P. 1
Stal zbrojeniowa

Stal zbrojeniowa

|Views: 9,997|Likes:
Wydawca: rleszka

More info:

Published by: rleszka on Feb 23, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/09/2013

pdf

text

original

XVII OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA WARSZTAT PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI Ustroń, 20 ÷ 23 lutego 2002 r.

Bogdan Garbarz

STAL ZBROJENIOWA
1. Wstęp
Stal zbrojeniowa wytwarzana jest przez huty i zakłady przetwórstwa hutniczego w postaci prętów (tj. odcinków prostych) gładkich i żebrowanych, walcówki i drutu w kręgach z powierzchnią gładką lub żebrowaną oraz jako siatki zgrzewane maszynowo z prętów lub z odcinków drutów. Wyspecjalizowane zakłady przetwórstwa wykonują również znormalizowane płaskie i przestrzenne konstrukcje zbrojeniowe. Niniejsze opracowanie dotyczy głównie tzw. zwykłych stali do zbrojenia konstrukcji żelbetowych, to znaczy stali niestopowych i niskostopowych o nominalnej granicy plastyczności do 500 MPa oraz – w mniejszym zakresie – stali o podwyższonej odporności na korozję i na działanie wysokich temperatur. Stale do zbrojenia konstrukcji sprężonych są tematem oddzielnego opracowania. Postęp w technologii wytwarzania wyrobów stalowych do zbrojenia betonu był ukierunkowany w minionych kilkunastu latach na uzyskanie zwiększonej wytrzymałości i granicy plastyczności, przy jednocześnie dobrej plastyczności i spajalności. Rozwój technologii walcowania i przetwórstwa hutniczego pozwala obecnie na uzyskiwanie żądanego kształtu i wymiarów wyrobów hutniczych z dużą dokładnością. Tradycyjna technologia wytwarzania prętów lub walcówki do zbrojenia betonu, polega na walcowaniu na gorąco i naturalnym chłodzeniu w powietrzu po walcowaniu. Uzyskanie wysokiej granicy plastyczności prętów możliwe jest przez zastosowanie jednej z następujących technologii: − obróbka cieplna bezpośrednio po walcowaniu (przyspieszone chłodzenie), realizowana z zastosowaniem jednej z następujących odmian umacniania cieplnego: TEMPCORE, QTB, THERMEX, TORSID lub TERMOCOIL; − walcowanie z regulowaną temperaturą prętów ze stali mikrostopowych, np. z mikrododatkiem wanadu lub wanadu i niobu; − umacnianie na zimno prętów poprzez skręcanie, rozciąganie i/lub nagniatanie użebrowania.

2. Charakterystyka grup gatunkowych stali zbrojeniowych 2.1. Stale niestopowe i niskostopowe stosowane bez dodatkowej obróbki
Gatunki stali niestopowych i niskostopowych stosowanych bez dodatkowej obróbki, ujęte są w normie PN-89/H-84023/06 „Stal do zbrojenia betonu. Gatunki”. Dla gatunków tej grupy stali wykazujących dobrą spajalność, określoną wartością równoważnika węgla CE obliczonego według wzoru (1) mniejszą niż 0,50, najwyższa możliwa do uzyskania wartość granicy plastyczności Re wynosi ok. 360 MPa.
C E = (%C) + (%Mn ) (%Cr + %Mo + %V) (% Ni + %Cu ) + + 6 5 15

(1)

gdzie zawartości poszczególnych pierwiastków podano w procentach masowych. Najczęściej stosowanym gatunkiem stali spełniającym warunek CE<0,50 oraz Remin = 355 MPa jest 18G2-b. Dalsze podwyższanie granicy plastyczności można uzyskać poprzez zwiększenie zawartości węgla i pierwiastków stopowych, co jednak powoduje obniżenie plastyczności i pogorszenie spajalności. Przykładem jest często stosowany gatunek 34GS, o granicy plastyczności Remin = 410 MPa oraz dopuszczalnym równoważniku węgla CE do max 0,59.

2.2. Stale mikrostopowe o podwyższonej granicy plastyczności
Podwyższenie granicy plastyczności, przy mniejszym wzroście równoważnika CE niż w przypadku stali niskostopowych takich jak 34GS, można uzyskać metodą regulowanego walcowania stali o zawartości węgla nie przekraczającej 0,20 % z mikrododatkami pierwiastków o silnym powinowactwie do węgla i azotu, takich jak wanad i niob. Regulowane walcowanie polega głównie na ustaleniu i dotrzymaniu obniżonej w stosunku do standardowej technologii temperatury ostatnich przepustów. Zawartości mikrododatków stopowych nie przewyższają zazwyczaj 0,2 %. Zastosowanie tej technologii pozwala otrzymać granicę plastyczności na poziomie 500 MPa, przy dobrej plastyczności i równoważniku węgla CE poniżej 0,50. Gatunkiem stali pozwalającym uzyskać zbliżone własności do podanych powyżej, jest 20G2VY-b z normy PN-89/H-84023/06. Przykładem nowoczesnej stali o wysokiej granicy plastyczności (powyżej 500 MPa) oraz dobrej plastyczności i spajalności (CE < 0,48) jest gatunek 16GV [1].

2.3. Stale umacniane cieplnie o wysokiej granicy plastyczności
Umacnianie cieplne jest obróbką cieplną bezpośrednio po walcowaniu na gorąco, polegającą na intensywnym, krótkotrwałym chłodzeniu powierzchni prętów po ich wyjściu z linii walcowania. Podwyższenie własności mechanicznych prętów uzyskuje się w wyniku zahartowania i samoodpuszczenia zewnętrznej warstwy pręta i rozdrobnienia struktury ferrytyczno-perlitycznej w strefie środkowej pręta [2]. Na przekroju poprzecznym prętów umocnionych cieplnie występuje układ trzech stref (taki jak na rys. 1), a mianowicie : ∗ zewnętrzna warstwa samoodpuszczonego martenzytu (rys. 2a), ∗ przejściowa warstwa struktury bainitycznej i mieszanej (rys. 2b),

∗ środkowa strefa ferrytyczno-perlityczna (rys. 2c). Pręty charakteryzują się równomiernym rozkładem wymienionych stref na całym obwodzie. Wyniki pomiaru głębokości zahartowania i twardości (przykłady na rys. 3) wykazały, że pręty o tej samej średnicy posiadają zbliżoną grubość i twardość poszczególnych warstw [3]. Technologia umacniania cieplnego pozwala na uzyskanie bardzo korzystnego zestawu własności prętów do zbrojenia betonu: wysokiej granicy plastyczności (powyżej 500 MPa), dobrej plastyczności i bardzo dobrej spajalności (CE < 0,50, a w praktyce < 0,40). Struktury bainityczne

Struktura ferrytyczno - perlityczna

Odpuszczony martenzyt

Przekrój poprzeczny pręta Rys. 1. Schemat stref mikrostrukturalnych wytworzonych w prętach umocnionych cieplnie.

Powierzchnia pręta

Powiększenie 800x Rys. 2a. Mikrostruktura samoodpuszczonego martenzytu wytworzona w zewnętrznej strefie pręta umocnionego cieplnie.

Powiększenie 500x Rys. 2b. Mikrostruktura bainityczna wytworzona w pośredniej strefie pręta umocnionego cieplnie.

Powiększenie 800x Rys. 2c. Mikrostruktura drobnoziarnista ferrytyczno-perlityczna wytworzona w środkowej strefie pręta umocnionego cieplnie.

250 200 Twardość, HV1 150 100 50 0 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 5,5 6,0 6,5 Odległość od powierzchni, mm

Pręt φ 10 mm

300 250 Twardość, HV1 200 150 100 50 0
0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 5,5 6,0 6,5 7,0 7,5 8,0 8,5 9,0 9,5 10,0 10,5

Pręt φ 16 mm

Odległość od powierzchni, mm

300 250 Twardość, HV1 200 150 100 50 0

Pręt φ 28 mm
0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0 5,5 6,0 6,5 7,0 7,5 8,0 8,5 9,0 9,5 10,0 10,5 11,0 11,5 12,0 12,5 13,0

Odległość od powierzchni, mm

Rys. 3. Przykładowe wyniki pomiarów twardości wzdłuż średnicy na przekroju poprzecznym prętów umocnionych cieplnie [ 3 ].

2.4. Stale umocnione na zimno
Odkształcanie stali na zimno poprzez ciągnienie, skręcanie lub walcowanie, powoduje wzrost granicy plastyczności zależny od wielkości odkształcenia i składu chemicznego zastosowanej stali. Z zastosowaniem tej technologii wytwarza się druty ciągnione oraz pręty gładkie i żebrowane o średnicach nie przekraczających 16 mm, a w praktyce o średnicach mniejszych od 12 mm. Do umacniania na zimno stosuje się niestopowe stale niskowęglowe, np. St3S. Metodą odkształcania na zimno można uzyskać wysoką wartość granicy plastyczności i wytrzymałość, jednak kosztem obniżonej plastyczności. Dla granicy plastyczności Re min = 500 MPa, osiągane wydłużenie względne A10min wynosi 8%.

2.5. Pręty o specjalnych właściwościach do zbrojenia betonu
Do prętów o specjalnych właściwościach użytkowych zalicza się m. in. pręty do zbrojenia betonu o zwiększonej odporności na korozję i pręty o podwyższonej odporności na działanie wysokich temperatur. Podwyższoną odporność na korozyjne działanie środowiska można uzyskać przez cynkowanie prętów [4] lub zastosowanie stali z dodatkiem chromu (w granicach 0,45÷0,80%Cr) i miedzi (w granicach 0,25÷0,50% Cu) [5]. Stal z dodatkami Cr i Cu charakteryzuje się gorszą spawalnością ze względu na podwyższony równoważnik węgla CE. W środowiskach silnie korozyjnych (np. w konstrukcjach nadmorskich i niektórych drogowych) coraz częściej stosowane są stale odporne na korozję wysokostopowe o dobrej spawalności, np. typu 19%Cr+9,5%Ni (gatunek 304 wg ASTM) [6]. Podwyższoną odporność na działanie wysokich temperatur do 600 ÷ 650°C, wykazują pręty ze stali mikrostopowych, np. zawierające mikrododatek wanadu (ok. 0,1% V) [7] lub molibdenu (w ilości ok. 0,5% Mo) i mikrododatek niobu (ok. 0,03% Nb) [8]. Omówione pręty o specjalnych właściwościach nie są objęte normami na stale zbrojeniowe powszechnego zastosowania.

3. Obowiązujące w Polsce normy na stal zbrojeniową
Obecnie w Polsce własności prętów i walcówki do zbrojenia betonu określone są normami PN-82/H-93215 : „Walcówka i pręty stalowe do zbrojenia betonu” oraz wprowadzoną w 1999 roku normą PN-ISO 6935 : „Stal do zbrojenia betonu”, część 1 - Pręty gładkie i część 2 - Pręty żebrowane. Do obydwu części dołączono „Dodatkowe wymagania stosowane w kraju”. Norma PN-82/H-93215 obejmuje asortyment walcówki i prętów gładkich i żebrowanych w pięciu klasach : − w klasie A-0, Remin 220 MPa; − w klasie A-I, Remin 240 MPa; − w klasie A-II, Remin 355 MPa; − w klasie A-III, Remin 410 MPa; − w klasie A-IIIN, Remin 490 MPa. Każdej klasie prętów przypisany jest konkretny gatunek stali. Wymagany skład chemiczny tych gatunków podaje norma PN-89/H-84023/06.

Nowa norma PN-ISO 6935 jest tłumaczeniem dwóch arkuszy międzynarodowej normy ISO 6935 : 1991. Trzeci arkusz normy ISO 6935 : „Zgrzewane maty zbrojeniowe”, nie został włączony do normy PN-ISO 6935. Norma PN-ISO 6935-1 : „Stal do zbrojenia betonu. Pręty gładkie” obejmuje dwa gatunki stali w stanie walcowanym na gorąco bez dalszej obróbki, w postaci prętów lub kręgów: PB 240 o wymaganej granicy plastyczności Re = 240 MPa i wydłużeniu względnym A5 = 20%, PB 300 o wymaganej granicy plastyczności Re = 300 MPa i wydłużeniu względnym A5 = 16%. W normie PN-ISO 6935-1 określono również wymagania co do wymiarów, masy, podatności do zginania, składu chemicznego, ale tylko w odniesieniu do siarki i fosforu (maksymalna dopuszczalna zawartość określona została na 0,060%). Nie określono natomiast wymagań w odniesieniu do przydatności do spajania. Norma PN-ISO 6035-2 : „Stal do zbrojenia betonu. Pręty żebrowane” obejmuje pięć gatunków stali w postaci prętów lub kręgów. Składy chemiczne i podstawowe własności mechaniczne tych gatunków podano w tablicach 1 i 2. Gatunki oznaczone literą W są spawalne z zastosowaniem standardowych technologii spawania. Na oznaczenie równoważnika węgla zastosowano symbol Ceq (w normie PN-82/H-93215 równoważnik węgla oznaczono CE). Tablica 1. Skład chemiczny – wartości maksymalne w % masy (Wg normy PN-ISO 6935-2) Gatunek stali RB 300 RB 400 RB 500 RB 400W RB 500W
1)

C1) 0,22 (0,24)3)

Si 0,60 (0,65)

Mn 1,60 (1,70)

P 0,060 (0,070) 0,050 (0,055)

S 0,060 (0,070) 0,050 (0,055)

N2) 0,012 (0,013)

Ceq4) 0,50 (0,52)

W przypadku gatunków RB 400W i RB 500W, dla prętów o średnicach większych niż 32 mm, maksymalna zawartość węgla wynosi 0,25% (0,27%), a maksymalna wartość równoważnika węgla (Ceq) wynosi 0,55% (0,57%). 2) Dopuszcza się wyższą zawartość azotu gdy zawartość pierwiastków wiążących azot jest wystarczająca. 3) Wartości w nawiasach odnoszą się do analizy kontrolnej wyrobu 4) Ceq= %C + %Mn/6 + (%Cr + % V + %Mo)/5 + (%Cu + %Ni)/15

Tablica 2. Wymagane wartości charakterystyczne górnej granicy plastyczności, wytrzymałości na rozciąganie i względnego wydłużenia próbki po zerwaniu. (Wg normy PN-ISO 6935-2) Górna granica plastyczności ReH, MPa 300 400 500 Wytrzymałość na rozciąganie Rm, MPa 330 440 550 Wydłużenie względne A5, % 16 14 14

Gatunek stali RB 300 RB 400 RB 400W RB 500 RB 500W

Rm/Re > 1,05 Wydłużenie całkowite przy maksymalnym obciążeniu Agt > 2,5 % Norma PN-ISO 6935 ma zastosowanie do prętów lub walcówki po walcowaniu na gorąco bez dalszej obróbki, do stali walcowanej na gorąco z kontrolowanym chłodzeniem i odpuszczaniem (umocnionej cieplnie) oraz do stali po przeróbce plastycznej na zimno. W normie nie wskazano jaką technologię należy zastosować do określonego gatunku stali. W państwach Unii Europejskiej, a szczególnie w Niemczech, najczęściej stosowany jest obecnie gatunek o granicy plastyczności minimum 500 MPa i o bardzo dobrej spawalności, mający oznaczenie BSt 500S wg normy DIN 488. Gatunek ten jest równoważny gatunkowi RB 500W w normie PN-ISO 6935-2. Gatunek RB 500W w 2001 roku został wprowadzony do normy PN-B-03264 : 1999 „Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone – Obliczenia statyczne i projektowe”. Własności wymagane dla gatunku RB 500W oraz wyniki badań tego gatunku prętów, przedstawiono szczegółowo w rozdziałach 4 i 5. W normie PN-ISO 6935 wymagane wartości granicy plastyczności Re, wytrzymałości na rozciąganie Rm oraz wydłużenia względnego A5 podano jako wartości charakterystyczne, które określa się w wyniku analizy statystycznej uzyskanych wyników badań próbek kwalifikacyjnych. Dla oceny wymienionych własności dla danej partii prętów o liczności n próbek (typowo n=15) należy określić następujące wartości: - wszystkie poszczególne wartości dla n=15 próbek, - wartość średnią m15 (dla n=15), - odchylenie standardowe s15 (dla n=15). Dana partia prętów jest zgodna z wymaganiami, jeżeli dla wszystkich własności jest spełniony warunek (zilustrowany także na rys. 4): m15 – 2,33 s15 ≥ fk (2) gdzie: fk – wymagana wartość charakterystyczna 2,33 – wartość współczynnika kwalifikacyjnego k dla n=15, przy współczynniku wadliwości równym 5 % (p=0,95), z prawdopodobieństwem 90 % (1-α = 0,90).

Po uzgodnieniu pomiędzy producentem a zamawiającym, wartości charakterystyczne mogą być stosowane jako gwarantowane wartości minimalne. Należy zwrócić uwagę, że podane powyżej znaczenie wartości charakterystycznej wytrzymałości na rozciąganie stali zbrojeniowej, różni się od definicji tej wielkości przyjętej w normie PN-B-03264 : „Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone. Obliczenia statystyczne i projektowanie.” W normie PN-B-03264 wartość wytrzymałości charakterystycznej stali zbrojeniowej na rozciąganie została zdefiniowana jako „0,85 minimalnej wytrzymałości stali na zerwanie”. Nie stanowi to jednak zagrożenia przyjęcia błędnych wartości do obliczeń konstrukcyjnych, ponieważ w normie PN-B-03264 podano wartości liczbowe wytrzymałości charakterystycznej dla poszczególnych klas stali. Dotychczas nie wprowadzono normy europejskiej dotyczącej stali do zbrojenia betonupropozycja tej normy prEN 10080-1÷6 („Steel for the reinforcement of concrete-Weldable reinforcing steel”) znajduje się od wielu lat w stadium uzgadniania. Zawartość projektu tej normy stanowi jednak bazę, na której z pewnością oparta zostanie obowiązująca w przyszłości norma europejska. Norma prEN 10080 obejmuje tylko trzy klasy stali, różniące się własnościami plastycznymi : dwie klasy o wymaganej granicy plastyczności 500 MPa i klasa trzecia o najwyższych własnościach plastycznych, o wymaganej granicy plastyczności 450 MPa (tablica 3).

Liczba badanych próbek

fk

m - 2,33s

m

m + 2,33s Wielkość mierzona

Rys. 4. Schemat ilustrujący warunek zgodności wyników badań własności prętów do zbrojenia betonu z wymaganiami normy PN-ISO 6935. Partia materiału jest zgodna z wymaganiami, jeżeli dla wszystkich własności charakterystycznych (Re , Rm , A5 ), dla zbioru 15 próbek pochodzących z partii, spełniony jest warunek : m15 – 2,33 x s15 > fk (objaśnienie oznaczeń w tekście).

Tablica 3. Wybrane wymagane wartości charakterystyczne dla klas stali do zbrojenia betonu ujętych w projekcie normy europejskiej prEN 10080 : „Stal do zbrojenia betonu-Spajalna stal zbrojeniowa.” Średnica nominalna, mm Klasa stali Pręty Walcówka lub drut 4 ÷ 16 6 ÷ 16 6 ÷ 16 Granica plastyczności Re, MPa 500 500 450 Stosunek Wydłużenie wytrzymałości całkowite przy do granicy maksymalnej plastyczności sile Rm/Re Agt, % 1,05 1,08 ≥1,15 ≤1,35 2,5 5,0 7,5

B500A B500B B450C

6 ÷ 40 6 ÷ 40

4. Podstawowe własności mechaniczne prętów do zbrojenia betonu RB 500W
Dążenie do obniżenia masy konstrukcji i stosowania na szeroką skalę prefabrykacji spowodowało, że w ciągu kilkunastu ostatnich lat w państwach o rozwiniętych gospodarkach następował szybki wzrost zapotrzebowania na pręty do zbrojenia betonu o granicy plastyczności podwyższonej do 500 MPa oraz o dużej plastyczności i bardzo dobrej spajalności. Szczególnie istotne było zapewnienie bardzo dobrej spajalności, pozwalającej na zastosowanie spawania w różnych warunkach, także bezpośrednio na placu budowy. Można przewidywać, że również w Polsce stal spajalna o minimalnej granicy plastyczności 500 MPa (gatunek RB 500W wg PN-ISO 6935) będzie w niedalekiej przyszłości szeroko stosowana. Z tego powodu własności tego gatunku prętów przedstawiono w rozdziałach 4 i 5. Gatunek RB 500W można wytwarzać poprzez regulowane walcowanie stali mikrostopowej lub poprzez umacnianie cieplne zwykłej stali węglowej. Ze względu na niższe koszty umacniania cieplnego stali węglowej oraz technologiczną łatwość uzyskiwania wymaganych własności prętów, prawie wyłącznie ten proces stosowany jest do wytwarzania prętów RB 500W. Przedstawione w rozdziałach 4 i 5 wyniki badań uzyskano dla prętów RB 500W wyprodukowanych z zastosowaniem umacniania cieplnego w odmianie TEMPCORE lub QTB. Ze względu na inną strukturę wewnętrzną prętów umocnionych cieplnie bezpośrednio po walcowaniu (przedstawioną krótko w podrozdziale 2.2) od struktury prętów bez dodatkowej obróbki (która jest strukturą ferrytyczno-perlityczną jednorodną na całym przekroju pręta), charakterystyka odkształcania się tych dwóch klas prętów w próbie rozciągania jest różna w zakresie odkształcenia plastycznego. Różnica polega głównie na tym, że w przypadku stali umocnionych cieplnie odcinek krzywej pomiędzy końcowym punktem wyraźnej granicy plastyczności a najwyższym punktem na krzywej jest bardziej spłaszczony, niż odpowiedni odcinek na krzywej dla stali nie obrobionej cieplnie. W wyniku tego stosunek Rm/Re dla stali umocnionych cieplnie jest niższy niż dla stali nie obrobionych ferrytycznoperlitycznych, ale jest wystarczająco wysoki w stosunku do wymagań. Typowe przykłady

wyników rozciągania prętów ze stali nie obrobionej 18G2-b i ze stali umocnionej cieplnie RB 500W, zamieszczono na rys. 5 i 6. Badaniami wytrzymałościowymi objęto pręty żebrowane RB 500W o średnicach 8 mm, 10 mm, 12 mm, 16 mm, 25 mm i 28 mm. Badania wykonano według norm PN-ISO 6935-2 oraz DIN 488 na prętach reprezentujących duże partie produkcyjne [3]. Badane pręty charakteryzowały się korzystnym połączeniem wysokiej wytrzymałości i dużej plastyczności. Średnie wartości granicy plastyczności Re, wytrzymałości Rm, wydłużenia A5, wydłużenia A10, wydłużenia Agt i stosunku Rm/Re określone dla partii prętów o średnicach od 8 do 28 mm zawierały się w przedziałach podanych w tablicy 5. Wszystkie badane partie prętów spełniły wymagania norm PN-ISO 6935-2 i DIN 488 odnośnie do własności mechanicznych stawianych prętom klas RB 500W i BSt 500S, a wyniki prób dały wyniki wyższe od wymaganych przez normę PN-ISO 6935-2 wartości charakterystycznych. Własności mechaniczne prętów RB 500W poddano analizie statystycznej, która objęła następujące parametry wyznaczone w statycznej próbie rozciągania : Re, Rm, Rm/Re i A10 (A5). Na rys. 7a i 7b zamieszczono przykładowe rozkłady własności mechanicznych dla prętów RB 500W o średnicy 12 mm.

Nr próbki 1 2 3

ReH MPa 390,10 393,44 395,76

Rm MPa 543,29 562,50 557,24

Rm/ ReH 1,39 1,43 1,41

A5 % 32,45 32,02 32,20

Rys. 5. Typowe przykłady wykresów rozciągania i wyniki prób dla trzech prętów żebrowanych o średnicy 14 mm ze stali 18G2-b [3].

Nr próbki 1 2 3 4 5

ReH MPa 543,91 542,38 540,05 544,77 535,20

Rm MPa 625,22 621,16 633,90 628,61 620,26

Rm/ ReH 1,15 1,15 1,17 1,15 1,16

A5 % 20,87 20,28 19,81 19,87 20,34

Rys. 6. Typowe przykłady wykresów rozciągania i wyniki prób dla pięciu prętów żebrowanych o średnicy 16 mm ze stali umocnionej cieplnie RB 500W [3].

Tablica 4. Przedziały średnich wartości parametrów określonych w próbie rozciągania dla losowo pobieranych partii prętów RB 500W [3] I seria pomiarów Wyniki badań Nazwa parametru 10 Re, MPa Rm, MPa A5, % A10, % Agt, % Rm/Re 534÷567 622÷655 27,2÷29,0 18,9÷20,8 10,7÷13,4 1,15÷1,18 Średnica pręta, mm 16 551÷570 642÷670 23,6÷28,0 19,4÷20,5 11,4÷14,0 1,17÷1,18 28 517÷554 626÷655 26,3÷27,3 18,3÷18,5 14,2÷15,7 1,18÷1,21 Wymagania wg PN-ISO 6935-2 dla gatunku RB 500W 500 *) 550 *) 14 *) 10 wg DIN 488 **) min. 2,5 min. 1,05

Nazwa parametru Re, MPa Rm, MPa A5, % A10, % Agt, % Rm/Re

II seria pomiarów Wyniki badań Średnica pręta, mm 10 562÷582 645÷665 24,0÷24,9 17,2÷18,2 12,1÷13,3 1,14÷1,15 16 543÷555 632÷643 24,9÷25,7 18,4÷19,4 13,2÷13,9 1,16 25 548÷571 636÷659 21,6÷22,5 16,8÷17,4 10,0÷10,9 1,16

Wymagania wg PN-ISO 6935-2 dla prętów RB 500W 500*) 550*) 14*) 10,0 wg DIN 488 **) min. 2,5 min. 1,05

Nazwa parametru Re, MPa Rm, MPa A5, % A10, % Agt, % Rm/Re

III seria pomiarów Wyniki badań Średnica pręta, mm 8 12 16 567÷591 541÷658 548÷579 623÷667 627÷706 618÷635 24,5÷28,2 19,2÷24,6 19,1÷23,2 19,3÷20,6 13,9÷17,4 13,2÷13,4 11,3÷13,4 9,6÷12,9 7,4÷9,0 1,09÷1,15 1,07÷1,17 1,09÷1,13

Wymagania wg PN-ISO 6935-2 dla prętów RB 500W 500*) 550*) 14*) 10,0 wg DIN 488 **) min. 2,5 min. 1,05

*) Są to wartości charakterystyczne, ustalone w zdefiniowany sposób **) Norma PN-ISO 6935-2 nie wymaga wyznaczania tego parametru

110 100 90 80 70

Liczność

60 50 40 30 20 10 0

min 506

max 601

wartość charakterystyczna

480

500

520

540

560

580

600

620

Re, MPa
Liczba próbek: 240 Średnia: 552 MPa Odchylenie standardowe s : 19,2 MPa Średnia - 1,78 s = 518 MPa

65 60 55 50 45 40

Liczność

35 30 25 20 15 10 5 0 540 550 560 570 580 590 600 610 620 630 640 650 660 670 680 wartość charakterystyczna min 597 max 680

Rm, MPa
Liczba próbek: 240 Średnia: 636 MPa Odchylenie standardowe s : 17 MPa Średnia - 1,78 s = 606 MPa

Rys. 7a. Przykładowe rozkłady wartości Re i Rm dla prętów RB 500W o średnicy 12 mm [3].

140 130 120 110 100 90 80 min 15,7 max 26,8

Liczność

70 60 50 40 30 20 10 0 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 wartość charakterystyczna

A 10, %
Liczba próbek: 240 Średnia: 19,8 % Odchylenie standardowe s : 1,6 % Średnia - 1,78 s = 17 %

70 65 60 55 50 45 40

Liczność

35 30 25 min 1,12 20 15 10 5 0 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 max 1,20

wymagane minimum

Rm/Re
Liczba próbek: 239 Średnia: 1,15 Odchylenie standardowe s : 0,02 Średnia - 1,78 s = 1,11

Rys. 7b. Przykładowe rozkłady wartości A10 i Rm/Re dla prętów RB 500W o średnicy 12 mm [3].

5. Własności technologiczne i użytkowe prętów do zbrojenia betonu RB 500W
Podane wyniki oceny własności technologicznych i użytkowych prętów RB 500W wykonano na próbkach z tych samych partii, dla których przeprowadzono próby rozciągania opisane w rozdziale 4.

5.1. Spajalność
Normy PN-82/H-93215, PN-ISO 6935 oraz prEN 10080 określają przydatność stali zbrojeniowej do spajania na podstawie równoważnika węgla Ceq, którego wartość nie może przekraczać 0,50 dla stali charakteryzujących się dobrą spajalnością. Norma DIN 488 wymaga mechanicznego badania połączeń spawanych i zgrzewanych według ustalonego schematu przygotowania połączeń i rodzaju obciążeń podczas badania. W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, że zabiegi spawania i zgrzewania nie powodują obniżenia własności wytrzymałościowych prętów RB 500W. Ponadto, ze względu na korzystny skład chemiczny stali (zawartość węgla poniżej 0,22% i wartość Ceq poniżej 0,40) w obszarach przyspoinowych nie występuje podatność do powstawania pęknięć. W żadnym z badanych przypadków nie stwierdzono powstawania pęknięć lub innych nieciągłości materiału w obszarze połączeń zgrzewanych. Przykłady obserwacji struktury i pomiarów twardości na przekroju złącza spawanego prętów RB 500W przedstawiono na rys. 8 i 9. Na podstawie uzyskanych wyników badań własności mechanicznych w próbach rozciągania, ścinania, zginania i odginania połączeń spawanych i zgrzewanych prętów o różnej kombinacji średnic i wytopów stwierdzono, że badane pręty RB 500W wykazują dużą podatność do spawania metodami E i MAG oraz do zgrzewania oporowego i spełniają wymagania normy DIN 488 w tym zakresie. W celu uzyskania wymaganych własności złącza spawanego należy stosować materiały spawalnicze odpowiednie dla prętów klasy 500 MPa umocnionych cieplnie.

Rys. 8. Struktura i rozkład twardości na przekroju poprzecznym złącza spawanego na zakładkę prętów RB 500W o średnicy 16 mm, wykonanego metodą MAG [3].

Rys. 9. Struktura i rozkład twardości na przekroju złącza zgrzanych oporowo prętów RB 500W umocnionych cieplnie średnicy 25 mm i o średnicy 16 mm [3].

5.2. Podatność do zginania
Na podstawie uzyskanych wyników badań prętów w próbach zginania i odginania po starzeniu wykonanych według wymagań norm PN-ISO 6935-2 i DIN 488 (tablica 6) stwierdzono, że wszystkie badane pręty RB 500W spełniają normy i wykazują wysoką podatność do odkształcenia plastycznego zarówno w próbach zginania jak i w próbie odginania po starzeniu w temperaturach 100 i 250°C. W szczególności nie stwierdzono występowania żadnych pęknięć lub uszkodzeń powierzchni w obszarze zginania i odginania.

Tablica 6. Wymagane własności technologiczne w próbie zginania dla prętów RB 500W i BSt 500S wg norm PN-ISO 6935-2 i DIN 488. Próba zginania Klasa prętów Średnica nominalna średnica ds trzpienia, mm mm 10 12 16 20 25 32 6-12 14-16 20-28 32 50 80 100 160 200 kąt α Próba odginania po starzeniu Wstępne Odginanie zginanie kąt średnica kąt starzenie trzpienia, α α temp./czas mm 50 63 100 90 ° 100°C/0,5h 20° 160 200 320 5ds 90 ° 250°C/0,5h 20° 6ds 8ds

RB 500W

160° - 180°

BSt 500S

-

5.3. Wytrzymałość zmęczeniowa
Norma PN-ISO 6935 zawiera stwierdzenie w podrozdziale 7.4, że „Na życzenie zamawiającego wytwórca powinien przedstawić własności zmęczeniowe wyrobu”, nie precyzując parametrów takich badań. Projekt normy europejskiej prEN 10080 zawiera wymóg przeprowadzenia badań zmęczeniowych na prostych odcinkach prętów z zastosowaniem podanych w normie parametrów. Badania własności zmęczeniowych wykonano na próbkach z prętów RB 500W o średnicach 8, 10, 12, 16, 25 i 28 mm według procedury ustalonej przez Instytut Techniki Budowlanej dla uzyskania Aprobaty Technicznej. Próbki obciążano jednoosiowymi naprężeniami rozciągającymi zmiennymi o charakterze sinusoidalnym. Parametry badań były następujące: − naprężenie maksymalne cyklu σmax=0,7 Re(nom)=350 MPa − naprężenie minimalne cyklu σmin=σmax-2σA=150MPa − częstotliwość od 8 do 15 Hz. Kryterium uznania próby za pozytywną, stanowiła wymagana liczba cykli, którą próbka powinna wytrzymać bez uszkodzenia. Kryterium to ustalone zostało w jednej serii badań na poziomie 1,0x106 cykli, a w drugiej serii badań na poziomie 2,0x106 cykli. Po osiągnięciu wymaganej liczby cykli próby przerywano i próbki poddano oględzinom. Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono, że badane partie prętów RB 500W spełniają ustalone kryteria wytrzymałości zmęczeniowej.

5.4. Własności mechaniczne w podwyższonych i obniżonych temperaturach
Cytowane w niniejszym opracowaniu normy na stal do zbrojenia betonu nie zawierają wymagań ani komentarza odnośnie do własności w podwyższonych i w obniżonych temperaturach w stosunku do temperatury otoczenia.

Dotychczas przeprowadzono niewiele badań nad wpływem działania wysokiej temperatury na zmiany własności stali zbrojeniowej. Pohl i Linder przeprowadzili badania laboratoryjne [7] z których wynika, że stale umacniane cieplnie (typu RB 500W) i stale umacniane na zimno tracą ok. 30 % wytrzymałości po bezpośredniej ekspozycji w temperaturze 650 °C przez 10 godzin. Stale mikrostopowe (z mikrododatkiem wanadu) wyprodukowane metodą regulowanego walcowania klasy 500 MPa tracą w takich warunkach ok. 18 % wytrzymałości, a wytrzymałość stali węglowo-manganowej bez obróbki cieplnej, typu 18G2, o granicy plastyczności do 355 MPa, obniża się o ok. 15 %. W aprobatach technicznych na pręty klasy RB 500W Instytut Techniki Budowlanej podaje temperaturę 100 °C jako górny zakres temperatur stosowania. Normy na pręty do zbrojenia betonu nie wymagają badania odporności na obciążenia dynamiczne (udarności). Jednak odporność na działanie obciążeń dynamicznych, zwłaszcza w obniżonych temperaturach i w obecności koncentratorów naprężeń, jest istotnym parametrem oceny przydatności prętów do stosowania w budownictwie i dlatego próbę udarności włączono do badań. Ponieważ nie jest możliwe zastosowanie znormalizowanej próby udarności do prętów umacnianych cieplnie o zmiennych własnościach na przekroju, opracowano warunki wykonywania technologicznej próby udarności dla prętów umacnianych cieplnie i wykonano badania zgodnie z opracowaną metodyką. Ustalono, że najostrzejsze warunki próby zapewni nacięcie karbu do połowy grubości warstwy utwardzonej dla danej średnicy pręta, co zilustrowano na rys. 10 i 11. Dla prętów zbrojeniowych nie istnieje znormalizowane ilościowe kryterium oceny udarności. W niniejszych badaniach przyjęto bardzo ostre kryterium oparte na progowej wartości udarności równej 50 J Charpy V. Przyjęcie takiego kryterium oznacza, że w zakresie rzeczywistych temperatur eksploatacji udarność prętów nie może być niższa niż 50 J. Na podstawie analizy krzywych udarności stwierdzono (przykłady zamieszczono na rys. 12 i 13), że wszystkie badane pręty RB 500W zachowują udarność większą od 50 J w temperaturach ujemnych do -60°C.

6. Dostępność na rynku polskim prętów do zbrojenia betonu klasy RB 500W
W Polsce pręty do zbrojenia betonu wytwarzane są przez trzech głównych producentów i kilku wytwórców o znacznie mniejszych zdolnościach produkcyjnych. Sumarycznie krajowe zdolności produkcyjne prętów do zbrojenia betonu wynoszą ok. 915 tys. ton/rok, z czego ok. 885 tys. ton/rok przypada na trzech głównych producentów. Z nadmiarem pokrywa to zapotrzebowanie rynku krajowego na stal zbrojeniową, które w roku 2000 wynosiło ok. 700 tys. ton. Technologie stosowane przez głównych krajowych producentów pozwalają na wytwarzanie prętów do zbrojenia betonu klasy RB 500W. Norma PN-ISO 6935-2 nie narzuca producentowi określonej technologii wytwarzania prętów. Jednak ze względu na możliwości dotrzymania wszystkich wymagań określonych w normie, gatunek RB 500W produkowany jest w Polsce wyłącznie z zastosowaniem technologii umacniania cieplnego (w odmianie TEMPCORE lub QTB).

45°

h=1,5

r=0,25

warstwa utwardzona ~3 mm

27,5 55

10

10

∇7

powierzchnia surowa

a) b) Rys. 10. Sposób wycięcia (a) i wymiary próbki udarnościowej (b) z pręta umocnionego cieplnie o średnicy 25 mm. Wymiary podano w mm [3].

45°

h=0,5

r=0,25

warstwa utwardzona ~1 mm

27,5 55

10

powierzchnia surowa

Rys. 11. Sposób wykonania i wymiary próbki udarnościowej z pręta umocnionego cieplnie o średnicy 10 mm. Wymiary podano w mm [3].

300 250 200 Energia, J 150 100 50 0 -250

-200

-150

-100

-50

0

50

Temperatura łamania, °C

Rys. 12. Krzywe udarności prętów RB 500W umocnionych cieplnie o średnicy 10 mm, uzyskane dla dwóch serii badań obejmujących różne grupy wytopów stali [3].

300 250 200 150 100 50 0

Energia, J

-250

-200

-150

-100

-50

0

50

Temperatura, °C

Rys. 13. Krzywe udarności prętów RB 500W umocnionych cieplnie o średnicy 16 mm, uzyskane dla dwóch serii badań obejmujących różne grupy wytopów stali [3].

Piśmiennictwo
[1] Żak A., Garbarz B., Molenda R., Kuziak R., Zalecki W., Wojtas J. : Opracowanie składu chemicznego stali, wytycznych w zakresie wytapiania i odlewania oraz technologii walcowania prętów do zbrojenia betonu spełniających wymagania norm DIN 488 oraz BS 4449. Sprawozdanie z pracy badawczej Instytutu Metalurgii Żelaza Nr B00964/BM/95, 1995 [2] Garbarz B. i in. : Pręty żebrowane do zbrojenia betonu klasy 500 TECOR wytwarzane z zastosowaniem technologii umacniania cieplnego. Prace Instytutu Metalurgii Żelaza, t. 53, 2001, nr 1, s. 20 [3] Sprawozdania z badań Instytutu Metalurgii Żelaza w Gliwicach (nieopublikowane), 1999, 2000 [4] (-) Advanced Materials and Processes, 1998, nr 4, s. 4 [5] Kumar V. i in. : Steel Technology International, 1998, s. 53 [6] Smith F. N., Tullmin M. : Materials Performance, 1999, s. 72 [7] Pohl M., Linder N. : Practical Metallogr., t. 28, 1991, s. 153 [8] Sha W., Kelly F. S., Guo Z. X. : Journal of Materials Eng. And Perf., t. 8, 1999, s. 606

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->