P. 1
Przekladnie Zebate

Przekladnie Zebate

|Views: 1,199|Likes:

More info:

Published by: Dariusz Nagler on Mar 24, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/24/2011

pdf

text

original

Podstawy Konstrukcji Maszyn

Wykład 8 Przekładnie zębate część 1

Dr inŜ. Jacek Czarnigowski

Klasyfikacja przekładni zębatych 1. Ze względu na miejsce zazębienia
O zazębieniu zewnętrznym O zazębieniu wewnętrznym

1

Klasyfikacja przekładni zębatych 2. Ze względu na ruchomość osi
O osiach stałych Planetarne – przynajmniej jedna oś przemieszcza się względem korpusu wykonując ruch okręŜny względem osi centralnej

Klasyfikacja przekładni zębatych 3. Ze względu na wzajemne połoŜenie osi
Równoległe Kątowe Osie obu kół przecinają się Wichrowate (przekładnie hipoidalne) Osie obu kół nie przecinają się

2

Klasyfikacja przekładni zębatych 4. Ze względu na kształt kół
Walcowe StoŜkowe Ślimakowe

Klasyfikacja przekładni zębatych 4. Ze względu na kształt linii zęba
O zębach prostych O zębach śrubowych O zębach daszkowych O zębach łukowych

3

Pojęcia podstawowe – geometria koła walcowego o zębach prostych
Wysokość stopy zęba Szerokość wrębu Wysokość głowy zęba Podziałka

Grubość zęba Występ w kole zębatym, poprzez który w czasie pracy przekładni przekazywany jest napęd Przestrzeń między dwoma sąsiednimi zębami

Pojęcia podstawowe – geometria koła walcowego o zębach prostych

Podziałka obwodowa p – długość łuku koła podziałowego zawarta między jednoimiennymi sąsiednimi bokami zębów.

π ⋅d = p⋅ z
Średnica podziałowa Liczba zębów

d=

p

π

⋅z

m=

p

π

Moduł nominalny

4

Pojęcia podstawowe – geometria koła walcowego o zębach prostych

Moduł nominalny – miara wielkości zęba wyraŜana w [mm].

m=
Moduł jest znormalizowany:

p

π

Szereg 1 (zalecany): 1; 1,25; 1,5; 2; 2,5; 3; 4; 5; 6; 8; 10 … Szereg 2 (dopuszczalny): 1,125; 1,375; 1,75; 2,25; 2;75; 3,5; 4,5; 5,5; 7 …

Pojęcia podstawowe – zarys odniesienia
Wysokość głowy zęba ha Dzieli koło tak, Ŝe szerokość wrębu jest równa grubości zęba

ha = y ⋅ m
y – współczynnik
wysokości zęba (najczęściej =1) Promień krzywizny krzywej przejściowej ρt Wysokość stopy zęba hf

h f = ( y + c *) ⋅ m
Luz wierzchołkowy c

ρ f = 0,38 ⋅ m

Kąt zarysu α = 15°; 17,5 °; 20 °; ° 22,5 °; 25 °; Wysokość prostoliniowego zarysu zęba ht

c = c * ⋅m c* = 0,2 ÷ 0,25

ht = 2 ⋅ y ⋅ m

5

Pojęcia podstawowe – zarys odniesienia
Podstawowe średnice
Średnica głów

d a = d + 2 ⋅ ha = m ⋅ (z + 2 ⋅ y )

d f = d − 2 ⋅ h f = m ⋅ (z − 2 ⋅ y − 2 ⋅ c *)
Średnica podziałowa

Średnica stóp

d = m⋅ z

Pojęcia podstawowe – luzy

Luz wierzchołkowy c – najmniejsza odległość w osi O1O2 między walcem stóp jednego koła a walcem wierzchołków koła współpracującego

Luz międzyzębny jn – najkrótsza odległość między niepracującymi bokami zęba przy istnieniu kontaktu boków pracujących
jt – luz obwodowy

Luz obwodowy jt – długość łuku tocznego o który moŜna obrócić koło, aby doprowadzić boki niepracujące do styku

6

Pojęcia podstawowe – odległość osi

Zerowa odległość osi – taka w której stykają się okręgi podziałowe

a=

d1 + d 2 z1 + z2 = ⋅m 2 2
jt – luz obwodowy

Rzeczywista odległość osi – taka w której stykają się okręgi toczne (walce zastępujące koła pracujące jak przekładnia cierna o stałym przełoŜeniu bez poślizgu)

aw =

d w1 + d w 2 2

Pojęcia podstawowe – odległość osi

Odległość osi jest znormalizowana PN-76/M-88525

Szereg 1 (zalecany): 40; 50; 63; 80; 100; 125; 160; 200; 250 …
jt – luz obwodowy

Szereg 2 (dopuszczalny): 71; 90; 112; 140; 180; 224 …

7

Podstawowe prawo zazębienia

Określa ono warunki jakie muszą spełniać zarysy zębów, aby zapewnić stałość przełoŜenia kinematycznego kół współpracujących

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T O1 rw1 N Zarys zębów styka się w punkcie B – punkt przyporu C B N rw2 T ω2 O2 Określamy punkt C na przecięciu prostych NN i O1O2 Punkt C jest biegunem zazębienia a więc punktem podziału linii O1O2 na koła toczne o promieniach rw1 i rw2 Przez punkt B prowadzimy proste: NN - normalną do styku zębów TT – styczną do styku zębów Dwa koła obracają się z prędkościami odpowiednio: ω1 i ω2

8

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T r1 O1 rb1 rw1 N γ1 C B r2 γ2 α T rb2 ω2 O2 rw2 Punkt B oddalony jest od środków obrotu kół o promień odpowiednio r1 i r2 Promienie te są odchylone od prostych OG o kąty odpowiednio γ1 i γ2 G1 Odległości OG stanowią promień koła zasadniczego rb Wyznaczamy proste prostopadłe do prostej NN wychodzące odpowiednio z punktów O1 i O2 Tworząc na przecięciu punkty G1 i G2 α

G2 N

Są one odchylone od osi O1O2 o kąt przyporu α

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T r1 O1 rb1 rw1 N γ1 C G1 Zakładając, Ŝe zęby są w stałym kontakcie oraz, Ŝe są nieodkształcalne to prędkości punktów styku wynoszą: Prędkości są prostopadłe do promieni r Dla koła 1: α

V1

W1 W2 V2
G2 B γ2 r2

V1 = ω1 ⋅ r1
Dla koła 2:

N

Vn1=Vn2

V2 = ω2 ⋅ r2
α T rw2 Rozkładając te prędkości na proste NN i TT otrzymujemy odpowiednio prędkość normalną Vn i prędkość styczną W

rb2 ω2 O2

9

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T r1 O1 rb1 rw1 N γ1 C G1 ZałoŜenie mówiące, Ŝe zęby są w stałym kontakcie oraz, Ŝe są nieodkształcalne to prędkości punktów powoduje, Ŝe: α

V1

W1 W2 V2
G2 B r2 γ2

Vn1 = Vn 2
Zatem:

Vn1 = V1 ⋅ cos γ 1 Vn 2 = V2 ⋅ cos γ 2
α T rb2 ω2 O2 rw2 Stąd:

N

Vn1=Vn2

ω1 ⋅ r1 ⋅ cos γ 1 = ω2 ⋅ r2 ⋅ cos γ 2

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T r1 O1 Z rysunku wynika: α γ1 C Zatem: rb1 rw1 N G1

cos γ 1 = cos γ 2 =

rb1 r1 rb 2 r2

V1

W1 W2 V2
G2 B r2 γ2

N

Vn1=Vn2

ω1 ⋅ rb1 = ω2 ⋅ rb 2
PoniewaŜ: α T rw2

rb1 = rw1 ⋅ cos α rb 2 = rw 2 ⋅ cos α

rb2 ω2 O2

10

Podstawowe prawo zazębienia
ω1 T r1 O1 Otrzymujemy: α γ1 C rb1 rw1 N G1

V1

W1 W2 V2
G2 B r2 γ2

ω1 rb 2 rw 2 = = ω2 rb1 rw1
PrzełoŜenie kinematyczne

N

Vn1=Vn2

i=
α T rw2

ω1 rw 2 = ω2 rw1

rb2 ω2 O2

Podstawowe prawo zazębienia

i=

ω1 rw 2 = ω2 rw1

Podstawowe prawo zazębienie – prawo Willisa

W celu zapewnienia stałego przełoŜenia kinematycznego (i=const) zarysy zębów powinny być takie, aby prosta normalna NN w dowolnym punkcie styku B dzieliła odcinek O1O2 w stałym stosunku (aby punkt C był zawsze w tym samym miejscu)

Zarysy zębów spełniające ten warunek nazywamy zarysami sprzęŜonymi

11

Poślizg względny
ω1 T r1 O1 W odróŜnieniu od prędkości normalnych gdzie: α γ1 C e r2 γ2 α T rb2 ω2 O2 rw2 rb1 rw1 N G1

Vn1 = Vn 2
Prędkości styczne dwóch zębów są róŜne, a róŜnica ich jest prędkością poślizgu:

V1

W1 W2 V2
G2 B

Vs = W2 − W1
Wprowadzając odległość punktu B od punktu C moŜemy określić:

N

Vn1=Vn2

Vs = e ⋅ (ω1 + ω2 )

Poślizg względny
Zatem względny poślizg wynosi:

Vs e ⋅ (ω1 + ω2 ) e  ω1  e = = ⋅  + 1 = ⋅ (i + 1) V rw 2 ⋅ ω2 rw 2  ω2  rw 2  
Wnioski: Prędkość poślizgu wzrasta wraz z odległością punktu przyporu B od punktu zazębienia C Prędkość poślizgu wzrasta wraz z przełoŜeniem Zęby zuŜywać się będą u wierzchołka i w dolnej części podstawy zęba gdzie prędkość poślizgu przy zazębieniu jest największa

12

Zarysy zębów
Zarys zębów powinien być sprzęŜony (spełniać prawo Willisa)
Dodatkowe cechy: - wytrzymałość - technologiczność - niewraŜliwość na błędy odległości osi - odporność na zuŜycie - stałość kierunku sił międzyzębnych

Zarysy zębów
Stosowane zarysy zębów
Liniowe Kołowe
Pierwsze zarysy stosowane na koła zębate – obecnie całkowicie wycofane

Ortocylkoidy ( krzywa kreślona przez punkt koła toczącego się po prostej) Epicykloidy (krzywa kreślona przez punkt koła toczącego się na zewnątrz innego koła) Hipocykloidy (krzywa kreślona przez punkt koła toczącego się na wewnątrz innego koła) Ewolwenta Kołowo-łukowe
Podstawowy obecnie stosowany zarys koła

Wyparły zarysy liniowe i kołowe a następnie zostały wyparte przez zarys ewolwentowy. Obecnie stosowane w mechanizmach zegarkowych. Zaleta: moŜliwość stosowania duŜych przełoŜeń

Najnowszy zarys. Charakteryzuje się małymi naciskami między zębami. Wadę stanowi konieczność produkcji kół jako par (brak uniwersalności i trudności obróbkowe)

13

Zarys ewolwentowy
Ewolwenta – linia będąca torem dowolnego punktu związanego z prostą toczącą się po okręgu bez poślizgu. Okrąg po którym toczy się prosta nazywany jest okręgiem zasadniczym.

Zarys ewolwentowy
Geometria ewolwenty
Prosta toczy się po okręgu zasadniczym a punkt na niej się znajdujący wykreśla ewolwentę

P

O

Okrąg zasadniczy

14

Zarys ewolwentowy
Geometria ewolwenty
N α M P γ r T O α rb N1 Prosta tworząca jest normalna do zarysu w punkcie M – punkt przyporu Prosta TT styczna do ewolwenty w punkcie M Promień r – łączący punkt O z M jest odchylony od osi OP o kąt γ N Prosta tworząca styka się z okręgiem zasadniczym w punkcie N1 Kąt pomiędzy prostą NN a normalną do promienia r (OM) jest Kątem zarysu ewolwenty α T Dla wybranego połoŜenia prostej tworzącej mamy:

Okrąg zasadniczy

Zarys ewolwentowy
Geometria ewolwenty
N α M P γ r T O α rb N1 α T Ze sposobu powstawania ewolwenty wynika, Ŝe długość łuku PN1 jest równa odległości punków MN1 PoniewaŜ:

PN1 = rb ⋅ (γ + α ) MN1 = rb ⋅ tgα
Zatem: N

rb ⋅ (γ + α ) = rb ⋅ tgα

γ = tgα − α
Okrąg zasadniczy Kąt γ jest funkcją ewolwentową zwaną takŜe involutą

invα = tgα − α

15

Inwoluta
Inwoluta = funkcja ewolwentowa

invα = tgα − α
Kąt podawany w [radianach]

Wartość inwoluty jest takŜe podawana w tabelach.

UWAGA! Wartość inwoluty naleŜy podawać minimum do 5 miejsca po przecinku np. 0,02389.

Zarys ewolwentowy – zalety i wady
Zalety: Jest zarysem sprzęŜonym. Zachowuje tę cechę takŜe przy zmianie odległości osi Jest łatwy do wykonania. Uniwersalność narzędzi obróbkowych do wielu kół. MoŜliwość uzyskania duŜych dokładności i małej chropowatości powierzchni styku. Siła międzyzębna zachowuje stały kierunek w czasie współpracy zębów Uniwersalność kół. Praca kół o róŜnych ilościach zębów i tych samych cechach geometrycznych.

16

Zarys ewolwentowy – zalety i wady
Wady: Mała powierzchnia styku (stykają się dwie powierzchnie wypukłe) DuŜe naciski są przyczyną zmniejszenia trwałości

DuŜe prędkości poślizgów przy zazębianiu i wyzębianiu się kół. Zwiększone zuŜycie głów i podstaw zębów.

Zazębienie ewolwentowe
Dwa koła współpracujące mają wspólną linię normalną do punktów przyporu przecinającą linię O1O2 w punkcie C. Linia ta jest styczna do kół zasadniczych.

P” P’ C

Na linii tej występuje styk par zębów odpowiednio w punktach P’ i P” Linia ta zawiera wszystkie punkty przyporu zachodzące podczas współpracy obu kół. Nosi ona nazwę Linii Przyporu

17

Zazębienie ewolwentowe
PoniewaŜ zarysy zębów są od góry ograniczone okręgiem wierzchołków zatem styk między kołami moŜe zachodzić tylko na pewnym odcinku linii przyporu. E2 P” P’ E1 Część linii przyporu ograniczona tymi punktami nosi nazwę odcinka przyporu C Są to odpowiednio punkty E1 i E2

Zazębienie ewolwentowe
Kąt zawarty między linią przyporu a linią normalną do osi O1O2 w punkcie C nazywany jest tocznym kątem przyporu N1 E2 P” P’ N2 E1 C αw Linia przyporu styka się z okręgami zasadniczymi w punktach N1 i N2

18

Liczba przyporu
O1

N1 E2 C N2 E1

Liczba przyporu jest wskaźnikiem zazębienia, mówiącym ile par zębów jest jednocześnie we współpracy (średnio dla całego obrotu kół)

MoŜna ją obliczyć jako stosunek długości odcinka przyporu do podziałki p

ε=
O2

E1E2 p

Liczba przyporu
O1

Analizując rysunek moŜna zauwaŜyć, Ŝe:
rb1 N1 E2

αw αa1 ra1 C N2 E1 αa2

E1E2 = N1E1 + N 2 E2 − N1 N 2
Wprowadzając odpowiednie kąty i promienie Gdzie αa – kąt głów

cosα a1 =
ra2

rb2

αw

rb1 d1 = ⋅ cos α w ra1 d a1 rb 2 d 2 = ⋅ cos α w ra 2 d a 2

cosα a 2 =
O2

19

Liczba przyporu
O1

Otrzymujemy:
rb1 N1 E2

αw αa1 ra1 C N2 E1 αa2

N1E1 = rb1 ⋅ tgα a1 N1 N 2 = (rb1 + rb 2 ) ⋅ tgα w
Stąd:

N 2 E2 = rb 2 ⋅ tgα a 2

E1E2 = rb1 ⋅ tgα a1 + rb 2 ⋅ tgα a 2 − (rb1 + rb 2 ) ⋅ tgα w E1E2 = rb1 ⋅ (tgα a1 − tgα w ) + rb 2 (tgα a 2 − tgα w )
Podziałka wynosi:
ra2

rb2

αw

p=
O2

π ⋅ db
z

=

2 ⋅ π ⋅ rb z

Liczba przyporu
O1

αw αa1 ra1 C N2 E1 αa2

rb1 N1 E2

Po przekształceniach otrzymujemy liczbę przyporu:

ε=

1 [z1 ⋅ (tgα a1 − tgα w ) + z2 ⋅ (tgα a 2 − tgα w )] 2 ⋅π
Dla zapewnienia ciągłości zazębienia liczba przyporu powinna być większa od 1.

rb2

αw

ra2

Ze względu na niedokładności wykonania przyjmuje się:

ε ≥ 1,15 ÷ 1,25
O2

20

Zazębienie ewolwentowe

Analizując zazębienie moŜna określić, Ŝe rzeczywista odległość osi wynosi:

aw =

rb1 r + b2 cos α w cos α w
Zatem:

aw ⋅ cos α w = rb1 + rb 2
Jednocześnie z własności ewolwenty wynika:

rb1 = r1 ⋅ cos α rb 2 = r2 ⋅ cos α

Zazębienie ewolwentowe
Jednocześnie wiemy, Ŝe zerowa odległość osi to:

a = r1 + r2
Zatem:

aw ⋅ cos α w = a ⋅ cos α

21

Metody obróbki kół zębatych
Stosowane są dwie podstawowe metody obróbki kół zębatych:

Metoda kształtowa

Metoda obwiedniowa

Metody obróbki kół zębatych
Metoda kształtowa
Polega na zastosowaniu narzędzia, którego część skrawająca na kształt wrębu obrabianego koła.

MoŜna zastosować: Frezowanie krąŜkowe, palcowe, dłutowanie, przeciąganie

22

Metody obróbki kół zębatych
Metoda kształtowa

Ze względu na to, Ŝe wymiary wrębu koła zaleŜą od modułu oraz ilości zębów, narzędzia są specjalizowane do danego koła. Dopuszczalne jest zastosowanie jednego narzędzia do kilku kół ale w ten sposób wprowadza się błędy w zarys kół.

Metoda stosowana rzadko. Głównie do kół o małym znaczeniu lub bardzo duŜych.

Metody obróbki kół zębatych
Metoda obwiedniowa
Polega na wykorzystaniu prostego narzędzia współpracującego z nacinanym kołem. Zarys powstaje poprzez zazębienie się koła z narzędziem.

Narzędzie moŜe mieć postać: - listwy zębatej, - koła zębatego - ślimaka

23

Metody obróbki kół zębatych
Metoda obwiedniowa Maaga
Narzędzie ma postać listwy zębatej.

Narzędzie wykonuje ruch roboczy (postępowo-zwrotny). Koło wykonuje ruch obrotowy i postępowy.

Metody obróbki kół zębatych
Metoda obwiedniowa Sunderlanda
Narzędzie ma postać listwy zębatej.

Narzędzie wykonuje ruch roboczy (postępowo-zwrotny) oraz pomocniczy (postępowy).

Koło wykonuje ruch obrotowy.

24

Metody obróbki kół zębatych
Metoda obwiedniowa Fellowsa
Narzędzie ma postać koła zębatego.

Narzędzie wykonuje ruch roboczy (postępowo-zwrotny) oraz pomocniczy (obrotowy).

Koło wykonuje ruch obrotowy. Narzędzie i koło współpracują ze sobą.

Metody obróbki kół zębatych
Metoda obwiedniowa Gleasona
Narzędzie ma postać ślimaka z wyciętymi rowkami wzdłuŜ osi narzędzia. Ślimak ma w przekroju kształt zębatki. Narzędzie wykonuje ruch roboczy (obrotowy).

Koło wykonuje ruch obrotowy oraz postępowy (zbliŜa się do ślimaka). Narzędzie i koło współpracują ze sobą.

25

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->