P. 1
agresja

agresja

|Views: 6,353|Likes:
Wydawca: Tomasz Pawlak

More info:

Published by: Tomasz Pawlak on Mar 29, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/09/2013

pdf

text

original

ROZDZIAŁ I ZJAWISKO AGRESJI W ŚWIETLE LITERATURY 1. Pojęcie agresji w warunkach społecznych 2. Przyczyny zachowań agresywnych dzieci 3.

Rodzaje i formy czynności agresywnych ROZDZIAŁ II GENEZA ZACHOWAŃ AGRESYWNYCH 1. Agresja jako instynkt 2. Agresja jako reakcja na frustrację 3. Agresja jako nabyty popęd 4. Agresja jako nawyk ROZDZIAŁ III ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE BADAŃ WŁASNYCH

1.

Cel i przedmiot badań
1

2. Problem badawczy 3. Hipotezy badawcze 4. Zmienne i ich wskaźniki 5. Metody, techniki i narzędzia badawcze 6. Teren, organizacja i przebieg badań

2

które ma sprawić innym cierpienie. Frączek A. iż "przez agresję należy rozumieć zachowanie zorientowane na zadanie krzywdy innym osobom"1. Problem ten pełniej ujmuje Jenö Ranschburg określając agresję jako "każde zamierzone działanie .93. 3 . krzywdę bądź stratę. natomiast D. W czasach coraz większej brutalizacji życia częściej zastanawiamy się nad pojęciem "agresja".. nauki prawnicze czy filozofia.6 3 por. Studia nad uwarunkowaniami i regulacją agresji interpersonalnej. Przedmiotem zainteresowania poszczególnych dyscyplin są zarówno indywidualne czynności konkretnych ludzi oraz zachowania zorganizowanych i kierowanych grup. s. odziedziczonego 1 2 por. socjologia. Analizując literaturę fachową możemy się spotkać z pojęciem "agresja" interpretowanym na różne sposoby. agresja. Lęk. pedagogika resocjalizacyjna. Wójcik D. bowiem dostosowany do celów prowadzonych w ich ramach analiz i metodologii badawczej.. Ranschburg J. Frączek uważa. Każda z nich prowadzi własny sposób rozumienia pojęcia agresji. s. s. między innymi "w znaczeniu specyficznego dla danego gatunku. etyka. (red).mające na celu wyrządzenie komuś krzywdy lub czemuś szkody. Jest on. Warszawa 1993. Wrocław 1985. Wrocław 1977. wzorce kulturowe czy zasady postępowania. straty lub bólu"3. gniew.w formie otwartej lub symbolicznej . Środowisko rodzinne a poziom agresywności młodzieży przestępczej i nieprzestępczej. Pojęcie agresji w warunkach społecznych Problematyka agresji jest szeroko podejmowana przez takie dyscypliny naukowe jak psychologia. Wójcik określa to jako "zachowanie człowieka mające na celu wyrządzenie szkody innej osobie lub instytucji"2 Jak wynika z tych definicji zachowanie agresywne to działanie.55 por.ROZDZIAŁ I ZJAWISKO AGRESJI W ŚWIETLE LITERATURY 1. Co ono oznacza? W jakich okolicznościach używamy tego słowa? Jakie mamy z nim skojarzenia? Natomiast po głębszej refleksji stawiamy sobie pytanie: co powoduje agresję? Jakie są jej przyczyny? A.

Autorka zwraca uwagę nie tylko na częstość występujących aktów agresji. a także wyraźne odczuwanie i przejawianie postawy negatywizmu do otoczenia"7. ale także na inne czynniki takie jak: nieadekwatność reakcji. jeśli zachowania te są częste i liczne to stwierdzamy. Warszawa 1968. Skorny natomiast rozróżnia między "zachowaniem agresywnym" a "agresywnym zachowaniem się". którego celem jest zranienie innej osoby traktowanej jako źródło sytuacji frustracyjnej. Zumkley H. Podczas gdy pierwsze określa jako "następujące w zachowaniu się poszczególne. s. a polegająca na częstych. Skorny Z. s. jako wypełnienie społecznie przyswojonych wymagań związanych z rolą"4.7). s. Określenie to nie jest zbyt precyzyjne.popędu. Innym pojęciem. szeroki krąg adresatów tych reakcji. Ponadto występuje często nieumiejętność kontroli reakcji. por. Mimo pewnych różnic dotyczących sformułowań wyłaniają się tu dwa zasadnicze pojęcia. Jest ona odpowiedzią na frustrację. wprowadzając termin "agresywność". odpowiedzi na frustrację. której doświadcza agresor.141 7 por.Jasiecka D. Pierwsze 4 5 por. Monografie Psych. Potwierdza to Buss. Kubacka . że przejawia agresywność.Jasiecka określa ją jako "zachowanie. Podsumowując rozważania na temat rozumienia problematyki agresji należy zauważyć. Pełniejszą definicję agresywności podaje Wójcik. (red. cechy osobowości. Socjalizacja a agresja.10. Kubacka . Według tej autorki jest to "stała właściwość człowieka nabyta i utrwalona w procesie jego rozwoju na podstawie uczenia się społecznego. studium kliniczne. Frączek A. Warszawa 1993. drugie pojęcie wydaje się definiować zachowanie bardziej stałe i uogólnione. iż autorzy zajmujący się tym zagadnieniem przytaczają wiele określeń. znaczne natężenie. formułując agresywność jako "utrwalony nawyk atakowania". stanu motywacyjnego. Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się. XV. Zauważamy tu podobieństwo do poprzednich ujęć. nieumiejętność kontroli zachowania oraz postawę negatywizmu.). konkretne fakty o pewnych specyficznych własnościach" 6.częstość i powtarzalność. występującego w stosunku do szerokiego zakresu obiektów społecznych. 6 por.205) itp. Skorny Z. Skorny zwraca także uwagę na inny aspekt zagadnienia . Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się. s. Warszawa 1968. 4 . Funkcjonowanie społeczne osób agresywnych i samo agresywnych. nieadekwatnych do bodźców reakcji agresywnych o znacznym natężeniu. który stosuje kiedy mamy do czynienia z zachowaniami "częstymi i licznymi". Wrocław 1975. PAN t. jakie pojawia się w literaturze jest "reakcja agresywna" D. Autorka wyakcentowuje jednak reaktywność agresji. iż chodzi tu o pewną stałość aktów agresji. Z. Należy jednak rozumieć. w jakiej znalazła się jednostka"5. Z. Jak widać pojęcie agresywnego zachowania w tych ujęciach jest tożsame z wyżej cytowanymi określeniami agresji.. że osobnik ten jest agresywny lub. Autor rozumie je jako "zbiór zachowań agresywnych występujących u danego osobnika.

cierpienie. Agresywność w tym znaczeniu utożsamiana jest z przebojowością. Nie chodzi tutaj o to. Jak wynika z powyższych refleksji agresja jest pojęciem nie dającym się jednoznacznie zdefiniować. którzy uważają. które charakteryzują się pewną częstotliwością i powtarzalnością. ale także etyczne. Przecież zdolność radzenie sobie w trudnych sytuacjach to bardzo cenna umiejętność. oszukują. Jak wynika z powyższych rozważań słowo "agresja. nieumiejętne kontrolowanie reakcji agresywnych. o których mowa są nazywane w literaturze agresją. Osobę agresywną charakteryzują następujące cechy: • • • • wysoka częstotliwość zachowań agresywnych. czy wspomniany agent kogoś krzywdzą.H. nieadekwatność relacji w stosunku do działającego i wyzwalającego je bodźca. Zdaniem przeciwników nie ma to znaczenia.dotyczy zachowania. Choć i tak może się zdarzyć. agresywny" budzą zdecydowanie negatywne skojarzenia i emocje. Działania. Autorzy różnią się tu przede wszystkim poglądem na celowość działania. skierowanego przeciw komuś lub czemuś powodującego stratę. Określenia te na podstawie przytoczonej literatury można traktować jako tożsame i dlatego będą używane w tej pracy jako zamienne. Zmienia się ocena takiego postępowania.. Drugie pojęcie dotyczy zachowań agresywnych. Ale granica między tą. Współcześnie możemy obserwować zachodzące zmiany konotacji tego pojęcia. wydaje się nieszkodliwą formą zachowania a destrukcyjną agresją jest bardzo płynna i łatwo ją przekroczyć. 1968 5 . Przynajmniej było tak do tej pory. Nastąpiło pomieszanie nie tylko znaczeniowe. agresywnej działalności agenta ubezpieczeniowego. aktem agresji. Coraz częściej słyszymy o agresywnym zdobywaniu rynku. Autorzy zgodnie określają tę cechę jako agresywność. Watters R. iż nowa firma. stosują przemoc. które są realizowane przez aktywność lub bierność jednostki. zaradnością. szkodę. działania człowieka. Jedno stanowisko reprezentują ci. iż aspekt zamiaru wyrządzenia krzywdy jest rozstrzygający: czy nastąpiła agresja czy też nie. starającego się pozyskać klienta. Zaczyna ono nam imponować. permanentna wrogość wobec innych ludzi8 8 por. szantażują. Bandura A. reakcją agresywną czy też zachowaniem agresywnym. Poza tym tworzy szeroką skalę zachowań o charakterze destrukcyjno aspołecznym. Sami pragniemy tak postępować. gdyż każde działanie wywołujące stratę i ból można przypisać agresji.

uznania. ojcem w sytuacji zaistnienia trudności9 Do czynników.2.co spotyka się coraz częściej . pogarszanie się sytuacji ekonomiczno .brak rozmowy z matką. brak konsekwencji oraz wadliwe metody i błędy wychowawcze.opiekuńczych. sukcesu .136. powodującą wzrost emocjonalnej agresji w codziennych stosunkach międzyludzkich.społecznej coraz większej liczby rodzin skutkuje ograniczeniem możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb. Przyczyny zachowań agresywnych dzieci Praca byłaby niepełna gdybyśmy nie zastanowili się nad czynnikami powodującymi . między innymi brak zainteresowania rodziców. Mincakiewicz E.bezpośrednio czy pośrednio . Na pewno agresję wywołują niepożądane wychowawczo postawy rodzicielskie typu odtrącenia. zyski finansowe. a także . narastająca w społeczeństwie polskim frustrację z racji wysokich kosztów ponoszonych przez sporą część społeczeństwa na rzecz transformacji. przede wszystkim tych. co skutkuje zaabsorbowaniem pracą przynoszącą wartości materialne. które pośrednio są odpowiedzialne za zachowania agresywne młodych ludzi zaliczamy: • • • • "zorientowanie dorosłych na wartości konsumpcyjne i niedocenianie wartości egzystencjalnych i sensotwórczych. Coraz częściej obserwuje się >>efekt nieobecności<< jednego lub obojga rodziców. brak zaspokojenia potrzeb materialnych i społecznych. Kraków 1998. Oczywiście jest to zjawisko złożone i w literaturze fachowej nie ma jednoznacznych odpowiedzi. w tym potrzeb prestiżu. a jednocześnie ogranicza możliwości przeznaczenia wolnego czasu na wspólne działanie z własnymi dziećmi. które 9 por.zachowania agresywne u dzieci i młodzieży. akcentowanie relatywizmu etycznego jako potrzeby tworzenia zasad współżycia społecznego powoduje odrzucanie norm moralnych. unikanie. 6 . Agresja dorastającej młodzieży jako skutek zaburzonej komunikacji w rodzinie [w:] Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży oraz w instytucjach społeczno . s.

Nowakowska M. że do wzrostu agresji przyczyniło się także bezrobocie. radzenia sobie ze stresem. a nie ma obowiązków i w efekcie powoduje to powstawanie mechanizmu uwalniania się od swoistej odpowiedzialności"10 • Obserwując życie ludzi w ciągu ostatnich kilku lat śmiało można powiedzieć. Strategia ta przyczynia się również do konstruowania obrazu świata. Strategia działania Ministerstwa Edukacji Narodowej wobec agresji i przemocy w szkołach i placówkach oświatowych [w:] Agresja i przemoc w szkołach polskich i niemieckich. rozwiązywania problemów. o ile nie stoją na przeszkodzie maksymalizacji naszych zysków. dysproporcję między zaangażowaniem wielu osób i mediów na rzecz uświadamiania dzieci i młodzieży o przysługujących im prawach. Warszawa 1988. których jedynym celem jest zdobycie pieniędzy na przetrwanie dziś. Niestety. mediacji. nuda. zadania. totalną krytykę autorytetów. Kształtuje się mylny pogląd. zdobycie alkoholu i zabawę połączoną z agresją i wandalizmem". Ludzie dorośli swoje nierozwiązane problemy przenoszą na dzieci i młodzież. agresja ze złości . poczucie bezradności jest powodem ograniczania się grup młodych bezrobotnych. Omawiając zjawisko agresji u dzieci możemy wyróżnić następujące jej kategorie: • • • instrumentalna (specyficzna agresja) . obowiązki. powszechny w skali społecznej brak umiejętności w zakresie negocjowania. Zmagania dorosłych z wykreowaniem nowych autorytetów mają negatywny wpływ na dzieci i młodzież.stanowić swoisty wzór zachowań interpersonalnych. a w zamian nie otrzymuje poszukiwanych przez siebie wzorców pozytywnych. z drugiej . z której pochodzą strony. osiągnięcia szczęścia. 7 .nie jest ona ukierunkowana na sytuację lub obiekt. że ma się prawa. s. Ich agresja rodzi agresję dziecięcą i młodzieżową. obronna . spokoju. w którym inni ludzie mają wartość o tyle. "brak napięcia. czas wolny jest często złym doradcą.jej celem jest uzyskanie jakiegoś przedmiotu lub utrzymanie jakiejś sytuacji. a zwracaniem uwagi na odpowiedzialność. Młodzież odrzuca dotychczasowe autorytety. 10 por.jest ona odpowiedzią na atak.12-13. niezależnie. która z jednej strony może budzić poczucie lęku i podwyższać jego poziom oraz prowadzić do agresji obronnej. stymulację wyobraźni obrazami agresywnymi w telewizji i na kasetach wideo.• • • są niewygodne dla realizacji aktualnego celu.

14 Sytuacja frustracyjna powstaje w wyniku kolizji dwóch czynników: dążenia człowieka do 11 12 por. Z.12 Według J. że „pojawienie się agresji zawsze każe domyślać się frustracji” oraz „każda frustracja zawsze prowadzi do jednej z form agresji”.Skorny: Proces socjalizacji dzieci i młodzieży. Niektóre problemy agresywnego zachowania. regresja czy substytucja. że przyczyny agresywnego zachowania nie zawsze są proste i łatwo wytłumaczalne. s. Według niego „frustracja pobudza do szeregu różnych reakcji.jest to agresja nasilająca się wskutek zaangażowania w walkę podczas gry11 Jasno więc wynika z przedstawionych tu kategorii. Związek agresywnego zachowania się z frustracją był przedmiotem badań eksperymentalnych.13. Hinde R. Sformułowali oni tezę. Drugim czynnikiem wyznaczającym intensywność pobudzenia do agresji jest zakres blokady potrzeby. patologiczną.Dollarda i współpracujących z nim psychologów Uniwersytetu w Yalle. Warszawa 1993. a intensywnością pobudzenia do agresji. gdy w toku realizacji jakiegoś celu człowiek natrafia na przeszkodę udaremniającą tę realizację. Zostały one zainicjowane przez J.A. W sytuacji. pobudzenie do agresji staje się większe niż przy węższym zakresie blokady.212. 13 tamże 14 tamże. 8 . która w przeszłości narażona była na liczne frustracje. Socjalizacja a agresja. 3. Trzeci czynnik to ilość doznanych uprzednio frustracji.• agresja związana z grą i zabawą .Miller wprowadził do koncepcji Dollarda poprawkę. Warszawa: WSiP 1976.E. Z agresją frustracyjną mamy do czynienia wówczas.13 N. Rodzaje i formy czynności agresywnych Istnieją różne rodzaje oraz duże bogactwo ich szczegółowych form. która mówi. Jednostka. na ponowne niepowodzenia reaguje w sposób bardziej agresywny. Zbigniew Skorny wyodrębnia następujące rodzaje agresji: agresję frustracyjną. jedną z ich rodzajów są niektóre formy agresji”. s. s.211. naśladowczą oraz instrumentalną. gdy czynniki powodujące blokadę umożliwiają wykonanie szeregu czynności zmierzających do zaspokojenia potrzeby. Reakcjami tymi może być również fiksacja. Blokada ważnej potrzeby powoduje bardziej intensywne pobudzenie do agresji niż blokada potrzeby nie odgrywającej większej roli u danego osobnika.Dollarda istnieje zależność między zablokowaną potrzebą.

Może stać się on pobudką do agresji. przechodniów na ulicy bądź innych osób dorosłych. s. Mamy wówczas do czynienia z procesem modelowania. która nie ma najmniejszych podstaw. a po prostu miała okazję obserwować zachowanie agresywne tylko i wyłącznie w roli widza”. że zachowuje się agresywnie ani też nie zdaje sobie sprawy ze związku między własnym zachowaniem się. matki.] zachowanie agresywne. Im bardziej reakcja zastępcza bywa podobna do reakcji właściwej. Nie we wszystkich jednak sytuacjach frustracyjnych pojawia się agresja. 17 U. można wywołać u osoby. s. 9 . Wystąpienie tego rodzaju agresji stanowi wynik mimowolnego naśladownictwa modeli agresywnego zachowania się. ale przykre napięcie emocjonalne jest załagodzone. do zademonstrowania swej siły czy zdobycia przewagi nad innymi.. Motywem agresji instrumentalnej.215.cit.wykonywania pewnej czynności oraz istnienia przeszkody uniemożliwiającej jej wykonanie.18 Agresja naśladowcza pojawia się wówczas.. że „[. Cz. gdy model zachowuje się agresywnie dążąc np.17. Dana jednostka nie uświadamia sobie.cit. W ten sposób nie zostaje wprawdzie osiągnięty cel. 18 Z. Może nim być zachowanie agresywne..17 Modele wpływają na zachowanie przede wszystkim wtedy. z którymi dana osoba styka się w swym otoczeniu.. są określone cele działania. op. Nie ma jej wtedy. Realizacja celu 15 16 J. gdy są nimi osoby znaczące. innych domowników.Bronfenbrenner: Czynniki społeczne w rozwoju osobowości. narzędzia umożliwiającego osiągnięcie celu. Warszawa: WSiP 1993. Skutkiem sytuacji frustracyjnej jest powstanie napięcia emocjonalnego.Bronfenbrenner: Czynniki . Modelem może być zachowanie się ojca. reakcje zastępcze dzięki którym dana osoba osiąga cel nie identyczny lecz podobny do pierwotnie zamierzonego. op. s. by czuć się skrzywdzoną. które uprzednio wykonał model”. Bronfenbrenner określa jako „wykonanie przez podmiot działania podobnego symbolicznie lub konkretnie do tego.. a oddziaływaniem określonych wzorów.. tym bardziej zmniejsza się napięcie frustracyjne.15 Agresywne zachowanie się dzieci i młodzieży bywa także następstwem określonych modeli zachowania się. W tej sytuacji zostaje uruchomiony mechanizm identyfikacji powodujący wystąpienie dążenia do upodobnienia się do ubioru. U. kiedy występują tzw. s.. sposobu mówienia lub zachowania modela.16 Bronfenbrenner doszedł do wniosku. Agresja odgrywa wtedy rolę instrumentu.Grochulska: Agresja u dzieci.Skorny: Proces socjalizacji. który U..4. a nawet okrucieństwo. I „Psychologia Wychowawcza” 1970 Nr 1.9.

agresję czynną i bierną..21 Nadpobudliwość psychoruchowa występująca u dzieci nerwicowych sprzyja powstawaniu konfliktów oraz zachowań agresywnych. Warszawa: PWN 1987.219. s.23 Ze względu na formę występowania zachowań agresywnych można wyróżnić agresję fizyczną i słowną.Skorny: Proces socjalizacji .87. Jeżeli rodzice uważają. schizofreników i psychopatów. Dziecko epileptyczne w okresie poprzedzającym atak przejawia nieraz zwiększoną pobudliwość emocjonalną. Pojawieniu się agresji instrumentalnej może sprzyjać przeświadczenie.działania dokonuje się za pośrednictwem właściwej strategii postępowania kształtującej się pod wpływem dotychczasowych doświadczeń życiowych.20 Prócz omówionych wyżej trzech rodzajów agresji wyróżnić można agresję patologiczną. Jej przyczyn należy szukać w procesach chorobowych zachodzących w układzie nerwowym. St. Zdaniem Kazimierza Dąbrowskiego patologiczne podłoże agresji można stwierdzić u dzieci nadpobudliwych psychoruchowo epileptyków.cit.Jedlewski: Pedagogika resocjalizacyjna. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono. op. atakuje osoby znajdujące się w jego otoczeniu lub niszczy różne przedmioty..218. s.Dąbrowski: Społeczno-wychowawcza psychiatria dziecka.cit. W ramach bezpośredniej 19 20 tamże. Warszawa: PZWS 1964. wygasają natomiast pod wpływem doznawanych porażek. że naczelnym celem działania jest dążenie do osiągnięcia osobistego sukcesu bez liczenia się z cudzymi interesami i potrzebami. Zanikają zaś reakcje dlań szkodliwe. że zachowania agresywne mogą się utrwalać w wyniku odnoszonych zwycięstw. Wówczas taka jednostka jest wysoce agresywna.. s. Ponadto agresję bezpośrednią i pośrednią.. 22 Z. jest złośliwe i dokuczliwe. Pod wpływem warunkowania i wzmacniania utrwalają się czynności przynoszące danej jednostce określone korzyści. Formą agresji patologicznej są występujące w schizofrenii ataki szału. którego cechuje niezdolność do przeżywania uczuć życzliwości i sympatii w stosunku do innych ludzi. Wystąpienie agresji instrumentalnej zależy od ukształtowanych hierarchii wartości.. Bodźce wzmacniające pewien rodzaj czynności spełniają funkcję nagrody. w którym atakujący posługuje się określonymi częściami ciała lub narzędziami zadając ból lub wyrządzając szkody osobie będącej przedmiotem agresji. op.217. że poprzez zachowanie agresywne może osiągnąć pewne korzyści. 21 K. s.Skorny: Proces socjalizacji. Agresja fizyczna jest to atak na inną osobę.Czapów. Nie sprowokowane napastuje inne dzieci.. to u ich dzieci kształtują się podobne postawy sprzyjające występowaniu zachowań agresywnych. 23 Cz. wówczas zachowanie to ulega utrwaleniu.22 Agresywnym może być również psychopata. s.19 Jeśli jednostka kilkakrotnie przekona się. 10 .53. prostą i złożoną. że ten ma rację kto jest silniejszy i sprytniejszy. Z.

29 Ekstremalną formą agresji jest okrucieństwo. grożenie czy straszenie). s. 26 tamże. trwających stosunkowo krótko ruchów poszczególnych części ciała (rąk.cit. przestraszenie lub niesprawiedliwe traktowanie.agresji fizycznej można wyróżnić proste i złożone zachowania napastliwe oraz zachowania destrukcyjne.Skorny: Psychologiczna analiza . zachowania agresywne powodują wyrządzenie szkody lub przykrości osobie będącej przedmiotem agresji. kopanie czy wybuchy złości.Skorny: Psychologiczna analiza . Bezpośrednia agresja słowna przybiera formę wypowiedzi napastliwych (tj. rzucanie.. 28 tamże.. Może ona przybierać formę przeszkadzania jej. uderzanie.198. która stanowi właściwy przedmiot agresji. pobicie. Wypowiedziami szkodzącymi będą skarżenie oraz wydawanie nieprzychylnych opinii. Będą nimi m.184. szarpanie. s. skierowanych do osoby będącej przedmiotem agresji. Agresja fizyczna obejmuje prócz zachowań napastliwych. wyrywanie czy szczypanie. szkodzące i poniżające. chowania lub zamieniania przedmiotów. Natomiast wypowiedzi poniżające to przezywanie i wyśmiewanie. Może to być okrucieństwo 241 25 Z. Są one jednak skierowane nie do osoby atakowanej ale do osób trzecich. trącanie. uderzenia.. 11 . Do złożonych zachowań napastliwych należą bójki.195.cit. tamże. nie przybierając jednak formy skierowanego na nią bezpośredniego ataku. s.25 Przy agresji pośredniej natomiast. w sposób szczególnie gwałtowny lub wymyślny. Do pośrednich wypowiedzi napastliwych należą odgrażanie się i zachęcanie do agresji innych osób wobec osoby. Proste zachowania napastliwe przybierają formę rozmaitych. 29 Z.204..27 Inną formą agresji jest agresja słowna.24 Agresja może mieć również formę złożonych zachowań napastliwych. Jest to działanie niszczące fizycznie lub psychicznie żywą istotę. Są to bezpośrednie zachowania agresywne mające za przedmiot rzeczy. Uczestniczą w niej różne części ciała i trwają one dłużej niż zachowania proste. Występują one w jej obecności.209. s. s. które jest szczególnie trudnym problemem wychowawczym..28 Formami pośredniej agresji słownej są również wypowiedzi napastliwe.in. 27 tamże. szkodzących lub poniżających. op. dokuczania. nóg) lub odpowiednich mięśni twarzy. Do tej grupy zaliczyć można: darcie. zachowania destrukcyjne.26 Do pośrednich zachowań destrukcyjnych zalicza się niszczenie rzeczy stanowiących własność osoby będącej przedmiotem agresji. s. które wskutek ataku ulegają uszkodzeniu lub zniszczeniu.. op.201.

Okrucieństwo występuje także jako wyładowanie nagromadzonej agresji. Lęk przed konsekwencjami dokonanych czynów może być czynnikiem silnie integrującym sprawców i odsuwającym ich od społeczeństwa. U młodszych dzieci występuje rzadko. Może to być okrucieństwo z ciekawości bądź dla zabawy. s. szczególnie w połączeniu z chęcią zaimponowania rówieśnikom. Przyczyną takiego zachowania może być chęć sprawdzenia siebie. W. U dzieci i młodzieży może ono pojawić się w postaci znęcania się nad słabszym.. charakterystyczne dla dzieci w wieku przedszkolnym np.6 Encyklopedia pedagogiczna. podziwu dla zuchwałości czemu towarzyszy fascynacja własnym lękiem. Inną formą jest okrucieństwo z nienawiści. w stosunku do owadów czy zwierząt.mimowolne. Może być ona wynikiem wewnętrznych. Jest to niebezpieczna forma okrucieństwa występującego u młodocianych przestępców..cit.30 Innym rodzajem okrucieństwa jest chęć panowania nad innymi poprzez wzbudzenie atmosfery grozy. Red. u starszych częściej. Nienawiść ma swoje źródło w poniżeniu. .Pomykało. poczuciu krzywdy czy niesprawiedliwości.31 30 31 Encyklopedia pedagogiczna. Istnieje też okrucieństwo dla przyjemności nazywane sadyzmem. Chęć taka może być wyłącznym motywem okrucieństwa. Warszawa: Fundacja Innowacja 1993. kumulujących się napięć lub powtarzających się często frustracji.op. 12 . Kategorią okrucieństwa jest również akt zemsty realizowanej w sposób przemyślany.

13 . Reedukacja dzieci agresywnych. jak na przykład instynkt głodu"32 Najpełniej instynktową teorię agresji rozwinął Z. Niektórzy badacze zajmujący się zagadnieniem agresji uważają. nabyta w toku życia. kiedy opisał dwa podstawowe instynkty: instynkt życia i instynkt śmierci.naukowej najpierw uważał. że instynkt walki jest jednym z podstawowych instynktów. Warszawa 1991.313. ich natężenie wyraźnie spada.zwymyślanie osoby. potem jej źródło upatrywał w strukturze osobowości. Warszawa 1997. nr 10. którym umożliwiono ujawnienie destrukcyjnych tendencji. Tak rozumiana agresja nie została oczywiście >>wyuczona<<. bezpośrednia agresja . walki<< i jest mu on niezbędny do życia tak. biegi. Najczęściej słowo instynkt kojarzymy z walką. a właściwie w tym miejscu należy wspomnieć."agresja w wyobraźni". Agresja. twórca psychoanalizy. że agresja jest przejawem popędu seksualnego. marzenia o zbiciu kogoś.7. por.19-20. Warszawa 1982. gdyż owe trzy formy wyładowywania agresji mogą przynieść chwilową poprawę 32 33 por. np...Aronson formułuje trzy sposoby rozładowania energii agresywnej: wydatkowanie energii w postaci aktywności fizycznej. która stała się przyczyną frustracji. W ciągu swojej pracy badawczo . "Przedstawiciele instynktowej interpretacji agresji przyjmują. Skorny Z. a nawet konieczna do utrzymania gatunku .jako napęd działania. s. uprawianie niedestruktywnych form agresji . to od nich uzależnił występowanie agresji 33 W związku z teorią psychoanalityczną warto zwrócić uwagę na zjawisko "katharsis". E. że u osób. skoki. Freud. gry zespołowe. np. Człowiek rodzi się z gotowym instynktem nazywanym przez niektórych >>instynkt. Wiedza i Życie. s. Aronson E. że powstała ona w drodze ewolucji i jest potrzebna. ss. Grochulska J.ROZDZIAŁ II GENEZA ZACHOWAŃ AGRESYWNYCH 1. Człowiek istota społeczna. Natomiast w trzecim okresie swej twórczości. Agresja jako instynkt Jedną z koncepcji wyjaśniających zachowania agresywne jest traktowanie jej w kategoriach instynktu. nie wszyscy uczeni zgadzają się z tym poglądem. 34 por. wyrządzenie jej krzywdy"34 Jak już wcześniej wspomniano..

jakie mogą się pojawić to: regresja. Reakcje nieagresywne. Miller uważa. Badania Appleya. Sears) stworzył koncepcję "frustracja . w której zakłada się. Jedni badacze twierdzą na przykład. 37 M. Koncepcja "frustracja . bowiem. fiksacja.samopoczucia. Agresja może przejawiać się w sposób bezpośredni. w jaki stopniu reakcja agresywna była wzmocniona38. np. które przyczyniły się do weryfikacji jej podstawowych tez. Millera wykazały. Warszawa 1977. 35 36 Z. Poznań 1998. Sergent. Wiedza Powszechna. Skorny – Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się”. zależy od instrumentalnej wartości agresji w danej sytuacji (Buss) różnic indywidualnych (Block i Martin) i od tego. iż uprawianie sportu (nawet agresywnych gier zespołowych) zmniejsza agresywność u jednostki. 14 . objawy depresyjne. Feshbacha. Zaistniała sytuacja wywołuje napięcie emocjonalne. której leży gniew. u podłoża. natomiast nie ulega zamknięciu pobudzenie do agresji na skutek doznanej frustracji. kwestionuje założenie Dollarda mówiące o występowaniu po-budzenia emocjonalnego na skutek frustracji w formie gniewu. Zachowanie człowieka ukierunkowane jest na jakiś cel. Dom Wydawniczy REBIS. Agresja jako reakcja na frustrację Dollard. 38 E. Uważa. Cofera. Fromm – „Anatomia ludzkiej destrukcyjności”. które jest źródłem agresji. że pewne formy frustracji częściej niż inne wywołują agresję. samo agresja.agresja". frustracja.agresja" budziła pewne wątpliwości. Kosewski – „Agresywni przestępcy”. nie redukując jednak wrogości. Warszawa 1999. Jednakże mogą nastąpić zakłócenia na drodze jego realizacji36. że frustracja zawsze prowadzi do jakiejś formy agresji i że pojawienie się agresji zawsze wywołane jest frustracją35. do którego zmierza. W takiej sytuacji agresja służy do przywrócenia poczucia własnej wartości. 2. złości. Zachowania agresywne spowodują zmniejszenie pobudzenia37. że frustracja wywołuje szereg zachowań. PWN. która powoduje poczucie zagrożenia. wraz z pięcioma psychologami z Yale (Dobb. K. PWN. Berkowitza. Miller. Kmiecik-Baran – Młodzież i przemoc. To jak człowiek się zachowa. Mechanizmy socjologiczno-pedagogiczne”. wrogości. ukryty lub być skierowana wobec siebie. inni przedstawiają zupełnie coś innego. Warszawa 1968. Mowrer. Możliwa jest zmiana normy. a tylko jednym z nich jest agresja.

275-295. Zachowania intrapunitywne . że jest to zjawisko nieuniknione40. iż jeśli w trakcie podjęcia działań instrumentalnych pod wpływem pobudki. Warszawa 1968. którzy nadaje zachowaniu kierunek. już wcześniej zajął się Rosenzweig. w której nastąpiło zablokowanie pewnych potrzeb człowieka. te działania fizyczne lub werbalne.polegające na tym. t.gdy jednostka obciąża odpowiedzialnością za frustrację świat zewnętrzny. gdy jednostka ma tendencje do oskarżania siebie samego za niepowodzenia. pozbawienie i konflikt39.tj. czynnik wewnętrzny lub zewnętrzny. Frączek wyodrębnił trzy główne elementy: • • pobudkę . który zmniejszy lub skończy działanie pobudki41. działanie instrumentalne . które służą osiągnięciu celu. która uniemożliwi jego osiągnięcie mamy do czynienia z sytuacją frustracyjną. poczucie niższości. strach. 41 por. PWN. jak i negatywnych emocji temu towarzyszących. zarówno w stosunku do samej przeszkody. iż frustracja nastąpiła na skutek zderzenia się dwóch przeciwstawnych tendencji: zamiaru człowieka i niemożności spełnienia go. cel . Reakcje impunitywne . niepokój. gdy pod wpływem doświadczeń zachodzą zmiany w zachowaniu się człowieka. Warszawa 1968. Frączek A. że jednostka próbuje zignorować przyczynę frustracji i jej konsekwencje.tzn.zachodzące wówczas. Zachowania ekstrapunitywne .tj. Z agresją jako reakcją na frustrację spotykamy się wtedy. Określenia frustracja używa się zresztą. Teoria frustracji [w:] Materiały do nauczania psychologii. wmawiając sobie. 3. Kosewski – „Agresywni przestępcy”. osiągnięcie stanu końcowego. Rozróżnił on trzy rodzaje sytuacji frustracji: niedostatek. zawstydzenie. • Zwolennicy wyżej wspomnianej teorii agresji uważają. 2. 15 . Twórcy tej koncepcji uważali. A. ss. Z. Według 39 40 M. Zagadnieniem frustracji i reakcji na nią.1. sytuacji.iż zablokowanie potrzeb .może wywołać także obawę. prowadzących do zrealizowania celu wystąpi jakaś przeszkoda. reaguje gniewem i złością wobec innych. Wiedza Powszechna. Towarzyszy temu silne emocjonalne pobudzenie. Z reakcjami na frustrację wiążą się zdaniem Rosenzweiga trzy typy zachowań o charakterze obronnym: 1. Warszawa 1977. Skorny – Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się”. wykazując nasilone poczucie winy i wyrzuty sumienia.

Jeśli reakcje te lub niektóre z nich zostaną związane z neutralnym uprzednio bodźcami sygnałowymi. W takim stwierdzeniu nie ma miejsc na "tajemnicze instynkty i emocje". Osobowość i psychoterapia. Dollard J. ze jedynym aspektem agresywnego zachowania. Wskazuje to na wielką wagę środowiska. to bodźce te będą inicjować reakcję gniewu"43.jest emocjonalna reakcja gniewu44.R. nr 10. Miller podkreślając. Warszawa 1967. 3.. Agresja. 16 .. że "szarpanie. Mechanizmy socjologiczno-pedagogiczne”. Wiedza i Życie. Stało się to teoretyczną bazą empirycznych penetracji. który można rozpatrywać w kategoriach popędowych . Człowieka zaś czyni jego środowisko. iż szczególną rolę odgrywają sfrustrowane potrzeby afiliacji. ss. Buss uważa.nich agresja służy rozładowaniu tego napięcia. Kmiecik-Baran – Młodzież i przemoc. których mu dostarcza. drapanie oraz wewnętrzne reakcje trzewne są wrodzonymi reakcjami gniewnymi na pewne sytuacje. 44 K.21. bicie.R. por. dotyczących społecznego uczenia się agresywnych zachowań. Dollard i N. Skorny Z. bodźce.142-144. Warszawa 1999.pochodzące z relacji z innymi ludźmi. uznania społecznego i samorealizacji"42. Miller N. w jakim człowiek wzrasta. s. Agresja jako nabyty popęd Kolejna teoria wyjaśniająca zachowania agresywne interpretuje agresję jako nabyty popęd. Koncepcję tę wyjaśniają J.. Warszawa 1991. Psychologowie podkreślają. 42 43 por. PWN. zwłaszcza te społeczne .

.20-22. Szewczuk W. 17 . na których dana jednostka może się wzorować. które wzmacniają dane zachowanie . facylitacja społeczna . s. Grochulska J. Warszawa 1985. wyeliminowanie przykrych bodźców zewnętrznych przez użycie siły fizycznej. Przedstawiciele teorii traktującej agresję jako nabyty popęd oraz nawyk .rówieśnicy bądź członkowie rodziny dostarczają modeli zachowań agresywnych.). To są bowiem warunki. Agresja jako nawyk Inni autorzy traktują agresję jako nawyk. stopień wzmacniania agresywnego czy napastliwego zachowania. Słownik psychologiczny.4. ss. Reedukacja dzieci agresywnych. PWN. czyli jak często pojawiają się następujące zjawiska: zmniejszenia gniewu po "wyładowaniu się" w postaci zbicia lub zwymyślania kogoś. Koncepcja.mogą wywołać i utrwalić agresję u człowieka. że człowiek rodzi się z instynktem. a agresywność może być trwałą cechą charakteryzującą całą osobowość człowieka uważa A.169.(red. do tego stopnia. odpowiednie warunki otoczenia. który w konsekwencji prowadzi do agresji. Warszawa 1982. Instynktowa teoria zakłada. że jest już zautomatyzowane i realizowane bez pełnej kontroli świadomości"45. sugeruje z kolei 45 46 por. Agresja to nawyk napastowania. uznająca agresję jako reakcję na frustrację. czy też siłowej.mówią natomiast o wyuczalności przez człowieka agresywnego zachowania. Buss. temperament każdej jednostki46 • Przedstawiona przeze mnie powyższa charakterystyka pojęcia agresji i jej przyczyn ukazuje wielką różnorodność poglądów w tym temacie. "Nawyk to zachowanie dobrze utrwalone. które poprzedzają agresję. frustracji i przykrości. por. Wymienia on cztery czynniki determinujące siłę agresywności u danej jednostki: • • • częstość i intensywność doznanych napaści.

w których człowiek przekracza swoje uwarunkowania. że agresja nie jest jedyną reakcją na frustrację. że tak się zachowuje? Życie stwarza tyle trudnych i skomplikowanych sytuacji. Ogólnie znany jest fakt. Jedni badacze uwypuklają spuściznę genetyczną jako źródło pochodzenia agresji. czy przeżyć. dla których jednostka przejawia agresję. Coffer. N. Możemy więc śmiało stwierdzić. Na pewno można potwierdzić poglądy dotyczące związku zachowania agresywnego z emocjami. Teoria i badania”. H Appley – “Motywacja. Badacze zajmujący się tą tematyką podkreślają jednak. Warszawa 1972. Analiza badań potwierdza. że ogromną rolę w powstawaniu agresji odgrywa środowisko. Moim zdaniem twierdzenia klasycznej psychoanalizy o istnieniu determinującego instynktu agresji należy potraktować z pewną ostrożnością. 47 Ch. inni kładą nacisk na wcześniejsze doświadczenia. PWN. iż czasami zablokowanie realizacji ważnej potrzeby może prowadzić nawet do konstruktywnych działań. Nie wyjaśnia to jednak w pełni jej pochodzenia. a jednak reakcje jednostki mogą być różne w zależności od okoliczności. Wiadomo. Nie możemy sobie pozwolić na uogólnienia. Podobnie frustracyjna teoria agresji nie w pełni tłumaczy wszystkie aspekty problemu. Może istnieć wiele przyczyn.aktywny charakter zachowań określanych jako agresywne47. 18 . M. iż nie ma prostej odpowiedzi na pytania: Dlaczego człowiek zachowuje się agresywnie? Co powoduje. Zdarzają się sytuacje. jeszcze inni natomiast podkreślają doniosłą rolę wpływów społecznych. że nie determinuje ono człowieka bezwzględnie.

które określają: 19 . które przebywają w Pogotowiu Opiekuńczym są interesujące z punktu widzenia teorii i praktyki wychowawczej. Zachowania. dlatego wyłoniono następujące cele szczegółowe badań. Zastosowanie właściwych środków przeciwdziałających agresywnemu zachowaniu się dobranych na podstawie znajomości jego przyczyn jest oddziaływaniem profilaktycznym. których efektem są początkowo trudności wychowawcze mogą przybierać w późniejszym okresie życia formę czynów przestępczych. Cel i przedmiot badań Dokładniejsze poznanie agresywnego zachowania i stwierdzonych w nim prawidłowości może przyczynić się do skuteczniejszego ich zwalczania. Tak ujęty cel badań jest zbyt ogólny i mało przydatny w zaplanowaniu i przygotowaniu procedury badawczej. Głównym celem badań było scharakteryzowanie zachowań agresywnych wychowanków Pogotowia Opiekuńczego i sformułowanie na tej podstawie dyrektyw psychologicznych i pedagogicznych. Przedmiotem badań były różne czynniki mające wpływ na powstanie i przebieg agresywnego zachowania się. płeć. W szczególności chodzi tu o takie czynniki obiektywne jak wiek. Zapobiega ono rozwojowi poważniejszych zaburzeń w przystosowaniu się oraz powstawaniu związanych z nimi konfliktów i trudności życiowych. częstotliwość kontaktów z rodzicami. Może również wpłynąć na skuteczność w ich zapobieganiu. Nawyki powstałe w dzieciństwie często się utrwalają. Badania nad zachowaniami agresywnymi dzieci.ROZDZIAŁ III ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE BADAŃ WŁASNYCH 1.

który będzie odpowiedni do przyjętych założeń badawczych. 2.49 Przedkładając to stwierdzenie na potrzeby niniejszej pracy. a czegoś się nie wie i właśnie chodzi o to.184. 4.Pieter: Zarys metodologii pracy naukowej. a jako taki zakłada pewną wiedzę. a płeć wychowanków Pogotowia Opiekuńczego.pytania szczegółowe: 1. 20 . aby się dowiedzieć. Przyjęte cele badań . coś się wie formułując problem. Czy częstotliwość kontaktów z rodzicami wpływa na występowanie zachowań agresywnych u wychowanków z Pogotowia Opiekuńczego? 48 49 J. Występowanie zachowań agresywnych. Czy płeć wychowanków Pogotowia Opiekuńczego wpływa na występowanie u nich zachowań agresywnych? 3. Nie chodzi o materiał przypadkowo zebrany. tamże. Jakie są rodzaje agresji występujących wśród wychowanków Pogotowia Opiekuńczego. Z tak postawionego problemu głównego wyodrębniono problemy . Występowanie zachowań agresywnych. czego się nie wie”.48 Według J. 3. których istnienie przyczyniło się do ukształtowania się określonych zachowań agresywnych.ogólny i szczegółowe stanowią podstawę do opracowania następnych etapów procedury badawczej. Dlatego wskazane jest sformułowanie problemów badawczych określanych jako „pytania na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych”.1. Problem badawczy W realizowaniu celów badań pojawia się metodologiczna konieczność zebrania odpowiedniego materiału empirycznego. Czy wiek wychowanków Pogotowia Opiekuńczego wpływa na występowanie u nich zachowań agresywnych? 4. Warszawa: PWN 1975. Jaki jest zakres agresji fizycznej i słownej? 2. czyli aby poznać w obrębie tego. Pietera „problem naukowy jest swoistym pytaniem. problem główny zawarto w pytaniu: Jakie zachowania agresywne wykazują wychowankowie Pogotowia Opiekuńczego w starszym wieku szkolnym oraz jaka jest ich częstotliwość? Mówiąc inaczej pytamy o całokształt warunków. Wpływ częstotliwości kontaktów z rodziną na występowanie zachowań agresywnych. s. a wiek wychowanków Pogotowia Opiekuńczego. a jedynie taki.

bądź wielkości pojęciowych o znaczeniu ustalonym”. bądź o związku pojęć. częstotliwość kontaktów z rodzicami. Hipoteza główna zakłada.Łobocki: Metody badań pedagogicznych. s.15. Warszawa: PZWS 1968. jakie zachodzą między wybranymi zmiennymi”. że „hipotezy robocze są oczekiwanymi przez badacza wynikami planowanych badań”. s. 50 51 W. o związku zależności danych zjawisk od innych. 53 M. Hipoteza wskazuje to. które mogły wpłynąć na występowanie zachowań agresywnych.52 Powołując się na definicję M.26.56. Pieter twierdzi.51 Według W. s.82 52 W. Hipoteza główna została uszczegółowiona i powstały następujące hipotezy szczegółowe: 1. J. jest elementem wyboru czynników spośród całego ich bogactwa. o jego stosunku do zjawisk innych. przewidywana odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań. Warszawa: PWN 1978. Zaczyńskiego „hipoteza jest założeniem przypuszczalnym zależności.50 J. Ossolińskich 1967. że istnieje szereg czynników jak płeć wychowanków. co ma być przedmiotem badania. Bielsko-Biała: IKN 1986.Goriszowski: Elementy procesu badawczego. że hipoteza jest „naukowym przypuszczeniem o obecności (istnieniu) danego zjawiska bądź jego wielkości. Łobockiego stwierdzamy. Z analiz postawionych wcześniej problemów badawczych wysunięto hipotezę główną i hipotezy szczegółowe. Hipotezy badawcze Bezpośrednią konsekwencją metodologiczną postawionych problemów badawczych jest przyjęcie odpowiednich hipotez.2. 21 . hipoteza to przypuszczenie. s. ich wiek. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: ZN im. Wychowankowie w starszym wieku szkolnym przejawiają częściej agresję słowną niż fizyczną.Pieter: Ogólna metodologia pracy naukowej.53 Zgodnie z powyższymi określeniami.Zaczyński: Praca badawcza nauczyciela.

Wiek jest czynnikiem różnicującym częstotliwość występowania zachowań agresywnych.359. Częste kontakty z rodzicami wpływają na rzadsze występowanie zachowań agresywnych. która modyfikuje charakter zależności między zmiennymi określa się mianem zmiennej pośredniczącej.54 Zmienna.”. Ossolineum. dziewczęta 2. która przybiera różne wartości nazywamy zmienną. Chłopcy wykazują zachowania agresywne częściej niż dziewczęta. cit.. op. s. Liczba kontaktów Zjawisko agresji poddane jest procesowi badawczemu. s. Chłopcy. 4.55 Zmienną. 3. 12 – 18 lat 3. Kontakty z rodzicami II Zmienna zależna 1.2. której związki z innymi zmiennymi chcemy określić (wyjaśnić) nosi nazwę zmiennej zależnej. Tabela nr1 ZMIENNE I WSKAŹNIKI ZMIENNE I Zmienne niezależne 1. tamże Z.16. 3. Zmienne i ich wskaźniki Tworząc hipotezy.Goriszowski – „Elementy. Rodzaje zaburzonego zachowania się WSKAŹNIKI 1. co można przedstawić za pomocą ogólnego schematu: 54 55 56 W. różnym zjawiskom lub właściwościom przypisujemy różne wartości. Tworzą one układ zależności sprawczej. Wiek 3. 22 . która łączy zmienną niezależną z zależną. które na nią oddziaływają nazywamy zmiennymi niezależnymi. Wrocław 1973. Płeć 2.. Tę cechę. Natomiast zmienne.56 Z wysuniętego w pracy problemu i sformułowanych pytań szczegółowych ustaliłam układ zmiennych przedstawiony w tabeli nr 1. w którym w szczególności rozpoznaje się relacje między zmiennymi. Zaburzenia w zachowaniu w postaci różnych rodzajów agresji i jej nasilenia 1. Zaborowski – „Wstęp do metodologii badań pedagogicznych”.

Okoń: Słownik pedagogiczny.58 Według W. praktyczne. techniki i narzędzia badawcze Kolejnym etapem pracy badawczej. W przeprowadzonych badaniach zastosowałam wskaźniki przedstawione w tabeli nr 1. op... hipotez.93.. Puślecki wyróżnia następujące metody badań pedagogicznych: • eksperyment pedagogiczny. Wrocław: WAE im.62 57 58 Wł.18. obiektywne. Metody. że są one celowe. s.60 Podstawowym walorem metody naukowej w tym ujęciu jest możliwość zebrania materiału empirycznego oraz wyprowadzenie wniosków. według niego „metoda badania naukowego służy do bliższego poznania pewnej kategorii zjawisk”. na który składają się „czynności myślowe.126. Skorny. W.Skorny: Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. wyodrębnieniu zmiennych jest dobór odpowiednich metod. s.57 W. Warszawa: PWN 1975. op. odpowiednio dobrane i realizowane w ustalonej kolejności”. technik i narzędzi badawczych. s. 23 . Zaczyńskiego metody badawcze „są to określone sposoby poznawania wybranego wycinka rzeczywistości. s. które cechują się tym. s. Warszawa: WSiP 1984. Wskaźniki stanowią dane z analizy dokumentów. planowe. dokładne i wyczerpujące”. W.Pieter: Przedmiot i metoda psychologii: Wrocław-Warszawa-Kraków: ZN im. 60 Z. s.zachowania agresywne (zmienna zależna).Urban.167 59 W. po sformułowaniu problemu badań.działanie). T. pisząc o metodzie przybliża jej funkcję.cit.. • metodę porównawczą.59 Z.A = f (Zn ) co oznacza: A .zmienna niezależna..19. Metodami badań nazywamy zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego. Okoń określa metodę jako sposób postępowania. f . Oskara Langego 1994.Goriszowski: Elementy.61 Wł.. monografię pedagogiczną. • sondaż diagnostyczny. cit. 5. Słowo „metoda” pochodzi z języka greckiego (methodos . • metodę indywidualnych przypadków. Z n . 62 J. Kotarbiński ogólnie definiuje metodę jako „zespół czynności i środków zastosowany w określony sposób dla osiągnięcia określonego celu” oraz jako „sposób wykonania danego zadania praktycznego lub rozwiązania problemu teoretycznego”.42. 61 St.Ładoński: Jak napisać dobrą pracę magisterską.znak funkcji. Ossolińskich 1963.Zaczyński: Praca badawcza.

.17. 65 Z.. Kalisz ’80. Ankieta zawiera pytania dotyczące danych respondentów oraz 19 pytań dotyczących jego zachowania. M. Ankieta składa się z dwóch części.Grzegorzewskiej 1994.70 Ankietą posłużono się w celu zdobycia informacji na temat rodzaju.. 68 A. op.Góralski. To instrument służący do gromadzenia danych z badań”. pozwalającymi na uzyskanie optymalnych. W celu zgromadzenia niezbędnego materiału badawczego wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego. Skorny określa technikę jako „zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą”. i badaniem dokumentów.65 Natomiast narzędzie badawcze to zdaniem T.64 Z.67 Konstruując narzędzie badawcze ustalamy zarazem technikę jego stosowania i metodę przeprowadzania badań. Łączy się ono z opracowaniem „[.Technikami badań nazywamy czynności praktyczne regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami.]wszelkich instrumentów służących zbieraniu danych na temat poszczególnych zmiennych i rodzajów powiązań między nimi”.Godlewski. Szczególnie użyteczne są tu techniki badań jakościowych. 70 Metody badań pedagogicznych. cit..69 W niniejszych badaniach posłużono się następującymi technikami: ankietą. op. pierwsza dotyczy kierunku zachowań agresywnych. 63 64 Wł. 66 Pedagogika.Goriszowski: Elementy. procedura badawcza w pedagogice empirycznej W: Metodologia pedagogiki 69 Wł. opinie i poglądy określonej zbiorowości. Red.57.Urban: Jak napisać. 67 A. Ankieta jest zestawieniem pytań dotyczących spraw. op. s... Problematyka badań sondażowych koncentruje się na zjawiskach społecznych typu masowego.. obserwacje i analiza dokumentów. Warszawa: WSiP im.66 Konstruowanie narzędzia badawczego służy do ustalenia występowania i stopnia nasilenia wyodrębnionych w procesie badawczym zmiennych..94. Warszawa: PWN 1974. cit. A. s. s.68 Badania sondażowe obejmują wszelkiego typu zjawiska społeczne.Goriszowski: Elementy. Red.. Analiza pierwszej części ankiety dostarczyła również informacji na temat częstotliwości występowania zachowań agresywnych w zależności od rozpatrywanych czynników. sprawdzalnych informacji.. op. stany świadomości. cit.Kamiński: Metoda.49 24 . Kamińskiego metoda sondażu diagnostycznego służy do badania zjawisk społecznych. w których respondenci powinni być wystarczająco zorientowani. M.18. kierunku oraz częstotliwości występowania zachowań agresywnych u dzieci przebywających w Pogotowiu Opiekuńczym. St. wywiad środowiskowy. opinii i faktów. Technika badań to umiejętność operowania i posługiwania się odpowiednimi metodami i narzędziami.Skorny: Prace magisterkie. druga natomiast rodzaju zachowań agresywnych.. aby móc udzielić pisemnie odpowiedzi w swobodnej formie albo dokonać wyboru spośród podanych możliwości. Badanie te opierają się niemal zawsze na badaniu specjalnie dobranej próby populacji..42.. cit. s. Pilcha jest „przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. Zdaniem A. mające znaczenie formalne i ułatwiających te badania.Janowski: Badanie zjawisk pedagogicznych. Metoda ta pozwala stosunkowo szybko naświetlić problematykę doniosłych dla naszego terenu i czasu zjawisk społeczno-wychowawczych przez ich rozpoznanie. s. s.63 Inaczej przez technikę badań rozumiemy zespół środków i sposobów pomocniczych stosowanych w badaniach.37. s. technika.

a także na prośbę rodziców dziecko może być przyjęte do takiej placówki.71 Analizy dokumentacji dokonano w celu uzyskania ogólnej charakterystyki badanej grupy dzieci.grupa II chłopcy starsi (od 11—15 lat) . ludziach i procesach”.grupa IV pełniąca funkcję grupy rotacyjnej..grupa III chłopcy młodsi (7-11 lat) . 25 . wymagających natychmiastowego zapewnienia dziecku opieki całkowitej). O przyjęciu dziecka do pogotowia opiekuńczego decyduje orzeczenie sądowe ( sąd wydaje takie orzeczenie w przypadkach nagłych. W celu niesienia doraźnej pomocy małoletnim już w 1957 r. op. Zasadniczym zadaniem pogotowia opiekuńczego jest zakwalifikowanie dziecka do odpowiedniej placówki opiekuńczo-wychowawczej lub do rodziny zastępczej oraz doprowadzenie dziecka w czasie jego pobytu do normy w zakresie wychowania. należy dążyć do resocjalizacji środowiska rodzinnego. Placówka posiada 61 miejsc w pięciu grupach wychowawczych: . której można wydawać uzasadnione sądy o przedmiotach. w której przyjmowane są dzieci przez całą dobę. umieszczenie dziecka w domu dziecka czy pogotowiu opiekuńczym. 71 W. Teren. finansowaną z budżetu gminy. Zaczyńskiego jest „każda rzecz mająca stanowić źródło informacji. a wobec młodzieży niedostosowanej społecznie – resocjalizacyjnych.. które ma swoją siedzibę przy ulicy Wojska Polskiego 7. przeznaczona dla dzieci w wieku od 3 do 18 roku życia. bieda i ubóstwo. wymagających zapewnienia im całkowitej opieki. Mówi się o tzw. Jako placówka interwencyjna jest zobowiązana do wczesnego rozpoznawania zaburzonych emocji i podejmowania stosownych oddziaływań profilaktycznych i wychowawczych. Pogotowie Opiekuńcze w Legnicy zgodnie z założeniami Rozporządzenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 lutego 2005 roku jest placówką interwencyjną. wniosków dyrektorów szkół. na podstawie. Liczba dzieci przebywających w Pogotowiu jest płynna i wynosi około 300 rocznie. s. które prowadzi do stwarzania dzieciom rodziny zastępczej lub opiekuńczej. powołano w Legnicy Pogotowie Opiekuńcze.grupa I dziewczęta (od 7 do 15 lat) . cit. Do przygotowanych technik badawczych opracowano narzędzie badawcze kwestionariusz ankiety. lecz ta powinna być poparta decyzją organu administracji oświatowej.grupa przedszkolna (dzieci w wieku od 3 do 6 lat) .Zaczyński: Praca badawcza. rewaloryzacji środowiska rodzinnego.168. Dokumentem w ujęciu W. alkoholizm.Następną techniką badań była analiza dokumentów. W przypadku niepomyślnych warunków wychowawczych w rodzinie np. bezrobocie czy też uzależnienia. który zamieszczono w aneksie. organizacja i przebieg badań Patologie społeczne zagrażające społeczeństwu nie omijają dzieci i młodzieży. trudności zdrowotne. inspektorów placówek opiekuńczo-wychowawczych w celu ustalenia najkorzystniejszego dla nich środowiska wychowawczego.

Badania przeprowadziłam osobiście. dziewczęta oraz grupa izolacyjna. Jednak dobór osób badanych jedynie spośród starszej grupy wpłynie niewątpliwie na wyniki przeprowadzanych badań. ponieważ mają większy bagaż doświadczeń negatywnych.ok.25% to dzieci zagrożone uzależnieniem. . seksualnej).ok. w tym: . gdzie poddawane jest zabiegom higienicznym oraz badaniom lekarskim. prostytucja. Po krótkim wyjaśnieniu celu moich badań oraz zasad wypełniania kwestionariusza. Pogotowie opiekuńcze skupia najczęściej wychowanków wymagających zindywidualizowanych oddziaływań. które trafia do pogotowia opiekuńczego najpierw przebywa na oddziale izolacyjnym. rozdałam wszystkim formularze z pytaniami.). Brak presji otoczenia. Badania zostały przeprowadzone w Pogotowiu Opiekuńczym w Legnicy wśród wychowanków w wieku od 12 do 18 lat.Każde dziecko. Z oddziału izolacyjnego dziecko jest kierowane do grupy wychowawczej w internacie. a jedynie do pewnej ich części ( głównie starszej). Będą mniej skłonni do ukrywania pewnych faktów bądź udzielania nieprawdziwej odpowiedzi.ok. Mniejszy stopień reprezentatywności doboru osób badanych powoduje. Określone na ich podstawie zjawisko przemocy oraz jego wielkość i forma. Dodatkowo anonimowość badań wpływa na większą otwartość i szczerość respondentów.ok. Przy wypełnianiu ankiety nie byli obecni wychowawcy młodzieży. dzieci młodsze są niedożywione. niepowtarzalną biografię i własne w swoisty sposób odczuwane przykre doświadczenia życiowe. Organizacja życia w internacie pogotowia opiekuńczego i podział wychowanków na grupy jest zależne od wieku dzieci ( dzieci starsze powinny być odizolowane od młodszych. Pominięta przeze mnie została grupa młodszych wychowanków ponieważ miałaby liczne trudności z wypełnieniem ankiety. 26 . Jest to młodzież.15% występują inne zjawiska patologiczne (włóczęgostwo. są zaniedbane wychowawczo. z kolei dzieci starsze agresją i niezdyscyplinowaniem).10% to dzieci z zaburzeniami psychicznymi.15% dzieci dokonujące czynów przestępczych. Około 95% dzieci przebywających w Pogotowiu Opiekuńczym to dzieci zagrożone niedostosowaniem społecznym. Badania miały charakter anonimowy i łącznie brało w nich udział 30 wychowanków (12 dziewcząt i 18 chłopców ). że wyciągnięte na podstawie badań wnioski będą dotyczyły jedynie określonej grupy wychowanków. nie będzie odnosiła się do wszystkich wychowanków. a nie całej ich zbiorowości.15% stanowią ofiary przemocy (fizycznej. . Jeżeli dziecko ma poniżej 7 lat wtedy trafia do grupy przedszkolnej. itp. . Każdy z nich ma odrębną. Badany przeze mnie problem dotyczy rodzaju występowania agresji wśród młodzieży przebywającej w Pogotowiu Opiekuńczym w Legnicy dlatego doboru osób badanych dokonałam spośród starszych wychowanków Pogotowia Opiekuńczego w przedziale wiekowym od 12 do 18 lat. opóźnione w nauce.ok. Z tej grupy bezpośrednio uczęszcza na zajęcia szkolne. która przebywa w grupach: starsi chłopcy. . na pobyt w pogotowiu reagują apatią. brak obawy przed wychowawcą oraz innych negatywnych czynników może pozytywnie wpłynąć na jakość odpowiedzi niektórych badanych.

która wyłoniła zachowania agresywne w interesującym nas przedziale wiekowym. Zastosowana technika nie sprawiła respondentom większych trudności. Warunki przeprowadzenia badań były dobre. która stwarzała im odpowiednie warunki podczas wypełniania ankiety. po czym wychowankowie mieli czas na zakreślenie jednej z możliwych odpowiedzi.Przeprowadziłam je według planu badań ze ścisłym uwzględnieniem wybranych metod. 27 . technik i narzędzi badawczych. Etap ten przeszedł szybko i sprawnie. Poddano badaniom wychowanków za pomocą ankiety. W pytaniach od 18-tego do 22-tego badani mieli możliwość wyboru więcej niż jedną odpowiedź. Wypełnienie kwestionariusza zajmowało badanym około 15 minut. Każde pytanie było przeze mnie głośno czytane i analizowane bez sugerowania jakiejkolwiek odpowiedzi. ponieważ została ona dokładnie objaśniona. W trakcie udzielania odpowiedzi na pytania żadna z badanych osób nie miała jakichkolwiek wątpliwości odnośnie rozdanej przeze mnie ankiety. Nie musiałam więc odpowiadać na żadne dodatkowe pytania z ich strony. Wychowankowie znajdowali się w świetlicy.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->