocowanego eler:ne~tu i luz, uzyskac niezbedne i~h. zagl~~leme w scianie. Wielkosc tego zaglebienia zalezy o.d materialu sciany i typu zastosowanego Iq~z:l1ka i jest okreslona przez produce~ta .lqczmkow. Orientacyjnie, minimalne zagl~ble~e w betonie wynosi 30 mm, a w gazobetonie I~b cegl~ dziurawce 60 mm. Te same zasady powmny byc stosowane przy mocowaniu kotew do muru. Przy lqczeniu okien (?kien. i drzwi bal~~n~wych) w zestawy stykajace sre elementy osciez-

N N

<Ii

~r
~'k-

-

Yl

f

Rys. 22.68. Lqcze~ie w zestawy: a) okien Z p~C: 1 - profil Iaczacy (Iacznik), 2 - blachowkret; b) okien . drewnianych: 1 - listwy 1aczrnik owe , 2 - wkret do drewna, 3 - silikon, 4 - oblistwowanie dodatkowe

22.9.5. Uszczelnianie

luzow

Luz na wbudowanie, czyli szczeline mi~~~y ra,.. rna oscieznicy a osciezem, na Iez'y wypelmc rna· '. terialern uszczelniajqcyrn w celu uzyskama W'f. maganej izolacyjnosci termicznej i akustycznef uwzgledniajac, ze: , . . .y - rozszerzalnosc materialu ramy osclezru~ powoduje, iz wymiar szczeliny okresowo u, ga pewnym zmianom,

-------------------~
736
Dob6r i montaz okien i drzwi Wbudowywanieokien klady obr6bek zewnetrznych przedstawiono rys. 22.76 i 22.77.

737
na

Rys. 22.71. Uszczelnienie okna w scianach warstwowych z wegarkiem: 1 - pianka poliuretanowa lub welna mineralna, 2 - folia paroszczelna, 3 - tasma z gqbki poliuretanowej, 4 -listwa montaiowa z PVC, 5 - katownik tynkarski

Rys, 22.74. Uszczelnienie okna wbudowanego scian~ warstwowa z ramq drewniana zamykajqcq warstwe ocieplenia i szczeline wentylacyjna: l> piankapoliuretanowa lub welna mineralna, 2 - foliaparoizolacyjna, 3 - tasma z gabki poliuretanowej
IV

Rys. 22.76. Obrobka zewnetrzna okna drewniano-aluminiowego (wg katalogu BUG)

Rys. 22.69. Uszczelnienie okien w scianach ~edn~warstwowych bez wegarka: 1 - tasrna z gqbki poliuretanowej paroprzepuszczalna, 2 - pianka poliuretanowa, welna mineralna lub wata szklana, 3 - sznur poliuretanowy, 4 - silikon, 5 - folia paroszczelna, 6 - listwy montazowe (np. systemu Exte)

Rys. 22.72. Uszczelnienie okna w scianie z wegarkiem poszerzonym przy ocieplaniu istniejacego budynku: 1 - element poszerzajacy oscieznice, 2 lia paroizolacyjna, np. butylowa, 3 - tasrna z gqbki poliuretanowej, 4 - pianka poliuretanowa lub welna mineralna, 5 - oblistwowanie

fa:

Rys. 22.75. Uszczelnienie okna z aluminium wbudowanegow sciane z ociepleniem zewnetrznym: / - pianka poliuretanowa lub welna rnineralna, 2 - sznurwypelniajacy, 3 - siIikon, 4 - tasrna z gqbki poliuretanowej nej plaszczyznie sci any. Stosowac nalezy parapety wyposazone w koricowki umozliwiajqce wydluzenie parapetu pod wplywem zrnian temperatury, uwzgledniajqc przy montazu luz min. 2 mm/m, Parapety dluzsze niz 3 m powinny bye laczone na dlugosci za posrednictwernprofili dylatacyjnych. Istnieja systerny parapet6w, np. BUG, w kt6rych ksztalty i wymiary parapet6w i element6w uzupelniajacych (konc6wki, wsporniki, laczniki, narozniki weWn~trznei zewnetrzne, uszczelki) umozliwiaH wykonanie obr6bek odprowadzajqcych wode nawetw bardzo nietypowych sytuacjach. PrzyRys. 22.77. Obr6bka zewnetrzna okna aluminiowego (wg katalogu Metalplast Bielsko SA) Parapety wewnetrzne wykonuje sie z roznych materialow, jak np. z drewna, kamienia, tworzyw sztucznych. Parapet powinien bye osadzony po uszczelnieniu okna w osciezu, Wysokose osadzenia w stosunku do progu oscieznicy w oknach drewnianych wyznacza wrab pod parapet. W oknachz PVC i aluminium parapet powinien bye podsuniety pod pr6g okna, co umozliwia cofniety od plaszczyzny oscieznicy ksztaltownik podprogowy. Parapet osadza sie na podkladzie wyr6wnanej zaprawy. W zaleznosci od

Rys. 22.70. Zamocowanie i uszczelnienie okien w scianach warstwowych bez wegarka: 1 - kotew, 2 _ kolek rozporowy lub specjalny wkret, 3 - pianka poliuretanowa lub welna rnineralna, 4 - .folia ~aroszczelna, 5 - tasma z gabki poliuretanowei. 6 - listwa drewniana, 7 - listwy z PVC

Rys. 22.73. Uszczelnienie okna . w sciane warstwowa wraz z prowadmq 1 - pianka poliuretanowa lub welna miner~lna, sma z gqbki poliuretanowej w ksztaltowm~u z 3 - sznur wypelniajacy, 4 - silikon, 5 - hstwa kanczajqca z PVC

738 wysiegu parapetu poza lico sciany i wytrzyma10Sci rnaterialu, z jakiego zostal zrobiony, moze wystapic potrzeba podparcia parapetu na wspornikach zamocowanych do konstrukcji sciany, Wykonczenie polaczenia oscieznicy z osclezem, Od strony wnetrza pomieszczenia oscieza Sq zwykle tynkowane lub oblozone plyta gipsowo-kartonowa, od strony zewnetrznej tynkowane. Od strony wewnetrznej tynk zakrywa zwykle strefe uszczelnionego luzu, w miare potrzeby mega bye stosowane rowniez oblistwowania styku oscieza z oknem. Od strony zewnetrznej oscieza nalezy tynkowac, stosujqc na krawedzi styku z oknem narozniki tynkarskie. W wyprawach bez naroznikow tynk powinien bye odsuniety od plaszczyzny oscieznicy na grubosc kielni w celu unikniecia przypadkowych spekari, Tynk zakrywa polaczenie lub pozostaje widoczna szczelina miedzy plaszczyzna oscieznicy a wegarkiern wypelniona tasmq rozprezna, Na elewacji z cegly licowej lub kamienia szczelina przylaczeniowa 0 wymiarze okolo 4..;.-6 mm wypelniona tasma rozprezna lub silikonem pozostaje bez dodatkowych obr6bek. 22.9.7. Wlasciwy czas osadzania stolarki

Dob6r i montaz okien i drzwi

Qdbi6r okien i drzwi

739 wbudowywania okien, co umozliwi wykonanie ciaglych na calyrn obwodzie okna uszczelnien. Pozostawienie przez dluzszy czas okien (drzwi balkonowych, drzwi zewnetrznych) bez obr6bek i uszczelnieri w obrebie prog6w moze spowodo_ wac zamokniecie czesci budynku. Ponadto p6iniejsze wykonywanie tych rob6t przez innych pracownik6w, niemajacych np. wystarczajqcych kwalifikacji, prowadzi zwykle do powstania razacych, trudnych do usuniecia usterek. nice p~winny bye ustawione w pionie z zachowamem ,Prostokqtnosci ramy. Liczba i rozstaw punktow mocowania oscieznic stalowych sa okreslone w aprobatach technicznych. Zwy~Ie,Sqto ~ punkty mocowania na wysokoscl sto[akow, Oscieznice szerokosci wiekszei mz 1 m • , 't" e] .. nalez~ mocowac r~wniez w nadprozu, rozstaw p~nktow mocowama powinien wynosic okolo 7) c~. PrzYkla~o~y schemat oscieznicy stalowej z ko~waml I uksztaltowanie oscieza do JeJ osadzenia przedstawiono na rys 22 78 N . ..a k ?? 79 rysun. u. --. I przedstawiono spos6b osa d zema . ,. osciezruc sta owych 0 roznych przekroi h ?2 80 ,. . . ~ac , a na rys. _. osciezruc drewnianych.

22.10. Wbudowywanie drzwi
Przy wbudowywaniu drzwi powinny bye brane pod uwage wymagania w zakresie wytrzymalosci i trwalosci (np. ciezar skrzydla i obciazenia eksploatacyjne), a w przypadku drzwi zewnetrznych rowniez wyrnagania dotyczqce szczelnosci i izolacyjnosci jak przy wprawianiu okien. Wymiary drzwi sa okreslone jako wymiary swiatla oscieznicy; przy ustalaniu swiatla oscieza nalezy brae pod uwage zarowno wymiary przekroju element6w oscieznicy, jak i wymiary luzu na wbudowanie. W wysokosci oscieza powinien bye uwzgledniony poziom posadzki (podlogi) wykoriczonej ostatecznie i ewentualne uksztaltowanie progu, poniewaz tylko niekt6re rodzaje skrzydel drzwiowych mozna odciac od dolu i tylko niekt6re majq konstrukcyjnie zalozona mozliwosc regulacji wysokosci (rozsuwane kasetony). Oscieznice drewniane, z PVC i aluminium osadza si~ w oscieza nieotynkowane z przewidzianym luzem na wbudowanie przy stojakach i nadproZU po 1..;.-1,5 cm. Oscieznice regulowane, obejmujqce grubosc sciany osadza sie po wykonaniu tynk6w na plaszczyznach scian, oscieze moze pozostac nieotynkowane, Oscieznice stalowe moga bye dostosowane do roznych sposob6w wbudowania: - w czasie wznoszenia scian, - w uprzednio wykonane oscieze z zamocowaniem na zaprawe cementowa w gniazdach w osciezu kotew przyspawanych do oscieznicy. - na tuleje rozpierane lub sruby, W niekt6rych konstrukejach drzwi 0 podwyi· szonej odpornosci na wlamanie oscieznice 513-. lowe skladaja sift z dw6ch ram, oscieznicy "Slepej" kotwionej w murze i mocowanej na oiej oscieznicy wlasciwej. Do zarnocowania osciei'.

a)t----T

b)

I

I

I

I

I I

I

Rys. 22.79. Sposoby osadzania oscieznic drzwiowych stalowych: a) z profilu A, b) z profilu B c) z profilu C, d) z profilu N; 1 - oscieznica, 2 _ zeprawa cementowa

I

Zbyt wczesnie osadzone okna i drzwi sa przez dluzszy czas narazone w warunkach budowy na uszkodzenia mechaniczne i zanieczyszczenia oraz niekorzystne dzialanie wilgotnego pow ietrza w czasie wysychania budynku, co zagraza zwlaszcza wyrobom z drewna. Tasrny i folie ochronne naklejone na profilach z PVC, aluminium i na wyrobach z drewna i pozostajace tam przez dluzszy czas moga spowodowac uszkodzenia powierzchni. Wbudowywanie stolarki drewnianej powinno odbywac sie w budynku zabezpieczonym przed wilgocia od opad6w atmosferycznych, a takze po wykonaniu rob6t mokrych (posadzki, tynki) i po wyschnieciu budynku. Tynkowanie osciezy po wbudowaniu okien pozwala zamaskowac niedokladnosci wykonania osciezy i zbyt duze luzy, tynkowanie przed wbudowaniem okien wymaga zas zachowania duzej dokladnosci, uwzglednienia niezbednych luz6w, przerywania tynku w strefie oscieznicy w celu zmniejszenia ryzyka przewodzenia wilgoci. Parapety wewnetrzne i obr6bki zewnetrzne odprowadzajqce wode powinny bye montowane w trakcie

I

I

I I

I

I ?;l I

i:

70

S - 794 (894)

J

Luzy na., wbudowanie w drzwiach zewnetrznych we~sclOwych do budynk6w powinny bye us~czelmone wg zasad przewidzianych dla okH::n. D.rzwi wewnetrzne uszczelnia sie rozprezna pianka poliuretanowq, welna mineralna lu~ .watq s~kl~n~. Przy drzwiach 0 zwiekszo. ne] izolacyjnosci akustycznej uszczelnienie nie powl?no pogarszac parametr6w ustalonych dla drzwi, Przy mont~iu drzwi przeciwpozarowych luz ~a wbudowame powinien bye szczelnie wy~e.lm~ny np. welna mineralnq niepalna 0 gestoSCI nun. 60 kg/m''. • 't"

22.11. Odbi6r okien i drzwi
~aleca. sie przeprowadzanie odbioru okien drzwi w trzech etapach: I) przed ~budowaniem - na zgodnosc z aprobatq techn~cznq lu~ dokumentacjq indywidualnq (w zakresie rozwiazania konstrukcyjnego, zastosowanych m~~eriaI6w, i jakosci wykonania) oraz na zgodnosc z zamowieniern 2) w raI?ach odbioru rob6t ulegajq~ych zakryciu w trakcie prac budowlanych (podparcia prog6w zamocowania oscieznic, uszczelnienia luz6w), '
I

Rys. 22.78. Przyklad os a d zenia osciezrucy stalowe] . "" t. katwam!" ) ,. . " kotew ,: ~ ~scleze z bruzdami na sruby mocujl!ce
3_

cowame ".

.osclezmcy, b) oscieznica FD lOw c) zamo. ' osclezmcy; 1 - oscieznica, 2 - sruba MlO zaprawa wypelniajqca bruzde '

Dober i montaz okien i drzw]

740

23

It)

N

N
I

II
0

0 o0 ~ N N II II I
It)

\0
I

'I
s: '"

~~\ ll--~
I

Roboty szklarskie
Mikolaj Bosakirski
~ 0
'<T

a.
0 0
'<T

£1

a.

Spis trescl 23.1. 23.2. 23.2.1. 23.2.2. 23.2.3. 23.2.4. 23.2.5. 23.3. 23.4. 23.5. 23.6. 23.7. 23.8. 23.9. 23.10.
Wiadomosci ogolne Materialy . . . . . . . . Charakterystyka szkla bu~o~ia~e~~ Transport szkla . . . . . . . . . . . . . . .

Rys. 22.80. Uwzgl~dnienie posadzki w wymiarowaniu

konstrukcji oscieza

oscieznicy, sposobu uszczelnienia

dolnej kraw~dzi skrzydla i grubosci

::::.................... . . . . ..

Odbior szkla . . . . . . . . . . . . . . . . ......... Magazynowanie szkla ......................... Materialy pomocnicze ........................... ................... ...... . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...

[2] Krzysik F.: Nauka

0

drewnie. PWN, Warszawa

3) po wbudowaniu. Przy wbudowywaniu okien i drzwi nie powinno dojsc do zmiany cech geometrycznych oscieznic, uszkodzeri mechanicznych i trwalych zahrudzeri ram, szyb i okuc. Odchylenie od pionu oscieznic okiennych i drzwiowych nie moze przekraczac 2 mm na 1 metr oscieznicy, nie wiecej jednak niz 3 mm na call! oscieznic~. Otwieranie-zamykanie skrzydel powinno odbywac sie bez zaciec. Otwarte skrzydla okienne i drzwiowe nie moga samoczynnie (pod wtasnym ci~zarem) dalej sie otwierac lub zamykac. Zamkni~te skrzydla powinny dolegac do oscieznicy rownomiernie wszystkimi narozarni.

[3] Praca zbiorowa: Slabe miejsca w budynkach. Tom Ill. Arkady, Warszawa 1990. [4] Kwartalniki .Dkno". Bud-Media, Bydgoszcz

1974.

Zasady organizacji rob6~ ~zkl~Ici~h· Obrobka szkla . . . . . . . . . Wykrawanie szyb . . . . . . . Wprawianie szyb . . . . . . . . . . . . . .. Szklenie ram okiennych Przegrody przezroczyste

199872002.
[5] Rozporzlldzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunkow tech· nicznych, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 15 czerwca 2002 T., nr 75, poz. 690). " [6] Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budow' lane (tekst jednolity Dz.U. nr 207 z 2003 t.;" poz. 2016 - zgodnie z obwieszczeniem Marszalka Sejmu RP z dnia 21 listopada;

...::::::........................ . . . . . .. ... ......................... ......................... ..

741 742 742 746 746 747 749 750 751 753 756 762
764

Zasady obmiarowania robot szklarskich Zasady bhp przy robotach szklarskich

.'

.

766 767

23.1. Wiadomosci ogolne
Roboty szkl ars ki e n alei nie . ezy wykonac zgoduwz z zat.w.lerdzonl! dokumentacja techniczna sta ~1~maJl!cl! wymagania norm. Kazde od~o!p~e~leod dokumentacji technicznej powinbUd:; u?oku~entowane zapisem w dzienniku n y l.~otwlerdzone przez nadzor techniczy. W opisie robot trzeba podac, jakiego szkla

2003 r.).

Bibliografia
[1] Praca zbiorowa: Okna. Poradnik COIB, War-

Normy, instrukcje ITB oraz katalogi produceli"" tow okien, drzwi i okuc. "" "

nalezy ~zyc d? szklenia danego obiektu lub poszczegolnych jego czesci, co jednak nie zwalnia wy~~na",,:c~ od zwrocenia uwagi na ewentualne mozliwosci zastosowania bardziej ekonomicznego rozwiqzania, Roboty szklarskie nalezy wykonac po zakoriczemu podstawowych robot budowlanych tyn~o:vy~h i podlogowych, lecz przed malow~iem scian 1 sufitow,

szawa 1996.

Roboty szklarskie 742 Roboty szklarskie, slusarsko-kowalskie i okuciowe oraz wszystkie ozynnosci wstl(pne zwiazane z malowaniem element6w przeznaczonych do szklenia nalezy zakoriczyc przed szkleniem, z wyjf!tkiem ostatecznego malowania, kt6re wykonuje sie po oszkleniu. Wymagania te nie majf! zastosowania, gdy na budowe dostarcza sie gotowe elementy, w kt6rych otwory okienne i drzwiowe sa pomalowane i oszklone. Przy ustalaniu grubosci szyb zaleca sie stosowac dane z tablicy 23.l. Ze wzgll(d6w oszczednosciowycb lepiej jest zamowic plyty szkla o wymiarach tzw. scislych, tj. gwarancyjnych, kt6re przy cieciu na szyby nie dajf! odpad6w, albo gotowe szyby wyciete wedlug podanych wymiar6w. Tablica 23.1. Maksymalne powierzchnie szyb Grubosc Maksymalna powierzchnia szyby, m szkla, mm w budynkach w budynkach lub ich cz<;sciach lub ich czesciach nieosloni<;tych osloni<;tych I 2 0,75 1,00 3 1,75 2,25 4 2,50 3,00 3-7-6 3,75 9,50
I Budynki lub ich czesci chronione przed wiatrem przez (rwale oslony na(uralne lub sz(uczne (z wyjq(kiem drzew).

Materialy

743

Rys. 23.1. Szyba ze szkla klejonego

2

<f

I()

<f

00

23.2. Materiaty
23.2.1. Charakterystyka szkla budowlanego Zasadniczym materialem w szklarstwie budowlanym jest szklo w postaci plyt (tabl. 23.2). Opr6cz szkla plaskiego uzywa sie gotowych wyrob6w w postaci szyb klejonych (rys. 23.1 i 23.2), alarmowych (rys. 23.3), termoizolacyjnych (rys. 23.4). Wzory szkla walcowanego przedstawiono na rys. 23.5. Gl(stose wlasciwa szkla plaskiego budowlanego zawiera sie w granicach od 2,5 do 2,6 t/rrr'. Wytrzymalose szkla na sciskanie jest bardzo duza i przekracza nieraz kilkakrotnie wytrzymalose stali. Ma to znaczenie praktyczne dla niekt6rych rodzaj6w szkla uzywanego w konstrukcji (szklane cegly, pustaki itp.). Natomiast wytrzymalose szkla zwyklego na rozcif!ganie jest bardzo mala. Wyjlltek sta-

Rys. 23.2. Szyba ze szkla klejonego Pilkington
>. ... ._ E

./.

0 00

0; -/M

~ 0
co

r-

'" -/0

-c
'0>

·-0 ~7 0'"

,~

E' ,
",00 0..",
bl)~

E

~J2
=
o
fIJ 'c.f.I

.~~ ~o·"'.!:l
"0 0
r---'N

~ ...-.2"

~
I()

~
I()

r-0

\0

..:.i
0
I()

..:.i
0

~ 00
./.
N

<f

s
I()

nowi tu szklo hartowane, kt6re jest kilkakrotnie bardziej wytrzymale na rozci~anie od szkla zwyklego. W por6wnaniu z innymi materialami budowlanymi szklo jest bardzo kruche, co stanowi jego g16wnf! wade, Natomiast rozszerzalnose tego materialu pod wplywem ciepla jest niewielka, dzieki czemu np. duze szyby w oknach wystawowych nie wymagaja specjalnych urzlldzen zabezpieczajf!cych tafie przed ruchami termicznymi. Waznq cecha szkla jest jego bardzo nose na wplywy atmosferyczne, 0 cza zachowane w dobrym stanie konane przed kilkuset laty. Szklo duza odporczym swiadwitraze wyjest r6wniei

~
-o

'" o E

<'l

\Ox xo
7~

oS
ON

0

xE
OM

~8
\00

NO

.- '" EE
dx
I()

"00 I() "0 "000 0-

,-=0 ",7 N•

~:o

0 0 M 0 N

r-M

0

N N

XX

'"

E '" E

'''' ]E ~ '" b
N

X

X
00 0-

~
r\0

~

X

N M

2E 0

N

~
\0

-/-

~
M

r\0

-/-

-l-

-I-

b

'" E

c

I-

~ ~ 0..

'" -<

a

'"

~~

744

Roboty szklarskie

Materialy

745
a)

Rys. 23.4. Szyba zespo!ona terrnoizolacyjna Rys. 23.3. Szyba alarrnown SPX: a) widok og6lny, b) szczeg6!; J - polaczenie alarmowe, 2 - przew6d polaczeniowy z urzadzeniem alarmowym, 3 - szyba alarrnowa, 4 - rarnka, 5 - opaska elastyczna rnocujaca przew6d, 6 - oscieznica

I£)

'" +
01

0

~

0 -0

~

00

~ ~ N
0 X 0

'" ,.".:
0 0 00 ~N XX 00
M",

0

~

'" 0 "0
0 'C> X 0

~ 0

0

~
.~

"0

'" 0

.~

'S .,

~ ~
N OIl

"'e
C')

q

at

+ -0

r-

'" + ~

~
I£)

on

.~ ~
0 N

M M

+

+ r-

0 N

-00

+

0 N
00

-

+ t-_

.~ .~

e:::
01'"

x I£) >< •

on.
t--

'"

~
0
N

X 0

on

>< '" E

+

.~

S
I£)

I£)

+

00

N N

+

kawalki.

bardzo odpome na dzialanie lugow, soli, gazow i kwasow, z wyjatkiem kwasu fluorowego i fosforowego, pod wplywem kt6rych ulega niszcze, niu, Wytrzymalosc szkla na raptowne zmiany temperatury jest mala, w zwiqzku z czym przy szybkim rozgrzaniu lub oziebieniu material ten latwo peka (wyjatek stanowi szklo specjalne). Jezeli ponadto na rozgrzana tafle szklana dostanie sie zimna woda, to szyba rozpada sie na

Najwi~kszll zaleta wszystkich rodzajow szkla jest zdolnosc przepuszczania swiatla, dzieki CZemuprzez oszklone okna i inne elementy budynk6w swiatlo dzienne moze bye wprowadzane do wewnatrz pomieszczen. Zdolnosc przepuszczania swiatla przez szklo zalezy od przezroczystosci szyby. Jezeli na szybe bedzie padal snop promieni swietlnych w postaci 100 jed-

Rys. 23.5. Wzory szkla walcowanego wiec)

(huta Jaroszo-

746 nostek swietlnych, a do pomieszczenia przedostanie sie tylko 80 tych jednostek, to przenikanie swiatla przez szklo okresla sie na 80%. Najbardziej przezroczyste jest szklo optyczne (do 90%), co zalezy od rodzaju szkla, jego gtadkosci i kata padania swiatla. Im szklo jest mniej gladkie, tym wiecej zatrzymuje promieni swietlnych. 23.2.2. Transport szkla Rys, 23.8. Przenoszenie
dwie osoby

Roboty szklarskie

Materialy

747
a) b)

szyb w pojemniku

przez

Do przewozu szkla na placu budowy rnoze sluiye wozek reczny (rys. 23.6). Moina nim prze-

rach od 60 X 80 do 60 X 100 cm i podobne mozna przenosic kilkoma sposobarni (rys. 23.9). Pracownicy zatrudnieni przy transportowaniu szyb bez opakowania powinni bye wyposazeni w rekawice ochronne lub dlonice.
b) c)

z~rocic uwage na jego przezroczystosc, Badame przeprowadza sie w ten sposob. ze kilka p~t szkla ~klad~ sie obok siebie na arkuszu bialego papieru I. porownuje, Szklo ,naJktore . .. . b ar d ziej zaciernma , papier ' jest nai " ., ~mmeJ przezroczyste: Fahstosc szkla (objawiajaca sie znieksztalcaniem obrazu) sprawdza sip za I . k . .. .,. porno ca ampy proJe cyjneji ekranu (wg PN-691B-130~2!.- Z la~py projekcyjnej rzutuje sie obraz linii p~osteJ na ekran odlegly 0 7500 mm o? bad~~J szyby. Obraz linii prostej na ekrame 'p0wm!e~ prze,d umieszeniem badanej szyby z~aJd?wac Silt w s.rodku pola wyznaczonego na ekranie prze~ dwie proste rownolegle. Probka szkla w d . czasie badania powinna bye prz esuwana na je en z bokow, B~dan.q ,sz~blt nalezy ustawic prostopadle do WHIZklswiatla w odleelosci 610 mm 0d s~ . e czew k I lampy . projekcyjnej,J Obraz I' .. pro.. • Inn stej me ~owlmen wyjsc poza linie wyznaczone na ekranie. Schemat badania przedstawiono na rys. 23.10.

c)

d)

e)

f)

~ys.)23.11. Wady szkla plaskiego: a) falistosc, b) nitI,

c pecherzyki,

d) muszki, e),

0

kamienie

Rys. 23.6. W6zek do przewozenia duzych plyt szkla wozic szklo w opakowaniu i luzem oraz stolarke budowlana i inne elementy przeznaczone do szklenie lub oszklone. Duze pojedyncze szyby, plyty bqdz cale skrzynie ze szklem mozna przenosic recznie przy udziale takiej liczby ludzi, aby na jedna osobe przypadal ciezar nie wiekszy niz 210 N (rys. 23.7). Podczas przenosze-

Zazwyczaj. szklo plaskie rna nieco zroznicowa; na. grubosc, dlatego tez powinno silt okr T' przecretna grubosc plyty w danej partii, P~:l~~ gUJ'!: sl~.metodq praktyczna, W tym celu ukla?a .Slt( kil.kanascie plyt szkla jedna na drug" I rruerzy ~IIt wysokosc tak przygotowanego stosu. Przeclltt?~ grubosc plyt otrzymujemy, dzielac wy~okosc stosu przez liczbe plyt. Grubosc plyt pojedynczych mierzy sie przymiarem lub suwmiarka (rys. 23.12). a)
b)

Rys. 23.9. Spos6b przenoszenia
soba, b) za pomoca ssawki uchwytu,

plyt szkla: a) przed c) za pornoca przy~~s. 2~.10. ~hemat spr~~dzania falistosci szkla ptaS 4 _ego. 1 _ e":an, ~ - linia projektowana, 3 _ plyta 1 ampa projekcyjna '

Ramy i drzwi oszklone 0 duzych wymiarach, powinny bye przenoszone tylko w pozycji pionowej przez co najmniej 2 osoby korzystajace z pasow lub uchwytow przeznaczonych do transportowania plyt szklanych. Elementy niewielkie, dajl:!ce sie uchwycic r~korna, mozna przenosic przed soba, pod pacba lub wykorzystujac przyssawke jak na rys. 23.9c. 23.2.3. Odblor Rys. 23.7. Przenoszenie
a) widok, b) pas

szkfa

duzych plyt szkla na pasach:

nia wysokich plyt nalezy wyznaczyc dodatkowe osoby do utrzymywania elementow w pozycji pionowej. Niewielkie wymiarowo szyby mozna transportowac w pojemniku obslugiwanym przez dwie osoby (rys. 23.8). Szyby 0 wymia-

Szklo plaskie okienne 1 mne dostarczone na plac budowy trzeba przed wydaniem do uzycia (szklenia) sprawdzic pod wzgledem jakosci i wymiarow, Czynnosc te w warunkach placu budowy wykonuje sie, ogladajac material nieuzbrojonym okiem, dotykajac szkla oraz rnierzac elementy, np. skladanym linialem z podzialka, Podczas oceny jakosci szkla naleiY

Inne. wady s.z~la plaskiego, jak nitki, pecherzJkI, muszki itp., sprawdza si~ nieuzbrojonym o. iern (rys .. 23.11). Wymienione wadv ujemwp~wajq na przejrzystosc, gdyz znieksztalca.Jq widocznosc, oraz pogarszaja wyglad ze;nltt~~y okna, a nawet calego bUdynku. Szeokosc I dl~gose plyt sprawdza sie, za pomoca powszechme stosowanych przyrzadow pomiaro;~ch. Prosto~qtno~e plyt sprawdza silt, przyklakra.Jqcq~owmk k jednej z nich wzdluz dluzszej doawltdzl. Nalezy rowniez zwrocic uwage, czy starczone plyty szkla nie sa popekane i porysowane, a ponadto czy nie maja barwnych p~amlub zaparzeri powstalych wskutek dluzsze~o prz~chowywa~ia zawilgoconych plyt w opawaniu lub w wilgotnym pomieszczeniu.

fil:

b suwmiarka

R)YS. 23.~2. Pomiar grubosci szkla: a) przymiarem

,

?O

23.2.4. Magazynowanie

szkfa jest pakowane Podczas otwienajlepiej posluprzez ciesli do

Szklo .pl.askie w wytworni w ~krzyme,. I?atki lub pakiety. r~ma.s~yn I klatek ze szklern giwac SIt( tzw. Iapka uzywana

Roboty szklarskie

Materialy

749
a)

748 odrywania desek. Plyty szklan~ wq~kie wy~m~. . ze skrzyni VI ten sposob, ze -unosi sie Je slit .' ' pierwsza plyttt do gory, rrzymajac jq z~ gor?y brzeg rttkami, a po wyjeciu z op~kowa~la ~ple. kraw"di skrzyni i zmienia polozeme do ra sie 0 or dui h pozycji przenoszenia (rys. 23 ..13) .. Plyt uzyc nie unosi sie do gory, lecz wyjrnuje z boku. pod katem 85°, warstwami grubos~i do 60 em na listwach drewnianych lub specJalnych po~kladkach (rys. 23.15). Szyby zespolone mozPrzekladki umieszcza sie tylko w miejscu ramek dystansowych, gdyz w przeciwnym razie pierwsza warstwa szkla moze ulec zlamaniu. Plyty ze szkla profilowanego sq w wytworni ukladane zeberkarni do siebie i wiazane tasma lub drutem z przekladkarni z paskow papieru falistego alba plyty pilsniowej miekkiej, Tak pakowane plyty rnozna na placu budowy ukladac do wysokosci 10 warstw (60 ern), Dopuszczalne jest przechowywanie plyt profilowanych w opakowaniu, jednak pod warunkiem, ze beda ulozone w pozycji poziomej. 23.2.5. Materialy poinocnicze

G:+: :--,-..:::J

.. ·~4.-:~

: ·'3

~~

~~
Rys. 23.17. Sprawdzanie
jakosci kitu szklarskiego: a) waleczek kitu, b) kit dobrze przygotowany, c) kit zle przygotowany (zbyt kruchy)

Rys. 23.15. Ustawienie nieopakowanych
nych w magazyme

plyt szkla-

Rys. 23.13. Wyjmowanie do gory

plyt szklanych ze skrzyni

na ma"azynowae w opakowaniu i tak dostarczac d~ miejsca wprawiania w ramy. Wskazane jestjednak rozpakowanie szyb w celu sprawdzenia wymiarow i wykrycia e~entualnych .~szkodzeri szkla, co ulatwi skladame r~kl~macJ1. Szyby przechowywane luzem stawia Sl~ na stojakach nachylonych pod kqtem ~76°, przy czym kat zawarty miedzy opera plOnowq a pO~lOrna powinien wynosic 90° (rys. 23.16). Ogolna

Doswiadczenie wskazuje, ze szklo ~~ajdujqc s.itt w opakowaniu jest szczegolnic wrazl1:ve n~ wilsoc. W wyniku jej dlugotrwalego dzialania poJawia sie na szkle ~ienk~ powloka blyszczqc~ roznymi kolorami (iryzacja). a w dalsz~m sta dium tworzy sie bialy osad, powszechOle zwany zaparzeniem (rys. 23.14). Dlatego szkio za-

R
Rys. 23.14. Widok szkla zaparzonego

23 16 Ustawienie szyb zespolonych: 1 - ,:p~ci~~'2 _ podkladka, 3 - szyba, 4 - posadzka, 5 - SClana

mokniete lub pokryte wilgociq nalezy natychmiast rozpakowae, wysuszye, yonowme za~a~ kowac, przekladajqc poszczegclne plyty papie rem lub innym, mi~kkim matenalem alba ustawic luzem, Szklo magazynowane bez opakowania ustawia sie na stojakach nachylonych

grubosc warstwy szyb zespolonych ust,awiony na stojaku nie powinna przekr~c~~c 50. c i~ poszczegolne szyby trzeba oddzleh~ od. s.lebkprzekladkami, np. paskarni filcu, miekkiel te tury lub innego materialu nieniszczqcego szkla.

!

Do materialow pomocniczych uzywanych przy wykonywaniu robot szklarskich w budownictwie zalicza sie materialy sluzace do uszczelniania i mocowania szyb w ramach okiennych i w innych elementach szklonych. Sq to wszelkiego rodzaju kity, uszczelki i listwy przyszybowe (ktore czesto stanowia czesc skladowa danej ramy), a takze drut szklarski, kolki, siodelka, gwozdzie, wkrety, sruby, Kit szklarski w postaci ciastowej masy otrzymuje sie z dwoch gl6wnych skladnikow - wiazacego i wypelniajqcego. Kity te dzieli sie na twardniejace i nietwardniejqce, Kity twardniejace rnaja coraz rnniejsze zastosowanie w szklarstwie budowlanym, poniewaz pod wplywem czynnik6w atmosferycznych i w wyniku naturalnego starzenia wykruszaja sie, wobec czego jest konieczne okresowe uzupelnianie ubytkow, Z tych wzgledow zastepuje sie je kitem trwale plastycznym lub listwami. Kity szklarskie wyrabia sie z roznych skladnikow i wg roznych receptur, w zaleznosci od przeznaczenia. Kity szklarskie powinny miec jednolita barwe, stanowic jednorodnq rnase 0 konsystencji ciasta, nie moga zawierac grudek i kropel wydzieJajqcego sie spoiwa. Uformowany np. z kitu kredowo-pokostowego waleczek dlugosci 3 ern o srednicy 1 ern rozciagany powoli powinien sitt zerwae nie wczesniej niz po rozciagnieciu do 5 em, Srednica rozciagnietego waleczka powinna sie zwezac stopniowo w srodkowe] jego czesci do momentu zerwania probki (rys. 23.17).

Obecnie coraz czesciej zastepuje sie kit uszczelkami z tworzyw sztucznych 0 wymiarach i ksztaltach odpowiadajacych konstrukcji ra-

miakow,
Uszczelki sluzq do uszczelniania szyb osadzonych w ramach okiennych i innych elementach, gdzie nie jest przewidziane uzycie kitu. Uszczelki moga bye wykonane z gumy miekkiej, filcu, tworzywa sztucznego i innych material6w nietwardniejacych i nieulegajacych wplyworn atmosferycznym. Przekroje uszczelek zaIezq od przeznaczenia i konstrukcji elernentow szklonych. Moga bye prostokatne, w postaci tasrn profilowanych 0 przekroju ceowym, dwuteowym i innych (rys. 23.18).

Rys. 23.18. Wzory uszczelek elastycznych sluzacych do uszczelniania szyb w elementach szklonych Listwy przyszybowe (rys. 23.19). sluza do mocowania szyb w ramach okiennych i innych elemen tach szklonych. Rozroznia sie listwy zwykle i specjalne. Listwy zwykle ogolnego przeznaczenia moga bye drewniane (sosnowe, gdyz rnniej sie odksztalcaja) 0 wymiarach i przekrojach nieznor-

750
a) d)

Roboty szklarskie

Obr6bka szkla

751 co 13 mm. Zamiast drutu szkIarskiego rnozna uzyc szpilek w postaci trojkatow wycietych z blachy staIowej (najIepiej nierdzewnej) grubosci 1 mm (rys. 23.20). n~e sztuc~~e .0 n~t~zeniu co najmniej 75 IUk~ow. "YI.asclwle oswletlone miejsce pracy sprzyJa mn~eJszem~ zmt(czeniu oczu, przyczynia sie do z~lt(ksze~la wydainoscl i poprawy sarnopo. CZUCIa pracuJllcych (rys. 23.21). szklanych na szyby okreslonych " .k ' wymlarow I sztaltow, potrzebnvcj, do wypelu' . ki . J lema ram o ennych, ?rZwI,. swietlik6w itp, element6w oraz na szlifowanin obrzezy szyb I' rob' . t ' P . Ienm ~ woro,:".. lyty szklane przekrawa sitt (dzieh) krajakiem diamentowym lub k'lk 23 ??).,., . ,. 0 owym (r ys. '_-. ierrrun ogolnie przyjety .przekra.
b) Rys. 23.19. Ksztalty Iistew przyszybowyeh: a), b), e) drewnianych, d) z tworzywa sztueznego, e) z kqtownika metalowego 13±O,~

~
b)

~
')~

!

13±0.5 310+3

r

1'1
13±0.5

1

(

malizowanych, metalowe - przewaznie w postaci katownika r6wnoramiennego i nier6wnoramiennego oraz z PVC. Te ostatnie produkuje sitt w odcinkach dlugosci 100, 160,400 i 630 ern. Zasadniczo listwy zwykle sa przeznaczone do mocowania szyb w drzwiach i naswietlach wewnetrznych, co nie wyklucza ich uzycia do innych element6w szklonych, jesli odpowiadaja wymiarami, ksztaltern i spelniaja wymagania techniczne. Listwy te producenci dostarczaja w wiazkach po 10 sztuk 0 jednakowej barwie. Listwy nalezy przechowywac w pornieszczeniu suchym i nienaslonecznionyrn, w temperaturze normalnej, tak by spoczywaly cala dlugoscia na rownym podlozu, Listwy przyszybowe specjalne stanowiq przewaznie skladowa cZt(se ramy okiennej lub eIement6w szklonych wykonanych z profili staIowych, aluminiowych blldi z tworzywa sztucznego. Spos6b mocowania Iistew przyszybowych w ramach i elementach szklonych zalezy od konstrukcji rami rodzaju listew. Listwy zwykle drewniane mocuje sie gwozdziami stolarskimi lub wkretarni, metalowe - srubami lub blachowkretami, a z PVC tylko wkretami. Listwy specjalne, w zaleznosci od konstrukcji ram, moga bye zaciskane, wciskane lub

Rys. 23.20. Elementy sluzace do moeowania szyb: 1 _ siodelko, 2 _ sprezynka, 3 - szpilka z drutu szklarskiego, 4 - szpilka z blaehy, 5, 6. 7. 8 - podkladki, 9 - drut szklarski

23.3. Zasady organizacji szklarskich

robot

Rys. 23.21. Oswietlenie

stanowiska

praey szklarza

przykrecane,
Do mocowania szyb w ramach okiennych i innych elementach drewnianych szklonych na kit sluzy drut stalowy miedziowany ze stali zwyklej jakosci 0 srednicy 1,1 mm w odcinkach dlugosci 310 mm, z nacieciami do ulamania

Prawidlowa organizacja rob6t szkIarskich polega na wlasciwyrn rozstawieniu pracownik6w. zastosowaniu najIepszych metod pracy oraz racjonalnym wykorzystaniu narzedzi i sprzetu. Im bardziej prawidlowo zorganizowana praca, tym wieksza wydajnosc, Iepsza jakosc rob6t i wieksze bezpieczeristwo zatrudnionych. W celu zwiekszenia wydajnosci pracy szklarze powinni wykonywac czynnosci zgodnez ich kwalifikacjarni. Wszelkie zas czynnosci pomocnicze nalezy powierzyc pracownikom przyuczonym. Kazda praca powinna bye prowadzona wedlug ustalonego harmonograrnu, w kt6rym sa przewidziane terminy rozpoczecia i zakoriczenia rob6t. Aby wywiazac sie nalezycie z nalozonych zadari, jest konieczne nie tylko opracowanie wy- '.' tycznych w zakresie organizacji pracy i skompletowanie zespolu ludzi, Iecz rowniez przygotowanie i dostarczenie odpowiedniej ilosci po-, trzebnych material6w w ustalonych terminach. Podczas prac wykonywanych wieczorem i w no-; cy stanowiska pracy powinny miec zapewnione; rownomierne i 0 stalej intensywnosci oswietle-.·

~onadto pomieszcz~nie powinno bye wyposaz?ne w potrzebnq liczbe stol6w i inny sprzet m:zbt(dny przy pracach szklarskich. Stoly, na kt~ryc.h.przekrawa sie szklo i wprawia szyby, mlJIepleJJest ustawic dluzszym bokiem do okna tak aby ,d~stt(p do stolu byl mozliwy z trzech stron, a s~VIatlopa~al~ z l,e",:ejstrony Iub z przodu pracuJqcego Jezeli stol Jest nietypowy i nie rna schowka na odpady, nalezy obok lub pod st~17m ~s.tawie skrzynke na scinkl szklane. Jesh. rruejscem pracy jest pomost lub ruszto~ame, to trzeba zapewnic przebywajqcym na mc~ szkl~om warunki umozliwiajqce swobodne I,bezpleczne wykonywanie czynnosci, Jakosc ~~?ot szklru:sI?ch. tylko '!" pewnym stopniu zaI zy od wlasciwe] orgamzacji stanowiska pracy kstotnym elementemjest tu obowiqzkowa samo~ oontrola_prowa?z0na przez szklarzy na biezllcO nraz obligatoryJna kontrola jakosc] rob6t dokoywana przede wszystkim przez majstra.

~ys. 23.22. Krajaki do szkla: a) diamentowy b) k61owy, e) szezeg61 k6fka rnacego podezas' rae' 1 - .krysztalek diamentu 0 48 krawt(dziaeh 7 _ P nacisku na szklo ,pun

ki

23.4. Obr6bka szkla
S

°ki~r6bkaszkla plaskiego podczas rob6t szklarch pol l' . ega g owrue na przekrawaniu plyt
D

wru;i7" nie. bar~zo jednak odpowiada rzeczywiStOS~I,pomewaz specyficzne wiasciwosc] szkla czyli d~za. twardos~ i .kruchosc, uniemozliwiaj~ calk~wlte jego krajanie narzedziamt (np. krajakarni) w warunkach budowy, Praktyc~nie wiec szkla nie przecina sie, a tylko na?cma za pomoca ostrych grani diamentu lub kolek, a ~astttpnie przelamuje. Rzeczywiste przekrawme szkla rna rniejsce przewaznie w hutach szkla i wiekszycl; pracowniach. Do tego celu sluZll narzedzia tnace w postaci tarcz z umocowanyrni w nich ziarnkarni diamentu lub tarcz karbor~ndowych n~ spoiwie elastycznym. Przekrawame s~kla kra.Jakiem k6lkowym poleg~ na przesuwanm go wzdluz przylozonej linijki z jednoczesnym dociskaniem do szkla, Z uwagi

752 na to, ze uzycie krajaka wymaga wiekszego nacisku, nalezy go trzymac w reku tak, aby raczka znajdowala sie miedzy duzym a srodkowym palcem, a jednoczesnie wolnym palcem wskazujqcyrn dociskac narzedzie (rys. 23.23).

Roboty szklarskie

Wykrawanie szyb

753 powoduje pewne zmniejszenie wymiar6w, naleiy przewidziec odpowiedni zap as. Szklo wzorzyste i matowe przekrawa siet w taki sam spos6b jak szklo zwykle, z tym ze nadciecie nalezy wykonac tylko po stronie gladkiej. Przekrawanie szkla falistego (szyb gietych) wzdluz fal lub zgiecia nie sprawia wiekszych trudnosci i w zasadzie nie rozni sie od ciecia szkla plaskiego i gladkiego, Natomiast przekrawanie w poprzek fallub zgi«c jest ryzykowne, gdyz nie zawsze silt udaje. W tym przypadku szklo nadcina sie z obu stron tak, aby rysy trafialy jedna na druga, Nastepnie miejsce nadciete opukuje sie dop6ty, dop6ki nie powstana naprezenia, kt6re spowoduja pekniecie szkla, Jesli nadcieta cz«sc szkla nie odpadnie przy opukiwaniu, nalezy nadciac jq dodatkowo wzdluz fal lub zgiecia i ostroznie odlamac czesciami, Szklo klejone z wkladka przekrawa silt w podobny spos6b jak szklo zbrojone, robiqc nadciecia z obu stron, jedno nad drugim. Nastepnie szklo przelamuje sie na brzegu stolu, przeginajqc je ostroznie i niezbyt silnie, aby nie uszkodzic krawedzi. Po przelamaniu szklo trzeba kilkakrotnie zgiqc i odgiqc w celu .zmeczenia" wkladki i utworzenia szczeliny umozliwiajacej wlozenie ostrza noza lub zyletki (rys. 23.25) do przeciecia folii.
a)

Szklo pl~skie w miejscu nadci«cia moina rzel~a~ ki1koma. sposobami, zaleinie od pw _ I_ll~arowplyty : ~zerokosci odkrawanych c/SCI oraz grubosc] szkla i ksztaltu I' " . ~ (rys. 23.27). 1011 ciecra

c)

d)

23.5. Wykrawanie

szyb

Rys. 23.23. Sposob w czasie pracy

trzymania

krajaka

kolkowego

Przed rozpoczeciern przekrawania szkla wskazane jest zwilzenie kolka nafta lub terpentyna, W6wczas plyn znajdujqcy siet na k6lku splywa w naciecie, co zwieksza naprezenie w rysie i ulatwia przelamanie szkla, Szklo zbrojone przekrawa sie takim krajakiem j ak szklo zwykle, z tym ze rysy nalezy robic z obu stron plyt szklanej, tak aby trafialy jedna na druga, Po nadcieciu plyte przesuwa sie na brzeg stolu w taki spos6b, aby rysa znalazla sie na krawedzi blatu, po czym CZetSC plyty lezacej na stole przyciska silt dlonia lewej reki, prawq chwyta sie za wystajqcy brzeg plyty i energicznym ruchem przechyla sie jq do dolu, Po przeIamaniu plyte ponownie unosi siet do poziomu, w wyniku czego w linii przelamania tworzy silt szczelina umozliwisjaca wlozenie w nia ostrza noza, Nastepnie przesuwa sie plytet na srodek stolu, podklada pod szklo podkladke obok Iinii przelamania, wklada ostrze noza w szczeline i przecina druty siatki (rys. 23.24). Z uwagi na

RY~123.26. Kolejn~ ~azy przekrawania plyt szklanych pro . owanl~h: a) ~mlat, b) przekrawanie, c) odtam _ warne .CZltSCI, ~adCllttej przez nacisk do datu, d) o~chylanie CZotSCI rzekrawanej do gory, do dolu p

plyty (r~s. 23.26). Po nadcieciu profilu od strony ~~«sleJ na?~ina sie plyte od strony wypuklej, sCI.slenad liniq P?przedniego nadci«cia, i opukuje tak diu go, az odpadna odciete cz«sci. Ply_ ~yprofilowane zbrojone przekrawa silt podobnie jak szklo zbrojone.

Przed t:r~ystqpieniem do wykrawania szyb trzeba znac ich doklad~e wymiary, ksztalty i liczbe, ~odczas ustalama wymiar6w naleiy pami _ tac, ze szyby wloione we wreby powinny mi~' n~ calym obwodzie luz 2.,..4 mm I' przykry wac <: .. " me mmeJ ruz 3/4 szerokogc] wrebu, Luz miedzy krawetdzlq sz~by a bokiern wrebu pozostawia si przy wszy~tkich rodzajach ram. Przy sZkleni~ ram dre~m~nych luz jest potrzebny ze wzgledu na peczruems drewna, a takze rozszerzanie sie szkla pod wplywem ciepla, a przy szkleniu ram metalowych i zelbetowych ze wzgl«du na ich znaczna odksztakalnosc pod wplywem tern _ ratury (rys. 23.28). pe Szkl? przeznaczone do przekrawania na szyby n~ezy o?~~wiednio przygotowae, tzn. doklad, me oczyscre z kurzu i brudu sprawd " nek b . ' ZIC gatu. wyro u, .a takze ocenic, czy plyta nie zawle~a w~d medopuszczalnych dla danego ro~zla~uokien, czyli smug, p«cherzyk6w, kamieni ra Itp. ' Plyty .najle~sze przeznacza silt na szyby do szklema okien zloka!izowanych w mleJscach eksponowanych. Jesli plyty S" P kr . . ." rze awane w porze jesienno-zlmoweJ, a szklo jest wilgotne i silnie wychlodzone, nalezy wstawic je do ogrzanego po-

~zefam!wanie szkla nadcitttego. Szklo nadcrete ~aJ~e~ nalezy przelamywac, dop6ki rysaJ~st sWlez~ I t:0ddana silom rozrywajqcym od nacIs~u gram kolka. Nadciete plyty, w kt6rych napr«zema przestaly dzialae (stare) trudno i t przetamac. 'Jes
Cd'nnosc ta wy~aga wiekszegr, wysilku, a pona t~ p~zelamanle moze nie pokryc silt z linia nadcl<rcm. ..,

Rys. 23.25. Przekrawanie klejonym

wkladki foliowej w szkle

Rys. 23.24. Fazy przekrawania

szkla zbrojonego

to, ze krawedzie szkla zbrojonego ulegaja podczas przelamywania czesciowo zniszczeniu, co

Profilowane plyty szklane przekrawa silt w ten spos6b, ze po ulozeniu plyty na stole lub kobylkach, wklesla strona zwrocona w gore, przyklada silt w miejscu wyznaczonym listwe dreWniana dopasowana do profilu plyty. Listwe przy-.•. trzymuje silt lewa r«kq, a prawa robi sie nadcW. cie, rozpoczynajac od krawedzi g6mej ieberklH

~~. 23.27. Odlamywanie przekrawane 0 zkla: ) . lIjaka, c) kleszczami, d) odlamywacz~m s a. a w wyniku nachylania do dolu, b) za pornoca oprawki

Roboty szklarskie

wykrawanie

szyb

755

754
a)

Minus 4+6 mm na luzy

IV

Rys. 23.31. Szlifowanie oprawke, e) oprawka

obrzezy

szyby: a) na tarezy obrotowej,

b) za pomoca

plytki karborundowej

ujetej

b)

Rys. 23.29. Spos6b wykonywania sz~bl.onu do. wykrawania szyb wieloboeznyeh: J ". linia zalozona, 2 - Iinia ustalona, 3 - linia pomoemeza

Rys. 23.28. Ustalanie wyrniarow s,z_yb:~) '!' swietle wrebow, b) szezeg61; J - odleglose w sWletIe ~ri(b6w, 2 - wymiar szyby, 3 - szyba, 4 - wyrruary luz6w dystansowyeh

mieszczenia na co najmniej 12 godzin (material wychlodzony jest b~~z~~j kruchy i ~zt(sto me odlamuje sie wzdluz 11l:!1 przekrawa~ta). Szyby wieloboczne mozna wykrawac, przykladajac szklo bezposrednio d~ ramy elementu, w kt6ry szyba bedzie wprawiona. alb? wg szablonu z tektury, sklejki itp. Wykoname szablonu wedlug ramy jest stosunkowo lat~e. Przyklada sie tekture lub sklejke do ramy I obrysowuje jej kontury, a nastepnie wyci~a s~ablon, uwzglt(dniajqc luzy miedzy krawedzierm szyby a bokiem wrebow ramy, Natomtast sporzadzenie szablonu wg pobranych wymiar6w jest zadaniem nieco trudniejszym. Robi sie to w t~n spos6b, ze na odpowiednio duzym kwadra~l~ sklejki lub tektury zakresla sie k~lo o. takiej srednicy, aby mozna bylo wrysowac w m~ ~o.ntury szyby i podzielic obw6d na .tyle CZt(SCI, ile bok6w rna miec szyba. Nastt(pme wyznaczone na obwodzie kola punkty lqczy sie liniami prostymi. Powstaje wielobo.k: ktory mozna d.owolnie powit(kszae lub zmmejszac, dorysowujac do. niego linie r6wnolegle, odpowiadajqce dlu,g?SCI boku szyby (rys. 23.29). Dalsze czynnosci Sq takie same jak poprzednio. . . Szyby okragle wykrawa sie r6zny~ sposooarru _ wg szablonu, rysunku lub bezp.osredmo na ramie. Wykrawanie wg szablonu Jest malo prak-

tyczne, poniewai pochlania duzo czasu i ~aterialu, zwlaszcza przy malej liczbie s.zyb r6z~ych srednic. Lepiej jest korzystac z krajaka drazkowego (rys. 23.30b). Srednice szyby dzieli sit( na pol i w wyznaczonym w t.en sposob srodku kola ustawia sie podstawe krajaka, po czym ?rz~su~ wa sie krajak na dlugose rowna prormemowi szyby i stabilizuje sie go srubkq.

Rys. 23.30. Wykrawanie szyb okraglych: a) przy szablonie, b) krajakiem drllikowym

runku majq padac promienie swiatla - w gore, w dol czy w bok. Dane te powinny bye zawarte w opisie technicznym robot szklarskich, Promienie zalamuja sie w kierunku, ku kt6remu Sq skierowane szersze powierzchnie prazkow lub stoik6w znajdujacych sie na powierzchni szkla. Bez uzgodnienia mozna wykrawac szyby, kt6rych kazdy bok moze bye podstawa, np. kwadratowe, okragle, jednak prazki powinny biec r6wnolegle do boku szyby. Szlifowanie obrzezy szyb ma na celu zapewnienie bezpiecznych warunkow praey. estetyczne wykoriczenie szyby oraz zabezpieczenie szkla przed pekaniern w wyniku zmian ternperatury, drgari i uderzeri, Jak wiadomo, krawedzie szkla przelamanego Sq bardzo ostre, szczeg6lnie szkla 0 powierzchni niegladkiej (wzorzystego). Bardzo latwo skaleczyc 0 nie rece, zniszczyc rekawice i ubranie. Z tego tez wzgledu pierwsza czynnoscia po wycieciu szyby jest wstepne oszlifowanie jej krawedzi oselka karborundowa, jezeli nie jest wyrnagane szlifowanie dokladne, kt6re polega na wyr6wnaniu i wygladzeniu powierzehni krawedzi oraz zaokragleniu narozy szyb. Do tego celu uzywa sill!tarez szlifierskieh ieliwnych, przeznaezonych do zdzierania nierownosci na obrzeiaeh. Podczas szlifowania tareze te powinny bye obficie zwilzane woda zmieszana z piaskiem, Do wyrownywania mniejszyeh nier6wnoso; oraz wygladzania uzywa sill!tarez szlifierskich z naturalnego piaskowca zwilzanych czystq woda,
SUr

ka za posrednictwern tarczy poziomej jest Iatwa. Trzeba jedynie uwazac, aby nie przyciskac za mocno szkla do tarczy, gdyz wtedy szklo peka. Nalezy dazyc, aby w miare rnozliwosci szlifowac nie w poprzek, lecz wzdluz krawedzi szyby, gdyz w przeciwnym razie mozna wykruszyc krawedzie, a nawet zlarnac szybe, Jesli nie dysponuje sill!takimi tarczami, mozna wykorzystac zwyk!y toczak obracany korba (rys. 23.3Ia) lub toczak plaski. Naroza i nieduze nierownosci na krawedziach szyb przeznaczonyeh do osadzania w ramaeh mozna szlifowac za pornoC'! p!ytki z drobnoziarnistego karborundu, ujetej w oprawke (rys. 23.31b i 23.32).

Rys. 23.32. Stepianie narozy szyb za pomoca plytki karborundowej

Podczas wykrawania szyb ze szkla zal~ujqcego promienie swietlne (prazkowanego I 0 s~- .. cjalnych wzorach) nalezy okreslie, w jakim kie-

~ szklarstwie budowlanym najczesciej szlifuje krawedzie szyb tarczami z piaskowca obracajqcymi sill!w plaszczyznie poziomej. Obrob-

Otwory w szkle plaskim wykrawa sie, wierci, wytapia, a nawet wykonuje za pomoca cienkiego strumienia piasku, wyrzucanego pod cisnieniem sprezonego powietrza. W warunkach placu budowy otwory w szkle wykonuje sill!jedynie metoda wykrawania i wiercenia. Otwo-

Roboty szklarskie 756 ry 0 duzych srednicach wykrawa sie krajakiem drq:i:kowym lub zwyklym, prowadzqc go przy szablonie. Do plyty ulozonej na sto~e .. w miejs cu wyznaczoneoo otworu przyklada Sl~ 0.. szablon (lub ustawia krajak drq~kowy) I nadcina szklo jak przy wykrawaruu sz.yb. okrqglych (rys. 23.33a). Wykonujqc nadciecie, na-

Wprawianie szyb oraz tam, gdzie nie jest wymagane zabezpieczenie cieplne i akustyczne wnetrza, Przy wprawianiu szyb pojedynczych mo:i:na stosowac wszystIde sposoby mocowania i uszczelniania, Szyby podw6jne wprawia sie w ramy i inne elementy podobnie jak pojedyncze, z ta roznica, :i:e oddziela sie je od siebie przekladkami dystansowyrni z drewna lub tworzywa sztucznego alba stosuje sie specjalne szczebliny (rys. 23.36). Szyby przed umieszczeniem w ra-

757

1}/ AI

AI
Rys. 23.37. Przyklad osadzania szyb zespolonych: I - szyba, 2 - podkladka, 3 ~ opaska szyby, 4 - uszczelka gumowa, 5 - podkladka drewniania, 6 - luz, 7 ~ ramiak metalowy

[jJ
otwor

c)

d)

=====t'I

Rys. 23.33. Kolejnosc wykonywan~aotworow okraglych; a) przekrawanie po .obwodzle: b) przekrawanie na polka, c) usuniete pierwsze polko, d) gotowy lezy zwracac uwage, ab~ jeg? po~z~te.~ i ko~ niec stykaly sie dokladme w jednej 11ll!1,. d~z g w przeciwnym razie ~ podczas usuwania P?lek przyleglych do tego miejsca ~ plyta moze peknac. ., . dzi Jesli nie rna pewnosci, :i:enacciecie na obw? z~e wykonywanego otworu jest. na tyle ?l~?okie, ze bedzie przeciwdzialae dlugim pt(km~c!O~, tz~. wybiegom powstajqcym podczas u.suwama polek robi sie od strony wewn~trzneJ otworu dodatkowe nadciecie w odleglosci 15+~0 mm. Po wykonaniu nacciec na obw~dZ1e p~oJektowanego otworu nadcina sie powle~zchm.t( pola pr~~znaczonego do usuniecia, dzielac Je na, mozl.lwie male p6lka (rys. 23.33b). Po zakonczem~ przekrawania usuwa sie p6lk.a meto_dq ~~pu~wania, najpierw jednego z nich, najlepiej znajdujacego sie w srodku otworu, a nasteprue pozostalych (rys. 23.33c, d i 23.34). . . podczas wykonywania otwor6w 0 meduzych srednicach wskazane jest pr~ed. :ozpocz~ciem wypukiwania p61ek wywler~lc otworek (8+ 10 rom), co znacznie uiatwi. rozpoczecie pracy i zmniejszy ryzyko pekniecia plyty.

Rys. 23.34. Usuwanie pole~ w wykrawanym o.tworze: a) wypukiwanie na stozku, b) wylamywame za pomoc'l krajaka

Rys, 23.36. Przyklad osadzania szyb podw6jnych: I - listwa przyszybowa, 2 - listwa rozdzielcza mach lub innych elernentach nale:i:y dokladnie oczyscic, szczeg6lnie te ich strony, kt6re bedq skierowane do wewnatrz. Ponadto szyby powinny bye ulozone na podkladzie kitowym w taki spos6b, aby nie mogly przedostawac sie miedzy nie kurz i wilgoc, gdyz zawilgocone i zakurzone szklo zmniejsza przepuszczalnosc swiatla, a usuwanie zanieczyszczeri jest kosztowne ze wzgledu na koniecznosc wyjmowania pierwszej czesci szyby. Szyby zespolone wprawia silt w ramy okienne i inne elementy w spos6b nieco odmienny ni:i: szyby zwykle, poniewaz szyby zespolone podlegajq nie tylko obciazeniom zewnetrznym, lecz takze i wewnetrznym, powstajqcym na skutek zmiany cisnienia gazu zawartego miedzy plytami szkla, Szyby zespolone mogq bye osadzane w ramach okiennych i innych elementach wykonanych z drewna, metali, tworzyw sztucz~ych itp. Konstrukcja w postaci ram, szczeblin ~tp.powinna zapewniac szybom r6wnomierne I szczelne oparcie. Na szklo nie rnoga bye przekazywane jakiekolwiek sily pochodzace od konstrukcji (rys. 23.37). Po~adto szyby zespolone nie powinny podlegac skutkom skurczu termicznego oraz efek-

b60
23.6. Wprawianie szyb

Rys. 23.35. Rozmieszczenie otworow pomocniczy;~ przy wykrawaniu otworow: a) kwadratcwych. b) ~oJkatnych, c) wielo~oczn¥chi I - otworki pomocmcze, 2 - linie przeciecia kraiakiern Otwory kwadratowe, tr6j~qt~e i ~ielobo~z~~ wykonuje sie w ten sposob I w tej s~meJ k .. lejnosci jak okragle, z tym :i:~"'. k~zdym ro:._. gu projektowanego otworu wierct SIt( ?tw?rki ..•• o srednicy 5+8 mm, co ulatwia usuwame p~le~ z tej czesci plyty i zmniejsza prawdopodoblenstwo p~kania szkla (rys. 23.35).

Szyby pojedyncze mega .bye wprawiane na lub bez kitu. Szyby takie maH w budynkach przemyst.0w_yc~, D,OKrYClaCIl chowych i przy szklemu sWletlikow

v:

tom wypaczania silt czy trwalego odksztalcania konstrukcji, w kt6rej sa osadzone. Z tego wzgledu istnieje koniecznosc zapewnienia szyborn zespolonym rnozliwosci swobodnego rozszerzania sie; nalezy stosowac luzy dylatacyjne, kt6re przy obu pionowych bokach szyb nie mega bye mniejsze niz 3 mm, a przy g6rnym poziomym boku nie mniejsze ni:i:4 mm. Dolny poziomy bok szyby zespolonej powinien opierae silt cala szerokoscia 0 podkladki oporowe (rys. 23.38). Kolejne fazy wkladania szyb zespolonych w ramy przedstawiono na rys. 23.39. Przy wprawianiu szyb gietych nalezy spelnic inne wymagania niz przy wprawianiu szyb plaskich, gdy:i: szyby giete latwiej ulegajq zlamaniu. Ramy przeznaczone do szklenia szybami gietymi powinny miec wreby 0 takim samym wygieciu luku jak szyby (rys. 23.40). Nie jest wskazane wprawianie szyb gietych (szczeg6lnie 0 duzych wymiarach) na kit twardniejacy, gdyz przy zmianie temperatury rnoze pekac kit, a w slad za tym i szyby, Dlatego najlepiej jest stosowac kit nietwardniejacy lub uszczelki elastyczne, a szyby mocowac odpowiednio wygietymi listwami przyszybowymi w taki spos6b, aby przylegaly one do szkla na calej dlugosci, a nie tylko punktowo. Listwy przyszybowe metalowe nie rnoga stykac silt bezposrednio ze szklem. Kladzie silt je na cienkiej warstwie kitu nietwardniejacego i mocuje wkretami lub srubami. Szyby ze szkla jednostronnie gladkiego wprawia silt tak sarno jak szyby ze szkla zwyklego, z tym :i:e ich czt(se wzorzysta lub matowa umieszcza silt od strony ulegajacej mniejsze-

758

Roboty szklarskie

Wprawianie szyb

759

LL L ~ 2,50 m, a =8" +"4 b=10+20 em

L L ~ 1,50 m, a = 20 b=10+20 em

x=4

L

L~2,00 m

1,50 s L ~ 2,50 m, a = 20 + b = 10+20 em

L

10

L

L b=10+20em a= 20'

mu zabrudzeniu lub zapewniajacej lepszy dostl(P przy usuwaniu zabrudzeri (rnyciu), jesli nie zaleeono inaezej. Zasady te nie dotycza szyb ze szkla zalamujacego promienie swiatla. Takie szyby umieszcza silt w ramaeh strona pryzmatyezn!! w kierunku padania swiatla, ezyli na zewn!!trz pomieszezenia. Kierunek przenikania promieni do pomieszczenia zale:.i:y od ksztaltu pryzmat6w i ich ustawienia. Jesli chcemy np. skierowac promienie swiatla w gore, to szyby wprawiamy tak, aby szersze plaszczyzny pryzmatow rowniez byly skierowane w gore. Jesli natomiast chcemy, aby promienie swiatla padaly w dol, to szyby wprawia sie odwrotnie (rys. 23.41). Konieczne jest zatem przed wpra-

a)
d1=Ll2 L Ll2 1

b)

::0"
//\

\\

1./

Rys. 23.42. Przyklad wprawiania szyb ze szkla zbrojonego: 1 - siatka druciana, 2 - kit, 3 - listwa przyszybowa, 4 - szyba, 5 - rarniak

a L s 2,50 m, a =8"+"4 b=10+20 em Rys. 23.38. Przyklady

.1/~
L;:,3,00 m L a=6 podkladek L~ 1,25 m a i b = 10+20 em L~2,50 m a=!:.+!:.

LL

84

b=10+20cm

rozmieszczania

oporowych podczas szklenia szybami zespolonymi

cow drutow (rdza powiekszajqc SW!!objetosc kruszy szklo i powoduje pekanie szyb). Szyby moga bye fllczone na zaklad lub na styk, zaleznie od przeznaczenia elementu szklonego i wymagari technicznych. Krawedzie szyb l!!czonych na zaklad musza pozostawac rownolegle do rarniak6w poziomych, przy czym szyby lezace wy:.i:ejpowinny zachodzic na te lezace nizej (rys. 23.43). Szerokosc zakladow zalezy od nachylenia plaszczyzny szklonej (tabli-

Rys. 23.41. Przyklad wprawiania szyb zalamujacych swiatlo: a) w gore, b) w dol

#' ~7
f?
f;
{f.

#'

Rys. 23.39. Kolejne fazy osadzania szyby zespolonej

Rys. 23.40. Przyklad szklenia szybami git;tymi

wianiem tego rodzaju szyb zapoznanie sie z opisem technicznym robot szklarskieh. Szyby ze szkfa zbrojonego wprawia silt tak sarnojak szyby ze szkla zwyklego. Jednak w praktyce czesto zdarza sie, ze siatka wzmacniajaca szkio jest wtopiona nie w srodku grubosci szyby, leez bli:.i:ejjednej ze stron (rys. 23.42). Dlatego tez w czasie szklenia nalezy zwracac Uwag~, aby ta strona szyby, przy ktorej siatka jest wtopiona glebiej, byla skierowana na zewn!!trz. Jest to szczegolnie wa:.i:neprzy szybach duzych i w budynkach nara:.i:onych na silOeparcie wiatru, a takze podczas szklenia dach6w i swietlikow, ze wzgledu na obciazenie Soiegiem. Krawedzie szyb nale:.i:ypokryc farba Przeciwkorozyjn!! w celu zabezpieczenia kori-

!7

#
.p

4>

,

§

#

#

#'
fJ

#

Rys. 23.43. Przyklad szklenia szybami kombinowanymi

760
Tablica 23.3. Stosowane szerokosci zaktadow w szybach lqczonych (PN-82/B-IOI80)

Roboty szklarskie

Wprawianie szyb

761 wycierania szyb. Krawedzie szyb stykajace si~ ze sobq powinny bye r6wne i gladkie, gdyz tylko wtedy tworza szczelne i najmniej widoczne poIaczenie niewymagajace dodatkowego uszczel, nienia. Jezeli szyby laczone sa wprawiane w pomieszczeniach, w kt6rych przebywaja ludzie, nalezy starac silt, aby styki nie byly umiejscowione na wysokosci oczu srednio wysokiej osoby, gdyz patrzenie przez taka szybe bardzo m~czy wzrok (rys. 23.45). W takich wypadkach 1epiej jest stosowac polaczenia pionowe. b)

d)

ca 23.3). Jezeli nachylenie to wynosi 30° lub wiecej, polaczenie zakladow nalezy uszczelnic warstwa kitu ulozona na g6rnym brzegu szyby polozonej nizej. Ponadto kazda szyba powinna bye zabezpieczona przed osuwaniem silt dwoma lapkami z blachy stalowej ocynkowanej (por, rys, 23.20) umieszczonyrni w odleglosci 60-:-80 mm od bocznych krawedzi szyb. Odleglosci miedzy lapkami nie powinny bye wieksze niz 800 mm, przy wiekszych odstepach trzeba zakladac po trzy lapki (rys, 23.44b). Szyby wprawione na zaklad w elementach drewnianych 0 nieduzych rozmiarach szczeblin mozna zabezpieczac przed osuwaniem silt szpilkami, wbijanymi w spos6b przedstawiony na rys. 23.44a. Laczenie szyb na styk ma zastob)

eDobrze

Rys. 23.45. Przyklad usytuowania polaczenia bie Iaczonej

w szy-

c)

f)

Wprawiajac szyby lqczone w oknach wystawowych, nalezy zadbac, aby nie utrudniac wgladu do wnetrza np. sklepu. W tym przypadku szyby laczy silt na styk pionowy, szczelnie dopasowujac poszczegolne czesci, i skleja syntetycznq zywica, klejem bqdi innym skutecznym lepiszczem. Potaczenia szyb wysokich wzmacnia sie wkladkami szklanymi szerokosci 50-:-100 nun i tej samej grubosci co szyba, umieszczajac je prostopadle do plaszczyzny szkla (rys. 23.46).

<,

",V"

Rys. 23.47. Kolejne fazy szklenia ram drewnian ch na kit dkt dem: ,--" " .. szyby w ramie, c) dociskanie szyby do podkt~du d) w~·po, a e~'ka) udrukladameodkl,adu, b) umieszczanie p wr~b6w kitem, f) wygtadzanie kitu ,IJanle SZPl e z tu szklarskiego, e) wypelnianie

a)
Rys. 23.44. Przyklad zabezpieczania szyb tl\CZOnych przed zsuwaniem sie: a) szpilkami, b) tapkami, c) przekr6j 1 VI

b)
x,

c)

d)

!"',;

sowanie jedynie przy szkleniu plaszczyzn pionowych. Szyby przeznaczone do lqczenia na styk musza miec jednakowa grubosc, aby przy czyszczeniu brud nie zatrzymywal silt na polaczeniu, a krawedzie nie kaleczyly rak podczas

t:f.t; ,i:i ~/'
~'/

Rys. 23.46. Przyklad usztywnienia szyb pionowo wkladka szklana: 1 _ szyba, 2 _ 3 _ szczegol

LLi
2 - 1istwa przyszybowa, 3 _ szyby, 4 ._ po~fla~ n~to~;
Rys. 23.48. Mocowanie szyb listwarni: a) troik t b) ) prosrokatnyml, . d) z tworzywa sztucznego;

1 _ ramiak,

762 Wkladki takie nie szpeca okna i nie utrudniaja wgladu do wnetrza pomieszczenia, a przy swietie sztucznym daja korzystne efekty.

Roboty szklarskie wskazane, aby gwozdzie mialy gl6wki male lub splaszczone, wkrety zas gl6wki plaskie. Gwozdzie wbija sie, a wkrety wkreca w kierunku prostopadlym do plaszczyzny listwy. Odstepy miedzy gwozdziami lub wkretami zaleza od grubosci listew, jednak odleglosci od narozy nie powinny przekraczac 10 cm. Drewniane jednoramowe okna i drzwi balkonowe szkli si€( szybami zespolonymi jednolub dwukomorowymi, stosujac kit trwale plastyczny lub uszczelki. Skrzydla okien zewnetrznych odchylanych 0 powierzchni do 1,4 m2 szkli sie szybami zespolonymi jednokomorowymi ze szkla grubosci 3 mm (rys. 23.49a), a 0 powierzchni wiekszej niz 1,4 m2 szybami dwukomorowymi ze szkla grubosci 4 mm (rys, 23.49b). Skrzydla okien przechylanych po-

Szklenie ram okiennych nych ramach mocuje sie listwami przyszybowymi od strony zewnetrznej lub wewnetrznej, biorae pod uwage spos6b szldenia i konstrukcj€( ram okiennych. Drewniane zespolone ramy okienne i drzwi balkonowe szkli sie szklern plaskim, okiennym, ci~nionym (rys. 23.50). Skrzydla zewnetrz-

763

23.7. Szklenie ram okiennych
Ramy okienne drewniane szkli sie w ten spos6b, ze po dokladnym oczyszczeniu wrebow kladzie sie podklad kitowy, grubosci 172 mm, w postaci miekkiego kitu szklarskiego na calej dlugosci wrebow, Warstwa podkladu grubsza nie poprawia jakosci szldenia, a tylko przyczynia sie do wiekszego zuzycia kitu. Kolejna czynnoscia jest nalozenie podkladu kitowego na brzegach dopasowanej juz szyby po stronie, kt6ra bedzie skierowana do podkladu (rys. 23.47a). Nadmiar kitu wycisnietego przez szybe poza krawedz wrebow nalezy sci~e r6wno z rama, w miejscach zas, gdzie go brakuje, uzupelnic, Czynnosc te wykonuje si€( po umocowaniu i okitowaniu szyby. Szldenie z podkladern kitowym rna t€(zalete, ze rniedzy rama a szyba uzyskuje sie bardzo szczelne polaczenia nieprzepuszczaj~ce wilgoci i wiatru, co chroni ramy przed zawilgoceniem i w nastepstwie butwieniem, a takze wyzi€(bieniem pomieszczenia. Kolejne fazy prac zwiazanych ze szldeniem na kit przedstawiono na rys. 23.47. Szklenie ram drewnianych na listwy przyszybowe stosuje si€(wtedy, gdy jest wymagany estetyczny wyglad okna od strony zewnetrznej oraz dobre umocowanie szyb bez uzycia szpilek. Dopasowane sa one do ram przez producenta stolarki budowlanej na zlecenie zamawiajacego. Listwy przyszybowe zastepuja szpilki i kit, jednak nie zastepuja podkladu kitowego. Listwy wyjmowane z wrebow nalezy poznaczye, aby mozna bylo ponownie umiescic je w tym samym miejscu. Po wyjeciu listew, sprawdzeniu stanu wrebow i usunieciu ewentualnych niedokladnosci i zabrudze6 uklada sie podklad kitowy, identycznie jak w przypadku szldenia na kit. Po ulozeniu podkladu kitowego we wrebach osadza sie szyby i dociska do podkladu, jednoczesnie przesuwajac na boki. Nastepnie wzdluz brzeg6w szyby kladzie si€(drugq warstw€( podkladu grubosci 1,5 mm i dopiero na niej lokuje listwy przyszybowe, po czym dociska sie je do podkladu i mocuje do rami ak6w gwoidziami lub wkretami (rys. 23.48). Jest

c)

d)C

Rys. 23.51. Przyktady mocowania szyb w ramach z profi!i metalowych: a), b) za pomoc'l kotk6w, c) listwarrn przyszybowymi, d), e) przekroje uszczelek g~mowych; 1 -.kit, 2 - kotek, 3 - szyba, 4 - podklad kito,,:y, 5 - ramiak walcowany,6 - ramiak nietypowy, 7 - hstwa przyszybowa, 8 - uszczelka Rys. 23.50. Przyktad osadzania szyb w drewnianych ra~ach zespolonych: 1 - uszczelka, 2 - szyba, 3 - hstwa przyszybowa, 4 ~ ramiak, 5 - szpilka, 6 - kit ne okien i drzwi balkonowych nalezy szklic i uszczelniac zgodnie z dokumentacja techniczna, Do mocowania szyb w ramach zewnetrznych moga bye uzyte zszywki lub gwozdzie ze splaszczonymi glowkami, Skrzydla wewnetrzne szkli sie, stosujac listwy przyszybowe drewniane oraz podklad z kitu kredowo-pokostowego. Ramy metalowe szldi si€( podobnie jak ramy drewniane. Ramy metal owe rnoga bye wykonane z profili stalowych walcowanych lub gietych z blachy stalowej bqdz aluminiowej. leh szklenie przebiega podobnie jak szklenie ram drewnianych. Stosuje si€(kit z podkladem lub z podkladkami elastycznymi. Szyby mogq bye mocowane kolkami metalowymi lub listwami przyszybowyrni (rys. 23.51). Grubosc podkladu po docisnieciu szyby powinna wynosic 273 mm. Po osadzeniu i docisnieciu szyby do podkladu w wywierconych uprzednio otworkach umieszez~ sie kolki metalowe lub drewniane i przystepUJedo wypelniania wrebow kitem miniowym, jak przy szkleniu ram .drewnianych. Bez wzgledu na spos6b mocowania szyb wreby w ramiakach powiny bye przykryte na calej wysokosci, z wyjatkiem ramiak6w z ksztaltownik6w nietypowych (rys. 23.51b). Mocujac szyby listwanu metalowymi, nalezy pamietac, ze listew nie wolno klase bezposrednio na szkle, lecz na pod-

Rys, 23.49. Przyktad mocowania w ramach pojedynczych szyb zespolonych: a) jednokomorowej, b) dwukomorowej; 1 - rarniak, 2 - listwa przyszybowa, 3 - uszczelnienie, 4 - szyba jednokomorowa, 5 - podkladka, 6 - szyba dwukomorowa winny bye szldone szybami zespolonymi ze szkla grubosci 4 mID, a skrzydla 0 duzych powierzchniach (np. 180 x 240 em) szybami zespolonymi ze szkla grubosci 5 mID. Przy osadzaniu szyb zespolonych nalezy zachowac luzy dylatacyjne po obu bokach pionowych, nie mniejsze niz 3 mm. Przy g6rnym poziomym boku szyby luz ten powinien wynosic 4 rom. Szyby opiera si€(dolna czescia na podkladkaeh umieszezonych w odleglosci od narozy r6wnej 116dlugosci krawedzi szyby zapewniaj1\cye~ zaehowanie prawidlowego luzu boeznego blldz g6rnego. Powinny bye umieszczone w takich samych odleglosciaeh jak podkladki podporow~: Szerokosc podkladek powinna bye wieksza mz grubosc szyb, czyli 2 mID. Podkladki mega bye wykonane z drewna zabe~pieczonego przed korozja biologiczna lub z _Iistew z tworzywa sztueznego. Szyby w omawla-

kladzie z takiego samego kitu, jakiego uzyto na podklad. Jest to konieczne, by wilgoc nie dostala sie pod listwe, W przeciwnym przypadku grozi to pojawieniem sie rdzawych zaciek6w. Szyby w ramach z kqtownika i teownika mozna r6wnie:i: mocowac paskami wycietyrni z blachy ocynkowanej lub nierdzewnej grubosci 1 mID i szerokosci 12 mm wygietyrni jak pokazano na rys. 23.52.

Rys. 23.52. Przyklad mocowania szyb za pornoca p~sk6w w ramac~ z profili walcowanych: a) z katownika, b) z teownika; 1 - ramiak, 2 - kit, 3 - pasek blachy, 4 - szyby Do uszczelniania szyb w ramach uzywa si€(wylllcznie kit6w i uszczelek trwale plastycznych, kt6re nie podpieraja szyby, lecz jedynie uszczelniaja oszklenie na calym jej obwodzie. Szczeliny miedzy krawedziarni szyb a bokarni wreb6w w ramiakach lub szczeblinach, z wyjqtkiem przestrzeni dylatacyjnej, powinny bye zapelnione r6wnorniernie kitem. Wprawianie szyb zespolonych w otwory okienne i inne znajdujace si€( w scianach zewnetrz-

764 a) b)

Roboty szklarskie

Przegrody przezroczyste

765 Balustrady schodowe i balkonowe .k . '. . W \Vl~ SZOSCI rzypadkow szkli SI(;:szklem zbrojonym p z .uwag.l na mS~ll cene tego materialu, jak i bezplec~enstwo uz~tkownik6w (w przypadku stlu~zema szyba me rozpada silt). Tam gdzie jest lst?tn~ bardziej estetyczny wygllld wn"trza, stosuje sie szkto przejrzyste hartowane zwykle tub barwione bqdz syntetyczne. Plyty szkl:me w balustradach mogq bye mocow~ne na listwy, podobnie jak szyby w ramach okiennych, lub za pornocq uchwyt6w blldi srub (rys. 23.54).
Rys. 23.53. Montaz przegrody z plyt szklanych profilowanych: a) widok, b) kolejne fazy osadzania plyt

nych budynku powinno odbywac sie przy suchej pogodzie i temperaturze powietrza nie nizszej niz O°C. W czasie przenoszenia szyb bezposrednio do miejsca wprawiania trzeba unikac wstrzasow. Nie nalezy ponadto opierac szyb jedna krawedzia 0 przedmioty twarde, aby nie spowodowac wyszczerbienia krawedzi i uszkodzenia ztaczy plyt. Pierwsza czynnoscia przy osadzaniu szyb zespolonych jest sprawdzenie, czy ramy lub elementy, kt6re rnaja bye szklone, nie sa odksztalcone i uszkodzone. Wreby w ramach powinny bye prostoliniowe, pozbawione wypuklosci i uszkodzeri, a takze zabezpieczone przed wplywami atmosferycznymi (w ramach drewnianych w wyniku pomalowania farba olejna zwykla, a w metalowych - farba przeciwkorozyjna). W razie stwierdzenia jakichkolwiek niedokladnosci w elementach majacych wplyw na jakosc szklenia nalezy usunac je samemu lub zglosic majstrowi. Ponadto trzeba sprawdzic, czy wymiary szyb odpowiadaja wymiarom w swietle wrebow, uwzgledniajac luzy dylatacyjne. Nie nalezy wprawiac szyb z uszkodzeniami, np. ze szczerbinarni, peknieciami lub uszkodzonymi rarnkami dystansowymi, nieszczelnymi poIaczeniami itp. Po osadzeniu w ramach szyby uszczelnia sie kitem trwale plastycznym i mocuje listwami przyszybowymi w spos6b przewidziany dla danej konstrukcji ram. Osadzone szyby lekko uszkodzone nie powinny wydawac dzwieku, musza bye pozbawione pekniec oraz sladow roszenia na wewnetrznej stronie powierzchni szkla.

23.8. Przegrody

przezroczyste

Plyty szklane profilowane osadza sie w zasadzie w ksztaltownikach stalowych, z tyrn ze w uzasadnionych przypadkach moga bye umieszczane w obramowaniu drewnianym, w profilach zelbetowych, a nawet bezposrednio w murze. Spos6b umieszczania plyt profilowanych w przegrodzie zalezy od przeznaczenia przegrody i wyrnagari technicznych. Wysokosc ksztaltownik6w, w kt6re osadza sie plyty w pozycji pionowej, powinna bye tak dobrana, aby mozna bylo uniesc plyte w gore i ustawic j'l w dolnym ksztaltowniku. W praktyce stosuje sie najczesciej ksztaltowniki z p6lkll gorna wysokosci 55 mm, a p6lkll dolna 30 mm. To sarno dotyczy bruzd. Korice plyt osadzonych w ksztaltownikach powinny spoczywac na podkladkach z rniekkiej gumy neoprenowej (jezeli w dokumentacji nie zalecono innego rnaterialu), Do oddzielania plyt od konstrukcji stosuje sie takze podkladki neoprenowe. Styki ply! z konstrukcja i miedzy soba uszczelnia sie kitern trwale plastycznym. Ustawianie plyt nalezy rozpoczynac od wprowadzenia ich w g6my ksztaltownik, po czym trzeba opuszczac je w dolny ksztaltownik. zeli plyty osadza sie w ramie z wrebami, kolejnose czynnosci jest odwrotna. Plyty osadzone w ksztaltowniku nie wymagaja mocowania,lecZ jedynie uszczelnienia, natomiast plyty osadzone we wrebach trzeba mocowac listwami 0 odpo-. wiednich wymiarach, podobnie jak szyby ze·, spolone. Montaz plyt pokazano na rys. 23.53.~

podkladka, 4 - tulejka elastyczna srub~ od szkla, 5 - plyta szklana

!-

Rys. 23.54. Przyklad mocowania plyt szklanych w balustradach schodowych: 1 - sruba, 2 _ uchwyt, oddzielajllca

~alu~trady balkonowe i tarasowe oraz ogradzajace .mne plaszczyzny znajdujllce silt na wysokO~CIszkli ~ilt ze wzgledu na bezpieczenstwo szklem zbrojonym plaskim, podobnie jak balustrady .schodowe. Istnieje wiele sposob6w rno~owama plyt szklanych w balustradach, zawsze jednak .obowi~uje zasada, ze szyba nie moze dotykac bezposrednio do metalu i musi miec zagwarantowan!Jc swobode odksztalcen. Plyty .szk!an~ osad~one w ramach metalowych mocujs sie listwami w postaci katownikow na calym Ob",:odzi~ lub punktowo (rys. 23.55). Szklo od~zlela sie od metalu przekladkami elastycznyrni lub trwale plastycznymi. Ogrodzenia szk1i sie podobnie jak balustrady sch?~owe czy balkonowe. Uzywa silt tu przewazme szkla zbrojonego zwyklego grubo-

a)

b)

#

~p
% I}

~'

,.;p
#' # 4~

, ,
I I
f

J:-

/#

I~
Iff

,p-

4;
.p

, ,
I

I

-~
~.

I

1 !

/t 4>

.#

,
4'"'

I

f

-#
4' #

4'

~ ~

I I I I

4'

#'

-;#--1

I

c

RS23 7y. .55. Przyklad mocowania plyt kl h bal Slalowego: a) na calym b dzi b)sZ anyc. w ustradach balkonowych osadzonych w ramach z katownika I 0 wo zie, w narozach c) punktowo; 1 J... kI e astyczna oddzielajllca szklo od metalu 4 r t ' bowa . - pryta sz ana, 2 - rama, 3 - przekladka , - IS wa przyszy owa, 5 - podkladka oporowa

766
a) b)

Roboty szklarskie

Zasady bhp przy robotach szklarskich

767

1# 1 '1

!j'

fl

#

.0'

fl 4\
# I

-I
$ \
1

fl .# ..f/

4fl if
4-

#
# fl
,#'

-#
4

$\

1 .&1

1
\

by ~ierzy ~itt w swietle wrebow, zaokr~glaj~c wymk ~omlar~ do pelne go centymetra w gore. Powterzchnie szyb oblicza sie z dokladnosci~ do 0:01 m~. Szyby 0 ksztalcie nieregularnym mlerzy SIC(wedlug najmniejszego opisanego prostokata (rys. 23.58). Przy pracach

"'"

I

#

1

1#
Rys. 23.59. Opatrywanie palc6w i dloni: a) opatrunek kciuka, b) opatrunek palca wskazuj'lcego c) ~pa~unek dloni (cyfry oznacz'li'l kolejnosd nawijanra bandaza)

A

L __

,

..I

I

Rys, 23.56. Przyktad mocowania w ogrodzeniu plyt szklanych osadzonych w ramach z katownika stal.ow~go: a) widok og61ny, b) szczeg61 mocowania; 1 - plyta szklana, 2 - rama, 3 - przekladka elastyczna oddzielajqca szklo od metalu, 4 - katownik mocujacy plyte szkla, 5 - sruba mocujaca kqtownik, 6 - podkladka oporowa

sci 5-;.-8 mm lub hartowanego zwyklego, rzadziej przezroczystego, z uwagi na jego wysoka cene. Plyty szklane moga bye wprawiane w ramy wykonane z katownika stalowego. Fundament ogrodzenia bardzo czesto podlega ruchom spowodowanym przemarzaniem gruntu, wskutek czego nastepuje odksztalcenie slupk6w i ram ogrodzenia, zwlaszcza gdy sa one polaczone ze soba na sztywno, np. spawane. Plyty szkla wypelniajace ramy ogrodzenia powinny miec po obu bokach oraz u g6ry luzy dylatacyjne szerokosci co najmniej 1 ern, w kt6re wklada sie podkladki stabilizujace na wysokosci 113 ramy. Ponadto plyta powinna spoczywac na dw6ch podkladkach oporowych, umieszczonych w odleglosci r6wnej 116dlugosci podstawy plyty szklanej, liczac od narozy ramy (rys. 23.56). Podkladki oporowe i stabilizacyjne wykonuje sie z takich samych materia16w jak podkladki do szyb zespolonych, przy czym ich grubose powinna wynosic co najmniej 3 mm, dlugosc 7-;.-10 mm, szerokosc zas musi bye wieksza 0 1-;.-2mm od grubosci szkla, Ponadto szklo nalezy oddzielic od metalu w miejscach styku warstewka kitu trwale plastycznego lub przekladkami elastycznymi z materialu niestarzejacego sie, Plyty szklane mogll bye mocowane w ramach listwami w postaci katownikow metalowych b~di punktowo. Plyty szklane miedzy slupkami ogrodzenia mocuje sitt za pomoca uchwyt6w w podobny sposob jak w balustradach klatek schodowych lub

Rys. 23.58. Przyktady opisywania najmniejszego prostokqta przy obmiarze szyb r6znych ksztalt6w: 1 - linia opisu rernontowych procedura obmiaru robot szklarskich (szklenie i rozszklenie) jest identyczna jak w przypadku rob6t nowych.

23.10. Zasady bhp przy robotach szklarskich
Opr6~z, przestrze~ania .og61nobudowlanych przepisow bhp nalezy pamietac, ze przy robotach .sz~~skich trzeba zachowac szczeg61n~ ostroznosc: gdyz rna SiC( tu do czynienia z bardzo mebezplecznym materialem. Powazne wypadki zdarzajq sitt rzadko, natomiast drobne skaleczenia, kt6re takze s~ niebezpieczne, bard~o.czttsto. Dl~tego k~zdy szklarz pracuj~cy w miejscu, .w. ktory.m me rna w poblizu np. apte!?, powinien miec przy sobie opatrunek OSObISty. skaleczony kciuk naklada sie opaNa trunek wychodz~cy z nadgarstka (rys. 23.59a), na po~ostale palce - opatrunek z waskiego bandaza. Opaske owija siC( najpierw wok61 :a~garstka, po c~ym p~echodzi sie obwojem ~zowy~ k~ paliczkow! paznokciowemu, skad prowa~Z! Sltt o~w6j ~rubowy do podstawy palea 1 ku grzbietowej powierzchni reki by nast"'p' 0bwoi 't" 't' me wojem okreznym wokol nadzarst~ zakonczye opatrunek (rys. 23.59b)~ Na aleczon~ dlori naklada sie opaske krzyzow~ (rys. 23.59c).

Rys. 23.57. Przyktad slupkami

mocowania

plyt szkla miedzy

Os?by prac~j~ce przy obrobce szkla powinny byc wyposazone w fartuchy i mankiety ze skory l~b grubego brezentu, a w czasie przenos~en~a szkla w rekawice zabezpieczaj~ce dlome 1 pr~eguby rqk. Przy wykonywaniu rob6t szklar.skic~ na wysokose; jest konieczna praca w pas~e.z linka umocowan~ do elernentu stalego po",,:~z~J ~t~nowiska pracy. Obszary zagrozone . pom.zeJ mle~sca wykonywania rob6t szklarskich powinny byc ogrodzone i oznakowane tablicami ostrzegawczymi. Odpad6w szkla nie mozna rzucac z rusztowan lecz nale~y je skladac w skrzyni do tego przeznaczonej. W celu ostrzeienia, ze istniejq prze~zkody przezroczyste, na wprawionych szybach jest wskazane malowanie roztworem kredy duzych znak6w X (rys, 23.60).

balkonowych, z tym ze nie nalezy zbyt mocno sciskac szkla uchwytami, aby w przypadku odksztalcania sie slupk6w mogly one swobodnie zmienic swe polozenie, nie wywierajac nacisku na szybe (rys. 23.57).

=
_g'
.(;

II

//,;

.:fj
(;-

4:'

~

23.9. Zasady obmiarowania robot szklarskich
Jakosc rob6t szklarskich w calosci sprawdza sit; w wyniku ogledzin, a wyrywkowo dzieki szcze- •• golowyrn pomiarom. Ilose wykonanych rob6t szklarskich ustala sie, dokonujqc obrniaru.

Rys. 23.60, Znaki ostrzegawcze zroczystych

na przegrodach

prze-

Malowanie

769

24

Malowanle
Stefan Szalkowski Marek Telejko

I

Spis trescl
24.1. 24.1.1. 24.1.2. 24.1.3. 24.1.4. 24.1.5. 24.1.6. 24.1.7. 24.1.8. 24.2. 24.2.1. 24.2.2. 24.2.3. 24.2.4. 24.2.5. 24.2.6. 24.2.7.

768 ...... Malowanie .................. . . 768 ........ Wiadornosci wst<;pne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 769 Rodzaje wyrob6w rnalarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : : : . . . . . . . . . . . . 777 Rozpuszczalniki Pigrnenty '. . . . . . Prace przygotowawcze do rnalowanla. Techniki nanoszenia powlok rnalarskich. Wyroby do zastosowari specjalnyc~ Zasady bhp przy robotach malarskich Tapetowanie . 778 . . . . . . . . . . . . . . 784 .............. . . . . . . . 788 . . . . . . . . . . . . . . . .. . : : : : : : . . . . . .. 790 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. ............. 791 791

.

.

. . . . . . . . . . . . . . 777

Wiadomosci og61ne ................... Rodzaie tapet . . . . . . . . . . . . . . . .
Narzedzia i sprzet do tapetowania

. . . . . . . . 792

. . . . . . . . . . . . . 794 . . . . . . . . . . . . . . . . . . : . . . . . . . . . . . . . 794 przygotowanie podloza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 795 Kleje do tapet ...... 796 przygotowanie i przyklejanie tapet . 798

Odbi6r robot tapeciarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . efektu dekoracyjnego. Efekt ten mozna osiagnllc pod warunkiem wlasciwego 'przygoto~~~ nia podloza oraz przez zastos~wame Odp~~l anich produkt6w i prawidloweJ technologii m .

24.1. Malowanie
24.1.1. Wiadomosci
wstlCpne

Prawidlowo wykonana powloka mal~:ska winna spelniac dwa zadania: ~ape~mc wlasc~ochrone podloza przed dzialaniem czynn~atmosferycznych oraz sprzyjac uzyskanm

?~-

;iw

lowania. ki h to' . podstawowe skladniki wyrob6w malars , ~ ; _ spoiwa - substancje maiace zdolnosc .tw rzenia powloki na pokrywanej powierzchm,

pigmenty, barwniki, wypelniacze - subs tanbarwiqce lub wypelniajace stosowane w postaci zawiesiny lub roztworu, kt6re pozostaja po wyparowaniu rozpuszczalnik6w, - rozpuszczalniki - ciecze lotne, kt6rych zadaniem jest przeprowadzenie spoiw w roztwor w celu umozliwienia powstania cienkiej powloki poczatkowo plynnej, a pozniej przechodzacej (w miare ich odparowywania) w cialo stale, oraz zapewnienie prawidlowego przebiegu przemian fizykochemicznych. Opr6cz wyzej wymienionych skladnikow wyroby malarskie moga zawierac srodki pomocnieze nadajace im okreslone wlasciwosci lub tez odpowiadajace za cechy powlok. Sa to miedzy innymi: dyspergatory, peptyzatory, srodki zapohiegajace kozuszeniu, utwardzacze, stabilizatory emulsji itp. Ze wzgledu na rodzaj substancji powlokotworezej i jej postac fizykochemiczna wsrod wyrob6w malarskich wyroznia sie: - farby - dyspersje cial stalych (pigment6w) w cieczy, kt6rll stanowi spoiwo; po naniesieniu pelnia funkcje ochronne, - emalie - roztwory koloidalne spoiwa w rozpuszczalnikach organicznych; po naniesieniu pelnia zwykle funkcje dekoracyjne, - lakiery - roztwory nielotnych substaneji powlokotw6rezyeh (zywice, asfalty itp.) w rozpuszezalnikaeh i rozciericzalnikach; ich cecha charakterystyczna jest brak zdolnosci kryeia. Poniewaz farba lub emalia nazywa sie zawiesine zdyspergowanych w odpowiednim spoiwie nadajacych im barwe czastek pigmentu, kt6re jednoczesnie nadaja powloce wlasciwosci kryjace, nazwy te beda czesto stosowane wyrniennie. Przed rozpoczeciern malowania nalezy zawsze zapoznac sie z inforrnacjarni podanyrni na opakowaniu wyrob6w malarskich. Sq tam wyspecyfikowane dane dotyczace: - przeznaczenia - do jakiego podloza nalezy stosowac produkt; niestety bardzo czesto na opakowaniu brakuje przeciwwskazari do stosowania farby, - sposobu uzycia - w jaki spos6b nalezy przygotowae podloze, w jakiej temperaturze malowac itp, - sposobu nanoszenia - jaka technika nanosic farbe: pedzlem, walkiern lub tez metoda natryskowq,
cje kryjqce,

-

- krycia - ile razy nalezy pornalowac powierzchnie, aby uzyskac calkowite pokrycie; inforrnacje te zwykle sll podawane za pomocq symboli ,,1-;.-2" (konieczne jedno malowanie, a jesli to nie wystarcza - dwa) lub ,,2-;.-3" (konieczne dwa malowania, a jesli to nie wystarcza - trzy), - wydajnosci - ile farby trzeba kupic, by pomalowac konkretna powierzchnie, - czasu schniecia - po jakim czasie po malowana powierzchnia jest sucha i mozna nanosic kolejne warstwy; im wyzsza temperatura i nizsza wilgotnosc w pomieszczeniu, tym czas ten jest kr6tszy, - rodzaju rozclenczalnika - czym nalezy rozciericzyc farbe, aby uzyskac odpowiednia konsystencje, - okresu przydatnosci do stosowania - przez jaki czas farba zachowuje swoje wlasciwosci i tworzy powloke dobrej jakosci, - atest6w - produkty, kt6re nie maja oceny higienicznej Paristwowego Zakladu Higieny (PZH), moga bye szkodliwe dla zdrowia; na opakowaniu bywaja rowniez inforrnacje 0 innych atestach, np. 0 certyfikacie zgodnosci z Polska Norma lub znak E, kt6ry oznacza produkt ekologicznie bezpieczny; farby tak oznaczone rnaja dobra jakosc i sa bezpieczne dla zdrowia i srcdowiska.

24.1.2. Rodzaje wyrob6w malarskich
Klasyfikacja wedlug mechanizmu schniecia Farby moga bye klasyfikowane wedlug roznych kryteri6w, w tyrn m.in. w zaleznosci od: podloza, na kt6re sa nakladane, obiekt6w, w kt6rych rnoga bye stosowane, typu spoiwa, typu pigmentu, cech specjalnych, mechanizmu schniecia. Z technicznego punktu widzenia to ostatnie kryterium jest szczeg6Inie wazne. Z uwagi na mechanizm schniecia farby mozna klasyfikowac jako schnqce fizycznie i schnace chemicznie. Farby sehnace fizycznie. Schniecie farb tego typu odbywa sie wylacznie w wyniku odparowania lotnych rozpuszczalnik6w lub rozciericzalnik6w. Proces ten przebiega stosunkowo szybko. Podczas nakladania kolejnych warstw warstwa poprzednio nalozona jest zmiekczana (rozpuszczana) przez rozpuszczalniki zawarte w farbie, co pozwala uzyskac bardzo do-

770 bra przyczepnosc rniedzywarstwowa. ~yschn.il(ta powloka z farb schnacych fizycznie moze bye rozpuszczona ponownie nawet po latach .. Niewqtpliwa zaleta farb schnqcych fiZ~CZ?le jest to, iz rnoga one bye nakladane .w ~Isklch temperaturach. Nalezy jednak parruetac, aby w takim przypadku zastosowane roz~uszczalniki byly odpowiednio lotne, a podloze ",,:~lne od lodu. Wada tych farb jest mala odporno~c na dzialanie rozpuszczalnik6w, a ic~ nakladanie za pomoq pedzla moze bye utrudnione, . . Niekt6re farby schna zar6wno fizyczn.le~ jak i chemicznie. Jako przyklad mega posluzyc f~rby chlorokauezukowe oraz poliwinylowe ogolnego stosowania. . Farby schnace chemicznie. Podczas schniecia farb tego typu, bardzo CZl(st? nazy~anego utwardzaniem, zachodza reakcje chemiczne miedzy spoiwem a tlenem z powietrza lub tzw. utwardzaczem. Reakcjom tym towarzyszy, podobnie jak w przypadku farb schnllcyc~ ~zycznie, odparowanie lotnych ro~pusz.czalmkow lub rozciericzalnikow, Jednak rrumo ich .odparow~nia farba nie wyschnie, jesli nie zajda reakcje chemiczne. Proces schniecia chemicznego p_rzebiega znacznie wolnej niz fizycznego, a jego szybkosc jest uzalezniona od temperatu~y .. , Farby schnace chemicz?ie mozna. podzielic na trzy grupy. Pierwsza z nich stanowia farby oksydacyjne (reakcja spoiwa z ~Ie.nem~, np .. ftalowe i olejne. Do grupy dru~leJ zahcz~ Sl~ farby, kt6re wysychajq w wyniku reakc~1 miedzy spoiwem a utwardzacze~. ~ar~y z teJ. grupy sq dwuskladnikowe, Skladniki m~esza ~Il( ze S?ba tuz przed malowaniem, a ~esza?mct nalezy uzyc w bardzo kr6tkim czasie, ktory dokladnie okresla producent farby. Typowym _przykladem wyrob6w z tej grupy sa farby poliuretanowe i epoksydowe. . Trzecia grupe stanowia produkty krzemianowo-cynkowe. Cynk i krzemian~ zawart~ ~ tych farbach reagujq ze soba, a Jednoczesn.le proces schniecia chemiczneg.o je~t przys~l1eszony w wyniku pochlaniania WilgOCIz pO"":letrza. , Farby schnace chernicznie nie powmn~ by~ stosowane w niskieh temperaturach, pom~waz w takich warunkach istnieje ryzyko calkowitego zatrzymania procesu wysychan~a. Do zalet, ~ch farb mozna zaliczye bardzo duzq odpornosc na dzialanie rozpuszczalnik6w.

Malowanie i tapetowanie Klasyfikacja wedlug typu spo~wa ., Wyroby akrylowe m~gq bye ~odorozclenczalne lub rozpuszczalmkowe. SpO!:-v~mzastosowanym w preparatach wodorozciericzalnych sq wodne dyspersje akrylowe lub akrylo~o: -styrenowe, Wyroby te sq 2.73 .~azy bard.zleJ trw ale i odporne na zmywame ruz farby winylowe. Zaletami wyrob6w na bazieakrylu sa: duza odpornosc na dzialanie czynnik6w ,a,tmosferycznych i alkalia, dobra przyczepnos~, do p.odl~za, trwalosc barw, mala nasiakliwosc. Moz?a je stosowac na beton, tynki mineralne (stare I nowe) tynki mineralno-polimerowe oraz na odpowiednio przygotowane powloki ze s~arych farb dyspersyjnyeh. Nie nadaja sil(pa.to?Uast ~o m~lowania tynk6w wapiennych. Swieze tynki mozna malowac po 4 tygodniach. Powloki z farb akrylowych sq elastyczne i dobrze maskuja niewielkie pl(knil(~ia mur6w powstale na skutek naprezeri terrnicznych. ~adq farb styrenowo-akrylowych jest ich tendencja do zolkniecia. Spoiwem uzywanym do produkcji wyrob6w akrylowych rozpuszczalnikowych ~q roztwory zywicy akrylowej lub metakrylowej w rozpuszczalnikach, np. estrach, ketonach, weglowodorach aromatycznych. Produkty te tworza ~owloki elastyczne, swiatlo- i te~~.oodporne, mezolknace w czasie eksploatacJ~ I 0 bardzo dobrej przyczepnosci nawe~ do. metYPow7ch podIozy, Powloki odznaczaja Sll( wysokim poly: skiem, kt6ry utrzymuje sil(. pr~ez bardzo dlugi czas eksploatacji. Zalicza Sll(Je do farb schnacych fizycznie. .. Wyroby alkidowe (ftalowe). Do ich p~oduk.cJI sa stosowane zywice. al~~owe tlus~e, .sr~dmotluste i chude. Wlasciwosci farb takie J~. cz~ schniecia, elastycznosc, odpornosc na dzialanie rozpuszczalnik6w i czynnik6w atmosferycznych itp. zaleza od rodzaju i ilosci k:vas?w tluszczowych zawartych w czasteczce zywlcy. Do zalet powlok otrzymanych z farb alkidowych naleza: odpornosc na czynniki atmosferyczne (deszcz, slorice itp.), duza !atwose stosowania oraz dobre nawilzanie podloza (zwlaszcza przez farby na bazie tlustych zywic al!dd~wych). pod: stawowa wadq farb alkidowych jest ich ~~a od pornose na chernikalia i rozpuszczalmki. poza tym nie mogq bye one stosowane do malowa-

Malowanie 771 nia stali ocynkowanej, cynku, konstrukcji podwodnych, wewnl(trznych czesci zbiornik6w, powierzchni alkalicznych (swiezych tynk6w) oraz powierzchni pokrytych farbami krzemianowo-cynkowymi. Zastosowane na zewnqtrz po dluzszym czasie traca polysk i ulegajq kredowaniu. Z uwagi na swoje wlasciwosci farby alkidowe sq chetnie stosowane do prac renowacyjnych. Nie nadaja silt jednak do nakladania w grubych warstwach, gdyz zbyt gruba powloka farby ftalowej ulega zmarszczeniu. Wil(kszose zywic alkidowych zwykle zawiera w swoim skladzie bezwonnik ftalowy, dlatego farby te sq nazywane rowniez ftalowymi. W celu uzyskania farb ftalowych 0 specjalnych wlaseiwosciach zywice alkidowe uzywane do ich produkcji modyfikuje silt fizycznie lub mechanicznie. Do modyfikacji zywic alkidowych najczl(sciej stosuje silt: - zwiazk] winylowe; otrzymuje silt farby ftalowe 0 kr6tszym czasie schniecia, lepszej adhezji oraz wieksze] odpomosci na zanieczyszczenia z atmosfery; - iywice silikonowe; otrzymuje silt farby o krotszym czasie schniecia oraz wieksze] odpornosci na dzialanie czynnik6w atmosferycznych; - zywice aminowe; otrzymuje silt farby 0 duzej odpornosci chemicznej i mechanicznej, ale jest to zalezne od proporcji obu skladnik6w w mieszaninie (ze wzrostem ilosci iywicy alkidowej wzrasta elastycznosc i przyczepnose, rnaleje twardosc i odpornosc cherniczna). Do wytwarzania i rozcienczania farb produkowanych na bazie tlustych i sredniotlustych zywic stosuje silt zwykle benzyne lakowa, a do farb na zywicach chudych ksylen. Wyroby bitumiczne. Spoiwo farb bitumicznych bazuje na asfaltach, smole poweglowe] i produktach pochodnych. Do podstawowych zalet powlok otrzymanych z tych wyrob6w zaIicza siltodpornose na slabe kwasy i alkalia, sole, wodl( morska oraz srodowisko agresywne. Natomiast ich podstawowe wady to mala odpomose na dzialanie olejow roslinnych, Wl(glowodor6w i innych rozpuszczalnik6w. Z uwagi na czarny kOlor (nl\iczl(sciej, ale rnozliwe sq rowniez kolory jasne) farby te znalazly zastosowanie do malowania podwodnych cZl(sci konstrukcji, wnl(trz zbiornik6w, jako podklad pod izolacjl( itp. Farby te dose trudno pokrywa silt innyrni farbami, pomewaz wystepuje zjawisko tzw, krwawienia, czyli przechodzenia skladnik6w farby bitumicznej przez jasna powloke farby na nia nanoszonej. Farby te zalicza silt do schnqcych fizycznie. Wyroby chlorokauczukowe. Jako spoiwo znaIazl tutaj zastosowanie chlorowany kauczuk z dodatkiem niezmydlajqcych silt plastyfikator6w. Do podstawowych zalet powlok z wyrob6w chlorokauczukowych naleza: duza odpornose na dzialanie kwas6w i alkali6w, a takze wodo. odpornosc, Jako wady nalezy wymienlc brak odpornosci na rozpuszczalniki oraz roslinne i zwierzeca oleje i tluszcze, szybkie zanikanie polysku oraz tendencjs do z61kniyeia i kredowania powlok, zwlaszcza jezeli sa stosowane na zewnqtrz. Wyroby te sq zaIiczane do farb odpornych chemicznie, dlatego rnoga bye stosowane nawet w najbardziej zanieczyszczonym srodowisku, jednak wymagajq odpowiedniego przygotowa. nia powierzchni (najlepiej obr6bki strumieniowo-sciernej), Zwykle sq nakladane przez natrysk hydrodynamiczny bezpowietrzny lub za pornocq walka, Farby chlorokauczukowe sq rowniez produko. wane jako wyroby typu High-Build - HB (tiksotropowe), co umozliwia wykonywanie powlok o znacznej grubosci podczas jednego natrysku. Nalezy jednak pamietac, ze przy duzyrn wietrze i w niskiej temperaturze wierzchnia warstwa powloki z farb chlorokauczukowych typu HB wysycha bardzo szybko, gdy warstwy glebsze moga zawierac jeszcze rozpuszczalnik; taka sytuacja sprzyja powstawaniu Iicznych wad powloki. Jako rozpuszczalnjjj do tego typu wyrob6w sq stosowane zwykIe wyg!owodory aromatyczne. Farby chlorokauczukowe naleza do grupy farb schnqcych fizycznie. Wyroby epoksydowe. Spoiwo zastosowane w tych farbach rna postac roztworu iywic epoksydowych lub epoksyestrowych z dodatkiem iywic melarninowyeh lub mocznikowych bqdz innych modyfikator6w. Farby te sq produkowane jako dwuskladnikowe. Obydwa skladniki miesza sie ze soba w seisle okreslonych proporcjach wagowych lub objytosciowych tui przed pomalowaniem powierzchni.

~!alowanie i tapetowanie 772 zmieszanymi ze soba przed u~yci~m farb, zalio wymalowaniu Zalety powlok otrzymanyc h p cza sie je do schnacych ehemlczme . . f bami to: znaczna twardose, dobra przyW by klejowe. Spoiwo wyrob6w zaliczanych tyrru ar " "CI cha " do stali dobre wlasclwOS me dOY~~grupy stanowia kleje roslinne, celulozoczepnosc, h h . (lepsze niz w przypadku farb sc nacyc we kazeinowe lub glutynowe. Ze wzgledu na mczne ,, dole nie) bardzo duza odpornosc na wo C:;, rodzaj zastosowanego spoiw~ far~y te s~ barfizycz , I iki je, chemikalia i rozpus~~za ru . . _ dzo wrazliwe na wilgoc i dZlalamc: w?dy, dlaWad to: koniecznosc prz~go~owan~a. po . tego me sa zalecane do pomieszczen wIlgotnych wier~chni przez obr6bkc:; strumlemowo-sclern~, i wymalowan na zewn~trz. .' stosunkowo szybka utrata polysku oraz kr~~OWada tych wyrob6w jest r6wmez mala przywanie powloki narazonej na dlugotrwale zia" czepnosc nowych powlok do powlok utworzo. " lanie promieni slonecznych. ,. nych z farb klejowych, co wymusza komecznosc W celu wyeliminowania wad wlasClw~ch typousuniecia tych powlok, a tym. samyrn v.:~rost wym farbom epoksydowym w ostatmch latach naklad6w pracy, Farby te mozna nanOSIC na wyprodukowano farby epoksydowe m~d~fikowszystkie rodzaje tynkow wewnc:;~:znych, tapewane: bezrozpuszczalnikowe, wodorozclenczalty itp. Wyroby z tej grupy sa dZIS rzadko stone oraz epoksydowo-bitu.micz~e. Farby bezrozsowane. puszczalnikowe wymagaja takze dob~ego przyWyroby kazeinowe s~ w zasa~zie ~ewn~ odgotowania podloi:a 0 wysokim stopmu chropomiana wyrob6w klejowyeh, pome~a.z s~OlweI? watosci. Otrzymane powloki sa odpo.r~e ~~ udejest tutaj klej kazeinow~ lub rzadziej rmeszarurzenia i scieranie. Preparaty te um?z.hwIaj~ nana kazeiny i ciasta wapiennegc. . lozenie warstwy wymaganej grubosci w ramac~ Zaleta tych farb jest duza odpornosc na alkaha jednej operacji. Nakladanie farb e~oksydowyc oraz odpornose na zmywanie. Najlepszym pod~ bezrozpuszczalnikowych wymaga jednak zasto[ozem dla powlok z farb kazei~o:vych sa ~nki sowania odpowiedniego sprzetu. . ne ale moi:na je r6wmez stosowac na wapien , kl . Farby epoksydowe wodorozcieiiczalne sll przepodloi:a przeznaczone pod farby ej~we oraz znaczone do wykonywania pow~ok wewn~trz na materialy drewnopoehodne. Obecme wyropomieszczen, w kt6rych jest komec_zne odpro~ by te sa rzadko stosowane. . wadzanie tadunkow elektrycznych, 1 moga b~c Wyroby krzernianowe (silikatowe). Do tej grunakladane na beton, stal ocynkowan~ 1 alumipy farb naleza farby krzemianowe, produkowanium. ,,' ne na spoiwie ze szkla wodnego potas0v.:ego W farbach epoksydowo-bitumic~nych czesc zy(krzemian potasowy), oraz farby dyspersyjnowicy epoksydowej zostala zastepiona sI?ol~ we-krzemianowe, kt6rych spoiw? tw~rzy szklo glow~ lub i:ywicami wc:;glowodorowyml. P~wl~wodne z dodatkiem dyspersjl pohmerowyeh ki otrzymane z tych wyrob6w charakt~~yzuH Sl~ . , odk6w hydrofobowyeh. S~ to produkty wyduzo wic:;kszllodpornosci~ na wode mz powloki ~;~rzane wg nowych technologn o. doskO;:~ z niemodyfikowanych farb epo~s~dowych, ale lych wlasciwosciach. OdznaczaH SIC:;. ~ar jednoczesnie odznaczaj~ sie ~m,ejszll odporno~ duza odpornosci~ na dzialanie czynmkow atscill na dzialanie rozpuszczaln~k?~. Ze wzgled mosferycznych i zabrudzenia, bardzo dobra na te wlasciwosci oraz najczc:;sclej czarny kolor przyczepnosci~ do podloi:y mineralnych or~ znalazly one zastosowanie do malowama konbardzo duza przepuszezalnosci~ pary wodneJ strukcji podwodnych. . i gaz6w. , .' Rozpuszczalnikami stosowanyrm ~o f~rb epokNiew~tpliw~ zaleta tych wy.rob6v.: ~est r?w~: sydowych sa estry i ketony, nato~ast jako rozodpornose na wilgoe, co daje mozhwosc rna _ cienczalniki stosuje sic:;alkohole 1 wc:;glowodory wania powierzchni zawilgoco~ych. ~arby krze_ aromatyczne. mianowe znalazly zastosowame ~arowno do ~_ podczas nakladania i twardnienia powl?k z far~ nowacji starych, jak i malo:s:ama nowych ~ epoksydowych temperatura nie powmna byc wierzchni. Moi:na je nanOSIC na b~ton, t~ sinii:sza nii: 15°C. . wapienno-cementowe, stare powloki z far 't poniewai: wyroby te wysychajll w wymku.reak~ likonowych i krzemianowych, a nawet eterru cji chemicznej zachodz~cej mic:;dzyskladmkaml

Malowanie

773 Wtasciwosci powlok z tych wyrob6w zaleza od uzytego do produkcji farby plastiku. Niewatpliwa zaletq farb lateksowych jest to, ze w trakcie malowania i wysychania nie wydzielajq sie zadne szkodliwe rozpuszezalniki. Wyroby nitrocelulozowe. Spoiwo w tych farbach rna postac roztworu nitrocelulozy w estrach lub ketonach z dodatkiem weglowodorow arornatycznych i alkoholi. 0 wlasciwosciach farb deeyduje zastosowany gatunek nitrocelulozy oraz plastyfikatory. Otrzymane powloki Sq twarde, elastyczne i dekoracyjne. Farby nitrocelulozowe Sq uzywane jako farby podkladowe i emaIie szybko schnace oraz jako emalie benzynoodporne. Wyroby olejne. Moina tutaj wyroznic dwie grupy produkt6w: farby olejno-zywiczne oraz farby olejne pokostowe. Farby olejno-zywiczne Sq wytwarzane na spoiwie produkowanym przez stapianie w wysokich temperaturach zywic twardych, najczesciej fenolowych lub fenolowo-formaldechydowych, modyfikowanych kalafonia lub niernodyfikowanych, z olejami schnqcymi, glownie lnianym i tungowym. Gl6wne wady tych wyrob6w to brak odpornosci na alkalia oraz tendencja do zolkniecia i kredowania. Sq jednak wodoodporne i moga bye stosowane do malowania czesci zanurzonych w wodzie. Farby olejne pokostowe Sq produkowane na bazie olejow (lnianego lub w mieszaninie z innymi olejami) zageszczonych w wyniku polimeryzacji termicznej lub utleniania. Wyroby te charakteryzuja sie dobra przyczepnoscia oraz duza elastycznoscia, Moga bye stosowane jako farby podkladowe i nawierzchniowe na powierzchnie drewniane oraz jako farby zewnetrzne antykorozyjne. Wyroby poliuretanowe Sq stosowane gl6wnie do nanoszenia na podloze stalowe, ale nie tylko. Farby te mozna podzielic na trzy grupy: dwuskladnikowe, jednoskladnikowe oraz uretanowe, tzw. uralkidy. Farby dwuskladnikowe nanosi sitt na podloi:e bardzo dokladnie przygotowane, najlepiej metodq strumieniowo-sciernq. Do zalet powlok ui:ytkowych z tych farb nalei:y zaIiczye: znacznq twardose, dobrq przyczepnose do stali, dobre wlasciwosci mechaniczne, dui:q odpornose na

Dzieki duzej odpornosci na alkali a mozna je stosowac na swieze tynki przed zakoriczeniern okresu karbonatyzacji. Farby na spoiwie krzemianowym rnozna nanosic w zasadzie tylko na podloza mineralne, nie nadaj~ sie do malowania pcdlozy gipsowych oraz pomalowanych juz farbami na spoiwach akrylowych i alkidowych. Druga grupe farb krzemianowych stanowia wyroby produkowane na spoiwie z czesciowo zhydrolizowanym krzemianem etylu, kt6ry jest rozpuszczalny w alkoholaeh. W celu uzyskania dobrej przyczepnosci podloze powinno bye poddane obrobce strumieniowo-sciernej, aby zapewnic odpowiednia czystosc i szorstkosc, W przypadku farb dwuskladnikowych nie nalezy przekraczac czasu uiycia mieszaniny po zmieszaniu skladnik6w. Swiezo utworzona powloka jest porowata i po naniesieniu farb nawierzehniowych moga powstawac pecherze, Aby temu zapobiec, stosuje sie specjalne farby lub naklada sie bardzo cienka powloke moeno rozciericzonej farby nawierzchniowej. Farby krzemianowe powinny bye przernalowane farbami niezrnydlajacyrni sie, np. epoksydowymi, chlorokauczukowymi. Przed malowaniem powierzchnie nalezy dokladnie oczyscic przez zmycie woda pod cisnieniem lub szorowanie szczotkami. WlasnoSci antykorozyjne farb krzemianowych Sq nieco lepsze niz farb epoksydowych. Przy wlasciwym nakladaniu i utwardzaniu powloka farby krzemianowej rozpuszczalnikowej jest bardzo twarda, odporna na scieranie, wysokie ternperatury, wode i rozpuszezalniki, nawet chlorowane. Powloka nie jest odporna na dzialanie kwas6w, a w przypadku farb barwionych pylem cynkowym rowniez na dzialanie zwiqzk6w alkalicznych, Wyroby lateksowe. Spoiwo w farbach lateksowych stanowiq zawieszone w wodzie bardzo drobne kulki plastiku. Po wyparowaniu wody kulki wi~i:ll sic:;ze sobq i barwnikiem, tworzqC trwal~ i estetyczn~ powlokc:;.Farby te mog~ bye stosowane zar6wno wewnlltrz, jak i na zewnlltrz pomieszczen do malowania scian, sufit6w, podlog oraz stolarki. "Surowe" drewno na zewnqtrz bUdynku przed pomalowaniem farbll lateksowll powinno sic:;zagruntowae farbq alkidowll.

Malowanie i tapetowanie 774 wode, chemikalia i rozpuszczalniki. Farby te utwardzajq sie w wyniku reakcji chemicznych zachodzqcych po polqczeniu obydwu skladnik6w, dlatego czas ich ui:ycia jest ograniczony. Jako utwardzacz moze bye zastosowany izoejanian aromatyczny (powloki szybko tracace polysk i i:6Iknqce) lub alifatyczny (powloki 0 dlugotrwalym polysku i niei:olknqce) .. Farby jednoskladnikowe utwardzajq sie przez przylqczanie wilgoci atmosferycznej. Farby uretanowe sa rowniez wyrobami jednoskladnikowymi, ale schna wskutek przylllczenia tlenu z powietrza. Do najwai:niejszych zalet powlok otrzymanych z farb uretanowych naleza: odpornose na czynniki atmosferyczne (deszcz, slorice itp.) oraz latwosc stosowania. Wyroby te moga bye modyfikowane przez dodanie i:ywic w~glowodorowych lub smoly w~glowej, co w dui:ym stopniu wplywa na wlasciwosci otrzymywanych powlok. Jako rozpuszczalniki w farbach poliuretanowych sa stosowane estry, ketony i w~glowodory aromatyczne. Nalezy jednak parnietac, ze rozpuszczalniki nie moga zawierae nawet minimalnej domieszki wody, z kt6rej w wyniku zachodzqcych reakcji wytwarza sie dwutlenek wegla, ktory z kolei moze powodowae uszkodzenia powloki. Minimalna temperatura, w jakiej moga bye uzywane farby poliuretanowe, nie moze bye nizsza Wyroby wapienne. Farby tego typu sa mieszanina rozrzedzonego ciasta wapiennego i pigment6w oraz ewentualnie innych spoiw. Najlepsze podloi:e do nanoszenia farb wapiennych stanowia tynki wapienne oraz stare powloki wapienne. Wyroby z tej grupy charakteryzuje dobra przepuszczalnose pary wodnej oraz wtasciwosci dezynfekujqce. Powazna wada jest natomiast mozuwosc luszczenia sie powlok, co jest spowodowane Iqczeniem sie wapna z siarka zawarta w powietrzu, w wyniku czego powstaje latwo tuszczacy sie gips. Obecnie farby wapienne sq rzadko stosowane, gl6wne do renowacji obiekt6w zabytkowych oraz do wymalowari piwnic, garazy, pomieszczeri gospodarczych itp. Wyroby winylowe produkuje sie na bazie wodnej dyspersji octanu winylu lub chlorku winylu. Farby winylowe sa tanie, ale wymalowane nimi powierzchnie charakteryzujq sie mala trwatoscia, niska wodoodpornosciq, slaba przyczepnoscia do podloi:y mineralnych oraz sq podatne na hydroliz~. Farby takie nie nadajq sie do malowania swiezych tynk6w, a z uplywem czasu staja sie twarde i kruche; sq niech~tnie stosowane. W celu wyelirninowania wymienionych wyzej wad tych farb jako spoiwo stosuje sie kopolimery octanu winylu z monomerami, np. akrylowymi czy rnaleinianem dwubutylu. Dzi~ki ternu powloki uzyskuja lepsza przyczepnose do podloza (mozna je stosowae na beton, cegle, tynki), sa bardziej elastyczne i odporne na dzialanie promieni UV. Doskonale nadajq sie do nanoszenia na nowe tynki, jak i do prac renowacyjnych. Swiei:e tynki mozna malowac po okresie 4 tygodni. W przypadku winylowych farb rozpuszczalnikowych najbardziej odpowiednimi rozpuszczalnikami sa estry i ketony, a rozcienczalnikami aromatyczne w~glowodory, np. ksylen lub toluen. Farby te schna fizycznie i sq odporne na dzialanie kwas6w i alkalicznych zwillzk6w ze srodowiska. Dodatkowo sq odpome na oleje mineralne i alifatyczne rozpuszczalniki, lecz nieodpome na estry i ketony, W tablicy 24.1 zestawiono wlasciwosci powlok i om6wiono zastosowanie wybranych rodzaj6W farb i lakier6w.

vtalowante
Tablica 24.1. Wlasciwosci

775
powlok i zastosowani ie wyb ranych rodzaid . • ~ow ~ b I Iakirerow (wg autor6w i [28]) rar i Wlasciwosci

Rodzaj spoiwa akrylowe wodorozciericzalne

powlok

. Zastosowame do nanoszenia na beton, tynki mineraln7 (stare i nowe), tynki mineralno-polimerowe oraz na odpowiednio przygotowane powloki ze starych farb dyspersyjnych

d~za odpornosc na dzialanie czynnikow atmosferycznych i alkalia dobr~. przyczepnosc do podloza, 'trwaI~sc barw, mala nasiakliwosc; powlok! s~ e.lastyczne i dobrze maskuja niewielkie p~kn!~~ia rnurow powstale na skutek naprezen termicznych, farby ~9're~0",,:0-akrylowe ajq tendencje do m
zolkniecia

akrylowe rozpuszczalnikowe

d?bra przyczepnosc do roznych, nawet metypowych podlozy, otrzymane powloki sll elastyczne oraz swiatlo- i termoodp?rne, niezolknqce w czasie eksploatacji

do pokrywania stali i metali lekkich tworzyw . sztucz~ych, szkla, pl6t~ na, tyn kow wapiennych, wapienno-cernentowych, eementowych aipsowych, element6w z cegly, 'bet~nu, ?rewna, plyt gipsowo-kartonowych I drewnopochodnych do ochrony element6w drewnianych emalie syntetyczne schnqce w pieeu o zaletach estetycznych i ochronnych: podklady i emalie chernoutwardzalne '

alkidowe ":I0d~fikowane zywrcami aminowymi
alkidowe

do~r~ przyczepnosc do drewna, wiasciwosci dekoracyjne d~za odpornosc mechaniczna i chemlczn~; ze ,,:,zrostemzawartosci zywicy alkl~~,,:,eJw ukladzie wzrasta elasty;~~ose I przyczepnosc, maleje twardose I odpornosc chemiczna :-vysoki polysk, dobra przyczepnosc I elastycznosc oraz odpornosc na wplywy atmosferyczne odpornosc na slabe kwasy i alkalia, wod~ rnorska, sole oraz agresywne srodowisko, brak odpornosci na oleje roslinniki weglowodory i inne rozpuszczal.
ru

alkidowe rnodyfikowane olejami

farb~ sy~tetyczne podkladowe antykorozyjne I nawierzchniowe, do ochrony element6w drewnianych, drewnopochodnych, metalowych

Bitumiczne

?o malowania czesci podwodnych I wnetrz zbiornik6w oraz pod izolacje

niz 5°C.

Wyroby silikonowe. Spoiwo tych farb produkuje sie na bazie dyspersji akrylowej lub styrenowo-akrylowej i emulsji silikonowej. Sq to farby lqczqce w sobie zalety farb krzernianowych i dyspersyjnych. Farby te wyrozniaja sie sposr6d innych bardzo dobra przepuszczalnosciq pary wodnej oraz niska absorpcja wody. Pozostale zalety tych wyrob6w to odpornosc na dzialanie promieni UV, kwasnych deszczy oraz duza przepuszczalnose gaz6w, co umozliwia odparowanie wilgoci z podloza Farby silikonowe mozna stosowac praktycznie na kazde podloze, zar6wno na powierzchnie nowe, jak i przeznaczone do renowacji. Farby te charakteryzujq sie dobra przyczepnosciq do powierzchni niemalowanych i do starych powlok. Wada tych produkt6w jest ich stosunkowo wysoka cena.

Chlorokauczukowe

twarde, szy~k.o s~hnllce powloki owado-, • ples~l.o- I chemoodporne o .wlasclwo.scl~~h mechanicznych zaleznych od ilosci zrniekczaczy d?bra przyczepnosc do podloza; powloki twarde chemoodporne; dekoracyjne

podklady i emalie antykorozyjne odporne na wode, klimat tropikalny: wilgo~ny, .kwasy, niekt6re zasady' oraz dzialania atmosfery przemyslowej podklady i ernalie chemoodporne epoksydowe; podktady i emalie epoksyest.rowe antykor~JZyj!lei chemoodporne, w budow~letwle uzywa sie ich p;zede wszystkim do pokrywania podlog betonowych ~o m~ow.an.iazbiornik6w, w tym takze ~blOrmkow wody pitnej i srodkow spozywczych

epoksydowe

~ " .g

E'
tfr
c

epoksydowe bezrozpuszczalnikowe

~ymag~~ dobre przygotowanie podloza 0 du~eJ.c~r?powatosci; odporne na ud.erz~ma I scieranie; mozliwosc nalozenia ~arst~y wymaganej grubosci podczas jednej operacji powlo~ wewnatrz pornieszczeri odprowadzajace ladunki elektryczne

epoksydowe wo-

-

dorozciericzalnc

do nanosze~i~ na beton, stal ocynkowanlj, alummlUm

7 76
Tablica 24.1 cd.

Malowanie i tapetowanie

Malowanie

777
Wlasciwosci powlok
bardzo duza odpornosc na dzi~lani:: czynnik6w atmosferycznych, wilgoc, alkalia i zabrudzema,. bar~zo dobra przyczepnosc do podlozy mmeralny,:~ oraz bardzo dobra przepuszczalnosc pary wodnej i gazow

Rodzaj spoiwa

Zastosowanie
do renowacji oraz m.alowani~ ,nowych powierzchni; mozna je nanosic na beton, tynki wapienno-cement?we, st~e powtoki z farb silikono,:"ych ~Ja:zem~a: nowych, a nawet et~rmt; .dz1crki duze~ odpornosci na alkalia rnozna ~toso,:",ac na swieze tynki prz~~ zakoriczeniem procesu karbonatyzacji i chemood_porne; do zabezpieczania powierzchni stalowych antykorozyjne

24.1.3.

Rozpuszczalniki Tablica 24.2. Zastosowanie rozpuszczalnik6w ~ Nazwa handlowa Rozpuszczalnik uniwersalny Neobisol Benzyna cyjna ekstraknajczt;:sciej spotykanych Zastosowanie

krzernianowe

~ o ~ 0
:'!S

wodorozcieri-

czalne

~
os

'"
t:

'" ~ c

.~

krzernianowe
rozpuszczalnikowe

~

bardzo duza twardosc, odpornosc na scieranie. wysokie temperatury, wod~ i rozpuszczalniki nawet chlorowane; brak odpornosci na kwasy, a w przypadku farb. ~arwio~ych pylem ~ynkowym r6wmez na dzialanie alkalii

Rozpuszezalniki to ciecze lotne, kt6ryeh zadaniern jest przeprowadzenie spoiw w roztw6r w celu umozliwienia powstania eienkiej powloki pocz~tkowo plynnej przeehodz~eej (w miare odparowywania rozpuszezalnika) w cialo stale. Rozpuszezalniki sa przewaznie mieszanin~ wl(glowodor6w alifatyeznyeh, eyklicznyeh i aromatyeznyeh oraz keton6w, alkoholi i estr6w alifatycznyeh. Wybierajac rozpuszezalnik, naleZY pamietae, iz musi on bye dostosowany do danego rodzaju farby pod wzgll(dem rozpuszezalnosei, reaktywnosci w stosunku do podloza, szybkosci odparowania oraz sposobu nanoszenia. ile dobrany moze sprzyjac .warzenn; sie" farby, pogarszaniu przyezepnosei do podloza, powstawaniu pecherzy lub matowieniu farby. Niedopuszezalne jest rnieszanie rozpuszezalnik6w z woda, Nawet niewielka jej zawartose moze spowodowae, ze rozpuszezalnik nie bedzie nadawal sie do uzytku, dlatego tez powinien bye on przeehowywany w hermetyeznie zamknietyej, opakowaniaeh. rozpuszezalniki, nalezy pamietac, z nieh wydziela opary szkodliwe czlowieka i srodowiska, Stosujqc

I

do wicrkszosci farb: ftalowych. celulozowych, olejnych, poliwinylowych, chlorokauczuko_ wych i chemoutwardzalnych gl6wnie do mycia lub odtluszczania; niepolecana do farb olejnych

Rozpuszczalnik lakier6w Rozcienczalnik karbomidowy Rozpuszczalnik tro

do do farb ftalowych, i asfaltowych

do wyrob6w ftalowych i ftalowo-karbomidowych Niglownie do odtluszczania i mycia, ale takze malowania emaliarni i lakierami celulozowymi i chlo-

Lateksowe

zalezne od rodzaju zastosowanego spoiwa

zarowno wewnqtrz, jak i na zewnqtrz do malowania tynkow, podl6g oraz stolarki: surowe drew no na zewnatrz budynku przed. pom~lowaniem farbq lateksowa powmno Slcrzawsze zagruntowac farbq alkidowq

Rozpuszczalnik do do farb poliwinylowych wyrob6w poliwiny- rokauczukowych lowych i chlorokauczukowych

N itrocelulozowe

twarde, elastyczne, szybko schnace, dekoracyjne; 0 wlasciwosciach !arb decyduje zastosowany gatunek nitrocelulozy oraz plastyfikatory
dobra przyczepnosc i elastycznosc

jako podklady i emalie szybko schnace oraz jako ernalie benzynoodporne

olejne pokostowe
c:: .<;,

5

'"

farby olejne podkladowe i na~ierzchniowe na drewno, farby olejne .ze: wnetrzne do ochrony antykorozyjnej w klimacie urniarkowanyrn emalie olejno-zywiczne zewnetrzne i wewnetrzne; emalie wodoodporne

wiekszosc

ze dla

olejne zywiczne

zalezne od zawartosci zywicy wplywajacej na wzrost twar~o.s~i i polysku oraz spadek elastycznosci I przyczep-

nosci Poliuretanowe

"rozpuszczalnik" jest za"rozeienezalnik". Trzeba pamietac, ze dziatanie tych substaneji jest zupelnie inne (glownym zadaniem rozcienezalnik6w jest zmniejszenie lepkosci farby) i nie nalezy ich mylic,

Bardzo czesto termin stll:powany terminem

Rozpuszczalnik do do lakierow i farb epoksydo, wyrobow epoksy- wych oraz wiekszosc] farb chedowych moutwardzalnych Terpin ekologiczny rozpuszczalnik do farb ftalowych i olejnych Rozpuszczalniki rozpuszczalniki specjalistyczRC - 01..;.-12 ne do wyrob6w celulozowych. wlasciwosci i zastosowanie sa zgodne z PN-C-81951:1997 Rozpuszczalniki do farb ftalowych; wtasciwosci RF i zastosowanie zgodnie z PN-C-81950: 1997

zaleznie
spoiwa

od

rodzaju

zastosowanego

zlownie do antykorozyjnego zabez~ie~zania powierzchni stalowych, mozna takze nanosic na drewno
praktycznie na kazde podloze mi_ne~aIne zarowno na nowe powierzchnie, jak i przeznaczone do renowacji

W tablicy 24.2 podano nazwy handlowe i zastosowanie najezl(Sciej stosowanyeh rozpuszezalnik6w.
24.1.4. Pigmenty Pigmenty s~ to substaneje barwne w stanie rozdrobnienia stosowane do wyrobu farb, nadajace im okreslony kolor oraz wlaseiwosci kryj~ee. Niekt6re pigmenty oprocz wlasciwosci barwienia substaneji wykazuja takze inne eeehy, np.: sWieeenie (luminofory) lub zmiane barwy wywolan~ zmiana temperatury (pigmenty termoCZule). Pigmenty og6lnie mozna podzielic na organiezne i nieorganiezne. Pigmenty nieorganiezne (mineralne) dzieli sie na naturalne i sztuczne (sole i tlenki metaIi otrzymywane sztueznie). Do nieorganieznyeh

Silikonowe

bardzo dobra przepuszczalnosc P;U:Y wodnej i innych gazow, ~isk~ absorp~ja wody, odpornosc na dzialanie promieni UV, kwasnych deszczy, dobra pr~yczepnosc zarowno do powierzchni memalowanych, jak i starych powtok mala trwalosc, niska wodoo~porn?sc, slaba przyczepnosc do podt?z~ mineralnych, z uplywem c.zasu staJll Slcrtwarde i kruche; powtoki z farb. mO,drfikowanych majlj lepsze wlasc~woscl, np. modyfikowane monomeranu akrylowymi odznaczaja sie lepszlj. ~rzyczepnoscia do podloza, sa bardziej .ela~tyczne i odporne na dzialanie promiem UV

zalieza sil( takze pigmenty otrzymywane z metali niezelaznyeh, np. glinu, miedzi i ieh stop6w.

Naiczesciej
pujace

w budownietwie stosuje pigmenty nieorganiezne: biel olowiana,

sie nastebiel

- biale - biel eynkowa, tanowa, ezarne - sadze, - zolte - z6lcien z6lcien eynkowa,

ty-

Winylowe

do powierzchni z betonu, cegly, na tyn. ki zarowno nowe, jak i przeznaczone do renowacji

kadmowa,

zolcieri

ehromowa,

lazowa,

ezerwone - czerwien kadmowa, cynober, glejta olowiana, minia olowiana, czerwien ze- zieleri - ochra, ehromowa, umbra, lazur miedziowy. zieleri szwajn-

-

zielone fureka, brunatne blekitne

•..

j

- ultramaryna,

778 izmentow p"

Malowanie i tapetowanie

Malowanie 779

Tablica

24.3. Wlasciwosci

i zastosowarue

Rodzaj pigmentu Pigmenty zelazowe

Zastosowanie* ze wzgledu na nietoksyc.znosc i ~iska eerie bardzo ch"t~le sq uzywane do farb dekoracyjnych, przemyslowych i podkladowych, a takze do barwienia wyrob6w budowlanych i tworzyw sztucznych do barwienia farb i emalii, a zwlaszcza farb przemyslowych ze wzgledu na ich wysoka te~m?odpornosc, poza tym do ~ar~lema tworzyw sztucznych, szkliw 1 m_as ceramicznych oraz wyrobow budowlanych do barwienia tworzyw sztucznych, emalii, szkla, farb i lakierow oraz wyrob6w budowlanych

Wlasciwosci" silnie barwiqce ., - duza odpornosc na dzialanie czynmkow atmosferycznych . - odpornosc na al~ah.a , . , - mozliwosc barwienia roznych wyrobo~. - najczesciej produkowane w kolorach zoltym, oranzowyrn i czerwonym dobra odpornosc termiczna ., - duza odpornosc na dzialanie czynmk6w mosferycznych - silnie barwiace - obojetne chemic~ni~ •. . - rnozliwosc barwienia na rozne kolory - stosowane w wielu galeziach przernyslu at-

przy oscieznicach drzwi i okien, w celu odnalezienia miejsc spekari. Ewentualne szczeliny wypelnia sie elastycznll masa akrylowa. Nie nalezy stosowac do tego celu mas silikonowych, poniewaz w zasadzie nie dajq sie one pomalowae. Drobne odpryski i pekniecia tynk6w nalezy wypelnic gladzia tynkowa. Powszechnie stosowane kiedys tzw. bialkowanie, czyli pokrywanie tynk6w roztworem wapna, jest powaznym bledem technologicznym. Warstwa wapna nie jest spoista i po malowaniu farba latwo ulega zluszczeniu. Obecnie rozwiazaniern zalecanym przez producent6w farb jest zagruntowanie tynku specjalnq farbq ernulsyjnq do gruntowania, kt6ra dOdatkowo wygladza tynk i zmniejsza chlonnose podloza, co pozwala w niekt6rych przypadkach poprzestac na jednej warstwie farby nawierzchniowej. Nowy tynk mozna rowniez pomalowac rozcieriozona farba emuIsyjnq jako warstwq gruntowa i po wyschniyciu naniesc 1 lub 2 warstwy farby w zaleznosci od jakosci powloki tynkarskie] i farby. Nowe tynki gipsowe nalezy najpierw zaimpregnowac specjalnynn bezbarwnymi preparatami na bazie akrylu, a nastepnie pomalowae jedna warstwq farby emuIsyjnej do gruntowania i jedna lub dwiema warstwami farby emuIsyjnej nawierzchniowej. Do gruntowania mozna rowniez uzyc rozcienczone] farby przeznaczonej do rnalowania scian, lecz jest to rozwiazanie mniej korzystne pod wzgledem ekonomicznym i estetycznym. Tynki gipsowe powinny dojrzewac, ale okres ten moie bye kr6tszy niz przy tynkach tradycyjnych. Warunkiern przystqpienia do gruntowania jest, aby kiana byla sucha i jednolita na calej powierzchni. Podloze przygotowane do malowania powinno ponadto bye gladkie, r6wne, pozbawione pylu, kurzu i innych zanieczyszczen. Przy malowaniu kolorami slabo kryjacymi jest zalecane polozenie pierwszej warstwy bialej, w6wczas iatwiej jest uzyskac jednolita bawe, Wazne jest rowniez, aby podloze bylo jednakowo gladkie, gdyz w przeeiwnym razie kolor moie nie bye jednorodny.

z kurzu, usuniecia niepotrzebnych gwozdzi, hak6w itp. oraz uzupelnienia ubytk6w tynku rnasa szpachlowq, a drobnych pykniycelastycznq masq akrylowq, Jesli pomieszczenie bylo poprzednio malowane farba klejowa lub wars twa farby na scianie jest zbyt gruba, nalezy jq bezwzgled, nie usunqo. Powierzchnie przeznaczone do malowania farbami klejowymi gruntuje sie 1-;.-2,5-proc. roztworem wodnyrn mydla szarego. Sciany, z kt6rych usunieto tapete lub farbe, nalezy wygladzic najpierw szpachla tynkarskq, a potem wymalowac tak jak nowy tynk. Wygladzac seiany masami szpachlowymi gipsowo-akrylowymi mozna wylacznie w pomieszczeniach nieulegajqcych zawilgoceniu i przemarzaniu. Sciany malowane farba olejna najlepiej jest przetrzec papierem sciernym i odkurzyc, a nastepnie naniese nowq warstwe farby. Jezeli na sci ane pomalowanll farba olejna rna bye naniesiona farba emuIsyjna, farbe olejna naleiy usunqc za pomoca dostepnych na rynku preparat6w do usuwania farb olejnych, co zapobiegnie zniszczeniu powierzchni tynku. W pomieszczeniach zawilgoconych, zle izolowanych, ile wentylowanych i przemarzajqcych dose czesto na malowanych scianach pojawiaia sie wykwity plesni (czerniejqca farba) niedajqce sie zamalowac. Wkr6tce po malowaniu pojawiaja sie na nowo i sa bardzo szkodliwe dla os6b przebywaj'lcych w tych pomieszczeniach. Pierwsza czynnoseiq w takim przypadku jest usuniecie ir6dla wilgoei. Naleiy sprawdzic stan izolacji przeciwWilgociowych mur6w, przemarzajace sciany ocieplic, a niekiedy dokonac nawet zmian w systemie wentylacji obiektu, Nastepnie trzeba zniszczyc grzyb w miejscu jego wystypowania. Jesli zainfekowane powieri:chnie sa juz suche, zeskrobuje sie wszystkie 'warstwy farby az do tynku, nastypnie powierzchnie pokrywa sie srodkiem impregnujllcym przeeiwgrzybicznyrn (preparat musi miec atest do stosowania Wewnatrz pomieszczen). Stosujac impregnat, naleiy przestrzegae scisle instrukcji uzycia. N astep. nie uzupetnia sie braki tynku i tak przygotowanq powierzchniy maluje specjalnymi farbami bioodpornymi, zawieraiacymi specjalne, nieszkodliwe dla ludzi srodki niedopuszczajqce do roz-

Pigmenty

tlenkowe

Pigmenty kadmowe

i.ywe barwy . .• - odpornosc na dzialanie czynmkow atrnosferycznych oraz swiatla . - odpornosc, zwlaszcza na alkalia - odpornosc na wysokie temperatury (nawet do

SOOOe)

- silnie barwiqce - dobrze kryjace - produkowane w trzech podstawowych rach: zoltyrn, oranzowyrn i czerwonym Pasty pigrnentowe w przernysle tworzyw szt~cznych, gl6wnie do .barwi.enia ZYWIC epo~sydowych I pohes~rowyc~, polichlorku winylu, pohuretanow ?raz farb i lakier6w rozpuszczalnikowych

kolo-

* Zastosowanie

1

wlasciwosci

.. .. sq zalezne

nie rnieszaja sie z preparat~~i wodnymi - nie zawieraja rozpuszczalmko~ . - mozliwosc barwienia w pelnej ganue kolorystycznej .,. - powtarzalnosc koloru poszczegolnych partu produkcyjnych ••..... - znakomita odpornosc na swiatlo I dzialanie czynnik6w atmosferycznych - latwe w uzyciu
roznid od p rzedstawionych w tablicy.

od producenta

1

rnogq si

Wsrod pigment6w organicznych wyroznia sie takze pigmenty naturalne _i syntet~czne. Naturalne wystepuja w organizmach zywych (np. chlorofil, sepia, indygo), natomiast synte~yczn.e sq najczesciej nierozpuszczalnymi ~arwmkam~: azotowymi, antrachinowymi, lakarni barwnyrni. Do barwienia farb uzywa sie pigment6w ie~azowych, tlenkowych, kadmowych oraz past pigmentowych (tabI. 24.3).

Elementy juz wykonane, jak pOdl~gi, balu,strady, armatura lazienkowa itp., powmny ~yc zabezpieczone przed zachlapaniem farbami,

Przygotowanie powierzchni no,~ych ty~k6w
Nowe tynki wyrnagaja okresu dOJrze~allIa (nawet do 6 tygodni, choc czas .ten .zalez.y od. rodzaju tynku i farby, jaka bedzie uzyta) 1 dopiero potem mozna przystapic do nastepnych czynnosci. , Powierzchnie nowych tynk6w nalezy przetrzec drewnianym klockiem w celu u~unit<ci.agrud~k zaprawy i zachlapari, a nasteprue powierzchnie tynku odkurzyc, . Przed malowaniem dokladnie przeglada Sl~ wszystkie sciany (rowniez dzialowe), zwlaszcza

24.1.5. Prace przygotowawcze do malowania Przygotowanie pomieszczeri '.
Przed' przystapieniem do robot ~alarskich .z pomieszczeri powinny bye sprzatrnete resztki material6w, sprzety itp.

Przygotowanie powierzchni starych tynk6w
lesli stara powioka farby jest stosunkowo eienka i dobrze trzyma siy tynku, przygotowanie powierzchni ogranicza sie do oczyszczenia sciany

780
woju plesni i innych mikroorganizm6w. S~ one nieznacznie drozsze od zwyklych farb emulsyjnych, ale w spos6b zdecydowany zmniejszaj~ zagrozenie biologiczne.

Malowanie i tapetowanie

Malowanie

781

powierzchni farba do gruntowania. a po jej wyschnieciu nalozenie jednej lub dw6ch warstw farby kryjacej. Powierzchnie narazone na bezposrednie dzialanie promieni slonecznych wyrnagaja niekiePrzygotowanie powierzchni drewnianych dy nawet 3-;.-4-krotnego malowania (zaleznie od Wlasciwe i staranne przygotowanie podloza rodzaju farby). Jezeli zalezy nam na zachowadrewnianego do malowania jest warunkiem uzyniu na malowanej powierzchni rysunku sloj6w skania powlok lakierowych dobrej jakosci, rna drewna, mozna zastosowac lakiery bezbarwne wplyw na zmniejszenie zuzycia materialow rnalub koloryzujace. larskich i pracochlonnosci prac wykonczenioZe wzgledu na zawarte w farbach gruntuj~cych wych, Powierzchnia drewna przeznaczona do szkodliwe dla zdrowia metale ciezkie i w zasamalowania powinna bye r6wna i gladka, pozbadzie niewielka skutecznosc takiej powloki mozwiona zanieczyszczen (kurzu, pylu, ziemi, kory, na w zamian bezposrednio dwu- lub trzykrotzatluszczeri itp.), plam, starych luszczqcych sie nie malowac nowe elementy farbami akrylowypowlok, pecherzy zywicy, Wilgotnose drewna mi lub na bazie zywic alkidowych. powinna wynosic maksyrnalnie 10-;.-15%. Farby akrylowe odpowiedniej jakosci nie wyFarby zastosowane do malowania powierzchdzielajq uciazliwych zapach6w, schna stosunkoni drewnianych musza dawac powloki trwale wo szybko, sa rozciericzane woda i latwo czysci i odporne na scieranie, dzialanie substancji chesie z nich rece i narzedzia, Farby rozcienczane micznych organicznych i nieorganicznych, konwoda z reguly s~ mniej trwale od tradycyjnych. takt z wodq i wilgocia, promieniowanie ulNalezy rowniez parnietac, ze odznaczajq sie one trafioletowe, uszkodzenia mechaniczne itp. Nie mniejszym stopniem polysku. wszystkie produkty dostepne na rynku odznaWszystkie preparaty przed rozpoczeciern maczaja sie odpowiednio wysoka jakoscia, zapewlowania oraz w jego trakcie trzeba dokladnie niajqca dlugotrwal~ eksploatacje bez widocznemieszac, dzieki czemu uda sie zachowac taka go pogorszenia estetyki, z jednoczesna mozlisama barwe calej malowanej powierzchni. Kowoscia zmycia zabrudzeri powstalych w trakcie lejne warstwy nalezy nanosic po uplywie podauzytkowania. dlatego nalezy wybierac wyroby nego przez producenta czasu. znanych producent6w. Jesli powierzchnia drewniana byla juz malowaPierwsza czynnoscia przy malowaniu "swiena (maksyrnalnie 2-;.-3 razy) przy uzyciu farb zego" (niemalowanego wczesniej) drewna jest wysokiej jakosci, nie rna zluszczeri i pekniec, usuniecie zywicy przez jej zeskrobanie oraz to renowacja jest czynnoscia stosunkowo prozmycie powierzchni drewna specjalnymi rozsta, Wystarczy przetrzec starq powloke papietworami, np. rozpuszczalnikami, a nastepnie rem sciernym. odkurzyc powierzchnie i naniesc impregnacja, czyli zabezpieczenie srodkiem jedna lub dwie warstwy nowej farby. owado- i grzybob6jczym. Jezeli powierzchnia drewniana byla malowana Najodpowiedniejsze do tego celu s~ glt(boko wieksza ilosc razy, konieczne staje sie usuniecie penetrujace preparaty na bazie benzyny lakodotychczas naniesionych warstw farby. Mozna wej lub impregnaty wodorozciericzalne- Naletego dokonac za pomoca opalarki, urzqdzenia zy wybierac impregnaty posiadaiace atest dodzialajacego na zasadzie suszarki do wtosow, puszczajacy do uzytkowania wewnqtrz budynjednak 0 znacznie wiekszej mocy i strumieniu k6w i uzywac je w pomieszczeniach wentylopowietrza bardzo goracyrn. Opalarki nie nalezy wanych, zgodnie z instrukcja podana przez prostosowac do element6w z plyt wi6rowych. ducenta. Po calkowitym wyschnieciu impregnaStare powloki mozna tez usuwac przy uzyciu tu powierzchnie drewna przeciera sie papierem preparat6w chemicznych (pokryta preparatem sciernym 0 nurnerze 80-;.-100. powloka olejna pecznieje i jest latwa do usuNastepnie wszelkie ubytki i pory drewna uzuniecia np. metalowa szpachelka) lub szlifierki pelnia sie specjalnq szpachlowka, ktora po wymechanicznej (uwaga: pay szlifowaniu starej schnieciu szlifuje sie papierem sciernym. Kopowloki mega uwalniac sie szkodliwe zwiazki lejna czynnoscia jest zagruntowanie malowanej

Tablica 24.4. Przykladowe sposoby zabezpieezania powierzchni d rewmanyc h Rodzaj powierzehni
Powierzchnie

Zalecana Iiezba warstw I: 2 1:4 2 1:2

Preparat
impregnat grzybob6jczy

na zewnqtrz (np. sciany zewnetrzne z drewna oraz okna)

prep~at grzybob6jezo-dekoraeyjny. transparentny lub prawre kryjacy, barwny . lakier akrylowy wododyspersyjny lub poliuretanowo-akrylowy lakie~ pOd.kladowyni~ro,. aponowy nr (zgodnie z zaleceniarni eprodueentaIub wododyspersyjlakieru nawierzehniowego),

Boazeria Podlogi

2:4

lakier. poliuretanowy rozpuszezalnikowy lub wododyspersyjny

chemiczne, v: postaci pylu, nalezy wiec podezas tych prac uzyw~e ~aski przeciwpylowej). Po dokladnym usumeciu starej farby drewno impregnuJe Slt(,.a nastepnie postepuje sie tak jak z dre-:vnem niemalowanyrn wczesniej. ~alu~~c po",:,i~rzchnie drewniane, nalezy wybierac farby I impregnaty polecane do teso cel~ przez producenta i, jezeli jest to tylko" rnozliwe, ~orzy~tae z wyrobow (impregnat, farba gruntujaca I nawierzchniowa) jednego produce~ta. Pr~y. ;vyborze konkretnego produktu nale~y.zwrocl~ uwage, czy wyrob odpowiada Polskiej Norm.Ie lub aprobacie Instytutu Techniki Budowlanej oraz czy posiada atest Paristwowego Zakladu Higieny (PZH) lub znak E, kt6ry oznacza produkt ekologicznie bezpieczny. Farb~ tak oznaczone rnaja dobra jakosc i sa bezpieczne dla zdrowia i srodowiska. Przy~adowe. rozwi~zania dotyczqce zabezpieczema powierzchni drewnianych zestawiono w tabl. 24.4. Przyg?towanie powierzchni stalowych Podloza ze staIi wymagaja bardzo dokladneso oc~~szczen~a z rdzy, tluszczy, soli, kurzu itp.lakosc podloza stalowego okresla sie, biorac pod uwagt( czystosc fizycznq uzyskiwana metodami mechanic~nymi (stopieri czystosci powierzchni) oraz .chemlczn~ uzyskiwanq metodami chemicznyrnr (odtluszczenie, usuniecie soli, kurzu). R?zr6zni~ sie szesc stopni przygotowania po~Ie~zchm (tabl. 24.5). Najlepsze efekty uzyskuJe Sly przy zastosowaniu obr6bki strumieniowo-

-sciernej. Powloki naniesione na tak przygotowane podloze s~ od 25 do 65% trwalsze."Niestety ze .wzglyd6w ekologicznych koszty przygotowan~~ podloza t~ metoda, zwlaszcza przy renowacji, s~ bardzo wysokie. ~ozostaj~ce po obr6bce metalu warstwy oleJU, ",:ody, rozpuszczonych soli (jony chlorkowe. slarc.zanowe, weglanowe i inne) nalezy bezwzglednie usunac, gdyz moga one bye przyczy.~~ spadku przyczepnosci powloki lub kor?zJI podpowlokowej. Powierzchnie odtluszcza Silt. zrnywajac j~ roztworami deterzentow lub be.nzyn~ ekstrakcyjnq, Scierki lub t:mpony nalezy ~ardzo czesto zrnieniac az do momentu gdy me zauwaza sie na nich sladow tluszczu. ' Det~rgenty usuwa sie z powierzchni przez zmyw~me slodka woda, a w dalszej kolejnosci podloze osusza sie, Na tak przygotowane podloze naklada sie farb~ pedzlem, walkiem lub metoda natryskowa, Pierwsza warstwe powinna zawsze stanowic farba gruntujaca, najczesciej alkilokrzemianowa lub epo~sy.dowa barwiona pylem cynkowym. Po ",:ys~hmyclu warstwy gruntujacej (czas schniec~a Jest _podany na opakowaniu farby) naklada Sly kolejna warstwe tzw. miedzywarstwowa, Stosowane do tego celu specjalne farby miedzy:-varstv:owe sa produkowane najczesciej na bazie spol,:"a epoksydowego lub poliuretanowego: Os;a~n~~ warstwe nawierzchniowa stanowiq najczesciej farby _poIiuretanowe. W okreslonych przypadkach mozna stosowac powloki dwuwar-

782

Malowanie i tapetowanie

Malowanie 783 \v w arun.k ac h atmosferycznych. Tworzenie sie doc~lowej warst':'"'Y. eglanow cynku rozpoczyw ~a SIt(okolo 8 nuesiecy po procesie cynkowania I trwa okolo 2 lat. Warstw~"bialej rdzy" obecnej na powierzchni w okr~sle od ?w6ch dni do okolo roku po ocynkowa~m nalezy bezwzglt(dnie usunac przed malowamem. Powierzchnie ocynkowane pokryte szara mato,:,",i!.warst~i! weglanow cynku (od 8 do 24 mH~sl~cy) me wymagaja specjalnego przygotowallia przed maIowaniem. Podloze odtluszcza sie, zmywajqc je roztworami detergent6w Iub benzyna ekstrakcyjna, Szmat~ Iub tampony naIe:i:y bardzo czesto zrnieniac az do czasu, gdy nie pozostanq na nich slady tluszczu, Dete.rgenty usuwa sie z powierzchni prze~ zmywarne woda, a nastepnia podloze osusza sie. W zaleznosci od stopnia zanieczyszczenia w ceI~ odpowiedniego przygotowania powierzch~I ?cynk?wanych przed malowaniem stosuje SIt( szhfowanie na mokro z zastosowaniem plynu amoniakalnego polaczone z plukaniem woda lub oczyszczanie strumieniowo-scieme polaczone z oczyszczaniem sprezonym powietrzem. Zanie~zysz~zeni~ m.e~haniczne oraz produkty kor~ZJl mozna rowrnez usunac przez szczotkowame sZ~zotkami z twardego wlosia naturalnego ?i!dz sztucznego lub papierem sciemym. Po?loze pr~ygotowa~e do malowania powinno byc _suche 1 pozbawl?ne wsz~lkich zanieczyszez.en. Po oczyszczeniu podloze nalezy natychrruast pomalowac, Ze wzgledu na bardzo w~stw t~:nku cynku wI~gotn.osc ~~glt(dna by~ ",,:~zsza ~z 50%, a byc nizsza mz 21°C. szybkie odtwarzanie sie w trakcie oczyszczania powietrza nie powinna temperatura nie powinna

Tabllca 24.5. Zalecane metody przygotowania powierzchni stalowych w celu uzyskania wlasciwego stopnia
czystosci [28]

Metoda przygotowania Mlotkowanie Czyszczenie plomieniowe Skrobanie
Szczotkowanie

Stopieri czystosci powierzchni

wg PN"ISO 850 I Sal
0 0 0

Sa3
o o o

Sa 2~
0 0 0

Sa2
0 0 0

ST
o.
0 0

Fl


0


Szlifowanie
Obrobka strurnieniowo-sciema

0

0

0

o.


0-


niezalecane.

Przygotowanie powierzchni betonowych A~ternaty.wnym sposobem wykanczania powierzchn] betonowych jest ich malowanie No woczesna c?emia budowlana zapewnia pr~duk~ ty pozwalaj'lce uzyskac jednolity kolor oraz S~OlSti!, ?dporni! na scieranie i wilgoc powler~chmt( '. Jednoczesnie koszt takiego wykoriczerua powle.rz.chni betonowych jest niepor6wnywalme. mn~e~szy od koszt6w ulo:i:enia plytek o odpowledmej odpornosci na scieranie, a podIoge .bet~nowi! mozna odswiezac co kilka lat, malujac j'l na dowolny kolor, Gwarancjq ot:zymania powloki 0 wlasciwych param.etrach jest odpowiednie przygotowanie podloza oraz nanoszenie specjalnie do tego celu przeznaczonych farb zgodnie z zaleceniami producenta. P~s~.dzki kruszqce sie, pekajqce, wykonane wadhwI.e l~b z meodpowiednich materia16w nie ~adaJi! SIt( do malowania. Wszelkie pekniecia I wykruszenta nale:i:y odkurzyc, ubytki uzupelrue oraz usunqc plamy z olejow, Z 'po,,:,i~r~chni przeznaczonych do malowania nailepie] jest usunqc uprzednio nalo:i:one warstw~ farby '. Jezeli jest to niemo:i:liwe na calej powierzchnl p~~log~, .to przynajmniej w miejs ~ach zluszczen Istm~Ji!c~j powloki. Do us uniec ia st~ych farb stosuje SIt(specjalne zmywacze c hemiczne, Posadzki polerowan~ lub szlifowane oraz wykon ane z lastryko powmny bye przed malowaniem d odatkowo wytrawione rozciericzonym kwasem s olnym lub specjalnympreparatem zalecanym p rzez producenta farby. N a tak. przygotowane podlo:i:e nanosi sie farb e. Tuz pn:ed malowaniem posadzke jeszcze ra z d~kladme trzeba odpylic, zamiataji!c ji! dokl adlll~ lub O?k~rz~q~. Zalecanym rozwiazani em jest n~me~leme jako pierwszej warstwy fa rby gruntuJqcej, a nastepnie jednej IUb dwoch w arstw farby nawierzchniowej. P oniewa:i: malowanie posadzki jest czynnosciq st osunk~wo pr~sti! i przebiega bardzo szybko (po":'lerzchllla odparowujacej farby jest bardz o duza), aby zrnniejszyc ilose opar6w rozpu szcza~nik6w, ~ale:i:y zapewnic dobra wentylacje pomleszczellia. W mniejszym stopniu uwaga ta dotyczy fa.rb wodorozcienczalnych, choc do czasu cafkowitego wyschnit(cia one rowniez mo gil bye szkodliwe dla zdrowia.

Oznaczenia: • - zalecane; o. - zalecane warunkowo;

stwowe skladajace sie z grunt6w epoksydowych, tworzacych grube warstwy podczas jednokrotnego nanoszenia, oraz warstwy wierzchniej z farb poliuretanowych utwardzanych izocyj anianami aIifatycznymi. . Renowacje powlok maIarskich na podlozach stalowych mo:i:na przeprowadzic dwoma sposobami. Najlepsza metoda jest calkowite usuniecie starych powlok malarskich wraz z rdza oraz odpowiednie schropowacenie podloza, Tak przygotowane podloze, pod warunkiem zastosowania odpowiednich metod oczyszczenia, zapewnia wlasciwa przyczepnosc nowych farb. Niestety calkowite usuniecie istniejacych farb jest bardzo pracochlonne, a dose wydajna w tym przypadku metoda strumieniowo-scierna jest bardzo kosztowna. Po usunieciu starych powlok dalej nale:i:y postepowac jak z powierzchniami malowanymi po raz pierwszy, Drugi spos6b renowacji istniejacych powlok polega na czesciowym usuwaniu tych fragment6w zabezpieczenia, kt6re wykazuja zli! przyczepnosc miedzywarstwowa, zlq przyczepnosc do podloza lub ulegly skorodowaniu. Taka metoda dzialania powinna bye zawsze poprzedzona ocena stanu podloza (stopnia skorodowania materialu konstrukcyjnego) i stanu starych powlok (rodzaju i grubosci powlok, przyczepnosci do podloza i przyczepnosci miedzywarstwowej). Do renowacji stosuje sie tu zwykle wyroby grubopowlokowe, chemoutwardzalne, dajace powloki bardzo szczelne i 0 duzej przyczepnosci do podloza, np. grubopowlokowe farby epoksydowe z wypelniaczami platkowymi.

Przygotowanie powierzchni z b lach ocynkowanych Blacha ocynkowana stanowi na 0go! zle podloze dIa wiekszosci powlok malar skich, przede wszystkim z uwagi na trudnosci z uzyskaniem dobrej ich przyczepnosci do bardzo gladkiej powierzchni. Problem ten mo:i:na je dnak rozwiqzac przez odpowiednie przygotow anie podloza oraz wlasciwy dob6r farb. Zewnetrznq warstwe typowej pow loki cynkowej przez okolo 48 godz. (w z aleznosci od agresywnosci srodowiska) po pro cesie cynkowania stanowi czysty cynk. Po uply wie 48 godz, rozpoczyna sie dlugotrwaly proce s korozji powierzchni ocynkowanych. Sklad p rodukt6w korozji jest zalezny od stopnia agres ywnosci srodowiska i przebiega w dwoch etap ach. W etapie I powstaje nietrwala wars twa tzw. bialej rdzy skladajaca sie z tlenku i wodorotlenku cynku, a w srodowisku przemyslow ym r6wnie:i: chIork6w i siarczanow cynku. War stwa ta mo:i:e tworzyc sie przez okres nawe t okolo roku na elementach ocynkowanych, z kt6rych woda nie moze sptynac lub wyparow ac przy jednoczesnym ograniczonym dostep ie powietrza. Jest to luina, sypka, nie zawsze w idoczna warstwa, kt6ra nie zapewnia dobrej p rzyczepnosci farbie. W II etapie przy dobrym dostep ie powietrza tworza sie weglany cynku. Warstw a ta jest dobrze przyczepna do podloza i w nieznacznyrn stopniu szorstka, co poprawia przy czepnosc farby. Dlatego te:i:przed malowaniem czesto zaleca sie sezonowanie element6w oc ynkowanych

Na .wlasciwie oczyszczone i osuszone podlo:i:e ~ozna nakladac pedzlem, walkiem lub metoi! n.atr~sk~wi! edpowiednia farbe opracowanq specjalme I przeznaczonq: do malowania bla~hY ocynkowanej. Farb~ naklada sie w 2-;.-3 arstwach, zachowujac zalecane przez producenta odstepy czasu miedzy wykonaniem kolejnych warstw. Malowanie nalezy prowadzieprzy temperaturze powietrza poni:i:ej 30°C (zalecane 15-;.-25°C) i przy wilgotnoscl wzglednej powietrza ponizej 80%.

j~

784 W handlu jest oferowanych wiele wyrob6w do malowania powierzchni betonowych. Dlatego wybierajac farby do posadzek betonowych, nalezy brae pod uwage ich przeznaczenie. Inne farby stosuje sie np. w pomieszczeniach przemyslowych i sklepach (bardzo odporne na scieranie i dzialanie srodkow chemicznych), a inne w piwnicach czy garazach, Niektorzy producenci oferuja rowniez zestawy podlogowe skladajace sie z farb: gruntujacej, nawierzchniowej i koloryzujqcej. Wykonane przy ich uzyciu warstwy sq najbardziej trwaIe i charakteryzuja sie bardzo dobrymi wlasciwosciami. Do zalet posadzek malowanych farbami przeznaczonyrni specjalnie do tego celu zalicza sie: odpornosc na wilgoc, scieranie. dzialanie czynnik6w atmosferycznych (rowniez niskich temperatur), niekt6rych kwas6w i zasad, niepalnosc, wlasciwosci antyelektrostatyczne.

Malowanie i tapetowanie

Malowanie

785 na odcisnac nadmiar farby (niekt6re tacki zamiast plaszczyzny zebrowanej rnajq specjalna siatke), Technika nanoszenia farby jest bardzo prosta. Walek zanurza sie w farbie, a nastepnie przetacza sie go po powierzchni zebrowanej lub siatce w celu r6wnomiernego nasaczenia go farba oraz odcisniecia jej nadmiaru. Tak przygotowany walek prowadzi sie po malowanej powierzchni r6wnoleglymi pasami, kt6re powinny minimalnie na siebie zachodzic. Po pomalowaniu powierzchni w jednym kierunku powtarza sie te czynnosc w kierunku prostopadlym do pas6w pierwszej warstwy. Walkiem dose trudno rozprowadza sie wyroby schnqce fizycznie i zawierajace agresywne rozpuszczalniki (winylowe, akrylowe i chlorokauczukowe). Na walek nalezy nabierac wieksza ilosc farby i nakladac jq r6wnomiernie na podtoze, bez wcierania, starajac sie nie wracac na pomalowane miejsca, gdyz moze to doprowadzic do rozpuszczenia nalozonej juz poprzednio warstwy. W trakcie malowania farbami szybko schnqcyrni walek co pewien czas (okreslony przez producenta wyrobu) nalezy dokladnie umyc w rozpuszczalniku (zalecanym przez producenta wyrobu), wysuszyc i umyc ponownie woda z mydlem. Do zalet malowania walkiem mozna zaliczyc: - prosty i tani sprzet, - latwosc rnalowania w roznych warunkach (np. bez energii elektrycznej), - efektywne wykorzystanie materialu malarskiego, - duzo wieksza wydajnosc niz przy malowaniu pedzlem, - mozliwosc malowania wysokich pomieszczeri bez koniecznosci stawiania rusztowania, Nie jest zalecane gruntowanie podloza przy uzyciu walka. Trudnosci pojawiaja sie takze przy rozprowadzaniu walkiem malarskich wyrob6w szybko schnacych,

24.1.6. Technlkl nanoszenia powlok malarskich Malowanie pedzlem
Jest to najstarsza technika nakladania farb i lakier6w. Wyroby przeznaczone do malowania pedzlem powinny charakteryzowac sie dlugim czasem schniecia oraz nie powinny zawierac rozpuszczalnikow agresywnych. Dobre do nanos zenia ta technika sa farby alkidowe, olejne, uretanowe, ale rowniez epoksydowe i poliuretanowe. Duzy wplyw na estetyke wykonywanej powloki rna wlasciwe przygotowanie nowego pedzla, tzn. usuniecie z niego kurzu i luinych wlos6w. W tym celu pedzel nalezy dokladnie wyrnyc w wodzie z mydlern, bardzo starannie wyplukac i wysuszyc, a nastepnie kilkakrotnie zanurzyc w farbie (lub lakierze) i ocierajac 0 brzeg innego naczynia (aby nie wprowadzic zanieczyszczeri do farby), usunac nadmiar farby. Po kilkakrotnym powtorzeniu tych czynnosci mozna rozpoczac malowanie. Duze znaczenie rna rowniez wyb6r odpowiedniego pedzla. Do gruntowania podloza oraz malowania farbami alkidowymi, epoksydowymi, olejnymi i uretanowymi najIepsze sa pedzle 0 twardym, kr6tkim wlosiu. Do nanoszenia farb winyIowych i chlorokauczukowych mozna stosowac pedzle plaskie, Farby nawierzchnio-

we, emalie i lakiery nalezy nanosic pedzlami plaskimi 0 rniekkim wlosiu. Malowanie pedzlern nie jest trudne, ale wymaga pewnej wprawy. Polega na nanoszeniu farby r6wnoleglymi pas ami minirnalnie zachodzacymi na siebie. Farby i emalie nawierzchniowe naklada sie w dw6ch kierunkach prostopadlych do siebie (krzyzowo), nieznacznie dociskajac pedzel do malowanej powierzchni. Farby gruntowe, olejne i alkidowe naklada siy rowniez w dw6ch kierunkach cienkimi warstwami, silnie wcierajac w podloze. Aby uniknqc powstawania zaciek6w, podczas malowania powierzchni pionowych nalezy na ograniczonej powierzchni najpierw nalozyc farbe w kierunku pionowym pas ami lekko zachodzacymi na siebie, mocno dociskajqc pedzel do powierzchni, a nastepnie w kierunku poziomym. Kolejna warstwe naklada sie od g6ry do dolu, Iekko dociskajac pedzel i odrywajac go powoli od malowanej powierzchni. Aby podczas malowania pedzlern zminimalizowac powstawanie sladow przejsc pedzla, mozna stosowac wyr6wnywanie powierzchni plaskim pedzlem, Szybko schnace i zawierajace agresywne rozpuszczalniki wyroby winylowe, chlorokauczukowe oraz poliuretanowe wyrnagajq innej techniki nakladania. Na pedzel nalezy nabierac wieksza ilosc farby (lub lakieru) i nakladac jl\ r6wnomiernie na podloze, bez wcierania, starajac sie nie wracac na pomalowane miejsca, gdyz mozna doprowadzic do rozpuszczenia nalozonej juz poprzednio warstwy. W trakcie malowania farbami szybko schnacyrni pedzel nalezy co pewien czas (podany przez producenta wyrobu) dokladnie umyc w odpowiednim rozpuszczalniku (zalecanyrn przez producenta wyrobu), wysuszyc i umyc ponownie woda z mydlem. Malowanie pedzlem rna wiele zalet. Do najwazniejszych z nich naleza: - prosty i tani sprzet, - latwosc malowania w roznych warunkach (np. bez energii elektrycznej), - ulatwione dotarcie do trudno dostepnych miejsc, - przydatnosc do prac renowacyjnych, - dobre zwilzenie podloza z uwagi na mozliwose dokladnego wtarcia materialu malarskiego w pory oraz wszelkiego rodzaju nierownosci podloza,

- mozliwosc malowania w niesprzyjajacych warunkach atmosferycznych oraz na podlozu niedokladnie oczyszczonym np. z kurzu. Wady malowania pedzlem to m.in.: - mala wydajnosc (ok. 10-;.-12 m2/h), - koniecznosc stosowania drabin lub rusztowan przy pracy na nieznacznych juz wysoko~ciach, - trudnosci z nanoszeniem powlok szybko schnacych, Poszczeg6lne fazy nanoszenia farb pedzlern pokazano na rys. 24.1. a)

b)

Rys. 24.1. Kierunki ruchu pedzla podczas nanoszenia warstwy: a) gruntujacej, b) wierzchniej

Malowanie walkiem
Metoda ta jest prosta, a przy tym bardzo wydajna. Doskonale nanosi sie walkiem farby alkidowe, olejne, uretanowe i poliuretanowe. Wazny jest wyb6r wlasciwego rodzaju walka, Do powierzchni chropowatych zaleca sie walki 0 dlugim wlosiu, kt6rych uzycie zapewni pomalowanie zagiebieri podloza. Farby rozpuszczalnikowe nanosi sie walkiem futerkowym, farby wododyspersyjne walkiern z gabki, Przy malowaniu walkiem jest niezbedna tacka do walka podzielona zwykle na dwie czesci: wanienkl(, do kt6rej wlewa sie farbe, oraz zebrowanl\ pochyla plaszczyzne, na kt6rej moz-

Malowanie metoda przecierania
Ostatnio sciany i sufity Sl\ chetnie malowane tzw. metoda przecierania polegajacq na pokryciu powierzchni farba 0 jasniejszym odcieniu, a nastepnie nalozeniu w specjalny spos6b farby 0 odcieniu ciemniejszym (lub odwrotnie). Dzieki zastosowaniu tej techniki uzyskuje sil( np. wrazenie miekkosci, ciepla lub efekty chlod-

786 nego kamienia, plynacych chmur czy ozdobnej faktury tynku. Metoda przecierania maluje sie suche, gladkie i zagruntowane tynki. Nizej om6wiono dwa sposoby malowania metoda przecierania. lub farby podkladowej i pozostawic do wyschniecia (zgodnie z zaleceniami producenta). Najlepsze do tego celu sa farby akrylowo-poliuretanowe. Zaleznie od oczekiwanego efektu pierwsza warstwa powinna bye jasniejsza (lub ciemniejsza) od drugiej. Po wyschnieciu podkladu nalezy nalozye pedzlem lub walkiern na powierzchnie okolo 1..;.-2m2 wybrana farbe (polecane lateksowe) lub specjalny lakier transparentny. Zmoozona w wodzie i dobrze wycisnieta gqbka lub szmata, musnieciami lub lekkimi przetarciami, usuwa sie nalozona przed chwila farbe miejscowo az do podkladu, Co pewien czas gabke lub szrnate nalezy ptukac w wodzie. Bardzo wazne jest, aby pozostawiac mokre brzegi, co umozliwi nalozenie farby na nastepny fragment

Malowanie i tapetowanie lakier transparentny lub emalia z pigmentami pertowymi, Technika przecierania mozna nakladac wieksza liczbe kolorow, nalezy tylko parnietac, aby kolejny kolor nanosic dopiero po wyschnieciu poprzedniego. Natomiast warstwe lakieru akrylowo-poliuretanowego wododyspersyjnego rnozna naniesc po wysuszeniu wszystkich wczesniej wykonanych warstw. W zaleznosci od sily nacisku otrzymuje sie rozne efekty, dlatego malowanie metoda przecierania powinni wykonywac wykwalifikowani pracownicy.

Malowanie 787

Scieranle gabkq lub szmata, Pedzlem walkiem nalezy nalozyc 1..;.-2 warstwy

Mechaniczne wykonywanie

powlok

malarRys: 24.2. Profesjonalny zestaw do malowania Pneumatic (Campbell Hausfeld)

Rys. ~4.3. Profesjonalne aparaty do malowania metodq airless serii AL 4200 (Campbell Hausfeld)

sciany,
Na wyschnieta powloke mozna naniesc bezbarwny lub zabarwiony lakier akrylowo-poliuretanowy wododyspersyjny 0 polysku satynowym lub wysokim, szczegolnie w przypadku, gdy uprzednio byl natozony lakier transparentny lub emalia z pigmentami perlowymi. Przecieranie gllbkll lub szmata, Pierwsza czynnoscia jest polozenie podkladu wedlug zasad jak przy metodzie scierania. Nastepnie zmoozona w wodzie i dokladnie wycisnieta gabke lub szrnate zanurza sie w farbie lub lakierze transparentnym i nanosi preparat miejscowo na podklad. Technika nakladania jest dowolna, np. uderzanie, scieranie, przecieranie itd. JezeIi szmata splaszczy sie, mozna jq dodatkowo zlozyc, aby uzyskac ciekawszy rysunek na podIozu. Co pewien czas gqbke lub szmate nalezy przeplukac w czystej wodzie, Po nalozeniu i dokladnym wyschnieciu farb mozna nawierzchniowo pornalowac powloke lakierem bezbarwnym (lub z barwnikami) akrylowo-poliuretanowym wododyspersyjnym 0 polysku satynowym lub wysokim. Lakierowanie nawierzchniowe powinno bye wykonane szczeg61nie w przypadku, gdy uprzednio byl nakladany

skich Do mechanicznego malowania na budowie sluzq aparaty natryskowe. W zaleznosci od sposobu rozpylenia farby mozna wyroznic urzadzenia do natrysku: mechanicznego, pneumatycznego i hydrodynamicznego. W aparatach do natrysku mechanicznego farba jest doprowadzana pod cisnieniem (zwykle 0,15..;.-0,5 MPa) do dyszy aparatu i rozpylona przez nagle rozprezenie sie po wyjsciu z dyszy. Do tej grupy zalicza sie aparaty z napedem: mechanicznym, bezsprezarkowe i sprezarkowe, elektromagnetycznym i recznyrn, Aparaty te sa obecnie rzadko stosowane w budownictwie. W aparatach do natrysku pneumatycznego farba jest podawana strumieniem sprezonego powietrza i rozpylana w momencie rozprezenia sie powietrza po jego wyjsciu z dyszy aparatu, Typowy zestaw do nanoszenia powlok tq metoda sklada sie z pistoletu natryskowego, zbiornika cisnieniowego na farbe oraz sprezarki z kompletem przewod6w doprowadzajacych sprezone powietrze (rys. 24.2). Do drobnych prac malarskich mozna uzywac pistolet6w ze zbiomikiem na farbe, do kt6rych nalezy jedynie doprowadzic sprezone powietrze. Koricowka urzadzenia natryskowego lub pistoletu powinna bye prowadzona w odpowiedniej odleglosci od malowanej powierzchni. adleglosc te ustala sie na podstawie pr6by wykonanej przed malowaniem. Bardzo wazne jest rowniez, aby byla ona zawsze jednakowa. Farbe nanosi sie pasarni nieznacznie nakladajqcymi sie na siebie.

Jezeli jest. konieczne wykonanie drugiej warstw~, powinna ona. bye ~akladana rowniez pasami zachodzqcyml na siebie, ale w kierunku prostopadlym do pas6w pierwszej warstwy. Apara!y do natrysku hydrodynamicznego sta~ SIt( popuIame dzieki mozliwosci nakladania przy ich uzyciu farb ciezkich 0 doskonalych wlasciwosciach antykorozyjnych. Metoda ,t~ w ostatnich latach zyskala na popularn?SCI, czernu sprzyjajq coraz ostrzejsze przePISY.dotyczace ochrony srodowiska i wi,!zqce s~t<z tym ograniczenia w zakresie zastosowania rozpuszczaInik6w w procesie maIowania mokrego. ~atrysk hydrodynamiczny polega na podawaruu farby pod wysokim cisnieniem 8..;.-25MPa. przekroc~enlU ~rt(d~~sci krytycznej nastepu. je zaburz~nH: stabilnoscj wyplywajqcego z dys~y str~~ema f~by i na skutek oddzialywania sil n~plt(cla p~wlerzchniowego rozpada sie on na wiele kroph. Prt(dkose wyplywu farby z pistoIetu wynosi 100..;.-200 m1s.

szenie c~snienia powoduje wieksze straty farby, a. dodanu: ~ozpuszc~alnika (w celu zmniejszerua lepkosci) skutkuje wzrostern emisji szkodliwych oparow do atmosfery. Metoda airless jest bardzo w~d.ajna (200..;.-400 m2/h), ale jej wadq ?'! trudnosci w malowaniu wglt<bien, zalornow itp. oraz malych powierzchni. Met~da aircombi (aircoat) rozni sie od metod~ airless dodanym plaszczem powietrza otuIajqcym s~rumien farby. Dzieki temu strumieri ul~~a zmlt(kczeniu, co umozliwia malowanie ~Ie!sc uzna~yc~ za trudno dostepne, czyli wgleb~en, zalomo~ itp. W metodzie tej, po zmianie pistoletu, mozna wykorzystac agregaty stosowane w metodzie airless. Meto?a hot .spray polega na podgrzaniu farb~ tuz przed Jej nani~sieniem na malowanq powI~:zch~It( ..Podgrzanie farby zmniej sza j ej lep~osc, d~l~ki czemu latwiej jest jq podawac oraz Jest mozlIwe polozenie grubszej warstwy w jednyrn cyklu bez uzycia szkodliwych dla srodowiska rozpuszczaInik6w. Technologia ta. wymaga zastosowania agregatu d~ malowania hydrodynamicznego wraz ze specJalnym podgrzewaczem. Farba jest zasysana przez pompe nurnikowa i podawana do podgrzewacza, a nastepnie do pistoIetu. Nawet podcz~s przer:-v.Vj maIowaniu farba jest w ciaglym o~legu ?zlt(ki zastosowaniu ukladu recyrkula~JI. W.mekt6rych urzadzeniach tego typu istnieje takze mozliwose podgrzania powietrza niezbt(dnego w metodzie aircombi, co zabezpiecza natryskiwana farbe przed wychlodzeniem prze~ plaszcz powietrza. Do zaIet tej metody naleza:

:0

Stosuje sie trzy metody natrysku dynarnicznego. Om6wiono je nizej, Metod II air ess (rozpylama bezpowietrznecro) '1 . ~~lad~ ~it( farby 0 duzej lepkosci i zawar~o. ~CICZt<SCI stalych (rys. 24.3). Nanoszenie farby J:st procesem dose skomplikowanym co wiaze SIP z d .d . ' .. -; 0 powie rum przeszkoleniem pracownikowBd " I " ~r .zo wazne Jest odpowiednie dobranie epkosci cieczy oraz jej cisnienia, kt6rych to paramet' . . row me mozna dowolnie zmieniac, Zwiek-

Malowanie i tapetowanie 788

Malowanie nosie dany preparat, jak przygotowac podloze oraz jaki jest zalecany spos6b nakladania. Informacje te s,! z reguly podane na opakowaniu produktu. Z powierzchni zabezpieczonych preparatami tego typu graffiti mozna bardzo latwo usunac, uzywajqc specjalnych emulsji wodnych do usuwania powlok malarskich. Zaleta tych srodkow jest, ze usuwaja rysunki, nie pozostawiajqc zadnych sladow, a oczyszczona powloka dalej spelnia swoja funkcje. W ramach systemow nietrwalych s,! stosowane preparaty produkowane na bazie zwiazkow krzemoorganicznych, wodnych emulsji parafiny, wosku, poliakrylat6w itp. Srodki te roznia sie tym od preparat6w powlokowych, ze wytworzona warstwa oddzielajaca ulega zniszczeniu w trakcie zmywania graffiti, dlatego tez musz'! bye nanoszone po kazdyrn zmyciu. Nanosi sie je na podloza mineralne z cegly, kIinkieru, betonu, kamienia oraz na tynki. Preparaty te z reguly nie zrnieniaja wlasciwosci podloza (sq paroprzepuszczalne), poprawiajac jedynie wlasciwosci hydrofobowe zabezpieczanych powierzchni. Spos6b nanoszenia, rodzaj i zasady przygotowania podloza oraz spos6b zmycia powinny bye zgodne z zaleceniami producenta. Preparaty przeznaczone do usuwania graffiti naklada sie na powierzchnie pedzlern lub walkiem. Po uplywie zaleconego czasu dzialania splukuje sie je goracq woda pod cisnieniern, Proces ten jest pracochlonny i kosztowny, a poza tym nie gwarantuje 100-procentowej skutecznosci, Metod'! ta mozna czyscic zar6wno powierzchnie gladkie, jak i porowate, a takze pokryte nieorganicznymi farbami i lakierami. Sposob nanoszenia, rodzaj podloza oraz sposob zmycia powinny bye zgodne z zaleceniami producenta. Uiywaj'!c niewlasciwych preparatow, rnozna zniszczye czyszczona powierzchnie i utrudnic ewentualne przyszle dzialania konserwacyjne. Malowanie powierzchni metalowych farbami proszkowymi Farby proszkowe mozna stosowac wylqcznie na podloza metalowe. Nakladanie tych farb pol ega na napyleniu proszku na powierzchnie. Dzieki silorn przyciagania elektrostatycznego mittdzy elektrycznie naladowanyrni czastkami farby

789 a uziemionym podlozern malowanym proszek bardzo dokladnie przylega do powierzchni. Nastepnie tak pomalowany przedmiot wprowadza sie do pieca, gdzie w 140+220°C nastepuje stopienie proszku oraz uaktywnienie sie utwardzacza. Otrzymana w ten spos6b powloka odznacza sie dobrymi wlasciwosciarni mechanicznymi, bardzo duza odpornoscia na korozje oraz dzialanie czynnik6w atmosferycznych i chemikali6w. Proces pokrywania powierzchni polega na: przygotowaniu powierzchni obejmujacym odtluszczenie, usuniecie produkt6w korozji i zwiazkow chemicznych oraz nalozenie i suszenie powlok konwersyjnych, - nakladaniu powlok metoda natryskowa (elektrostatyczna, elektrokinetyczna, indukcyjnq) Iub w ztozu ftuidaInym, - utwardzeniu powlok w piecach elektrycznych w 140+220°C. Zastosowanie tej metody wymaga odpowiednich urzadzeri, a zatem nanoszenie farb proszkowych w warunkach budowy jest bardzo utrudnione. Do najczesciej stosowanych farb proszkowych naleza: - epoksydowe - tworza powloki elastyczne dobrze przyczepne do podloza, odporne na dziaIanie wiekszosci kwas6w, zasad, alkoholi i niekt6rych rozpuszczaInik6w; ze wzgledu na mala odpornosc na dzialanie promieni UV zalecane do wymalowari wewnetrznych, - epoksydowo-poliestrowe (hybrydowe) - najczesciej spotykane skladaja sie w 70% z zywicy epoksydowej i w 30% z zywicy poliestrowej; w por6wnaniu z farbami epoksydowymi maja lepsza odpornosc na promienie UV, porownywalna odpornosc na uderzenia i mniejsza odpomosc na dzialanie zwiazkow chernicznych, - poliestrowe - tworza powloki charakteryzujace sie duza odpomoscia na dzialanie czynnik6w atmosferycznych, w tym promieni UV, - poliuretanowe - powloki z nich wykonane charakteryzuja sie dobrym wygladem i polyskiern, ale ich og6lne wlasciwosci sa gorsze od wlasnosci farb poliestrowych, - akrylowe - ze wzgledu na trudnosci w przechowywaniu oraz duze wady powlok s,! bardzo rzadko stosowane.

Rys. 24.5. Aparat President (Grace) do natrysku hydrodynamicznego ze wspomaganiem powietrznym Rys. 24.4. Aparat Buldog (Graco) do natrysku hydrodynamicznego

_ mozliwosc uzyskania grubszej i bardziej szczelnej powloki w por6wnaniu z natryskiem na zirnno, _ zmniejszenie zuzycia rozpuszczalnik6w, _ kr6tszy czas wysychania farby, _ lepsza estetyka malowanych po~ierzchni. Agregaty do natrysku hydrodynamlcznego pokazano na rys. 24.4 i 24.5. 24.1.7. Wyroby do zastosowari specjalnych

Ochrona przed graffiti .' W ostatnich latach rozpowszechmlo sie masowo zjawisko malowania farbami w_ sp:ayu powierzchni budynk6w i innych obiektow, tzw, graffiti. Usunittcie graffiti wiaze sitt czesto z koniecznosciq uzycia kosztownych metod czyszczenia mechanicznego lub chemicznego, a nawet wymiana tynku, okladzin~ l~b przemal,owaniem calej elewacji. Graffiti jest szczegolnie zrozne dla chlonnych i porowatych mate~ rial6~ mineralnych (cegla, kamieri, tynk), gdyz farba wnika w gl,!b materialu i jest prakty~znie niemozliwa do usuniecia bez pozostawlenia widocznych sladow, W przypadku materia~ low nieodpornych na rozpuszczalniki (~owlokJ malarskie, tworzywa sztuczne) uzycie !Jleodpowiedniego srodka do czyszczenia moze trwale uszkodzic podloze.

Problem zabezpieczen elewacji przed graffiti winien bye rozwiqzany na etapie _p~ojektow~nia i realizacji obiektu przez wlas~lwy. dobor odpowiednio gladkiej faktury, specjalnej powloki itp, Zabezpieczenie obiektu przed graffiti poleg~ na pokryciu podloza odpo~iedni,! ?owlok'!lub .lmpregnatem, kt6re chroma material przed ~U1kaniem farby w gl,!b. Preparaty te zastepuja dotychczas stosowane srodki hydrofobowe zab,ezpieczajqce przed woda opadowa, chroma r~wniez przed promieniowaniem UV, kurzem itp. W walee z graffiti stosuje sie: _ systemy trwale (srodki powlokotw6rcze), - systemy nietrwale, _ srodki do usuwania graffiti. W ramach systemow trwalych s,! stosowa~e srodki powlokotw6rcze produkowane na bazl.e zywic dwuskladnikowych (bardzo czesto poliuretanowych). Z reguly s,! to kornpletne zestawy skladajace sie z preparatu ~runtuJ'lcego ora~ powloki zamykajacej (barwnej lub bezbarwnejmatowej lub z polyskiem). . Preparaty te charakteryzuj,! sie dob.rymi wlas~lwosciami oddzielaj,!cyrni natryskiwany lakier od podloza. Niestety wiekszosc z,~ich odznacza sie ograniczon,! przepuszc~alnoscl,! p~ry wodnej, dlatego tez poleca sie je na podlo~a ~warte o malej porowatosci, np. beton. Nalezy ~ednak zawsze sprawdzae, na jakie podloze mozna na-

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->