P. 1
Projektowanie_stalowych_konstrukcji_spawanych_-_E._Ĺšledziewski

Projektowanie_stalowych_konstrukcji_spawanych_-_E._Ĺšledziewski

|Views: 321|Likes:
Wydawca: Erwin Romel

More info:

Published by: Erwin Romel on Apr 14, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/22/2015

pdf

text

original

EUGENIUSZ SLEDZIEWSKI

PROJEKTOWANIE STALOWYCH KONSTRUKCJI SPAWANYCH

WYDAWNICTWA WARSZAWA 1972

NAUKOWO·TECHNICZNE

HPIS TRESeI

Przcdmowa. Zestawienie

. . . wa.iniejszych

osnaczen

5 9 11 11 15 21 21 24 29 31 45 51 65 36 101 lOR 123 138 140 147 150 155 156 161 164 164 169 237 238 279

1. Rozwo] i znaczenie spawalnictwa 1.1. Rozw6j spawalnictwa w Polsce 1.2. Gospodarcze znaczenie spawalnictwa 2. Elementy spoin i zll\cz spawanyeh 2.1. Elementy spoin . 2.2. Rodzaje zlacz spawanych . 2.3. Metody spawania i przygotowania czesci . 2.4. Dane spawalnicze w projektach konstrukcji

spawanych

.

3. Wytrzymalosc poll\czeiI spawanyeh :3.1. Wlasnosci wytrzyrnalosclowe staIi i stopiwa . 3.2. Naprezenia wtasne i odksztalcenia spawalnicze 3.3. Rozklad naprezen w spoinach . 3A. Wytrzymalosc polaczeri spawanych na obciazenia stale. 3.5. Wytrzymalosc potaczen spawanych na obciazenia zmienne 3.6. Ksztaltowanie wezlow konstrukcji poddanych obciazenlom zmiennym . 3.7. Naprezcnia dopuszczalne 3.7.1. Naprezenia dopuszczalne w konstrukojach budowlanych 3.7.2. Naprezenia dopuszczalne w konstrukciach mostowych 3.7.3. Napr ezenia dopuszczalne w konstrukcjach dzwignic . 3.7.4. Naprezerria dopuszczalne w konstrukcjach z ksztartownik6w cienkoseiennych .. .. 3.7.5. Naprezenla dopuszczalne w konstrukcjach maszyn. 3.7.6. Naprezenia dopuszczalne w konstrukcjach naozyn cisnieniowych . 4. Projektowanie konstrukcji spawanych 4.1. Zasady ogolne 4.2. Obliczariie polaczen spawanych i przykrady 4.3. Konstrukcje spawane w budownictwie 4.3.1. Konstr ukcje pelnoscienne 4.3.2. Konstrukcie kratowe

3

4.3.3. Konstrukcjo powlokowe 4.3.4. Lekkie konstrukcje azurowe 4.3.5. Wzmacnianie konstrukcji za pornoca spawania 4.4. Konstrukcje rur owe i konstrukcje zbiornik6w 4.4.1. Konstrukcje rurowe . 4.4.2. Zbiorniki i zasobniki 4.4.3. Konstrukcje przemyslowe z blach 4.:'. Konstrukcje spuwane w budowie rnaszyn 4.5.1. Zagadnienia projektowe. . 4.:'.2. Projektowanie czesci rnaszyn 4.5.3. Projektowanie element6w maszyn 4.5.4. Projektowanie korpusow maszyn Niezawodnose pracy Litcratura SkOTowiuz rzeczowy
,J.

289 294 307 312 313 322 334 343 343 348 353 372 395 402 405

konstrukcji

spawanych

PRZEDMOWA

Spawanie jest nowoczesna metoda Iaczenia metali, ktora dzieki swyrn zaletom znalazla bardzo szerokie zastosowanie. Cragle ulepszunic metod produkcyjnych i rozw6j urzadzen spawalniczych coraz bardziej zwieksza zakres stosowania spawania. Postep ten obejmuje nie tylko zrniarie dotychczasowych sposobow Iaczenia rnoLali, lecz rowniez powoduje zmiane dotychczas stosowanych rozwiazan konstrukcyjnych i stosowanych rnaterialow w konstrukcjach stalowych. W produkcji konstrukcji budowlanych, w budowie urzadzen przcmyslowych, urzadzen transportowych, taboru kolejowego, samochodowego, w budowie okretow, kotl6w i zbiornik6w, w budowit: maszyn i w wielu jeszcze innych dziedzinach przemyslowych stosuje sit: obecnie niemal wylacznie spawanie. Poza wytwarzan iorn konstrukcji nowych spawanie rna duze zastosowanie w regencracji urzadzen zuzytych i wzmacnianiu konstrukcji istniejacych. Dzieki spawaniu przedluza sie znaeznie okres uzytkowania wielu konstr ukcji przez wzmocnienie lub ich dostosowanie do zwiekszonych wyrnagan produkcyjnych. Przyczyna olbrzymiego rozwoju spawalnictwa Sq duze korzysci ekonom iczne, jakie uzyskuje sit: dzieki wprowadzeniu tej metody produkcyjnej. Korzysci te sa nastepujace: zmniejszenie ciezaru konstrukcji, zmniejszcnio pracochlonnosci operacji warsz tatowych, zmniejszenie zuzycia kosztownych materialow, skrocenie cyklow produkcyjnych. Zastosowanie spawania powoduje wiec zmniejszenie zuzycia stal i, czesto stali specjalnych, zrnniejszenie koszt6w wyrob6w oraz wczesniejsze oddanie ich do uzytku. Oszczednosc stali, zmniejszenil' koszt6w i skr6cenie termin6w wykonania obiekt6w przemy-

slowych w socjalistycznej gospodarce stanowi podstawe, zwiekszenarodowcgo. Rozw6j spawalnictwa jest scisle zwiazany z postepern badan proccs6w zachodzacych w czasie spawania oraz wplywu tych procesow na wlasnosci wytrzymalosciowe polaczen spawanych, a tak:i.e wplywu metod spawalniczych na jakose zlqcz. Z postepem badan zagadnien spawalniczych udoskonala sie materialy dodatkowe stosowane podczas spawania oraz rozwija sie budowe sprzetu i urzadzen spawalniczych. W dazeniu do podniesienia [akosci polaczon spawanych i zwiekszenia wydajnosci pracy wprowadzono automaty do spawania. R6wnolegle ze spawaniem rozwija sie wiele dziedzin pokrewnych, jak zgrzewanie, metalizacja natryskowa, ciede i obr6bka metali plomieniem, Spawalnictwo obejmuje wiec szereg galezi techniki, ktorych opanowanie wymaga znajomosci fizyki i chernii, procesow metalurgicznych i wytrzymalosci material6w, elektrotechniki i mechaniki. Jako nowoczesna metoda produkcyjna spawalnictwo jest jednym z glownych ogniw postepu technicznego. 0 waznosci zagadnien spawalnictwa najlepie] swiadcza uchwaly rzadu 0 rozwoju spawalnictwa wydane w Zwiazku Radzieckim, w Polsce, w Czechoslowacji, w NRD. Projektowanie konstrukcji spawanych jest specjalnoscia taka sama, jak projektowanie konstrukcji nitowanych, rnaszyn czy odlcwow, W kazdej z tych dziedzin produkcji rozwiazania konstrukcyjne musza bye dostosowane do technologil proces6w produkcyjnych i do stosowanych w produkcji urzadzen warsztatowych. Ze wzgledu na odrniennose metod produkcyjnych, konstrukcje spawane musza bye dostosowane nie tylko do warunk6w pracy spawacza i urzadzen, Iecz rowniez mUSZq uwzgledniac wplyw stosowanych podczas spawania wysokich temperatur na wlasnosci wytrzymalosciowe materialu i na naprezenia wlasne w konstrukcji. Nieuwzglednienie zjawisk zachodzacych podczas spawania moze nie tylko zwiekszyc koszty wykonania zaprojektowanej konstrukcji, lecz doprowadzic nawet do jej przedwczesnego zniszczenia. Rowniez i wykonawcy konstrukcji spawanych powinni uwzgledniac wplyw metod spawalniczych na [akosc wykonywanych prac, gdyz ad jakosci wykonanych polaczeri spawanych zalezy bezpieczenstwo zwiazane z praca konstrukcji. Petne wykorzystanie mozhwosci produkcyjnych, jakie daje stosowanie spawania w roznego rodzaju konstrukcjach, bedzie mozliwe wowczas, gdy projektantom i wykonawcom beda dokladnie znane dodatnie i ujemne strony metod spawalniczych. Gl6wnym tematern tej ksiazk! jest projektowanie konstrukcji spawanych. Nie mozna jednak projektowac konstrukcji spawanych nie znajac czynnikow wplywajacych na zmiany wlasnosci
Ilia bogactwa

wytrzymalosciowych spawanego materialu oraz metod wykonywania konstrukcji spawanych. Z tych wzgledow w ksiazce omowiono obszernie zagadnienia wytr zymalosci polaczen spawanych 7. uwzglednieniern cech charakterystycznych dla spawalnictwa. Spawanio i zgrzewanie sa uzupelniajacyrni sie metodami laczenia metali, 0 wlasciwym zastosowaniu jednej z tych metod decyduje szereg czynnikow, kt6re mUSZq bye znane projektantowi. Rownir-z stosowanie spawania w konstrukcjach dotychczas nitowanych ezy odlewanyeh musi bye uwarunkowane korzysciami Material przedstawiony w ksiazce uwzglednia nowe przepisy normy, wyniki prac badawczych z zakresu wytrzymalosci polaczcn spawanych oraz zdobyte doswiadczenia przy realizowaniu wielu nowych rozwiazan konstrukcji spawanych. Celowo porniriieto ornowienie spawanych konstrukcji aluminiowych i konstrukcji zgrzewanych, Na ten temat istnieje odrebna, bogata literatura. W ksiazce tej szeroko om6wiono tematy dotyczace stali St060wanych na konstrukcje spawane, bezpiecznej pracy konstrukcji spawanych, ksztaltowania polaczen poddanych obciazoniom zmiennym oraz konstrukcji spawanych w budowie maszyn, Ola umozliwienia przeliczenia jednostek MkGS na uklad 51, znstawiono w ksiazce wybrane wielkosci i wzajemne zaleznosci obydwu ukladow.
i

ekonomicznymi.

ZESTAWIENIE

WA2NIEJSZYCH

OZNACZEN

Na oznaczenic

wartoscl

statycznych c-

przckroju:

Jl -

F sp Jp
J" Jy

SW,p -

W" Na oznaczenle

Wy

pole przekroju poprzecznego, cdleglosc od srodka ciezkoscl przekro iu czesci przekroju, lub ramie mimosrodu dla sity, pole przekroju spoiny, biegunowy moment bczwladnosci, moment bezwladnosci przekroju, moment statyezny przekroju, wskazriik wytrzymalosei przekroju spoiny, wskaznik wytrzyrnalosci przekroju,

sil I moment6w: moment zginaiacy, moment sxrecaiacy, sila osiowa, oociazenle zewnetrzne, sila poprzeczna,

M. l1iL, My l\h N-

p lub Q T Na oznaczenie napr-:zen: 11~ 1,-1"
JII

wydlu:i:enie bezwzglednc, wyd luzeriie bezwzgledne ratury, wydluzenie wspolczynnik wzgledne,

pod wplywsm

tempe-

e=I"t

1u

rozszerzalnoscl pcdluzne] ,

cieplriej,

E=

G

e

w kG Jub kG
mm-

em!
k

-

modul sprezystcsci

R~ Rll Rill -

naprezenie dopuszczalne przy rozciaganiu, granica plastycznosci. granica proporcjonalriosci , wytrzvmalosc na rozciaganie (dorazna), 9

81 -10~ N/m' = 9.81 N -m = 9.81 = 10' - N-m -10' --ri12·- 98.R. Zaleznos6 jednostek miar w ukladzle MkGS i SI wybranych stosowanych w ksiq.1 J kG-m kG-m m'--= J I . naprezenie obliczeniowe zastepcze (wypadkowel.81 0. = 9.:ime Oznaczenie [ednostki rniar wlelkose! Lp Wielkosc MkGs sHa SI ( zalcznosc 1 kG = 9.102 kG = I ciezar cisnienie ---~II Ik~li~!ram-Iniuton -1 m' 1 kG kG I N 1N I l~-m~n-1 • 1 kG 1 1 kG m~.81 N 0.p HI! (J - (JZlMt - l' - t- granica sprezystosci. temperatura w DC.102 kG-m = 1 J 1 kG -rn = 100 kG -crn 1 kG-cm = 0. napr~zen1e obliczeniowe. naprezenie obliczeniowe sci najace. udarnosc 4 I I kG-m em~ ---iii' I kG-m J ---em'--·cm'--= 9.81 -106 N/m~ ee-.= = 9..81 MN m' moment 3 praca ---~~I sily I kG-m kG-em Nm diul = J 1 kG -rn = 9.81 N/m' 2 naprezenie twardosc 1 kG -1-mm2 1 em' 9. wytrzymatose pr~y zerwaniu.1 m' kJ I .

konstrukcyjna. w Polskim Komitecie Normalizacyjnym utworzono Kornisje Spawalnicza z czterema podkomisjami: ogolna. Spawanie gazowe natomiast rozwijalo sie bardzo silnie dzieki istnieniu zakladow produkujacych tlen. przez Ministerstwo Robot Publicznych. Trudnosci wynikaly poza tyrn z niskiej jakosci elektrod i braku urzadzen spawalniczych. W wielu zakladach stosowano spawanie lukowe do wykonywania nawet duzych konstrukcji. Rozwo] spawalnictwa w Polsce Rozwoj spawalnictwa w Polsce w okresie do okolo 1925 r. W tyrnze roku Ministerstwo Spraw Wewnetrznych wydalo "Przepisy projektowania i wykonywania stalowych konstrukcji spawanych w budownictwie". W 1933 r. a w ktorych zastepowano jedynie polaczenia nitowane . Przepisy zostaly opracowane w zwiazku z budowa pierwszego w swiecie calkowicie spawanego mostu drogowego a rozpietosci 27. 11 . zalezny od sprzetu spawalniczego sprowadzoncgo z zagranicy. kotlowa i maszynowa. karbid i rozpuszczony acetylen. niemieckie. rosyjskie. angielskie. byl raczej sarnorzutny. czeskie. Opis konstrukcji mostu zamiescily liczne pisma zagraniczne: francuskie. Bryly.0 m na rzecze Sludwi pod Lowiczem wg projektu prof. ROZWOJ I ZNACZENIE SPAWALNICTWA 1. 1). amerykanskic.1. jugoslowianskie.spawanymi. najczesciej do napraw oraz w budowie rurociagow. Pierwsze przepisy dotyczace konstrukcji spawanych zostaly wydane w 1928 r. W tym okresie stosowano przede wszystkim spawanie gazowe. ktore byly jednak projektowane jako konstrukcje nitowane. dajac w ten sposob podstawe do zwiekszenia zakresu stosowania spawania. ktorych zadaniem bylo unormowanie szeregu zagadnisn spawalniczych i opracowanie przepisow. wloskie.1. norweskie a nawet [aponskie (rys.

Z wiekszych obiektow 0 konstrukcji spawanej. jak: gmach PKO w Warszawie (1930).aly w tyro okresie.gmach Biblicteki . . nalezy wymienic: ~ pierwszy na swiecie most nad Sludwia pod Lowiczem spawany lukowo (r.(rys. Jakie pcws.stosowan ie spawanych konstrukcji w wielopietrowych budynkach i urzadzr niach przemyslowych. 2).sci szesnastopietr owej (1932). czesc sz esciopietrowa gmachu Izby Skarbowej w Katowicach (1931). 12 .l"Ofesol' Dr into Stejtu: Bryla Politecliniki Warszawskid sic powszechru. 1). W latach ad 1936 do 1939 staje ].W tym czasie powstaly pierwsz e wieksze budynki szkieletowe a konstrukcji calkowicie spawanej. 1927) . 3). W ostatnich latach przed wojnq konstrukcjc spawanc lukowo stanowily okolo 801f/o konstrukcji stalowych. hale targowe w Katowicach i Gdyni (1937) (rys.Iagielloriskiej w Krakowie (1936-37) (rys. grnach "Prudential" w Warszawie a konstrukcji calkowicie spawanej czesci pieciopietrowej i spawano-nitowanej czr.

rtys. 2. 1. Konstrukcja budynku Biblioteki Jagiellonsklei w Krakowie 13 . Pierwszy na swiecis most spawany lukowo pod Lowiczem (1928 r) nad Shidwia Rys.

odbyl sie pierwszy zjazd spawalniczy z bardzo Iicznym udzialem pr-zedstawicieli wielu organizacji technicznych i przemyslowych.gmach Muzeum Slaskiego w Katowicach (1938) rozcbrany podczas okupacji niemieckiej. stanowiac podstawe do zwiekszenia wydajnosci pracy. Zjazd uchwalil szereg rczolucji. zostal odbudowany most Poniatowskiego w Warszawie majacy konstrukcje spawan a. W 1946 r. miedzy innymi utworzen ie Instytutu Spawalnictwa. . Zalecenia zjazdu nie zdolano urzeczywistnic wobec wybuchu wojny.. . Po wojnie nastepuje szybki rozw6j spawalnictwa. Instytut Spawalnictwa.budynki kadlubowni w stoczni w Gdyni (1938). J uz w pierwszym okresie po cdzyskaniu wolnosci nastepuje szybka odbudowa zniszczonych mostow kolejowych. Rys. kt6ry zostal utworzony 14 . a w ] 947 r. ktore znajduje olbrzyrnie zastosowanie W odbudowie zniszczonych urzadzen tcchnicznych. koniecznosc szkolenia technik6w i inzynierow spawalnictwa oraz na coraz wieksze rozpowszechnienie spawalnictwa. Rozne metody spawania zostaly wprowadzone do wielu dziedzin produkcji. podczas ktorej rozw6j spawalnictwa polskiego zostal zahamowany. Podstawe i warunki rozwoju spawalnictwo znajduje dopiero w Polsce Ludowej. Konstrukcia hali targowej w Gdyni W 1939 r. duzej rozpietosci kratowy most kolejowy. Zjazd wskazal na znaczenie spawalnictwa dla gospodarki narodowej. 3. zniszczoriych zakladow przemyslowych przez naprawe i wykonanie nowych konstrukcji za pomoca spawania. na istniejace duze zacofanie w niekt6rych dziedzinach techniki.konstrukcja dworca pocztowego i budynku administracyjnegu linii sr edrricowej w Warszawie (1937-38)._.

niz przy zastosowaniu innych metod produkcyjnych. ze sa wykonywane bardzo powazne konstrukcje spawane. Polaczenia spawane mega bye wykonywane hezposrednio. zmniejszenie zuzycia energii w pojazdach mechanicznych i urzadzeniach transportowych itp. dzieki czemu material jest lepiej wykorzystany. daje korzysci wt6rne. Wydano szereg przepis6w i norm regulujacych zagadnienia projektowania i wykonywania konstrukcji spawanych oraz okreslajacych warunki technologiczne produkcji. W 1950 r. zamiana element6w kutych na spawane daje znaczne oszczednosci na robociznie i zmniejszenie odpad6w. posrednie elementy lqczace. ze jest nowoczesna metoda obr6bki. Wyposazenie warsztat6w spawalniczych wyrnaga znacznie mniejszej liczby urzadzen. prowadzacych prace badawcze w dziedzinie zagadnien spawalniczych. oraz ze istnieja kadry pracownik6w naukowych.2. Uproszczenie prac warsztatowych i mechanizacja procesow spawalniczych pozwala na zwiekszenie wydajnosci. otwierajaca przed spawalnictwem szerokie perspektywy rozwoju. zostala wydana uchwala Prezydiurn Rzadu o "Upowszechnieniu i rozwoju spawalnictwa".dnose stali okolo 20%• W wielu przypadkach. W produkcji konstrukcji spawanych stosuje sie znacznie mniej operacji warsztatowych. 15 . jak np. pracujace w trudnych warunkach eksploatacyjnych. zmniejszenie nacisk6w konstrukcji budowlanych na fundarnenty. Przy stosowaniu spawania w polaczeniach nie ma oslabienia przekroj6w otworami. ad pierwszych lat prowadzi akcje szkoleniowa spawaczy i personelu technicznego. W wyniku tego konstrukcje spawane moga bye wykonane szybciej i taniej. Gospodarcze znaczenie spawalnictwa Spawalnictwo zawdziecza sw6j rozw6j ternu. wyklady spawalnictwa na wyzszych uczelniach i otwarcie katedr spawalnictwa na Politechnikach. odpadaja wiec wszelkie dodatkowe. W wielu konstrukcjach zmniejszenie ich ciezaru. ze jest rozwiniety przemysl produkujacy urzadzenia i materialy spawalnicze. W stosunku do konstrukcji nitowanych uzyskuje sie OSZCZE. niz przy obr6bce mechanicznej. Podjeto w6wczas szkolenie kadr spawalnik6w przez utworzenie technikum spawaln iczcgo. opr6cz korzysci bezposrednich wynikajacych ze zmniejszonego zuzycia stali. Przy zamianie odlew6w zeliwnych i staliwnych na konstrukcje spawane uzyskuje sie oszczednosc stali dochodzaca do 50% oraz znacznie mniejsze koszty wyrobu. przeksztalcajac sie stopniowo w plac6wkE. 'I'otez swiadectwem obecn ego wysokiego poziomu spawalnictwa w Polsce jest to.naukowa.w 1945 r. 1.

Konstrukcje hudowlane i przemyslowe Najwczesn iej zaczeto stosowac spawanie w budowlanych konst r ukcjach stalowych i w budownictwie przernyslowym. Obecnie tuk ie konstrukcje. 4. co prowadzi do dalszego zmniejszenia masy konstrukcji. W ostatnich 15 latach ciezar konstrukcji hal przemyslowych obnizyl sie 025--. konstrukcje dzwigow i urzadzen przeladunkowych itp.--30%. Spawanie stosuje sie w konstrukcjach poddanych obciazeniorn dynamicznym. rurociagi. Zmniejszenie ciezaru wlasnego tego typu konstrukcji zmniejsza [ednoczesnie zapotrzebowanie energii w czasie ich uzytkowania. stosuje sie rowniez spawanie. jak wszalkiego typu zasobniki. Zastosowanie spawania daje mozliwosc uzyskania nowych rozwiaz an konstrukcyjnych. W konstrukcjach pelnosciennych z blach. zbiorniki duzych pojernnosci. Zastosowanie spawania do pancerzy wielkich pie cow wykonywanych z grubych blach daje oszczednosc materialu do 15"/n. konstrukcje suwnic.. Nitowanie Rys. jak hale zakladow produkcyjnych. 4). wykonywane S4 n iernal wylacznie jako konstrukcje spawane (rys. Do waznych 16 . jak urzadzenia transportowe. Konstrukcja zasuwy wodnej jazu polaczen stosuje sie najwyzej w polaczeniach wykonywanych na budowie. w ktorych wiekszosc pnlaczen wykonuje si~ na montazu.

konst rukcji spawanych zalicza sie konstrukcje kopalnianych wiez \":"l'i<L~O\vych. Obocnie wykonuje sie calkowicie spawane bardzo duze obrabiarki. 6). . a zakres stosowania spawania coraz bardziej zwieksza sie. sp. 5. Oddzielria grupe konstrukcji stanowia zbiorniki cisnieniowe i kot ly pracujace pad cisnieniem.lwilnia automatycznego oraz dodatkowej obr6bki cieplnej zapc-wnn wytrzyrnalosc spoin nie mniejsza ad wytrzymalosci matcrio Ii I rocizimego. Zas: osowanie spawania w konstrukcjach maszyn daje wiele ko- silniki spalinowe i elektryczne. konstrukcje 17 'ntjL I: towariie st alowyr-h konstr. Spawanie stosuje sie rowniez w budowic kottow 0 bardza duzych grubosciach sciariek (powyzej 100 u. Stosowanie odpowiedniej technclogii prac spawalniczych. ::' J ciezkie korpusy pras. Most Poniatowskiego w Warszawie - odbudowa W 1946 r rut.vs. 5). czesto w podwyzszonych tempe- r1.uruch. iurbin itp.m ). Dla tych bardzo waznych konstrukcji jakosc prac spawall I iczy ch stoi na wysokim poziornie i obecnie wszystkie kotly wykonywans Sq jako spawane. Spawanie w budowie maszyn rzysci. (rys. onstrukcje podporowe wszelkiego typu silnikow k duzoj mocy oraz konstrukcji wysokich wiez radiowych i telewizyjnych (rys.

jako wstawki przyspawane do korpusu maszyny. Przy zrnian ie konstrukcji odlanej na konstrukcje spawana z ksztaltownikow walcowanych uzyskuje sie zmniejszenie ciezaru o 5l)O/n. Oprocz tego nie wystepuja rowniez koszty formowan ia orllewu. Z tych wzgledow ciezar konstrukcji odlanej jest znacznie wiekszy. NieHczenie sie z mozl iwosciami wykonania modelu i rdzeni upraszcza rozwiazania konstrukcji spawanej. 6. kt6rych gruscianek i rozwiazania konstrukcyjne sa dostosowane do technologii odlewniczej. przy tej samej wytrzymalosci konstrukcji.W konstrukcjach maszyn stosuje sie duze odlewy. Takie 18 . W konstrukcji rnaszyn spawanych stosuje sie nie tylko materialy walcowane. Wszelkie zmiany przy ustalaniu ostatecznej konstr ukcji prototypu maszyny sa latwe do przeprowadzenia. mianowicie zastosowanit' zarnkriietych przekr-ojow z cienkich blach (2~·~ mm). Nastepnie Vi konstrukcji spawanej rnaszyn zmniejsza si~ ilose prac zwiazanych Z obrobka. Korpus reduktora dla walcowni rur py maszyn. gdy wykonuje sie male serie maszyn Iub prototy- bose Rys. Przy wykonywaniu konstrukcji spawanych nie wystepuja koszty zwiazane z wykonaniern modelu. Jest to szczegolnie wazne w przypadkach. wobec dokladniejszego ustalania wyrniarow w stani« surowym. Zastosowanie spawania umoiliwia zupelnie odmienne od dotychczasowych rozwiazania konstrukcyjne. lecz rowniez odlewy i odkuwki 0 ksataltach bardziej skomplikowanych . niz tego wyrnagaja wzgledy wytrzyrnalosciowe.

jak osobowych stosuje sie spawanie lukowe reczne. w okretach zwiekszye wypornosc uzytkowa. We wszystkich tych konstrukcjach stosuje sie do /. w samolocie mozna zwiekszyc albo ladownosc alba pojcmnosc zbiornik6w paliwa. \V duzyrn zakresie stosuje sie zgrzewanie punktowe. Ze a wymate- Czesci. Rozw6j urzadzen spawalniczych i zgrzewalniczych prowadzi do dalszych zmian konstrukcji i dalszcgo zwiekszenia stosowania spawania i zgrzewania. Spawanie w urzadzeniach transportowych W budowie wagon6w.yzenia niernal wylacznie spawanie i zgrzewanie w rozriych od- podwozi wagonowych. Zgrzewanie oporowe oraz spawanie lukiem krytym stosuje sie rowniez do czqsci grubszych i element6w maszyn. Wymieniono konstrukcje majq wspolna charakterystycznq ceche: Sq produkowuno seryjnie. mega bye wykanane stali 0 wiekszej wytrzymalosci. Zwiekszeriie wydajnosci pracy uzyskuje sie przez rozbicie calej produkcji na s:. Niczaleznie ad korzysci. W budowic 19 . co zwieksza dhrgosc przolotu. Przy tcj samcj moey lokomotywy ezy silnika samochodowego mozna wioc przewiezc wieccj towaru. a jednoczesnie maganej sztywnosci. samochod6w i okretow obnizeriie ciezaru whsnego kcnstrukcji rna zasadnicze znaczenie: umczliwia zwieksZl'llie Iadunku uzytccznogo lub zmniejszenie moey napedu. bardzo waznyrn czynnikiem jest skr6cenie (:ZilSU wykonania konstrukeji spawanej i wczesniejsze oddanie maszyny do eksploatacji. W budowie samolot6w od dawna stosowano spawanie. co umozl iwia zmniejszcnie zuzycia drozszych materia16w. Jakie wynikaja ze zmniejszenia ciezar u konstruk cji maszyny. Konstrukcje takie nadaja sie i 2· rnianach. ich rriechanizacje i zastosowanie przyrzqdow pomocniczych do montazu warsztatowego i spawania.prcg oddzielnych operacji. kt6re ulegaja szybszemu zuzyciu. W szkieletach pudcl wagon6w osobowych i ich poszyciach cienkirni blachami. Podobnie przedstawia sie sprawa w budowie podwozi samochodowych. zarowno towarowych. podezas gdy pozostale czesci konstrukcji wykonuje sie ze zwyklej stall. lecz i stale stopowe. lukowe i atomowe oraz zgrzewanie. dzieki racjonalnemu rozmieszczeniu riulu.rozwiazania daja konstrukcje bardzo lekkie. Natorniast w oudowie karoserii samochodowych stosuje sir: zgrzewanie cienkich blach specjalnie skonstruowanymi dla lyeh cclow zgrzewarkami wielopunktowymi i zgrzewadlami. przy czym Iaczy sie nie tylko stale weglowe. W budowie okretow przewazaja konstrukcje duzych zespolow z blach. 0 duzej dlugosci spain. Stosowane Sq nastepujace metody Iaczenia metali: spawanie gazowe.

usuwaniu awarii. Totl'z obecnie kazdy warsztat remontowy. Niernniej [uz z tego przegladu wynika. Ten pobiezny przeglqd g16wnych dziedzin produkcyjnych nie obc. zmianach i wzmocnieniach konstrukcji istniejacych. Projektowanie konstrukcj i spawanych. duzy zaklad produkcyjny lub tez osrodek maszynowy maszyn rolniczych musi miec urzudzenia spawalnicze. w kt6rych stosuje sie spawanio. Spawanie na przyklad rna duze zastosowanie we wszelkich napra wach. dostosowujac konstrukcje do wyrnagan spawalniczych. poprawnych pod wzgledem wytrzymalosciowym i t ochnologicznym. Rowniez i w budowie okretow przejscie na nowa metode produkcyjna spowodowalo szereg zmian konstruk«vjnych. W technologii wykonywania konstrukcji spawanych stosuje si~ metody. za pomocq spccjalnych urzadzen spawalniczych . Wylwnywanie konstrukcji spawanych odhywa sip. kt6re uwzgledniaja skutk! nagrzania ma tcrialu do wysokiej temperatury. naprawach urzqdzen i narzedzi.metodami dostosowanymi do pracy tych urzadzen. kt6ra rna szerokie zastosowariie i duze znaczenie gospodarcze.• w pierwszyrn rzedzie do automatycznego spawania. :ie spawalnictwo jest dziedzina techniki.jmujc wszystkich konstrukcji. wvmaga dobrej znajornosci metod wytwarzania konstrukcji stalowych. a wiec w dziedzinach zwiazanych z utrzymaniern ruchu dzia16w produkcyjnych. Metoda spawania Iukiem krytym rna duze zastosowanie w konstrukcjach nkr etowych i dzieki oiej zostal powaznie skrocony czas produkcji jcdnostek morskich. .

G gardzieL 21 . W tym celu brzeg materialu ukosuje sie i w ten spos6b powstaje rowek spoiny. jak i w innych dziedzinach techniki.2. brzeg przedmiotu musi bye dostosowany do ksztaltu spoiny.1. C ukos materialu ostry. uzywa sie pewnych nazw specjalnych na okreslenie ezynnosci. [aka zamierzamy wykonac. nalezy na wstepie zaznajornic sie z nirni.kat rowka miedzy czesciarni lqczonymi. 7 przedstawiono kilka typowych Rys. F brzeg przedmiotu. /1 krawedz materialu lub rowka. If ~ kat ukosowania. b ~ wysokosc progu. Elementy rowka spoiny majq nastepujace nazwy: a odstep miedzy krawedziami czesci laczonych. Po- niowaz wielu tych nazw nie uzywa sie poza spawalnictwem. Na rys. 7. pod kt6rym cz~se Iqczona jest ukosowana. Elementy spoin Zarcwno w spawalnictwie. Przr-d wykonaniern poraczenia spawanego. B ukos materialu. proCCS(')W technologicznych i element6w polaczenia spawanego. \ -. E pr6g 0 scianach rownoleglych. ELEMENTY SPOIN I ZLi\CZ SPAWANYCH 2. D ukos materialu z progiem. Elementy rowka spoinv sposohow ukosowania brzegow materialu.

Wypelnienie rowka stopiwem moze bye wykonane roznyrni sposobami.gl~bokosc wtopienia. W zaleznosci ad szerokosci sciegu uklada sie stopiwo albo bez ruch6w bocznych elektrody (wowczas jest to scieg prosty). Rys. B . 9.wars twa graniowa 22 . Cz~sc spoiny ulozona jednym przejsciem elektrody nazywa sie sciegiem.scieg pr osty. D materialu.metal pochodzacy ze stopionej elektrody. B. wykonywane calkowicie jednym przejsciern e1ektrody. spoiny grube . Spoiny cienkie.wykonywane kilkoma przejsciami elektrod .brzeg spoiny .wtop . Rodzaje spoin i sciegow: A . lub tez z pewnymi ruchami poprzecznymi elektrody na szerokosci sciegu (w6wczas jest to scieg zakosowy) (rys. 9).material rodzimy.czesc spoiny wypelniajaca gardziel rowka. nazywaja sie jednowarstwowymi. ostatnia gorna warstwa jest warstwa G.warstwa Iicowa.Przez wypelnienie rowka podczas spawania stopionym material em powstaje spoina.spoina wielowarstwowa.powierzchnia szerokiej czesci spoiny. H. D . C .lico spoiny .scieg zakosowy. Na spoine skladaja sie nastepujqce elementy pokazane na rys. w zalcznosci od wykonywanych ruch6w elektroda podczas spawania i w zaleznosci od grubosci spoiny. f}_i I. 8.warstwa stopionego materialu rodzimego. Pierwsza warstwa ulozona w gardzieli rowka nazywa sie warstwa graniowa. Elementy spoin A. strefa wplyw6w cieplnych w rnateriale rodzimym.przejscie od lica spoiny do powierzchni E. C. F. Rys.gran spoiny . F . 8.stopiwo . E .nazywaja sie wielowarstwowymi.spoina jednowarstwowa.

Spoina ulozona na powierzchni materialu jest spain'} napawana. pekriiecie poprzeczne i podluzne w spoinie i mater iale. 10 przedstawiono typowe. Rozroznia sie dwa ~\ .' spain powstaja w nich z roznych przyz tych wad w znacznym stopniu polaczenia spawanego. H ". grupy wad w budowie wewnetrzrie] spoiny zalicza sie: pecherze gazowe. Do pierwszej grupy wad wykonania zalicza sie: A ~ brak przetopu grani spoiny . Cz~sc spoiny wystajaca ponad powierzchnie materialu nazywa sie nadlewem. zlepienie . Typowe wady spoin Na rys. wloskowate pekniecia wewnatrz spoiny. wyciek w postaci sopli po stronie grani spoiny. a czynnose ta nazywa sie podpawaniem grani. kratery na powierzchni spoiny.brak wtopienia stopiwa w material rodzimy: nawis na brzegu spainy wskutek nieprzetopienia krawedzi materialu. 23 .Iicowq. gniazda zazuzlen lub spalonego metalu. kt6re wystepuja w formie kulistej: pory [ako wloskowate puste miejsce a nieregularnych ksztaltach. . wtracenia. Niektore W czasie wykonywania obnizaja wytrzymalosc rodzaje wad w spainach: a) powstajace wskutek niedostatecznego lub wadliwego polaczcnia sie stopiwa z materialem rodzimym. b) powstajace wskutek zastosowania niewlasciwej technologii spawania niewlasciwych material6w. czyn wady i uster ki.niedostateczne wypelnienie gardzieli rowka spoiny. Niedostatecznie przetopiona B C [) F r: Do G II . B L Rys.1 K L warstwe graniowa zazwyczaj wycina sie z odwrotnej strony i uklada sie now"! warstwe graniowa. najczesciej spotykane wady spoin. 10. powodujacych wady w budowie spoiny. kt6re powstaja na skutek przerwania luku. podtopienie materialu rodzimego w formie karbow na brzegu spoiny. rysy.

a wiec od ksztaltu rowka spoiny. b) przekroj poprzeczny i podluzny spoin. Spoiny druqorzedne mega miec rozne przeznaczenie i dziela sie na: spoiny sczepne. ktoryrni sa: 1 nazw. Ksztalty spoin czolowych 24 . d) polozenie i spa-sob wykonywania spain. kt6re sluza do prowizorycznego Iaczenia czesci przed wlasciwym spawaniem.2. Zadaniem spoin glownych jest przenoszenie sil i wielkose ich okresla sh~ za pornoca obliczen. c) wzajemny uklad czesci Iaczonych elementu spawanego. Ksztalt powierzchni ukosowanej zalezy ad grubosci i metody spawania. grubsze Z ukosowaniem. Rozroznia sie spoiny czolowe. Rodzaje zll:}cZspawanych Rodzaje spoin i zlacz spawanych maja wiele oznaczen w zaleznosci od cech charakteryzujacych je.2. wypelniajac rowek spoiny stopiwem. W zaleznosci od polozenia spoiny w stosunku do kierunku dzialania sily dzieli sie je na: poprzeczne gdy sila dziala prostopadle do podluzne] osi spoiny. spoiny napawane wypelniajace zuzyte powierzchnie lub tworzace specjalne powloki. a) przeznaczenie spain w elemencie konstrukcyjnym. Spoiny czolowe wykonuje sie przez Iaczenie czesci znajdujacych sie w jednej plaszczyznie. W zalezriosci ad metod spawania cienkie materialy Iaczy sie bez ukosowania krawedzi. podluzne gdy sila dziala rownolegle do osi spoiny oraz ukosnie. Najczescie] spotykane ksztalty spoin przedstawiono na rys. [aka one spelriiaja w konstrukcji. spoiny uszczelniajace. W zaleznosci ad przeznaczenia spoin i roli. od ktorych wymaga sie jedynie szczelrrosci na przepuszczalnose cieczy lub gaz6w. Rys. Przekr6j poprzeczny spoiny zalezy od sposobu przygotowania brzegow Iaczonych czesci. pachwinowe i otworowe. 11. 11. gdy as spainy tworzy pewien kat z kierunkiem dzialania. dzieli sie [e na spoiny gMwne i drugorz~dne.

l3c). X. in. V. w polaczeniach na zakladke bez ukosowania brzeg6w materialu (rys. Spoiny pachwinowe wykonuje sie m. Spoina pachwinowa. Ksztalty spoin pachwinowych pachwinowe mega bye ciqgle.Przy Iaczen iu bardzo cienkich materialow stosuje sie spoin~ brzcznq. sit: spoiny pachwinowe rownoboczne i nier6wnoboczne oraz poprzeczne i podluzne w stosunku do kierunku dzialania sily. wykonanych w jednym z element6w lqczonych na zakladke (rys. kt6re wedlug ksztaltu rowka nosza nazwy: spoiny I. 13a. 1/2 V. podw6jne U. Przy wykonywaniu niekt6rych z tych spoin musi bye zapewniol1y dostep Z obu stron spoiny. Spoina ulozona na krawedzi nie ukosowanych materia16w i nie ua t"ule. K.l grubosci materialu nazywa sie grzbietowa. 12b widzimy zlqcze teowe wykonane spoina pachwiSpoiny otworowe. 12a). Najczesciej stosuje sie spoiny czoloroe. gdy lacza czesci na ich calej dlugosci. gdy sa wykonane tylko odcinkami (rys. Spoiny otworowe i szczelinowe ~[l} 25 . 13. 12c). Spoiny b) CJ? Rys. 12. Na rys. Rozroznia .. U. Spoina ulozona w rowku utworzonym przez trzy krawedzie 1&czonych czesci nazywa sie tr6jsciennq (rys. oraz przerywane. b). kt6ra powstaje przez stopienie wywinictych brzeg6w.) Rys. kolkowe lub szczelinowe powstajq przez calkowite wypelnienie otwor6w lub szczelin roznego ksztaltu.

gdy zlacze doczolowe jest pokryte nnkladkami jedno. 14. d) obrobione. Spoiny specjalnie pogrubione nazywaja sie wypukle. gdy czesci Iaczone leza w jednej plaszr-zyzn ie lub tworza kat rozwarty. co jest oznaczane rowniez [ako obr6bka karb6w. Na rys. c ~ zlqcze z nakladkami. Podzial zlacz zalezy od wza- Rys. Natomiast mega bye stosowane spoiny 0 Iagodnyrn przejsciu od spoiny do rnaterialu. v) brzegi spoin obrobione. jednak Iico spoiny uwaza sie za plaskie. gdyz nie daja zadnych korzysci. gdy to zgrubienie jest utrzymane w granicach dopuszczalnych odchyIck. 15. c) wklesle. Ksztalt lica spoiny: a) plaskie. wowczas oznacza sie je znakiem obr6bki.zlqcze doczolowe. 14).lub dwustronnie. W nadlew wklesty. b) wypukle. }J nadlew wypukly. b -. 15 przedstawiono najczesciej uzywane zlacza: a . gdy czesci Iaczone zachodza na siebie IlU pewna szerokosc. Ze wzgledow wykonawczyeh spoina rna zawsze pewne zgrubien ic jako nadlew.grubosc spoiny. Polaczenie dwoeh lub wiekszej ilosci czesci za pomoca spawania nazywamy dqczem spawanym. W mnych znow przypadkach jest konieczne wygladzenie podtopien materialu tylko na brzegu spoiny. Typy zlacz spawanych jornncgo ukladu czesci Iaczonych i elernentow dodatkowych. 26 . Oznaczenia na rysunku: u .~ zlqcza zokuulkouie.} ulozona w duzyrn otworze Rys. kt6re okresla si~ jako wklesle (rys. T promien zaokraglenia W pewnych przypadkach jest wymagane gladkie lico spoiny. n(JW.na brzegu materialu nie jest spoinq otworowq. lecz tak ich spoin nie nalezy stosowac.

a drugic .:·. a wiec: a sposobern ciqglyrn. . gdy sciagi s~ ukladane odcinkami znchodzacyrni na siebie.·hwinnwymi.lCdnowarstwowe lub wielowarstwowe. gdy czesci Iaczone Sq do siehie prostopadte.krzyzowe.e . b -. Nalozy rozroznic nazwy ztacz spawanych od nazw spain zastosowanych w tych zlaczach. z ktorych pierwsze jest wykonane spoinami pai. gdy scieg jest wykonywany odcinkami z przerwami. g . gdy czesci Iaczone tworza ze soba kat pro- a) b) / '.gdy scianki czesci Iaczonych Sq zestawione w ten spos6b. d sposobern skokowo-krokowym .·. gdy scieg jest wykonywany od poczutku do konca w jednym kierunku. 17b. 16. gdy kolejne odcinki sa ukladane w kier unku przeciwnym od kierunku narastania sciegu.0 odwrotnym kierunku ukladunia odcink6w niz na rys. gdy laczone czesci leza poziomo a lieo spoiny jest skier owane do gory. Uk ladanie spain czesto odbywa sie w polozeniach przymusowych.czolowymi.sposobern skokowyrn.·· / / //~ . c -_.I " /' /.r.zlqcze przylgowe . a kierunek ukladania odcink6w jest zgodny I.sposobem schodkowym. d- zlacze narozne. 17).zuicze teowe lub f . kierunkiem narastania sciegu. W zuleznosci od sposobu wypelnienia rowka spoiny moga bye . 18): A podolne. ~~.~\·~. W zaleznosci od polozenia czesci laczonych i polozenia spoin w stosunku do poziomu rozroznia si~ spoiny (rys. Kazda warstwa maze sie skladac z jednego lub wiekszej ilosci sciegow rozmaicie ulozonych. 16 przedstawiono z?qcza kny- dy l ub ostry. e . 27 . Na rys. Zlqcza: a) krz yzowe ze spoina pachwinowa b) naroze ze spoina pachwinowa i czolowa czol owa. sposobem krokowym. ze przylegaja do siehie. ~Owe i niirozne. Rownicz i na dlugosci spoiny sciegi moga bye wykonywane rozmaityrni sposobami (rys." ·····. Rys.

. a lico spoiny jest skierowane do dolu.pulapowe. U pionowe. a spawa nic odbywa si~ poziomo z boku.?-. j) II I.__~5-__4-- ITYl-. gdy podluzna os spciny polozona jest poziomo. Polozenie spoin w stosunku do poziomu a) rJ '(1 '1 ii <. gdy laczone czesci sa ustawione pionowo.. B . 18. gdy laczone czesci Sq ustawione pionowo. a spa- u) c) __ --~2--~.17. C nascienne. Sposoby wykonania spoin Rys. wanie odbywa si~ rowniez pionowo. Graniczne pozycje spawania 28 . iI Rys. 19....

Powstu [acy micdzy clektroda a materialem luk jest widoczny IV czasie spawania. Na montazu maze bye wykonywana cZGsc spoin przy Iaczeniu drobnych element6w w wieksze zespoly przed podniesieniem. Spoiny wykonvwane na wysokosci beda wykonywane w polozeniach przymu<owych. Metody spawania roznia sip.·'. sposobami ochrony spoiny przed zmiana ieh skladu ehemicznego. Z konstrukcji urzadzen spawalnirzvch wynika mozliwosc ich zastosowania tylko W okreslonych pr zypadkach. okresla]<il'C' poszczeg61ne potozenia spain. W pierwszym przypadku beda wykonywane spoiny warsztatowe. \V pr odukcji konstrukcji stalowych najbardzie] rozpowszech11ione Sq metody spawania lukowogo z zastosowaniem roznego ro'.uznq i poprzecznq. stopnicm zmeehanizowania procesu spawania itp. Laczenie czesci spawaniem maze si~ odbywac badz to w dogodnych warunkach warsztatowych. Nachylrnie osi podluznej lub poprzecznej do poziomu. w waru nkach zblizonych do warunkow warsztatowych. W czasie 29 . 2. Na rys. Jednoczesnit' do uchwytu doprowadzony jest przew6d z gazem ochronnym Ir/\vutlenek wegla. mocowanvch w recznym uchwycie. podyktowanych konstrukcyjnymi rozwiazaniami styk6w rnontazowych. ar gon). W niekt6rych przepisach podime s<f mniejsze naprezeriia dopuszczalne dla spoin. miedzy soba glownie: zradlorn ciepla potrzebnego do stopienia metalu. Ply nne stopiwa w rowku spainy jest pokryte wnrstowka zuzla. Uchwyt jest polaczony kablem ze spawarka.I. co wplywa na jakosc spoiny. w granicach pewnych katow. ktory wyplywa nad spoina.iu urz<jdzen.)graniczne pozycje spawania. Pr:~. kt6ry chroni metal przed wplywern gazow z atnosf'cry . Spawanie iukowe reczne wykonujo sir. z a pomoca :1C'ktrnd otulonych. okresla polozenie spoiny. wykonywanych w pozycjach utrudniajacych prace spawacza.yspawaniu w atmosferze gazow ochronnych podawanie cienklcgo drutu do recznego uchwytu jest zmechanizowane. 19 przedstawione ~. Odcinek spoiny rna dwie osie: pod1. ustalono polozenia krancowe nachylenia.Poniew az w zaleznosci od polozenia spoiny w stosunku do poziomu zrnieniaja sic warunki pracy spawacza. w drugim montazowe. Metody spawania i przygotowania czesci W dazeniu do uzyskania wysokiej jakosci poraczcn spawanych ria-rt-pujc 1'02\\'6j metod spawan ia i doskonalenie urzadzcn spawalniczvch or az zroznicowanie konstrukcji urzadzen dla celow specjalisiycznych.3. ktorym opcruio spawacz. badz to w bardzo zmiennych warunkach montazu na budowie.

a jal':. Prostopadly styk tvzowuny..v· si~ luk jest zasypywany sproszkowanym topnikiem. wymaga jednak dostosowania pol aczen do techniki spawania i gabaryt6w urza- dzonia. Wadliwe przygotowanie rowka spoiny moze spowodowae niedostateczne [ego wypelnienie stopiwem obnizajac wytrzymalosc zlacza. luk j('st zilsypywany topnikiem.. Caly proces spawania jest zautomawun.u clcktrozuzlowcgo. Posuw Metoda spawania lukiem krytym jest metoda zmechanizowana. ksztalt rowka spoiny powinicn zapewniac najmniejsze zuzycie elektrod i innych material6w spawalniczyeh. stosuje sie metode spaelement6w pokrywa sip. dobrego wtopienia w material. Wlasciwe przygotowanie brzegow materialu do spawania i zachowanie ksztaltu rowka spoiny rna duzy wplyw na [akosc wykonywanej spoiny. Vv' glow icy automatu przesuwa sie cienki drut do spawania. U!'z<)cizenie przesuwa sie wzdluz spoiny po specjalnym torze.:~iC. kazda metoda rna ograniczony zakres zastosowania. a spawucv jedynie kontroluje parametry spawania i posuw urzadzenia. Metoda spawania lukiem krytym jest bardzo wy dajna. Ze wzgledu na technik(~ wykoriywania spoin i gabaryty urzadzen spawalniczych. Jarzacy sie luk nie jest widoczny. Dla najbardziej rozpowszechnionych metod spawania forrny rowk6w i sposoby ukosowania brzeg6w matr-r-ialu sa podane w normach panstwowych. Znajomosc stosowania metod spawania i dzialania urzadzen spawalniczych jest konieczna przy projckt owaniu konstrukcji spawanych ze wzgledu na prawid low e ksztaltowanie polaczen i sposoby przygotowania brzegow materialu do spawania. :)0 . co daje oszczednosc czasu wykonywania spoin i kosztow wykonania konstrukcji.. (l utoma tu spawalniczego jest zmechanizowany i zsynchronizowany z szybkoscia spawania. Do spawania elemcnt6w grubosciennych Sposrod wielu metod spawania w konstrukcjach stalowych tylko k ilk a metod rna szersze zastosowanie. Z obydwu stron chlodzonyrni prowadnicarni._. ktore forrnuja lieo spoiny. a inne stosuje sie w pewnych rodzajach konstrukcji w masowej produkcji. spawania jarzacy sie Iuk jest widoczny i spawacz korzysta z tarczy ochrorinej. W powstaly kanal wprowadza sit: drut spawalniczy.! dostosowane do metody spawania i grubosci spawanego materialu. W roznych metodach spawania stosuje sie odmienne sposoby ukladania warstw spoiny i uzyskuje sie rozna glebokosc wtopienia w material rodzirny. Od wyrniar6w rowka zalezy uzyskanie dobrego przetopu grani spoiny'. Sposoby przygotowania brzegow materialu do spawania oraz ksztal t i wymiary rowka spoiny S. spoiny bez zunieczyszczen i wownetrznych wad. NiezaIezriie od wymagan technologicznych.

Niedostateczne oprntowanie projektu konstrukeji spawanej pod wzgledem spawalniczym jest najczesciej przyczyna wadliwego jej wykonania. metode spawania okreswytwor ni i na ogol nie jest konieczne okreslanie jej w dokumentacji projektowej.la tC~llolog W produkcji konstrukcji jednostkowej. Natomiast zachowanie sic::polaczen spawanych w czasie pracy konstrukcji zalezv od nastepujacych czynnikow: rodzuju obciazon konstrukcji. Doboru gatunku stali na elementy konstrukcji stalowej dokonujo sic. niezaleznie od wlasciwego przedstawienia a) zastosowanie na konstrukcje spawana wlasciwych materialow.\' zastosowaniu dodatkowych zabieg6w teehnologicznych oraz ~blf. 2. W konstrukcjach produkowanych servjnie lub element6w 0 duzej powtarzalnosci. na podstawie norm. Najczescie] okresla sie naprezenia dopuszezalne \V srosunku do granicy plastycznosci stali Re.4. moga bye stosowane spccjalne urzadzenia spawalnicze 0 zwiekszonym zakresie mechanizacji prac spawalniczych bezposrednich i pomocniczych. Pod potocznym pojeciern spawalnosci stali rozumie sie zdolnosc uzvskania polaczenia spawanego 0 wlasnosciach mechanicznych nie gorszych od wlasnosci mechanicznych materialu rodzimego. Jednak w strefie spawania. J) warunki techniczne wykonania prac spawalniczych. Dane spawalnicze spawanych w projektach konstrukcji Podstawq do wykoriania kazdej konstrukcji w warsztacie produkcy jnyrn jest rysunek warsztatowy. Pracownicy warsztatu produkcyjnego nie sa w stanie okreslic niektorych czynnikow bez znajornosci zalozen projektowych oraz wystcpujacych sil. na ktorym mUSZq bye podane wszystkie dane umozliwiajace jej wykonanie. [:}zastosowanie odpowiednich metod spawania. konstrukcyjnych rozwiazan polaczen i temperatury pracy konstrukcji w czasie jej uzytkowania. spawalne warunkowo pr7. powinien miec dodulk uwe oznaczenia ze wzgiedow spawalniczych. niespawalne. Dla stalowych konstrukcji spawanych nalezy dodatkowo ustalic przydatnosc okreslonego gatunku stall ze wzgledow spawalniczych i ze wzgledu na trwalosc polaczenia spawanego w czasie pracy konstrukcji w warunkach eksploatacyjnych. na skutek nagrzania materialu do tem31 . Okreslenia spawalnicze powinny zapewniac: spawanych. b) szczcgolowe okr esleriie ilosci i rozmieszczenia spoin. Og6lnie stale na konstrukcje spawane mozna podzielic na stale dobrze spawalne. w ktorych podane sa wlasnosci mechaniczne stall. Rysunek kon- strukcj i i zwymiarowania wszystkich czesci konstrukcji.

43 ! I 30 0. ktory oblicza sie z wzoru C. Z szybkoscia studzenia wiaze si~ zjawisko powstawania warstw utwardzonych w strefie przejSciowej spoiny. przy pracach montazowych w zimie lub stosowania ocieplonych stanowisk pracy spawacza.39 50 0. przy spawaniu w stale] temperaturza w warsztacie.. . Szy bkosc odprowadzenia ciepla. nastepuja zmiany strukturalne i zwiazane z tym zrniany wlasnosci rnechanicznych roznych warstw w strefie spawania. 3).' ~:. Polqczenie spawane choc nie jest monolityczne nie jest strukturalnie jednorodne (patrz rozdz. szczegolnie gdy wystepuja w wiokszych skupiskach. jak rowniez tlen i azot.48 --. 0.if co + p 2 D!a stali niskoweglowych bez skladnik6w stopowych wzor skraca sic do wyrazu: C. Lllczna zawar tosc fosforu i siarki nie powinna przekraczac 0. = C + Mn/6 Gorna wartosc rownowaznika wegla (0. + -5 -.----~~----.+ i5- Mn Cr Ni Mo +-4-- + .na goraco.48010) zapewnia dobra spawalnosc stali.---'.g1a: . 40 0.~. zwany rownowazriikiem wegla. mm 10 -- 1 20 0. Zakres zmian strukturalnych w strefie spawania zalezy ad skladu chernicznego materialu rodzimego i od szybkosci odprowadzenia ciepla ze strefy spawania. Fosfor pawoduje kruchoM~ strefy spawania na zimno.---. zalezy ad grubosci materialu i ilosc] kierunk ow odprowadzenia ciepla.34 I ~I ! rownowaznik wcgla C.~~. 0 zwiekszonej twardosci i obnizonym wydluzeniu. grubo~c materialu.per-atury topliwosci.. = C + -. siarka . Bardzo niekorzystny wplyw na wlasnosci spawalnicze stali wyw ieraja fosfar i siarka. Dla oceny wlasnosci spawalniczych stall na podstawie skladu chcmicznego stosuje sie wskaznik przeliczeniowy C. Uwzgled niajac wplyw grubose i spawanega materialu na zjawisko powstawania warstw utwardzonych przyjmuje sie nastepujace wartosci rowuowaznika WE:. Z tych rowniez wzgledow maze zachodzic potrzeba przerywania prac spawalniczych przy niskiej temperaturze atoczenia. Stale 0 zawar tosci wegla powyzej 0. ____ ~i ~_~ 1 ° wyzszym rownowazniku 1 __ .---_ I Pr xy spawaniu stali wE:gla. Obydwa sklndriiki moga bye przyczyna pekriiec.6 .41 I I .--j----·-r-··.220/0 maja wieksza sklonnose do twarzenia warstw utwardzonych w strefie przejsciowej. powstaje k onier-znosc wstepnego podgrzewania materialu w strefie spawania w cclu zmniejszenia szybkosci studzenia.1 ()II/o.37 0.

. dotycza rozwiazan konstrukcyjnych i technologii spawania.. Temperatura przejscia w stan kr uchosci zalezy od sposobu wytapiania stall. Przoz dodatek do stali skladnikow odtleniajacych 33 . Na podstawie doswiadczen przyjmujo sic.. krytyczna dla danego gatunku stali. . Na wykresie mozna wyznaczyc temperature krytyczna tk dla przyjetej i dopuszczalnej udarnosci minimalnej Uk (rys. otrzymuje sie wartosci dla wykreslenia krzywej zrnian udarnose]...{jm/cm2 Rys. DIa ustalenia wlasnosci plastycznych materialu w roznych ternperaturach stosuje si~ probe udarnosci. Pierwsze dwa czynniki stl niezalezne od gatunku stali. 20). minimalna udarriosc w granicach ad 2.---. Pekniecia tego typu. Wykonujac dia okreslonego gatunku stab ser ie prob udarnosciowych w roznych temperaturach. m/cm". t D° -r<C' -I o D -- ~!'( Krzywa pokazana na rys.250/0... l'emperatura przejscia w stan kruchosci I . Spawanie elcmentow staliwnych jest trudniejsze z powodu wiekszych zawartosci wegla i duzych grubosci scianek. Natomiast krytyczna temperatura przejscia w stan kruchosci jest rozna dia r62:nych gatunkow stali..+_t .0 kG . W temperaturze wyzsze] od krytycznej stal jest odporna na kruche pekanie.istnieja naprezenia rozciagajace w miejscu dzialania karbu Iub ixtnieje przestrzenny stan napiec.6 do 3. wystepuje niska temperatura.r. ktore rozprzestrzeniaja sie w materiale rodzimym w sposob nagly bez odksztalcen. U /<.--. wynikajace z rozwiazania konstrukcyjnego polaczenia lub ostrych podciec materialu powstalych z wadliwego ulozenia spoiny. . 20 rozgranicza obszar przelom6w krurhych i ciagliwych.Stosowane w korpusach maszyn wstawki Z odlewow staliwnych Sq dobrze spawalne przy zawartoscl wegla do 0.. sa niebezpieezne dla trwalosci konstrukcji. w ktorych: istnieje dzialanie karbu.~·---_l------... 20. W konstrukejaeh spawanyeh rnoga powstawac pekniecia zapoczatkowano w strefie spawania. zwane kruchymi. Kruche pekniecia powstaja g16wnie w miejscach.

w zbiornikach cisnieniowych. Im trudniejsze beda warunki pracy konstrukcji. Na podstawie warunkow pracy konstrukcji mozna okreslic nastepujace dane: stopien waznosci konstrukcji lub elementu konstrukcyjnego. 34 ktore pod- . na przyklad w konstrukcjach rnostowych. W zespolach 0 duzej sztywnosci. mozria wycdrebnic zespoly pierwszo. Brak obr6bki deplnej lub obr6bka mechaniczna ze zgniotem na zimno. Natorniast w obiektach zlozonych.krzcmu lub aluminium. a przy istnieniu stanu naprezen przestrzennych wyzszej klasy. mozna podzielic st ale ria klasy jakosci. biorac pod uwage wlasciwosci spawalnicze. co wyraza sie nuglym podwyzszeniem temperatury przejscia w stan kruchosci. temperature pracy konstrukcji. W konstrukcjach spawanych wlasnosci mechaniczne polaczsnia spawanego beda zalczaly ad gatunku stali. wplywa na rozklad naprezen wcwnetrznych i warunki prowadzeriia prac spawalniczych. W niektorych obiektach w aznosc wszystkich czesci moie bye jednakowa. Poprawienie struktury stali w wyrobach walcowanych uzyskuje sj(: przez obrobko cieplna . 'I'\/<1znosc koristrukcji mOZDa ocenic stopniom zagr ozenia otoczenia Iub wiclkoscia strat materialnych w przypadku zniszczenia elcmentu konstrukcji.normalizujaca. kt6re sa gorsze w stalach wyzsze] jak osci. obrobke ciepl nq przeprowadza sie jako zabieg dodatkowy po walcowaniu (patrz normy hutnicze). Przy przewadze naprezen liniowych i malvm wplywie naprezen wlasnych. nalezy uwzglednic spos6b wytopu stali. W okr eslonych warunkacn nastepuje pogorszenie wlasnosci plastycznych. w elementach konstrukcji. sprzyjaja starzeniu si€. Do czesci glownych zespolu konstrukcyjnego mega bye stosowane gatunki wyzszej klasy. Ze wzrostem stopnia uspokojenia stall obniza si~ temperatura przejscia w stan kr ur-hose i. jak hale przemyslowe.Z]{lW i polqczen. Dla wyrob6w ze stali o podwyzszoriych wlasnosciach wytrzymalosciowych. a na czesci drugorzedne nizszej. rodzaj obciqzen. d uzyrn nagrornadzeniu czesci i spoin korzystniej jest stosowu« stale 0 wiekszej plastycznosci. uzyskuje sie stale uspokojone i poluspokojane. w urzadzcniach dzwigowych. gatunek stali moze bye nizsze] klasy. Rodza] rozwiazan konstrukcyjnych w zlozonych zespolach WE. Bez tych skladnlk6w stal jest nieuspokcjona. Na konstrukcje. stall. tym wyzszej [akosci stal nalezy zastosowae. Skladniki odtleniajace nie wystepuja we wzorze na rownowazrrik wegla i przy ocenie przydatnosci stall na konstrukcje spawana.i drugorzedne. rodzaj rozwiazan konstrukcyjnych. grubosc materialu Rodzaje obciazen mozna zroznicowac. Przy doborze stali na konstrukcje spawane.

B . C .dawane sa obciazeniom stalym stosuje sie zwykly gatunek stali bez spccjalnych wyrnagan [akosciowych. Przy stosowaniu grubosci materialu powyzej 30 mm jest konieczna szczegolowa analiza przydatnosci stali w aparciu a skiad chemiczny i warunki technologiczne spawania. Na elementy poddane obciazeniorn zmiennym ciagle dzialajacym a duzej czestotlrwosci. Szczeg6lnie niekorzystne sa przypadki. Takie stale mega bye stosowane na konstrukcje drugorzedne.25vC. Stale najwyzszej jakosci stosuje si~ na elementy paddane bezposredniemu dzialuniu obciazen dynarnicznych. p61uspokojone lub uspokojone. nieuspokojone. przesuniecie spoin w miejsca bardziej korzystne. Przy grubosciach ad 20 mm do 30 mm nalezy stosowac stale wyzszej [akosci. na przyklad przez zmiane grubosci materialu. Przy grubosci mater iahr do 20 mm i niskim rownowazniku wegla. zmniejszenie sztywnosci wezla itp. mozna w pewnych granicach regulowac rozwiazania konstrukcyjne. przy grubosci materialu do 20 mm. gdy [ednoczesnie wystepujq: duza grubosc materialu i niska temperatura lub duza sztywnose:wezla. 3' 35 . Ten warunek maze zadecydowac niczalezriie ad innych a koniecznosci stosowania stali wysokiej [akosci. poddawanych obciazeniom stalym. lecz nalezy go rozpatry wac w polaczeniu ze skladem chemicznym stall. sklad chemiczny nie jest sprawdzany. bez bad ail. nalezy stosowac stale a dobrych wlasnosciach plastycznych. Stosujac stopniowanie [akosci stali wg warunk6w wytwarzania wyrob6w walcowanych mozna przyjac nastepujace klasy: A ~. nalczy stosowac stale uspokojone a nizsze] temperaturze przejscia vV stan kruchosci. W temperaturze wyzsze] moga bye stosowane stale a zbadanych wlasnosciach udarnosciowych. Uwzgledniajac czynniki niekorzystne.stale a okreslonym skladzie chemicznym i okreslonych wlasnosciach wytrzymalosciowych.stale a okroslonym skladzie chemicznym i okreslonych wlasnosciach wytr'zyrnafosc iowych. duza grubosc materialu i obciazenia zmienne. udarnosci. wymagania w odniesieniu do jakosci stall beda wyzsze. Podobnie decydujaca jak obciazenia jest temperatura pracy konstrukcji. Przy pracy \'l temperaturach dodatnich mega bye stosawane stale zwyklych jakosci. W razie jednoczesncgo wystepowania kilku niekorzystnych czynnikow. gatunek stali nie jest istotny. Jezeli temperatura pracy bedzie nizsza od . Wplyw grubosci materialu jest wyrazny. Wieksze grubosci materialu moga bye stosowane w elemcntach drugorzednych.wlasnosci wytrzymalosciowe zawarte sa w szerokich granicach. mega bye stosowane w wiekszosci konstrukcji stalowych.

ktore pracuja w bardzo trudnych warunkach eksploatacyjnych.poddn ne badaniu udarnosciowemu.lirJ stopieniu i l<jczf! sie na brzegach Z czesciowo nadtopionym \ m. 0 ile w przepisach typowych rodzaj6w konstrukcji nie zost. dostarczenia utestow [akosci lub innych badan stali.r(':~lony norrna.. W sklad materi.". Gatunek stali powinien bye scisle okreslony w dokumentacji i wykaznch material6w.116w dodatkowych wchodzi metal 0 okreslonym skladzie chernrcz nyzn oraz dodatki mineralne lub gazowe. :w . z podaniem wszystkich wyrnagan koniecznych do zumowienia stali i wyrobow walcowanych w hutach. Rola tych <k+adnikow jest roznorodna. stale najwyzszej [akosci. Muteriuly przyjete na konstrukcje spawane powinny bye w pro. stosuje sie tylko na konstrukcje nosne. przed pochlanianiem gaz6w z powietrza. pra(. wypelniajac rowek spoiny. przy grubosciach materialu do 30 mm. k tora zapewnia uzyskanie wyrnaganych wla. specjalnie uspokojone.itkowo nalezy okreslac wymagania odnosnie obr6bki cieplnej wY'l'I)])(}W. wymaga dok lud ne] analizy czynnik6w konstrukcyjnych i technologicznych. Gatunek stali dobiera sie zgodnic. D .11'g. Dod.-'1Y '.wymagane wrasnosci wytrzyrnalosciowe stopiwa. Dober wlasciwego gatunku stall na konstrukcjs stalowa. 8q to stale wyzszej jakosci stosowuno w waznych elcmentach konstrukcji. uzalezniona od przebiegu proC('SU spawania i od gatunk6w spawanych stall. kt6re .nU.ir1l'go. Uzyskanie dobrych wlasciwosci spawalniczych stali jest polaczorie z dodatkowymi zabiegami w procesie technologicznym produkcji stali. :-.ly okrcslone gatunki stosowanych stall. poddawanych obciazeniom zmiennym. elektrod i topnikow jest (d... i\1att'l'iaiy dodatkowe do spawania I '. Doboru elektrod do wykonania okrcslonych prac spawalniczych dokonuje sie z uwzglednieniem nastopujncych czynnik6w: skhd chemiczny Iaczonych mater ialow.l·j mcchanicznych stopiwa i Iatwosc wykonywania polaczen spawanych. z waznoscia konstrukcji lub oddzielnego elementu konstrukcY. ohejmuje duzy asortyment wyrob6w i zapewnia wlasciwy dobor d la potrzeb wykonawstwa. co zwioksza koszty wytwarzania stali.kk':ip dokladnie oznaczane wedlug oznaczen obowiazujacych norm.:/ad chemiczny drutow do spawania. normalizowuno podlegajqce badaniom wlasnosci mechanicznych w niskich tomporaturach. Krajowa produkcja materialow dodatkowych do spawania. stosowunych na podstawie dodatkowych porozumien z hutami. chroniace roztopiony metal w spoinie.uj'1UI w okreslonych warunkach obciazen i uzytkowania.itorialem rodzimyrn.).pawaniu lukowym stosuje sie materialy dodatkowe. -.

mozliwosc spawania w pozycji przymusowej.celulozowa itp. zwiekszonego 0 okolo 200/0 na 37 . Natomiast dla wykonania spoin rnontazowych oblicza sit: potrzebna ilosc elektrod. Elektrody pobiera sie z suszarek partiami i przechowuje na stanowisku spawania w zamknietych skrzynkach. W wykazach mater ialow do dokumentacji projektowej ilosc potrzebnego stopiwa dla spoin warsztatowych okresla sie wskaznikowo. Elektrody zasadowe stosuje sie w przypadkach technologicznie trudnych. Elektrody zasadowe wyrnagaja starannego przechowywania. Spelnienie tych warunk6w w warsztacie jest latwe. Przy uiyciu elektrod zasadowych otrzymuje sie stopiwo 0 bardzo wysokich wlasnosciach plastycznych.. z okresleniern minimalnych wlasnosci wytrzymalosciowych stopiwa i okreslona maksyrnalna zawartoscia fosforu i siarki.-. C . Jest to stopiwo uspokojone 0 duzej odpornosci na starzenie. stosuje si~ glownie elektrody 0 otulinie kwasnej i 0 otulinie zasadowe]. Spawanie elektrodami zasadowymi jest trudniejsze od spawania eloktrodarm kwasnymi.. ze stall niskoweglowej 0 podwyzszonych wlasnosciach wytrzyrnalosciowyoh i ze stall niskostopowej. Okr eslenia klasy elektrod dokonuje technolog wytworni konstrukcji stalowych w oparciu 0 dokumentacje projektowa i warunki technologiczne wykonania prac spawalniczych. przy duzych grubosciach materialu i duzej sztywnosci wezlow. B . Elektrody do spawania lukowego recznego s~ podzielone na klasy. Klase elektrod oznacza sie litera E. Szybkosc spawania jest znacznie mniejsza niz przy spawaniu elektrodami kwasnymi. wysokiej granicy plastycznosci i udarnosci. gdy zachodzi obawa wystepowania pekniec. Spawacz musi przejsc przeszkolenie i nabrac wprawy. kt6re wytw6rnia dostarcza Iacznie z konstrukcja.. 50 kG/mm2• W produkcji konstrukcji stalowych. Ilosc elektrod oblicza sie z teoretycznego ciezaru stopiwa. suszenia bezposrednio przed spawaniem oraz zabezpieczenia przed zawilgoceniem. Charakterystyki elektrod i zakresy zastosowania sa podane w katalogach wytworni._ otulina kwasna. w przypadkach szczegolnych. przy spawaniu stali 0 wyzsze] zawartosci wegla. W tym colu na podstawie pol przekroju poprzecznego i dlugosci spoiny nalezy obliczyc teoretyczny ciezar spoin. N a przyklad E50B jest oznaczeniem elektrody zasadowej 0 Rm = . na montazu natomiast wymaga odpowiedniego zabezpieczenia stanowiska pracy spawacza przed wplywarni atmosferycznymi.wymagania technologiczne procesu spawania. .otulina zasadowa. cyfry oznaczaja minimalna wytrzymalosc stopiwa oraz literami dodatkowo oznacza sie rodzaj otuliny: A .

jJogru bir-nie lica spoiny i dodatkowo 2~!I. . 20 szt. . .)\. Oznaczenia i wymiarowanie spoin Dokladne oznaczenie spoin na rysunkaeh warsztatowych i ich zwvrniarowanie rna podstawowe znaczenia w cyklu produkcyjnym pr. . 50".50 sz t.I dla "/. 30 szt.cp 6 mm. 5~:J 20% 75% Dla uzyskania jednego kilograma stopiwa nalezy stopic 25-. Tcchnologia spawania elektrodami ES i technologia napawa nia elektrodami EN wymaga stosowania podgrzewania w czasic spawania i obr6bki cieplnej po ukonczeniu operacji. Spawanie lukowe reczne oznacza sie litera E.cp 5 m m i 1:3 szt.-.:.25 4 5 6 20'. uwagi 0 spawaniu podaje sie nad tabliczka rysunkowa.Cb4 mm. Inne sposoby spawania podaje sie na rysu nkuch opisowo. clck trod 0 srednicy 3 mm. wtedy na rysunkach nie jest konieczne podawanic metody spawania. 40 "!. Pewne zwiekszenie zuzycia je przy spawaniu w pozycjach przymusowych.podpawana grania. Zgrzowanio oznaczone jest litera R. Oddzinlnq grupe stanowia elektrody do spawania stali stopewych.re litera G. 45% 1O'j" 30?. W przypadku gdy przedstawione na rysunku :-. a spawanie gazov. 1. 5~l.. ustalane w wiekszosci przypadk6w przez t echnologow wytworni. Elektrody do napawania sa przeznaczone do produkcji i rogoneracjl czesci maszyn a powierzchniach wymagajacych duzej t war dosui.lC warsztatowych. oznaczone symbolem ES oraz elektrody do napawania 0 symbolu EN.poiny rnaja bye wykonane jednym sposobem. Metody spawania Najbar dziej rozpowszechnione metody spawania rnaja oznaczenia liter owe. Jednak w w~kszosci kenstrukcji stalowych ze stali niskoweglowych stosuje s~r6zne metody spawania lukowego... Przy niedokladnym oznaczeniu spain na ry- . dzial stosowanych srednic elektrod w zaleznosci jost nastepujacy: Srcdnica clcktrody mm spoin czolowych elektrod nastepuOrientacyjny pood rodzaju spoin Rodzai spoiny pachwinowa podolna czolowa nascienna pionowa 20% 80.

+0/ (\ C) ~fJ' Rys.. przy czym dlugosc sit: w podzialce rysunku (rys.nic wynika polozenie i dlugosc spoiny (rys. spoiny montazowe oraz spoiny przeswietlane. many Symbol spoiny sklada sie ze znaku podstawowego. kt6rej nadlew jest utrzyw granicach dopuszczalnych odchylek. Znaki podstawowe spoin i zgrzein podano w tabl. ich wykonanie moze bye niewlasciwe. gdy zachodzi koniecznosc dokladnego jej umiejscowienia. jak i jego [akosci.u. 21c). 0 przyj~ciu sposobu oznaczcnia spoin decyduje mozl iwosc jednoznacznego odczytania ry!M!tnkuprzez spawacza i innych pracownikow wyknnawstwa. 21. Rysunkowe przedstawienie spoin syrnbolami stosuje sie tylko w przypadkach.j. -poiny rysuje Spoinv oznacza si~ kreskami lub gruba linia.. 21a. Oznaczenie spoiny przedniej widoeznej nalezy pisac nad linia. tak pod wzgledem ilosci przckroju.'/tZJ ~y 0. (]) Ii) . podpawane itp. Na calose oznaczen spoiny skl ada sie: rysunkowe przedstawienie ~poiny Bel jej dlugosci. Iico wypukle lub wklesle lukiem. znak podstawowy zakoncza sie prosta kreska. dotyczqcych ksztaltu Iica spoiny i innych jej cech. 1. a tylnej niewidocz39 . Spoin wypuklych nie nalezy stosowac ze wzgledu na nadrniar stopiwa. 22). Na rysunkaeh spoiny oznaeza sie obrazowo lub symbolami. Spoiny montazowe oznacza sie choragiewka na linii odniesienia.-nac7.sunl. nadmiar spoin j<. polaczonej linia odniesienia i zakonczona grotem skierowanym w miejsce spawania. Oznaczenia ~~ ~/ ~.jc. Dodatkowo oznaeza sie ksztalt liea spoiny. Niedostateezna Hose spoin jest niodopuszczalna ze wzgledow wytrzymalosciowych. gdy z rysunku jedno. ktory okresla Dla oznaczenia liea plaskiego spoiny. obrobk e mechanicznq kolkiem (rys. b).at-h. Wymiary spoin podaje sie w milimetraeh i umieszcza sie na linii r6wnoleglej do spoiny. znak podstawowy okreslajacy przekroj poprzr-czny spoiny oraz wymiary spoiny.ych. Oznaczenie obrazowe nalezy stosowac w przypadl.. ksz tal t przekroju poprzecznego spoiny oraz ze znak6w uzupelriia.s\ niekorzystny ze wzgledu na odksztalcenia i naprezenia wlasne matr-rialow.

.~2~~ r./. :1' ..---- spoina U i spoina :2 U !--·--K·----------· : spoina spoina trojscienna b/. ~.__ -..- L? i ~ .S' o e.: ~w:1?'''0): .~1~l) i U r'l I __ I.-- spoina otworowa - upoina 1/2 V .:~~··_'_~_·_I @_.~ ----_spoina ~---~--~--I-----------_ -~V II spoina pachwinowa __--_I~---...._a ~_ =W=. I. -e! ._·'_'·_'.$.'..z v ~ ~~~ I~_~_ _J I. Znaki podstawowe spoln i zgrzein Nazwa spoiny Przekrcj spoiny Symbol Symbol spoiny spoiny spoina brzezna . j zgrzeina zwarciowa '" ~ • ~::::.:.-_.~ .r~~ - I _______ II I-~~~~~I------ 2~1Jvm: b. ~~ @. -----------.~y.J I :~~. '" -.) I X .~-b~-------~ i zgrzema g_a_r_o_w_'a ~_"~_·..~./.-------------_ spoina X ~%~~~ I V I.------------I I spoina I ~. spoina grzbietowa I --------- . I U ii !I zgrzeina Iiniowa w styk ~ ~I . Ii zg'rZe_ina_iS_kr __ __ ".rna punktowa -_ zgrzeina liniowa II----.wm==\s:~--~ ~~t~1 __ =~ . 1/'."./.Tablica Nazwy spoiny Przekroj spoiny 1.

. 23. oraz wymiar grubosci spoiny a.. Wyrniary spain oznacza sie rowniez b 41 . Oznaczenia / . Ilea spolny: a) lieo plaskie. Nastepnie za kreska pozioma stawia sie wymiar dlugosci spoiny l. tpodzialka spoin przerywanych i spain otworowych. . srednica lub szerokcsc spoiny otworowe].~ - ~ I. Idlugosc obliczeniowa spoiny. stosuje sie podw6jny symbol spoiny pachwinowej.. Syrnbole i wyrniary spain nalezy podawac przy spoinie pokazane] w widoku. lo-J literowe wysokosc boku spoiny pachwinowej. c1 -.Hys. ncj pod linia oznaczeniowa.grubosc obliczeniowa spoiny. Przy stosowaniu spoin pachwinowych dwustronnych. Na poczatku stawia sie znak podstawowy spoiny z uwzglednieniern lica spoiny.odleglosc spoiny od krawedzi. Symbole z oznaezeniem c) wklesre. 24.dlugosc calkowita spoiny z kraterami. Oznaczenia i wymiary spoin nalezy umieszczac w stale] kolejnosci. d- literarni (rys. 23): a . lo ''''~ 1 + 2a . jak na rys. d) spoina montazowa b) obrobione. 22.~ J t-] ~ Rys._ wymiarow spoin .~ / . Dla spoin przerywanych pachwinowych podaje sie za kreska pozioma dlugosc odcinka 1 oraz podzialke t w formie lit lub d/t. pokrywajacych sie w widoku. .

yt_1. sa pisano nad kreska._ • l I~ I'.. zestawia sit: je wedlug przekroju poprzecznego z podaniem dlugosci pojedynczej i luczncj. 24. t __ . . Inne informacje podaje sie w rozwidl cniu linii odniesienia z objasnieniem ich znaczenia na I cJ. Na koncu linii oznaczeniowej umieszcza si(7 numer spoiny.-L __ l ". . Oznaczenie rysunku. kt6ry oblicza sie w stosunk u do jednostkowego ciezaru konstrukcji. wymagania podpawania grani.0Z11<lC7('niapain odnosza sie zawsze do widocznej plaszczyzny s Llcl. Oznaczenia dotyczace spain na ph1szczyznie tylnej pisze sie pod kreska. W przypadku przeswietlania spain nalezy podac wymagem.~L fi = =< = spain pachwinowych Rys.---..: ~ ~m T ..11I' • - r! I .) klase [akosci spoiny.onych czesci. W przypadku sporzadzania wykazu spain. 1 .. Na podstawie wykazu oblicza sie potrzebna Hose elektrod i czas wykonywania spoin. Hose stopiwa jest wskaznikiem I'konomiki rozwiazania konstrukcyjnego. spawania po obwodzie. Przyklady oznacza42 . W oznaczeniach dodatkowych umieszcza sie numeracje spoin.t ". .

W konstrukcjach zlozonych. W przypadku stosowania obrobki mechanicznej spoin lub strefy spawania. :1. Przykla dy oznaczen dadatkowych: a) nadlew lica spainy usun iet.fl. jak i w pracach remontowych. 25. 1. nalezy podac zak rcs i sposoby jej przeprowadzania. odmiennych od Irinych tcchnik pradukcyj nych. rll spoina montazowa. nalezy szczegolowo wykazac na rysunku z okreslaniem sposobu interpretacji wynik6w badan. Spoiny. ktore maja bye kontrolowane przez przeswietlanie lub innymi me- todami. h) kar by i padtapienia usuniete. przeswietlana. nalezy podac kolejnosc skladania i spawania czesci. ktora daje duze kor zysci gospodarcze dzieki zmniejszeniu zuzycia stali i czasu wykonania. nalezy na rysunku podawac szczegol przygotowania rowka spoiny i jej ksztalt po spawaniu. 43 .y. b) V f) /M1O'500~'k1'" c) '~~I~~ f) Rys. Strcszczenie Spawanie jest nowoczesna metoda. 13. c) podpawanie spainy z wycieciem grani. [akosc w klasie II nia spoin podano na rys. 25. e) dlugosc spoiny po obwodzie. w kt6rych przy niezachowaniu pewncj kolejnosci spawania niekt6re elementy moga bye niewykonaIne. Dla element6w konstrukcji wymagajacych zabieg6w cieplnych po spawaniu nalezy podac wymagania odnosnie temperatury i czasu wytrzymania przy odprezaniu. :! Spawanie rna zastosowanie zar6wno we wszystkich dziedzinach pr odukcji konstrukcji nowych. Iaczenia metali. f) spoina czolowa padpawana 0 poz. Gdy przyjecie oznaczenia spoin nie jest wystarczajace. Uwagi dotyczace wykonania konstrukcji W sprawie wykonywania i odbioru konstrukcji spawanych nalezy powolywac sie na obowiazujace przepisy lub normy. Projekt konstrukcj] spawane] musi bye dostosowany do techniki prod ukcyjne] i urzadzen stosowanych w spawalnictwie.

7. . szereg metod spawania. Hoznc gatunki stall maja r6i. W spawalnictwie stosuje sit". Rvsunck wykonawczy konstrukcji spawanych powinien zawierac wszystk i« dane konieczne do prawidlowego jej wykonania w warsztacie. Gallinck elektrod us tala sie w zaleznosci od gatunku materialu spawancgo. rodzaju konstrukcji i metody spawania. na konstrukcje spawane nie mogu wiec bye stosowane stale 0 nieokreslonym skladzie chcmicznyrn. 5. G.ne wlasnosci spawalnicze. ktore wyrnagaja odpowiedniego przygotowania brzeg6w Iaczonych materia16w.4.

Za wlasciwy wyb6r materialow i przyj~te rozwiq'!.~dzicdziny statyki i umiejetnosci obliczania polaczen spawanych. wskazaly na koniecznosc '4runtO\vnego zbadania zjawisk zachodzacych w polaczeniach spavanych w procesie spawania. Z ktorego rna bye wykonana konstrukcja.vaxnosci tych czynnik6w. Wysoka temperatura wystepujaca podczas spawania powoduje powstanio wiclu zjawisk wywolujacych zmiany strukturalne materialu i stanu naprezen.. mechanike powsta wania naprezen wlasnych oraz zaleznosc wytrzymalosci polaczen spawanych od rozwiazan konstrukcyjnych i technologii spawania.1. to wnczy nie tylko [ego wlasnosci wytrzymalosciowych. Od tych trzech czynnik6w zalezy Die tylko wy trzymalose konstrukcji. W poczatkowym okresie rozwoju spawalnictwa nie doceniono . ktore moga miec decydujacy wplyw na wytrzyrnalosc konstrukcji lub polaczenia spawanego. na skutek czego wydarzylo sie kilka powaz nych katastrof. Wymaga sie ad niego dokladnych wiadornosci nie tylko . Nakladem wielu prae badawczych 'Ny jasniono zagadnienia spawalriosci stali. Znane przypadki wielkich katastrof spawanych most6w i statkl)W. leez rowniez pewnych wiadomosci 0 procesach metalurgicznych. Nie mozna projektowac konstrukcji spawanej nie znajac dokludnie materialu. jakie wydarzyly sie w przeszlosci. 0 skutkach wysokich temperatur oraz dokladnej znajornosci metod produkcyjnych i uzywanych w pr odukcji urzadzen spawalniczych. ktore spowodowaly duze straty materialne. Na45 . WYTRZYMALOSC POLt\CZEN SPA W ANYCH Konstrukcje spawane oblicza sie i projektuje w oparciu 0 znajomosc wlasnosci wy trzymalosciowych stosowanych material6w. wplywu metod spawalniczych na wytrzymalosc zlacz spawanych oraz tcchniki prac warsztatowych. lecz i jej przydatnosc tochniczna oraz ekonomiczriose projektu.'lftliakonstrukcyjne odpowiedzialny jest konstruktor projektujacy konstrukcje -pawana. lecz rowniez zaleznosci tych wlasnosci ad metod produkcyjnych. :) zjawiskach zachodzacych w czasie spawania.

i Lc'l'ial informacyjny i dokumentacyjny. g16wnie na skutek zastosowania niewlasciwego gatunku sta li lub nieznajornosci stopnia spawalnosci stali. ktory pozwala na prawidlowe zaprojektowanic konstrukcji tak pod wzgledem wytrzyma!o:Tio\vym. 26). Pekniecie blachy wezlowe] Pokniecia zostaly zapoczatkowane w miejscach duzego skupienia spoin. w ktorych powstaje pod wplywem naprezen wlasnych plaski stan naprezen.wh z uwzglednieniem wplywu technologii spawania. kt6re dostatecz nie wczesnie wskazuje na potrzebe zmian projektu. w blasze wezlowej znajduja sie obszary. ktore prowadzi do koncentracji naprozen na koncach spoin lcje:'':<-'1cych prety ustroju kratowego. Zgromadzono obszerny m. Pornijajac przypadki wadliwego wykonawstwa. 26. jak i technologii wytwarzania konstrukcji spawanej. Ustala si~ kryteria poprawnosci technologicznej rozwiazan konstrukcyjnych. A warie konstrukcji spawanych zdarzaja sie jednak rowniez i olx-cnie. Przy niskich wlasnosciach plastycznych materialu i wieloosiowym stanie naprezcn. Przy duzym zblizeniu grubych spoiri. duzy procon t awarii nastepujc z przyczyn wadliwych rozwiazan konstrukcyjnych. w materials zostaja wyczerpane mozliwosci rozladowanin szczytow naprezen na drodze miejscowych odksztalceil pla4t) . niewlasciW('~~O rozwiazania polaczen spawanych ze wzgledu na techniczne war unlci wykonania oraz braku analizy rozkladu naprezen w w~zl. W wielu prz vpadkach nie dochodzi do awarii tylko dlatego. ze juz w trakcio wykonywania konstrukcji w wytworni stwierdza sie niemozliW()S(: poprawnego wykonania polaczenia spawanego. Dla wyjw:. Pr-kniecie blachy wezlowej w belce kratowej nastapilo w material o rodzimym bez wplywu sil z obciazen zewnetrznych (rys.cia! prowadzi sie badania wplywu ksztaltu polaczenia spawanego ora!. Rys.nicnia waznosci nioktorych czynnik6w przytoczono kilka charuk torystycznych przypadkow awarii. wad w spoinach na bezpieczna prace konstrukcji w roznych waru nkach eksploatacyjnych.

W~zel z wstawiona cha niedzf elnna bla- przekroczyly wytrzymalosc materialu. Stosowanie nadmiernej ilosci spoin wywiera zawsze niekorzystny wplyw na wytrzyrnalosc polaczenia. 28. 29. W tym przypadku. Szkodliwy wplyw naprezen wlasnych objawia sie najczesciej Rys. Wstawki klinowe z blachy polqczono z pretarni kraty spoinami czolowymi na pelna grubosc materialu. 27. w wezlach a duzej sztywnosci. W wezle miedzy pretami kraty przyspawano wycinki blach w plaszczyznie grubosci scianck ksztaltownikow (rys. W~zet z dzielonymi blachami wezlowymi i peknieciem w spoinach Rys. korzystniej bylo zastosowac blache niedzielona. w kt6rych miejscowe odksztalcenia czesci pod wplywem nagrzania strefy spawania jest cgraniczone. Pekniecia wystapily w spoinach [uz w czasie wykonywania spoin w warsztacie.xtycznych. zachowujac gladka plaszczyzne wezla. 28). Pekniecie w srodniku belki 47 . 27). W rezulacie duzego nagrzania calego wezla naprezenia wlasne Rys. dla zwiekszenia odleglosci miedzy spoinarni. Zwiekszenie wymiar6w blachy wezlowej. Iagodzi stan naprezen w blasze. przy znacznie mniejszej ilosci spain (rvs.

(. kt6re nastapilo \V czasie prac warsztatowych bez zadnych obciazen zewnetrznych (rvs. Pekniecie (.I. Charakterystyczny przypadek wplywu naprezen wlasnych nrzodstawia pekniecie srodnika belki dwuteowej. l'l- Rys. Na skutek nadmiernej grubosci spain pachwinowych.(. pekniecia . W miejscu rizi<Jbmia karbu postaciowego i koncentracji naprezen wlasnych pokniecie rozprzcstr zenilo sie w blasze w sposob dynamiczny. W Iconstrukcjach ze stali 0 podwyzszonej wytrzyrnalosci. dajac pewna swobode odksztalcenia sie P:. pekniecia spoin przechodza w material rodzimy srodnika. J ednoczesnie w tym miejscu na krawedzi bla(ily i~tnialy nierownosci po recznyrn cieciu palnikiem.Pek ni ecia w spoinach laczacych pas ze srodnikiern. ktora 'I :. w obszarze wieloosiawego stanu napn. wystepuja w spos6b powtarzajqcy sie (rys. w miejscu przyspnwania zeber usztywniajacych. ze powstalo nagromadzenie spoin usytuowanych w r62:nych kierunkach. Db zmniejszenia spietrzenia naprezen w srodniku i srpoinach naIe!. W srodniku. 30).. wlctczonych \V spawany zespol za n /JUlllOC<j spawania (rys.yskuje sie przez zwiekszenie zawartosci wegla i manganu.z:!C:'vTh pas blachy srodnika w belce dwuteowej ze srodnikiem oraz naglej zmiany przekroju belki vv m icjscu. 30. Zebra zostaly doprowadzone do pasa bez sciecia narozv tak. 31). 29). krzyzowania spoin. istnir-jo nicbozpieczenstwo pekn iec w strefie spawania. iccia wystepuj q w szynach.. gdzie konczy sie pas powstalo spietrzenie naprezen na k r~\wodzi srodnika. Utwardzona strefa spawania nie jest \\' '''Ianie przcniesc obciazeri zewnetrzriych udarowych.' stosowac sciecia narozy zeber usztywniajacych przez co uniknie sh.:. Na przyklad pc>].zl~n.

Pekniecie szyny w spawanych elernentach Zugrozenie awaryjnego zniszczenia konstrukcji zwieksza sie.' gl6wncgo wezla podporowego (rys. Rys. laczacych blachy pionowe pasow z blacha wezlowa.'zel podpor owy belki kr atowej jaw czqtkowane w ostryrn narozu przejscia z blachy pionowej pasa do hl. Na koncach spain. Na awarie zlozylo sie kilka przyczyn: na konstrukcje zastosowano stal riieuspokojona 0 niskich wlasnosciach plastycznych. 49 . 32). I'rojek(owanie atalowycn konstr. wystepuja spietrzenia nHpr~zcn wyriikajace z naglej zmiany przekroju. Wl.zosluj'-l zapoczatkowane na brzegach spoin i najczesciej przechodza prZLZ caly przekr6j szyny.i<. 33).t(. Awaria nastapila . Przykladem rnozl' bye zniszczenie powaznej konstrukcji na skutek zerwania o. przy duzy("h grubosciach blach 20 i 40 mm. gdy spietrzeriie kilku niekorzystnych wplyw6w. Pekniecie rozprzestrzenHo sie w spos6b kruchy \\ hlusze wezlowoj i mater iale pas6w (rys. Zerwanie zostalo zaponastqpi Rys.:by wezlowej. nie xtosowunie spoin przerywanych oraz technologii spawania z wstepllyn) podgrzewanicm szyny. 31. 32. Dla uzyskania dohrego polaczeriia koniccznt' jest stosowanie elektrod dajqcych plastyczne stopiwo.

blach. Wystapily zatcm wszystkie niekorzystne czynniki sprzyjajace powstawaniu kruchego pekriiecia w materiale.W okresie zimowym przy niskiej temperaturze otoczenia. Natomiast blache weztowa nalezy uf'ormowac z lagodnym przejsciem do blach pasa (rys. gdyby w trakcie rozwiazywania polaczen . Awaryjne znlszczenie wezla podporowego wych blach pas6w na pasach. Zalecane rozwiazanie wezla podporowego 50 ._. 34. uspokojone. co jest korzystne ze wzgledow spawalniczych. W~ wszystkich opisanych przypadkach mozna bylo zapobiec zniszczvniom konstrukcji.-24200- • B-B ~ Rys. 34). W tego typu waznych konstrukcjach nalezy stosowac stale wyzszej [akosci. 33. __ . odporne na starzenie 0 niskiej ternperaturze przejscia w stan 'kruchosci. Poprawne rozwiazanie tego w(~zb uzyskuje sie przez usytuowanie styku doczolowego piono- Rys. W ten spos6b uzyska sie zmniejszenie grubose.

[ak i technologicznyrn. jak przecinanie.analizowano rozklad naprezen w polaczeniach. Wytrzymalosc polaczen i konstrukcji spawanych zalezy od wielu czynnikow. Wlasnosci wytrzymalosciowe stali i stopiwa W warsztacie produkcyjnym material dostarczony w formie wyrobow walcowanych. stopiwa i strefy spawania oraz wplywu naprezen wlasnych. ze odksztalcenia nie daja sie zlikwidowac i konstrukcja ulega zabrakowaniu. jakim jest stal. kt6rych poznanie umozliwia projektowanie konstrukcji poprawnej zar6wno pod wzgledern wytrzymalosciowym. Zachowanie tylko warunkow wynikajqcych z naprezen dopuszczalnych. Wadliwy projekt konstrukcji spawanych to nie tylko bezposrednie marnotrawstwo cennego materialu. W rozdziale 0 wytrzymalosci polaczen spawanych om6wiono podstawowe czynniki. Umiejetne sterowanie czynnikami wywolujacyml naprezenia wlasne pozwala na znaczIW zmniejszenie pracochlonnosci operacji warsztatowych oraz wplywa na podniesienie pewnosci pracy konstrukcji. zginanie na zirnno lub goraco. bez uwzglednienia wielu czynnik6w i wyrnagan wynikajacych z technologii produkcji. kutych lub odlewow zostaje poddany roznego rodzaju obr6bce. nie moze dac rozwiazania konstrukcyjnego poprawnego pod wzgledem spawalniczym. 3. a nastepnie oddzielne czesci sa lqczone w zespoly konstrukcyjne. Podane na koncu rozdzialu naprezenia dopuszczalne moga bye stosowane ze zrozumieniem po zapoznaniu sie z zagadnieniami: wlasnosci wytrzymalosciowych stali. kt6re powinny bye uwzgledniane przy projck towaniu konstrukcji spawanych. Duze odksztalcenia konstrukcji powstaja rowniez przy zastosowaniu niewlasciwuj technologii spawania lub niewlasciwej kolejnosci wykonywania spain. duza Hose drobnych elementow i nadmierna ilose spain powoduja duze odksztalcenia spawane] konstrukcji. jak rowniez opoznienie terminu oddania do eksploatacji projektowanego obiektu. Odksztalcenia element6w konstrukcyjnych powstaja pod wplyworn naprezen wlasnych . Przez obrobke nalezy rozumiec takie czynnosci.1.spawalniczych. W niektorych przypadkach wielkosc odksztalcen element6w jest tak duza. wplywu ksztaltu polqczen na ich wytrzymarosc przy roznego rodzaju obciazeniach. Nicwlasciwe rozwiazania konstrukcyjne. wiercenie lub przebi- 51 . lecz takze strata wielu godzin robocizny w warsztatach produkcyjnych. wynikajqcy z ksztaltu wezla i wplywu spawania oraz uwzgledniono zagadnienia spawalnosci stall.

35). Oddzielne czesci Iaczy sie w zespoly za pornocq srub. ktore powoduja zmiany wlasnosci wytrzymalosciowych materialu.c wlasnosci wytrzymalosciowe stali i zmiany tych wlasnosci na skut.ek stosowancj obrobki._y brae pod uwage zarowno przy projektowaniu. ZnliullY w materialo zachodza przede wszystkim podczas obrobki nil zimno.} dolna gr-anica plastycznosci. nitow lub spawania. niz przy innych konstrukcjach uwzgledniac metody produkcyjne i zjawisk a zachodzace w procesach produkcyjnych. azeby zapewnic wymagany stopien bczp ieczenstwa pracy wykonywanej konstrukcji.g6rna granica plastycznosci. struganie lub przecinanie palnikiem. Zjawiska te nak/. gdyz na skutek zmiany wlasnosci wytrzyrnalosciowych materialu zmieniaja sie warunki pracy pol aczenia spawanego. ze niek 161"1' Z tych oporacji moga spowodowac zmiany strukturalne lub zrn iuny nioktorych wlasnosci wytrzymalosciowych materialu. gdy material ulega duzyrn odksztalceniorn plastycznyrn oraz gdy stosowano SCI w procesach produkcyjnych wysokie ternp:rutury powodujaco zmiany w budowie wewrietrznej materialu. przy projektowanil! konstrukcji spawanych nalezy w duzo wiekszym stopniu. Nalczy zwrocic uwage na to. Na wykr csie tym odmierza sie na osi rzednych obciazeriie Hys. 35. Poniewaz podczas spawania stosuje sie lIilgrzcwanie materialu do bardzo wysokich temperatur. vr spoinie I \v st ref'ie wptywow cieplnych zachodza zjawiska. powyzszego wynika.janie otworow. RH . Nalezy szczegolowo ]1mn. '/. doratna wytr zymalosc na rozciaganie . Rowniez z tych wzgledow. ze rodzaj stosowanej obr6bki podczas pro("(S(]w produkcyjnych moze miec duzy wplyw na wytrzymalosc wyk onywanej konstrukcji. a wyniki pomiarow naprezen i wydluzen zestawia sie na wykresie rozciagania (r ys. jak i wykony waniu konstrukcji spawanych. li.gr anica pr oporcjonalncsci. Wy trzyrnalosc mechaniczna stali okresla sie badajac odpow icdnie pr6bki na maszynach wytrzyrnalosciowych. R". kucie i tloczcnio. wyzarzanie itp.". stosowac ekonomil"znc rozwiazanie konstrukcyjne oraz wlasciwe metody produkcvjno. Wykr es rozciagania dla stali: Reg .

36) jest wielkoscia stala. podczas gdy na gran icy sprezystosci odksztalcenia sa rzedu 0. Dla stali modur spr ezystosci wyriosi srednio E = 2 100 000 k Gzcm". . Pr6bka r ozctagana: a) przed ciaganiern b) po zerwaniu roz- Przy dalszym zwiekszeniu obciazen.01%• Po przekroczeniu punktu D krzywa wzrasta az do punktu E. Ksztalt krzywej na takich wykresach wytrzyrnalosci przy rozciaganiu jest rozny dla roznych gatunkow stali.- ~r-:-IIl ----~---I~ Rys. a na 05i odcietych wydluzcnie jednostkowe (wlasciwe) probki t: = 114to odpowiadajace danemu obciazeniu P. co na wykresie przedstawia linia prosta do punktu A. krzywa wykresu nieco odosi odcietych do punktu B./.. Dla niektorych material ow przyjmuje sie umowna granice plastycznosci przy naprezeniach. W precie nosci. Stosunek E = air ilo o oj 6)- -t. Odrozniamy gorna (punkt B) i doln a (punkt C) gran ice plastyczchyla sie ad prostcj w kierunku nazywa sie modulem sprezystosci podluznej (Younga).:lS nie istnieje. ktore powoduja odksztalcenie trwale o wielkosci 0. tj. Naprezenie (oznaczamy je litera RH) odpowiadajace punktowi A nazywa si~ granica proporcjonalnosci. Do gran icy proporcjonalnosci wydluzenie wzgledne r = _11 (rys. Na poczatku przy wzrcscie obciazenia wydluzenie wzrasta proporcjonalnie. jednoczesnego wzrostu napr ezen. Proporcjonalnosc miedzy naprezeniern i wydluzcniem [uz wowC7. ktore znikajq po usunieeiu obciazenia (prawo Hooke'a). Ok res zawarty pomiedzy punktem BiD nazywamy okresem plastycznosci metalu. I'J a wykresie otrzymujemy linie mniej wiece] rownolegla do osi odciotych poprzez punkt C az do punktu D. Poczawszy od punktu B wydluzenie wzrasta w dalszym ciagu b\.probki lub naprezenie a = PIA kG/mm2. W tyrn punkcie naprezenie osiaga najwieksza wartosc. Prawo Hooke'a traci SWq waznosc.2:010 dlugosci pierwotnej. Do tej granicy wystepuja odksztalcenia sprezyste. 36. takie.

epuje zerwanie preta. naprezenia rosna tak. zerwaniu. Na wykresie rozciagania nie zaznacza sie zwiekszonego wydluzcnia na granicy plastycznosci. po czym nast. Miara przewezenia jest stosunek: C(~ Z gdzie: 80-8 = ~-~~ 1 ·100% So S" ~ . Przy uwzglednieniu zmiany przekroju poprzecznego na skutek przewe%('nia. - pr zekr o] pr obki po jcj 0 przekroj probki przed rozciaganiern.<'. Wydluzenie okresla nam wlasnosci plastyczne stali. brak jest wyrazne] granicy plastycznosci. Na wykresie wytrzymalosci pr6bki na rys... w kt6rej nastcpuje zerwanie [rys. odniesionej do przekroju pierwotnego.dlugosc pomiarowa " . gd'w' (I" ~ DIa okreslenia dlugosci pomiarowej pr6bek prostokatnych przyjmuje si~ srednice kola odpowiadajacego polu przekroju poprzecznego pr6bki prostokatne]. Wyniki pomiarow wydluzenia sa porownywalne tylko dla okreslorioj dlugosci porniarowej. Wartosc wydluzenia A powinna mic-e wskaznik dlugosci pomiarowej. ."szyjka". Oznaczamy jq litera R"".15 ~ W stalach dlugosc pomiarowa 10 = 10 do lub 11. Naprea krzywa zagina sie w d6l: do punktu F. W rzoczywistosci naprezenia w probce wzrastaja pornimo spadku wytrzyrnalosci Rm. 36). przyjmowanej w pewnym stosunku do przckr oju lub srednicy pr6bki. Druga cecha materialow plastycznych jest powstawanie na pr6bprzy rozciaganiu przewezenia w formie szyjki. T~ najwyzsza wartosc naprezen w punkde R nazywamy dorazna wytrzymaloscia na rozciaganie. Wyznacza siC. pr6bki po jej zerwaniu. ktora przyjmuje sie najczescicj diu: AlO .3 So dlugosc pomiarowa lo = 5 do lub 5.65 80 jest srednica pr6bki przed zerwanlern. 35 krzywa zostala wyznaczona dla obciazenia P i przekroju poprzecznego pr6bki So. A gdzil': powstaje = _l!_ ~}o. a w probes w miejscu zerwania przewezenie jest male i nie tworzy sie szyjka. jak pokazano to linia kreskowana na wvkrosie.dlugosc pomiarowa probki przed rozciaganiem. wyzszej wytrzymalosci i wiekszej zawartosci wegla niz w stalach zwyklej [akosci. je na probce po jej zerwaniu ze wzoru: zenlc spada. czyli mleJSCOWezwezenie przekroju. 100 Ofo 10 I" -.

Wlasnosci plastyczne stali okresla rowniez pro ba udar nosci. Miara udarnosci jest stosunek energii L (kG . do przekroju S(cm2) wg wzoru U = -S L kG-m/cm2 Rowniez i w probach udarnosci wyniki moga bye por6wnywalne tylko dla probek. 37 przedstawiono wykres statystyczny rozkladu granicy plastyeznosci pewnego gatunku stall. ktore maja jednakowe wymiary i ksztalt karbu. Stosunek nacisku P do powierzchni odcisku A w materiale jest twardoscia podawana w kG/rnm2• Otrzymuje sie odciski.0 mm oraz pr6bki Charpy V z karbem klinowym 0 promieniu r = 0. stozkowej lub piramidalnej. ktorych porniar przeprowadza sie pod mikroskopem. ze granica plastycznosci waha sie w zakresie od 21 do 38 kG/mm2. ktora jest probka dynamiczna.25 mm. za pornoca kt6rej w sposob przeliczeniowy mozna wyznaczyc wlasnosci mechaniczne.36 wg wzoru: Rm = 0. Dla okreslenia miejscowych cech materialu stosuje sie probe twardosci. Najczesciej stosuje sie prcbki Mesnager z karbem cylindrycznym o promieniu karbu r = 1. gdy rozne czynniki wplywaja na zmiany tych wlasnosci. Pomiaru twardosci dokonuje sie przez wciskanie w badany material kulki (wg metody BrineUa) lub diamentowogo stozka (wg metody Rockwella) lub ostroslupa 0 podstawie kwadratowej (metoda Vickersa) pod pewnym okreslonym naciskiem w materiale powstaje wglebienie w formie kulistej.36 HB. a najczesciej wystepuje okolo 17'% w zakresie 55 . Wydhizenie okresla wlasnosci plastyczne stali przy obciazeniach stalych. Na przyklad na rys. Z wykresu togo wynika.m). Wlasnosci wytrzymalosciowa okreslonego gatunku stali nie Sq stale. natomiast udarnosc okresla w pewnym stopniu zachowanie sie stali przy obciazeniach dynamicznych. Pr6ba udarnosci daje moznosc lepszej oceny wlasnosci plastycznych materialu w przypadku. gdzie HE jest twardoscia Brinella. ktora lamie sie mlotem wahadlowym. Zmniejszenie promienia karbu daje wyniki prob 0 zmniejszonym rozrzucie i Iepsza mozliwosc interpretacji wynik6w badan. zuzytej na zlamanie pr6bki. rnozliwe sa badania warstw powierzchniowych i cienkich pr6bek. Za pomoca pr6b twardosci rnozna zbadac rozklad twardosci w roznych strefach spoiny w bliskich odstepach. Przeliczenie z twardosci w jednostkach Brinella na wytrzymalosc przy rozciaganiu wykonuje sie za pornoca wskaznika 0. Proba twardosci umozhwla okreslenie w latwy spos6b twardosci materiaru w wielu miejscach badanego obszaru. Do badan udarriosci stosowana jest pr6bka 0 przekroju prostokatnym z: nacieciem w formie karbu.

1 ruktury Sf}: procentowa zawartosc wegla i innych skladnikow stopowych.lo()/n wegla. kt6re decyduja a wlasnosciach plastycznych stali. 38). 0 wlasnosciach mecha nicznych i plastycznych stali deeyduje struktura rnater ialu. zalczy miodzy innymi od grubosci materialu. ad k torcj zalezy struktura materialu. W tyro przypadku na wyniki pr6by na wytrzymalosc rna wplyw intensywnosc przer6bki plastycznej. silnie obniza sie wydhrzenic i zanika wyrnzna granica plastycznosci (rys. Wraz ze wzrostem zawartosci wegla w stali. wielkosc temperatury nagrzewania. Po takiej przer6bce sta1 rna lepsze wlasnosci wytrzymalosciowe. W zaleznose] ad wplywu kilku ezynnik6w ten sam gatunek stali maze miec r6imj strukture. -Jak z powyzszego przykladu wynika.o wiclkosci 30 k. szczegolnie w kierunku r6wnoleglym do kierunku przcrobki. DIu materialow grubyeh.' ia. powoduje wydluzanie sie ziarn w kierunku przcr6bki i powstawanie struktury wloknistej (pascrnkowej).zmniejszenic wydluzenia i udarriosci. Statystyczny stycznosci rozklad granicy pla- wa nia duza ilosc zgniot6w. Wzrost zawartosci wegla powodujc pogorszcnie plastycznosci. waruriki styg11k\. 0 malej obr6bce plastycznej granica plastycznosci bedzie nizsza. Czynnikarni decydujqcymi a powstaniu okr eslom-j c. Na rys.Gzmrn". a zerwanie pr6bki nastepujo nagle przy bardzo malych odksztalceniach lub bet: odksztalcen ciagliwych. stal staje sie krucha. Na wykresie (rys. Rozrzut wartosci dla gran icy plastycznosci w obrebie jednego gatunku stali. a nawet stali pochodzacej z jedncgo wytopu. 37. Dla materialow eienkich. Obr6bka plastyezna np. granica plastycznosci bedzie wyzsza. wykr es rozciagania zmienia sie w ten spas6b. a wiec tyeh wlasnie [. walcowanie.pcb. kt6re przeszly podczas walco- Rys. 39) wyraznio widac silnr. . ze nastepuje wzrost wvtrzymalosci na rozclaganie. Dlatego w niektorych przypadkach wymaga sie przeprowadzenia pr6b w kierunku r6wnoleglym i pr ostopadlym do kierunk u walcowania. a wiec takieh. 35 przedstawiorio wykres rozciagania stali zawierajacej okolo O. czas przemian strukturalnych i inne.

jakie zachodza podczas przebiegu procesu ebrobki cieplne]. losci stali w zalezncsci od za- wartosci wegla nia. [_~I I I .Materialy walcowane wykazuja wielokrotnie mzsz€ wlasnosci mechaniczrie w kierunku poprzecznym do grubosci materialu. a nastepnie chlcdzi. a nastepnie wolnym lub szybkim chlodzeniu. Wlasnosci meehaniczne sa wiec tym lepsze.. wymaga poznania niektorych meton obr6bki cieplne] i jej skutkow. . ktora rna duze zastosowanie praktyczne w przernysle wytwarzania i przerabiania stali oraz w budowie maszyn. im bardziej struk!ura jest drobnoziar nista i im rnniej zanieczyszczen niemetaIicznych znajduje sie w stall. Zrozumienie szeregu zrnian wlasnosci stali. Podczas obrobki cieplne] stal ogrzewa sie do pewnej temperatury. jakie I.-u . Og61nie obrobka cieplna nazywa sie pewne zabiegi polcgajace na stosowaniu nagrzewania stali do okreslone] temperatury. lecz rownioz na zmiany strukturalne. Wykres wytr zymatow zaleznosci od zawar tosci wegla Rys.':. jak i szybkosc chlodzenia maja duzy wplyw na zakres zrnian strukt. Wlasnosci wytrzvma.ury stali. Zar6wno wysokosc temperatury nagrza- ---~ .'u sci stali ___ CH-j . 38. Ze wzgledow spawalniczych inter esuja nas jcdy nie niekt6re rodzaje obr6bki cieplnej lub tez niekt6re zjawiska zachodzace podczas tej obr6bki.. Wielkosc procentowej zawartosci WElgla wplywa nie tylko bezposrednio na wlasnosci wytrzymalosciowe stall.dl'hodzq w procesach spawania. 57 .~! Hys. 39. Obrobka cieplna jest obszerna dziedzina wiedzy..

lecz rownoczesnio zmniejsza sie wydluzenie i udarnosc. Podniesicnie temperatury znacznie powyzej As (przegrzanie) powoduje rozrost ziarn. . Sa one podobne do stosowanych w obr6bce cieplnej: sowano przy hartowaniu. przy ktorej rue zachodza zmiany strukturalne. 909°C (punkt przerniany A3)' w ktore] otrzymuje sie strukture drobnoziar nista. Wyzarzanie odprezajace prowadzi sie w temperaturze 600 do 650°C. azeby ponownie nie powstaly naprezenia wlasne. W polaczeniach spawanych nastepuje w pewnych warunkach utwardzanie sie niektorych warstw. czasu trwania wyzarzania i szybkosci chlodzenia. Zjawisko zmian wlasnosci plastycznych przy zgniocie nazywa sie starzeniem materialu. Obnizenie sie wlasnosci plastycznych jest zjawiskiem niekorzystnym dla polaczen spawanych. Zgniot powoduje zmiany strukturalne. Temperatura norrnalizacji zalezy od skladu chernicznego stali. . W tym celu podgrzewa sie stal powyzej temperatury ok. pod wplywem ktorych nastepuje zwiekszeriie wytrzymalosci i twardosci.{) nagrzanie do temperatury. Szybkosc ochladzania powinna bye mala i rnozliwie rownomierna. Tego rodzaju cbrobke na zimno nazywa sie zgniotem. W operacjuch. lecz obnizaja sie wlasnosci plastyczne.od grubosci materialu.W procesach spawania zachodza trzy zasadnicze rodzaje wplywow cieplnych. szczegolnie w stalach 0 wiekszcj zawartosci wegla. 2) nagrzanie do pewnej temperatury 1) nagrzanie do pewnej temperatury i szybkie chlodzenie. a czas trwania wyzarzania . gdyz nastepuje rozdrobnienie struktury gruboziarnistej. Wyzarzanie normalizujace polepsza wlasnosci wytrzymalosciowe stali. Podczas nagrzewania stali do temperatury 721=c (punkt przemiany A1) nie zachodza zmiany struktury. przy kt6rych nastepuje silne trwale odksztalcenie material u. Poniewaz w tych ternperaturach stal rna bardzo mala wytrzymalosc i traci calkowicie wlasnosci sprezyste. Czas trwania wyzarzania zalezy od grubosci materialu. wzrasta wytrzymalosc. wystepuje zjawisko zgniotu. rozciagania itp. W procesie norrnalizacji wazne jest zachowanie odpowiedniej ternperatury. prasowania lub przekuwania. sto- i powolne chlodzenie. nastepuje wyr6wnanie naprezen wewnetrznych. Zabieg wyzarzania musi bye wiec prowadzony przy scisle okreslonych parametrach. zginania. stosowane przy wyzarzaniu normalizujacym. Odksztalcenia takie powstaja podczas walcowania na zimno. Wskutek hartowania wytwarza sie struktura 0 wysokiej twardosci. Zmiany wlasnosci mechanicznych stali wystepuja rowniez na skutuk cdksztalcen materialu na zimno przy przekroczeniu granicy plastycznosci.

ze w zaleznosci ad szeregu czynnikow w zlaczu spawanym znajduja sie warstwy 0 roznym stopniu nagrzania.. W strefie przylegajqcej do spoiny material zostaje podgrzany tak. Przez podgrzanie materialu. W pewnych przypadkach w procesie spawania mogq powstac bardzo wysokie naprezenia wlasne. Bezposrednio w spoinie material jest stapiany w bardzo wysokicj temperaturze.wisko starzenia zostaje silnie przyspieszone.gnicciona na zimno.gO. b. nazywa sie rekr ystali zacj a. Przy dalszych obciazeniach zanika granica plastycznosci. Po pierwszym przekroczeniu gran icy plastycznosci probka zachowuje sie jak I. 40. Wykres rozciagania pr6blti kolejno wydluzane] przy odksztalceniach trwalych :-0> W~drulen. kt6ry ulegl starzeniu. Po pierwszym obciazeniu probke odciaza sie. postepujac w ten sposob az do zerwania. ktory ulegl zgniotowi. 22. zja- kG/mm 29. Zmiany wlasnosci wytrzyrnalosciowych 6 Gdy material po zgrriocie zostaje podgrzany od 100 do 300°C. do okolo 700°C nastepuje rozdrobnienie ziarn i polepszenie wlasnosci mechanicznych stali podobnie jak podczas norrnalizowania.2 r----7 Hys. Podczas spawania zachcdza dwa rodzaje procesow cieplnych: a.!-. Proces ulepszenia struktury materialu.e trware sci. 59 . gdy powstaja kilkuprocentowe mozna obserwowac na probce rozciqganej do granicy plastycznoodksz. lecz i czesc materialu spawaIlP. 40). Ze wzgledow spawalniczych duze znaczenie rna zjawisko zmniejszania wlasnosci plastycznych stali przy naprezeniach na granicy plastycznosci. a nastepnie obciaza sie ponownie.talcenia trwale. ktorych skutek bedzie porlobny do zgniotu na zimno. Na skutek zgniotu na zimno zanika granica plastycznosci i stal staje sie krucha (rys. przy czym do stanu cieklego jest doprowadzony nie tylko material elektrody.

.0 . W zlaczu spa wanym rozroznia sie trzy nastepujace strefy ruzkladu z(:' (ry». 42): (. szerokosci 6 em i glebokosci 3 em. ktore powodujq zmiany skladu chernicznego materiaIII spoiny. Oczy wiscie przy rozriych metodach spawania obszar rozkladu temperatur i stopien nagrzania bedzie odmienny. powyzej ktorych nastepuje znaezny rozrost ziarn. obejmuje obszar 0 dlugosci okolo 12 em.Przy spawaniu zachodza wiec na pewnej szerokosci procesy melalurgiczne. szybkosc spaw.'·s 41.-1\-- \ ~ H. Rozklad tC'mperatur przy spawaniu chomym zrodlem Iukow ym i przy ciepla spawaniu r u- temperatur (izotermy) przy spawaniu Iukowyrn wynika. powyzej ktorej zachodza zmiany strukturalne w materia le rodzimym. Temperatura 721°C.mia. Natomiast obszar tornperatur powyzcj 900°C. 41). w nieduzej odleglosci od spoiny zachodza szybkie zmiany temporatury. 6-' 1200 I -1- . Z wykresu i---. grubosc spoiny i spawanego materialu (rys. Stepien nagrzania materialu i szerokosc strefy nagrzania zalezy ad kilku czynnikow takich jak: irodlo ciepla. a oprocz tego w zaleznosci od stopnia nagrzania i roznych warunkow ehlodzenia zachodza w strefaeh przylegajacych do spoiny zmiany strukturalne. jest znacznie mniejszy.-~I-.

Wskutek tego w niektorych zmieniaja sie warunki nagrzewarstwach nastepuje rozdrobnicnie ziarn.. If --.----IIl-Rys.. Strefy 0 roznej strukturze w polaczeniu spawanyrn W strefie I przy stygnieciu roztopionego materialu powstaje gruboziarriista struktura odlewnicza 0 ziarnach ulozonych promieniowo w kierunku odprowadzenia ciepla. a nastepnie chlodzcnie materialu macierzystego. blizej spoiny.s t ref a 1: jest to spoina skladajaca sie glownie ze stopiwa oraz ze stopiwa wymieszanego z material em rodzimym. die I . kt6ry nie ulegl zmianom pod wplywem nagrzania... W strefie II nastapilo nagrzanie.-I... .. I ~2i:lO '000 '··-··f e .. a rozdrobnienie w zakresie temperatury normalizowania.-1 I - [II 1600 . ··--·. w innych natomiast ~ rozrost spowodowany prze61 Podczas spawania wielokrotnie . s t ref a II: przejsciowa..--. s t ref a III: material rodzimy.. wania. Na szerokosci tej strefy zmienila sie struktura materialu w zaleznosci od wysokosci temperatury podgrzewania i szybkosci chlodzenia. Nastapi] rozrost ziarn w strefie przcgrzania.i~(t--_= 1400 It l. w ktorej nie stopiony metal rodzimy doznal zmian struktury pod wplywem ciepla. 42.

W spoinach wielowarstwowych warstwy dolne zostaja ponownie nagrzane podczas nakladania warstw g6rnych. Spoiny jednostwarstwowe wykazuja szczeg61nie wyrazna gruboziarnista strukture odlownicza. Ostatnia warstwa licowa spoiny nie ulega [uz powt6rnemu nagrzaniu i rna strukture gruboziarnistq. Rys. 43 przedstawiono zglad spoiny wielowarstwowej 0 widocznej grubej strukturze warstwy g6rnej i ulepszonej strukturze warstw dolnych. ze wplyw norrnalizujacy nie objal calej grubosci spoiny i pozostala war- Rys. 44 przedstawiono zglad spoiny (wykonanej na automacie lukiem krytyrn pod topnikiem) 0 ziarnach uszeregowanych w kierunku odplywu ciepla poprzez material. Dolne warstwy zostaja ulepszone cieplnie. Na tym zgladzie szczegolnie wyraznie widac zrnia62 . Zglad spoiny je- dnowarstwowej stewka 0 strukturze gruboziarnistej. W warstwach grubszych widac. wielowarstwowej Zglad spoiny Na rys. 44. Wiolkosc tych przemian strukturalnych zalezy od grubosci spoin. W przeciwnym razie struktura staje sie gruboziarnista.grzaniern. 43. struktura staje sie drobnoziarnista. Na rys. jesli temperatura nie jest zbyt wysoka i czas nagrzewania nie jest zbyt dlugi.

O I .58 I I '%~I I. 5. Wzrost zawartosci wegla zwisksza prawdopodobienstwo utwor zenia sie warstw utwardzonych. Za pomoca pomiaru twardosci poszczeg61nych warstw stwierdzono roznice w ich wytrzymalosci. Na rys. . Rozklad twardoscl W spoinle i strefie wplyw6w cieplnych W krcs rozkladu twar dosci w jednostkach Vickersa z przeliczeniem na wytrzyrnalosc przy rozciaganiu.61) I I ! I 47 71 55 72 4b I I ! i I I Rys. ze najbardziej twarde warstwy znajduja sie w materiale rodzimym w poblizu warstwy wtopienia.J. I .4~711 k6/mm'l 1'. 45 I 55 . ze w obrebie spoiny nie rna wiekszych rozriic skladu chemicznego. Okazuje sie. Wyzarzanie normalizujace maze zmienic grubcziarnista struktUT!~ spoiny i strefy wplyw6w na drobnoziarnista. Szybkose chlodzenia zalezy od grubosci 63 . jak w procesie hartowania. Wskutek tych zrnian w spoinie i w strefie wplywow cieplnych sasiaduja ze scba warstwy materialu 0 roznych wlasnosciach wytrzymalosciowych. 45 przedstawiono wy. J ednak w zaleznosci od roznic w skladzie chernicznyrn materialu zmienia sit: charakter zmian strukluralnych podczas spawania. Zmienia sie rownisz wyraznia udarnosc w warstwach sasiadujacych ze soba.uy strukturalne w strefie wplywow cieplnych. gruboziarnista strukture przy spoinie i drobnoziarnista W wiekszej odleglosci. Twardosc tej warstwy wynika z szybkiego odprowadzenia ciepla przcz material rodzimy. Elektrody do spawania dobiera sie odpowiednio do skladu chemiczncgo materialu tak. 45.

Na rys. Te roznice warIosci wytrzymalosciowych.' znacznic mniejsza i105c ciepla. ze przy tcj metodzie spawania warstwy zahartowane powstaja dopiero przy spawaniu stali 0 duzej zawartosci wegla lub stali stopowych. Wydluzenie w stalach a rnalej zawarLose] wegla zmicnia sie nieznacznie. Spadek udarno. natomiast podgrzewanie materialu przed spawaniem zapobiega powstawaniu warstw zahartowanych. VI warstwach utwardzonych material rna wYZSZq wytrzyrnalose i granice plastycznosci.materialu.Z nawet i w takich przypadkach roznice twardosci poszczegi)lnych warstw nie sa takie duze. przy czym szybkosc chlodzenia jest mniejsza. gdyz spoina zostaje pokryta warstwa zuzla. ze najwieksza twardosc oraz spadek udarnosci przypada na srodek spoiny. 46. 0 stopniowo zrnieniajacych sie wartosciach HV. Lepsze wlasnosci plastyczne spoiny wykonanej Iukiern krytym otrzymuje sit. dzieki temu. 46 przcdstawiono rozklad twar dosci w polqczeniu spawa- Rys. Rozklad twardosci w spoinie wykonanej lukiem krytym nym stab dobrze spawalnej. Spoiny wykonywane automatami lukiem krytym maja znacznil! lepsze wlasnosci wytrzyrnalosciowe oraz mniej wad w podtopion iu rnaterialu i karb6w. Ll'(. Szczeg61nie wazne jest to. W materialach grubych szybkosc chlodzenia jest wieksza n iz w cienkich. do okolo 20'0/0 wartosci dla materialu rodzimego. ze w procesie spawania doprowadza sit. a przede wszystkim zrnniejszenie wlasnosci plastycznych materialu w strefie spawania sa zjawiskami szkodliwyrni i czesto staja sit! przyczyna powstawania rys i peknice. jak przy spawaniu recznyrn. Spawanie podczas rnrozu lub deszczu sprzyja szy bkicrnu chlodzeniu. natomiast w stalach 0 wieksZ('j zawar tosci wegla wydruzenie zmniejsza sie bardzo znaczn:ie. Niejednorodnosc strukturalna i niejednorodnosc wlasnosci wytrzyrnalosciowych polaczenia spawanego rna duze znaczenie przy przcciazeniu. Charakterystyczne jest to.s("i spowodowany jest gruboziarnista budowa srodkowej czesci spoiny. Wielokrotnie podkreslano czynniki powodujace zmniejszenie wlasnosci plastycznych materialu to jest zaniku wyraznej granicy 64 .

Zm:any strukturalne powoduja powstanie warstw 0 obnizonych wlasnosciach plastycznych w strefie wplyw6w cieplnych.er ialu nastepuja zmiany objetosci."'lb obrubki rnater ialu w procesie wytwarzania wyrobu moze wplyn'] ~ na zrniany wlasnosci wytrzymalosciowych materialu.'sc konstrukcji doznaje odksztalccn trwalych. 7. kt6re powoduja odksztal('('Ilia spawanej konstrukcji. 65 . 'I.yi6w naprezen. kt6re pozostajq po ukonczeniu prae spawalniczych. niejcdnorodnoscl struktur wynika szereg zrnian wlasnosct wytrz yrnalosciowych w strefie polaczenla spawanego. najczcscie] brzegi.{.v tr-mper atury. Dla polaczen spawanyeh ma to istotne znaczenie grlyj wymienione czynniki zmniejszaja mozliwosc wyr6wnania s/. w przypadku ieh spietrzenia.er ialu. Spo. W tym proeesic wartstwy mater'ialu Iaczonych czesci zostaja nagrzane do bard/o wysokich tempcratur. zmniejszenie wydluzenia i przewezeriia. wskutek czego struktura polaczenia rna duza r6inorodn"s(-.plustycznosci. Zmiany te sa wynikiem przcmian str uktur alnych w materiale. Wla snosci wvtrzvmalosciowe stalt ulegaia zmianom pod wplywern obn.uki cieplnej j obr6bki plastycznej na zimno. przez poszerzenie strdy odksztalcen plastycznych. natorniast reszta materialu ma tempcratu ro otoczenia. Pr zv projektowaniu i wykonywaniu konstrukcji spawanvch nalezy uwzalcdniac mczfiwosci zrnian wlasnosci wvtrzymarosctowvch materialu i dq7. leez ezE.:. . Wskutek miejscowego podgrzewania w czesci lila t. Naprezenia wlasne i odksztalcenia spawalnicze wykonywania w warsztacie konstrukcji spawanych Sq Iaczons ze soba w wieksze zespoly. ze napr ezen in musialy osiagnac granice plastycznosci i ze rnoga one miec du zy wplyw na wytrzymalosc konstrukcji oraz polaczen spawaPodczas luzric l'ZE. 3. Wl asnosci wytraymalosciowe stall jednego gatunku nie sa stale i zaleza od pr occsow wytwar zania st ali i rodzaju obr6bki plastyczriej .c7.2. zmniejszeIlil' udarriosci. Sl r eszcz cnic 1. Nagrzewane sa jedynie waskie pasy rnul. fl.yc do zapobiegania zjawiskom szkodliwym. T'rwale odksztalcenia konstrukcji swiadcza 0 tyro. ~. Przyczyna powstawania odksztalcen sa naprezenia wlasne \V mator iale. W procesie spawania w czasie Iaczenia przedmiotu dzialaia rozne wplyw.ci :l Pr~ljl~klow<1nie s talowych konstr. W okresie ehlodzenia warstw nagrzanvrh czp. t.sc odksztalcen zanika. kt6re powstaly W okresie ruerownorniernego nagrzewani: spawanych czesci.

Wobec tego. Odksztalcenia spawalnicze wykonywanych konstrukcji rnaja bardzo zlozony przebieg. Wlasnosci wytrzymalosciowe stali. Na czynniki technologiczne skladaja sie stosowane metody spawania i sposoby wykonywania spoin. Na przyklad wysokose temperatury spawania zalezy od metod spawania. ma dwa cele praktyczne: ustalenie wplywu tych napr ezen na wytrzymalosc i bezpieczenstwo wykonywanej konstrukcji oraz ustalen ie srodkow zaradczych dla zmniejszenia naprezen spawaln iczych i mozliwosci opanowania odksztalcen. Om6wione zmiany wlasnosci wytrzyrnaIosciowych stali maja duze znaczenie przy okreslaniu wplywu napr ezen wlasnych na wytrzymalosc konstrukcji i rnusza bye rozpatrywane lqcznie z zagadnieniami omawianymi w tym rozdziale . tzn. nie wystepuja w takim zakresie w zadnych innych procesach wytw6rczych opr6cz odlewnictwa.od stopnia nagrzania. rnozna podzielic na dwie grupy: technologiczne i konstrukcyjne. zmieriiaja sie znacznie ze zmiana temperatury. [ak i wiclkosc. sztywnosci wlasnej konstrukcji i sposobow wykonywania spoin itp. [ak i wykonywaniu konstrukcji spawanych. gdyz chodzi tu 0 zmniejszenie nakladu pracy i podniesienie wydajnosci.1 om6wiono wlasnosci wytrzyrnalosciowe stab w tcmperaturze otoczenia oraz wplyw wysokich temperatur na zrniany strukturalne. szybkosci spawania i grubosci spawanych element6w. wielkosc odksztalcen . Zagadnie-nie zapobiezenia odksztalceniom rna nie tylko znaczenie techniczne. kt6re maja wplyw na wielkosc odksztalcen i naprezen spawalniczych. W rozdziale 3. Z tych rowniez wzgledow nalezy dokladnie poznac warunki powstawania naprezen i odksztalcen i ich wplyw na prace konstrukcji w czasie jej uzytkowania. Zjawiska te naleiy brae pod uwage zar6wno przy projektowaniu. sztywnosc konstrukcji zmienia sie w miare postepu prac spawalniczych. Poznanie warunk6w. Zmiany te wystepuja zarowno w temperaturach 66 . ze w wielu przypadkach odksztalcen konstrukcji spawanych odchylki ze wzgledow uzytkowych przekraczaja dopuszczalne granice. w ktorych powstaja naprezenia wlasne. Czynnikami konstrukcyjnymi sa stosowane rozwiazania zalezne od biur projektowych. Wplywy niektorych czynnik6w stopniowo zmieniaja zar6wno sw6j charakter. Odkszta1cenia konstrukcji i naprezenia wlasne (zwane r6wniez spawalniczymi) jako skutek stosowania w procesach produkcyjnych wysokich ternperatur.. np. szerokosc strefy nagrzania .nych. gdyz zaleza od wielu zmiennych czynnik6w. lecz takze i ekonomiczne. okreslone w temperaturze otoczenia. przy okolo 20°C. kt6re powoduja zmiany wlasnosci wytrzymalosciowych materialu.od wysokosci ternperatury. przeto wymagane sa dodatkowe prace prostowania. Og61nie bior ac czynniki. a wiec zaleza one ad warsztatu produkcyjnego.

. przy czym w stalach weglowych w temperaturach powyzej 350°C material zaczyna plynac. przy czym przebieg zmian nie jest proporcjonalny do zmian temperatury.:I ~~ I ~. Niece odmienne wartosci atrzyrnuje sie na udarriosci. Zaleznosc wlasnosct wytrzymalosciowych peratury stali od tern- temperatur okolo 250°C i okolo 600°C. W temperaturach powyze] 6000e wytrzymalosc spada do kilku procent. ze przy 600°C wydluzenie rna bardzo duza wartosc.~C". a nastepnie wzrastu tak. powyzej 11500e material przechadzi w stan plastyczny. W temper aturach ponizej DoC wytrzyrnalosc i twar dosc stali wzr asta.~ to ~~lOrT~--~--~--~~+---r-~--~~~~--~--4 J<:j I -100 0 100 200 300 400 500 (iDa Temperatura badania ·C Rys. Temperatura topnienia zalezy od skladu chemicznego stall. E ~ -'" .~ . totez wykresy przebiegaja prawie r6wnol('glc. Padobnie zrnienia sie granica plastycznosci. Na wykresie wystepuja wyrazne zmiany w zakresie ._C. Najbardziej niekorzystne zmiany wlasnosci plastycznych materialu wystepuja zatem w temperaturach miedzy 2000e i 3000e 67 .~ § t:"I" "" ~ 30 . przy czym w temperaturze okolo 4000e stal rna wytrzymalosc taka jak w temperaturze pokojowej. 47 przedstawiono przebieg zmian niekt6rych wlasnosci wytrzyrnalosciowych stali niskoweglowych w zaleznosci od zmian ternperatury. a najmniejsza przy okolo 500"C.j . a przy 6000e [uz tylko bardzo n isznaczna. jak i niskich.do temperatury 200°C zmniejsza sie. Na rys..I .podwyzszonych. Wydluzenie zrnienia sie odwrotnie niz wytrzymalosc . natomiast silnie spada udarnosc i wydluzenie.~ ~~ . a przy 1300oC+1500oe w stan plynny. stal staje sie plastyezna.."t. Przebieg krzywej twardosci jest podobny do przebiegu krzywej wytrzymafosci. Ze wzrostem temperatury do 2500e wytrzymalosc wzrasta. 47.!. W ternperaturze okolo 1000e udarnosc jest najwieksza. a nastepnie zmniejsza sie.

0 wydluzeriie bezwzglcdne wskutek nagrzania LIZ! jest rowne fiS . = oln E [2] Wydluzenie wskutek ogrzania oblicza si~ ze wspolczynnika rozszcrzCllnosci mater ialu ft. jezeli zalozymy. Okroslcnie wielkosci naprezen na podstawie danych wielkosci wydluzenia otrzymuje sie ze wzorow: wydluzenie bezwzgledne: wy dluzenie jednostkowe e naprczenie =-Z. nalezy uwzglednie opr6cz omowionych zmian wytr zymalosciowych stali rowniez zmiany rozszerzalncsci rna teria lu.i \V tr-mpcraturach ponizej O°C. ze odksztalccnia na skutek rozszerzania sie nie powoduja naprezon wr-wnotrznych. przy ktore] stal wykazuje kruchosc. LiZ [1] ill gdzj. Wydlu/:('ni(' bezwzglednc przy temperaturze nagrzewania bedzie wynoxilo: L"mrwraiura nagrzania wydluzenie bezwzgledne [3] "IN 7. W pracach spawalniczych nie nakzy wiec w zakresie tych temperatur wykonywac obr6bki mechan iczriej wyrnagajacej przekuwania lub zginania. powyzszych wzor6w moina okr eslic naprezenie powstajace przypadku calkowitego ograniczenia wydluzen.· F. 7.000012. Rowniez niebezpieczny jest zakres temperatur 400°C do 5000e ze wzgledu na mala udar nosc. Powyzej temperal ury !iOO('C stal rna j uz tak niskie wlasnosci wytrzymalosciowe. ktory dla stali wynosi 0. Din okrcslonia wielkosci odksztalcen i naprezen spowodowanych zmian<l iemperatury. modul sprezvstcsci.

2t kG/cm2 [4] We wzorach lo oznacza dlugosc poczatkowa w temperaturze to. jak i wsp61czynnik rozszerzalnosci. Poczatkowo po ogrzaniu pret wydluzy sie swo68 . ze material nie rna [uz zadnych wlasnosci sprezystych. gdyz ze wzrostem temperatury zmieniaja sie zar6wno wlasnosci mechaniczne stali. W poszczegolnych warst wach 0 rozriej temperaturze nagrzewania rozny bedzie przebieg odksztalcen i naprezen wlasnych. wydluzenie zas zniknie.1. 48). Pod wplywem aJ c) Lt-! __ . Dla wyjasnienia tych zrnian nalezy najpierw rozpatrzyc prosty przyklad nagrzewanego preta i proces powstawania naprezen. Podczas spawania nastepuje nier6wnornierne nagrzanie Iaczonych czesci az do ternperatury topnienia. a II w temperaturze podwyzszonej t1• Wz6r [41 zachowuje SW<l waznosc tylko w zakresie pewnych ternpcrutur./- --II -l-G ~ =~. a po osiagnieciu pierwotncj temperatury bedzie mial pierwotna dlugosc. W temperaturach powyzej 6000e przyjmuje sie. W tym przypadku. ze modul sprezystosci E i wspolczynnik rozszerzalnosci ['I nie ulegaja zmianom. Wydluzenie bedzie odpowicdnio wzrastalo ze wzrostem temperatury.106 ·12 ·10~6t = 25. Inaczej bedzie sie przedstawial przebieg wydluzen. w precie nie bedzie naprezen ani odksztalcen. gely zostanie postawiona przeszkoda uniemozliwiajaca swobodne wydluzanic sie (1'Ys. 48b). Pret urnocowany jednym koncem. Wydluzanie sie rnaterial6w pod wplywem ogrzania jest ich fizyczna wlasciwoscia i nie powoduje naprezen. W miare chlodzenia pret bedz ie si~ kurczyl. siii preta pod wplywem nagrzewania RY6. Odkaztalcanie nagrzewania pret swobodnie wydluza sie 0 dlugosc a. a najw iekszemu wydluzeniu hedzie odpowiadac najwieksza temperatura. zostaje nagrzewany rownomiernie na calyrn przekroju poprzecznym (rys. 48. zarowno podczas ogrzewania jak i chlodzenia.wydluzen iu bezwzglednernu wnatrznymi L1l wywolanemu naprezeniarni we- a = Eett = 2. Dia zakresu ternperatur do 5000e przyjmuje sie. Dia okreslenia odksztalcen w wyzszych temperaturach przyjmuje sic: pewne upraszczenia.• .

W miare wzrostu temperatury poczatkowo powstana naprezenia na gran icy sprezystosci i odksztakenia sprezyste. [ako nieodwracalne. I I Bys. ze w omawianym przypadku sila P nie wywola riaprezcn przekraczajacych granice plastycznosci. a pret bedzie mial pierwotna dlugosc w temperaturze poczqtkowej. Charakter odksztalcen bedzie zalezal ad wielkosci naprezen w precie. gdy podczas nagrzewania wydluzenia beda tak duzo. Odksztalcenia plastyczne jako odksztalcenia trwale spowoduja na skutek sciskania skroconie preta po [ego calkowitym ostygnieciu. natomiast odksztalcenia plastyczne. Dalsze nagrzewanie spowodowaloby dalszy wzrost wydluzenia b. pozosta- 0) 9 ~ -. Wielkosc sHy P. Zakladamy. Si1~ te mozna przedstawic w formie sily zewnetrznej P powodujace] odksztalcenia 0 wielkosci b.: j r-. W przypadku. i dalszym nagrzewan iu. a tym samym i naprezen w precie. Poczatkowo po wydluzeniu sie 0 odcinek a. bedz ie zmienna. w procesie chlodzenia przebieg bedzie inny. ze na skutek ograniczenia wydluzenia powstana w precie naprezenia na gran icy plastyczn osci i odksztalcenia trwale. w precie wystapi sila sciskajaca. Odksztalcanie sle preta z ograniczeniem skurczu 04 pomimo zaniku naprezen wewnetrznych. przy czym w precic nie bedzie zadnych naprezeri wlasnych (rys. Przy chlodzeniu stopniowo zniknjq odksztalcenia i naprezenia. 49. 70 . gdyby nie bylo ograniczenia. W temperaturzc poczatkowe] pr~t bedzie kr6tszy 0 odcinek c. 48c).bodnie a odcinek a. W tym okresie zaczynaja wystepowac w precie naprezenia i odksztalcenia. Pod wplywem obnizenia sie tcmperatury poczatkowo zanikna tylko odksztalcenia sprezyste. _j WJ / -- /+0 .

49). wystapia naprezenia i odksztalcenia sprezyste po ostygnieciu. Rys.W rozwazanych dotychczas przypadkach naprezenia wewnetrznc powstawaly jedynie w6wczas. 49c). gdy nastepowalo ograniczenie swobodnego wydluzenia. pret bedzie mial pierwotna dlugosc i napr-ezenia wlasne w nim nie powstana. gdy podczas ogrzewania powstana odksztalcenia trwale. Jak z rys. najlepiej na przykladzie preta 0 obydwu ko:6. Po obnizeniu temperatury w precie naprezenia wewnetrzne zanikaja niezaleznie od tego. lecz odksztalcenia plastyczne (specznianie) beda nadal wzrastaly.cach calkowicie zamocowanych (rys. lecz pod wplywem dalszego obnizania sie temperatury naprezenia osiagna granice plastycznosci i po71 . 50. Dopiero po obnizeriiu tcmperatury ponizej 6000e pret odzyska wlasnosci sprezyste i zaczna w riim powstawac napr ezenia wewnetrzne. W wyniku ograniczenia skurczu powstana naprezenia wlasne (skurczowe) na granicy sprezystosci alba plastycznosci. Wielkosc naprezen mogla bye w6wczas na granicy sprezystosci lub plastycznosci. 47 wynika. 50). jak wielkie odksztalcenia plastyczne nastapily podczas nagrzewania. w precie nie bedzie wiec zadnych naprezen wewnetrznych. Dalszy wzrost temperatury bedzie zwiekszal naprezenie tylko do pewnej granicy. Podczas chlodzenia pret zacznie sie kurczyc. lecz i kurczenie sie preLa (rys. przy tcmperaturze 6000e wytrzymalosc mater'ialu jest bardzo mala. Gdy w precie. Poczatkowo bcda to naprezcnia sprezyste. Azeby powstaly naprezenia wlasne. 0 ograniczonej mozliwosci wydluzenia si~ podczas ogrzewania. W takim przypadku w precie powstana wewnetrzne naprezenia rozciagajace (rys. Nalezy jeszcze rozpatrzyc wplyw wysokosci temperatury na kszta1towanie sie naprezen wewnetrznych. calkowitemu skr6ceniu sie preta przy ostyganiu bedzie stale na przeszkodzie ograniczenie. po ostygnieciu musi wiec istniec nie tylko ograniczenie wydluzenia. lecz przed osiagnicciem temperatury 6000e beda powstawaly jedynie odksztalcania plastyczne bez naprezen wewnetrznych. Wielkose tych naprezen bedzie zalezala od tego. Naprezenia w precie calkowicie zarnocowanym Po nagrzaniu preta do temperatury okolo 100°C naprezenia w precic (wg wzoru 4) osiagna [uz grantee plastycznosci i powstana odksztalceriia trwale. jakie odksztalcenia powstaly w procesie nagrzewania. Natomiast.

Wabec zlozonego przebiegu tych zjawisk 0 wielkosci naprezen wlasnych nie mozna sadzic tylko na padstawie pawstalych odksz talccn w procesie spawania. Z zanikiem naprezen wewnetrznych zanikaja reakcje.rozciugajace (rys.. W procesie nagrzewania powstaja napr ezenia sciskajace (rys. Wreszcie stopien nagrzania i warunki stygniecia poszczegolnych element6w sa rowniez bardzo roznorodne.. Przebieg zjawisk skurczu i naprezen wewnetrznych podczas spawania konstrukcji jest bardzo zlozony. Z orn6wionych przyklad6w wynika. 50b). [akie powstaly z tego powodu -. Suma sil wewnetrznych i zewnetrznych reakcji musi bye r6wna zeru ze wzgledu na warunek r6wnowagi. . W ramie (rys. 51. W dotychczasowych przypadkach rozpatrywano jedynie napre5:enia wcwnetrzric. ze wzgledu na rozne ksztalty laczonych elementow i rozna ich sztywnosc. J ednak we wszystkich przypadkach musza bye zachowane warunki r6wnowagi napr ezen wewnetrznych. oraz reakcje na podporach zewnetrznych jako skutek tych of . W spawanym elernencie powstaja jednak nie tylko naprezcnia w str cfic nagrzewania. 51) zostalo poddane nagrzewaniu wskutek spawan ia ramie A.ialania. stanowiace reakcje podporowe 0 przeciwnym kierunku dz. W miar e postepu spawania nastepuje stopniowa zmiana sztywnosci Iaczonych w calosci luzriych czesci. It-- -·-1.wstana odksztalcenia trwale. . a w procesie chlodzenia . gdy pret nie rna mozliwosci swobodnego wydluzania sit: lub kurczenia. ktore powstaja bezposrednio na skutek nagrzewania. 50a). ze naprezenia wlasne powstajq w nagrzanym precie w takich przypadkach..~ . Naprezenie wewnetrzne w ramie zamknietei przy miejscowym nagrzaniu nupr ezen. ~-»i ~ Rys. Sily wewnetrzne PA. lecz i naprezenia wtor ne jako rcakcjo. Wskutek naprezeri wewrietrznych na koncach przytrzymujqcych pret powstaja sily.

Na rys. 52 przedstawiono przedmiot w ksztalcie podkowy. Opr6cz sil osiowych w przekroju. mozna wyznaczyc napr ezenia w przekroju poprzecznym 1-2. kt6ry pod wplywem nagrzewania rozszerza sie i wywiera sily rozpierajace na podkowe 14b skraca sie przy chlodzeniu i ramiona podkowy zbliza do siebie.P wywoluje w czesci podkowy a-b sile rozciagajaca +S i moment zginajacy M= ~P e. M. azeby byl spelniony warunek. Znajac wielkosci sil i przekr6j preta a-b. gdyz wygiecie preta bedzie odwrotne (na zewnatrz). mega powstac rowniez momenty zginajace. SHy P A. PH i Pc sa wiec w tym przypadku silami wcwnetrzriyrni w wyniku r6wnomiernego nagrzania elementu. W pierwszyrn przypadku sila rozpierajaca . Wielkosc tych sil wynika tylko ze stosunku ramion I1 i I2' (jezeli zalozymy. nie znajdujacym sie pod bezposrednim wplywem ciepla. Sciag ten umownie przedstawia pret. ze nie bylo bezposredniego wplywu ciepla na te rarniona). Nalezy rozpatrzyc. kt6rego rarniona mega bye rozpierane lub sciagane sciagiem srubowyrn. Pret a-b pod wplywem momentu zginajacego wygnie sie do srodka. wystapi sila sciskajaca . moze bye inna n iz sily rozpierajace + .(gh2) a-b beda rozne na krawedzi g6r- Lacznc naprezenia nej i dolnej W drugim przypadku w precis przy sile sciagajacej P.S i moment gnacy _. wywolaly reakcje Pa i Pc w rarnieniu B i C. kt6rej wielkosc w precie a-b. Rozklad naprezen w przekroju 1-2 bedzie podobny. jedynie zmienia sie znaki. Znajac wiec sile P A oblicza sie reszte sil ze wzoru PA+PI!+PC =0 Kierunek dzialania sily Pa bedzie odwrotny do kierunku dzialania s11 p/! i Pc tak.w tyrn ramieniu. bez wplywu jakichkolwiek sir zewnetrznych.. [aki wplyw maja sily wywierane przez sciqg na przekr6j poprzeczny 1-2 dolnej czesci podkowy. ze surna S11 r6wna sie zeru. Naprezenie z sily osiowej +8 bedzie wyriosilo + + Naprezenic ze zginania OM - 01' = 8:(hg) momentem 6 +M wyniesie _ +M! .

W nier6wnomiernie nagrzanym przekroju pelnym wystepuja rown iez naprezenia wlasne.o nagrzewania podkowy. Najprostszym przykladem nier6wnomiernego nagrzania przekroju (najczesciej spotykanym w konstrukcjach spawanych) jest pas blachy ze spoina ulozona na dluzszym lub krotszym jej brzeguo Spoina ulozona na dluzszym brzegu powoduje jednostronne i 74 . kt6re mozna przedstawie [ako szereg xi] na jednostke przekroju poprzecznego. w kt6rym sila P przedstawia napiecio powstale w procesie nagrzewania i chlodzonia przy ograniczonych odksztalceniach. a b) I _j_ __ 2 ~. L.. Naprezenia wswnetrzne przy zginaniu J czeli bedziemy rozpatrywac drugi przypadek._J ! b c) Rys. 52. to naprezenia w pr~cic a-b beda naprezeniami wlasnymi wyniklyrni z nier6wnomiernet.

Na nieduzej szerokosci a material zonagrzany do temperatury bardzo wysokiej. powstana naprezenia rozciagajace. na kt6rej material zostal nagrzany powyze] 600°C. W czesci srodko75 . azeby byla zachowana wewnetrzna r6wnowaga naprezen wedlug poprzednio om6wionej zasady. Odkaztalcenie blachy spoina na dluzszyrn brzegu ze + pasa. pasa 0 szerokosci a bedzie ograniczone sztywnoscia zimnego stanie b) + Rys. Na brzegu nagrzanyrn. lecz jedynie w strefie nagrzanej. zginajace pas blachy. W dalszej odleglosci od brzegu w materialc powstana na skutek jego sztywnosci naprezenia wewnetrzne rozciagajace i sciskajace i odpowiednio do wielkosci tych naprezen odksztalcenia sprezyste lub trwale. ze w dalszej odlegloSci na szerokosci b material bedzie mial temperature otoczenia. W tej strefie powstana naprezenia sciskajace i odksztalcenia plastyczne skr6cenia. Blacha nie bedzie rozszerzala sie jednakowo na cale] szerokosci. Najwieksze skrocenia powstana na szerokosci. 53c). 53. Przyjmujemy dla uproszczenia. 53). wobec powstalego skrocenia warstw i ograniczonej mozliwosci skurczu.T nagrzanie blachy (rys. Pod wplywem tych naprezen blacha wygnie sie (jak pokazano na rys. W okresie nagrzewania rozszerzanie siE. stopniowo zmniejszajqcej sie na szerokosci blachy. 53b). Naprezeriia te dzialaja na reszte przekroju jak sHy przylozone mimosrodowo. Naprezenia rozciagajace na brzegu blachy wywoluja w reszcie przekroju naprezenia odwrotnego znaku i 0 takich wielkosciach. Rowniez podczas chlodzenia nastepuje roznej wielkosci skrocenie w roznych warstwach blachy. Pod wplywem tych sil blacha wygnie sie odwrotnie niz podczas ogrzewania (rys.

szerzej na krawedzi wypuklej. Wielkosc sil wewnetrznych i odksztalcen bedzie zalezala od wysokosci pasa blachy. 54. a na drugim brzegu . a po ostygnieciu element prostuje sic. Odksztalcenia warstw na- a) b) ( I Rys. 55a i b). Prostowanie wygietych czesci za pomoca nagrze- . Na tej zasadzie jest rowniez oparte prostowanie wygietych element6w miejscowym nagrzewaniem (rys. 54). Takie zabiegi wprowadzaja jednak w element naprezenia wlasne.rozciagajace. lccz w kazdym innym przypadku nier6wnomiernogo nagrzania. ~I Rys.. Azeby nie spowodowac zmian strukturalnych w rnater ialc temperatura nagrzania nie powinna przekraewe: 700°C (ciernnoczerwony kolor).__-----~ wania Po stronie wypuklej nagrzewa sie material w kilku miejscach. Odksztalcenia krotszym blachy brzegu ze spoina na 70 . Przy ulozeniu spoiny na kr6tszym brzegu blachy strefa nagrzania znajduje sie w bardz iej sztywnym podlozu (rys. na przyklad podczas przecinania materialu palnikicm gazowym. 55. wcj blachy wystepuja naprezenia sciskajace. Taki przebieg odksztalcen i naprezen otrzymamy nie tylko podczas spawania.". a wiec [ego sztywnosci oraz stopnia nagrzania brzeg6w ma terialu. Przy prostowaniu wybrzuszcne] blachy nagrzewa sie punkLowo strone wypukla. Zc wzrostem sztywnosci spawanego elementu zmienia sie rozklad naprezen wlasnych i rodzaj odksztalcei:t.

Natomiast nie moze wystapic poprzeczne wy- ir: r II b) C c) i: I ! •. 57.1 Rys. ktore w dalszej odleglosci zanikaja. 56. . szersze. jak i chl:odzenia beda miaIy mniejszy zasieg na szerokosci blachy. '1' !i: t- ' 6. Taki nier6wnomierny skurcz poprzcczny spoiny niesymetrycznej. powoduje zmiane kata Iaczonych element6w. na V lub paehwinowej. 57). Na przekroju poprzecznym wieksze skr6cenia beda mialy warstwy zewnetrzne. :11:1). 55 ze wzgledu na wiekOiZq sztywnosc blach. W rozpatrywanych dotychczas przypadkaeh istnialo cgraniczenic skurczu spoiny przede wszystkim w kierunku podluznyrn. Skurcz podluzny spoiny powoduje skr6cenie na dlugosci krawedzi spawanoj.T grzanych zar6wno podczas nagrzewania. Objetosciowy skurcz spoin spoiny.. kt6re wywolaja skr6cenie i wygiecie sie krawedzi. Naprezenia w spawanym styku blach 77 . Przy laczeniu dw6ch blach spoina czolowa istnieje ograniczenie skurczu w kierunku podluznyrn i poprzecznym (rys. np. W pewnej odleglosci od krawedzi powstana naprezenia sciskajace. Rowniez i w tym przy- padku w strefie bczposrednio nagrzanej wystapia naprezenia rozr:ir]gajqce. natomiast w kierunku poprzeeznym istniala czesciowa swoboda odksztalcenia: W rzeczywistosci skurcz spoiny jest objetosciowy (rys. gdy elementy nie sa zamocowane.. nieeo mniejsze niz pokazane na rys. lecz i szerokosc Rys. Po ochlodzeniu zmniejsza sie nie tylko dlugosc.

lub wieloosiowego stanu napr ezen jest bardzo wazne z tego powodu. ze w spawanyeh polaczeniach. gdyz nastapi swobodne odksztalcenie. ze powstaje plaski stan naprezen (rys. Z powyzszych przyklad6w wynika. . 58). na skutek czego powstaja naprezenia w spoinie w kierunku poprzecznym (rys. I I ~--+ I . Postepujac w ten sposob dalej. wycietych ze spawanej czesci. zostajc wylaczony wplyw naprezen wewnetrznych. Wplyw sztywnosci elementu na naprezenia wewnetrzne w poprzednirn przykladzie. ze nie bedzie naprezen w pozostalym pasku i paskaeh odcietych. to znaezy. Stwierdzenie istnienia w polaczeniach spawanyeh dwu. ezy tez ze wzgledu na zastosowane rozwiazania konstrukcyjne. 58. 58a). ze podczas badania wytrzymalosci waskich pr6bek. a na koncach spoin sciskajace. Jak latwo wywnioskowac z rysunku. 57b). na osi spoiny powstana duze naprezenia rozciagajace (rys. Przy spawaniu dw6ch blach szerokich. doprowadzirny do takiego stanu. 58b). nie harnowane sztywnoscia elernentu. naprezenia wlasne rowniez zmniejszaja sie (rys. Zachodzi wiec szczeg6lny przypadek. Jaki wplyw na naprezenia wewnetrzne rna sztywnosc wlasna spawanego elernentu.giecie sie krawedzl blach. Gdy nastepnie obetnie sie pasy zewnetrzne tej blachy. 57c). mozna stwierdzie na podstawie nastepujacego doswiadczenia (rys. zrnniejszajac w ten spos6b jej szerokosc i sztywnosc. b) -----------j Rys. ze 78 . Rozklad naprezen wlasnych rnusi spelniac warunek r6wnowagi wewnetrznej. gdy w spoinie wystepuja naprezenia w dwu osiaeh. jak oj +--~. [ r----------l . Taki stan nazywa sie wieloosiowyrn lub przestrzennyrn stanern naprezen. kt6re maja duza sztywnosc. ezy to ze wzgledu na swe wymiary. To doswiadczenie wskazuje rowniez na to. a rozciagajace i sciskajace w kierunku poprzecznyrn. W tyrn przypadku w spoinie wystepuja jednoczesnie naprezenia rozciagajace w kierunku podluznym. na osi blachy w kierunku poprzecznyrn powstana napr ezenia rozciagajace. powstaja naprezenia wlasne w dw6ch lub wiece] kierunkach.

wieloosiowy stan naprezen. co calkowicie jest zgodne z opisanyrn przebiegiem ich powstawania.taki stan powoduje zrniany wytrzymalosciowe materialu. 33). 59. w kt6ryeh moga powstac pekniecia szczeg6lnie. rna mniejsza zdolnosc do odksztalcen plastyeznych. gdy jednoczesnie w materiale nastepuja zrniany strukturalne obnizajace rowniez wlasnosci plastyczne materialu. W porownaniu z rnaterialem rodzirnyrn strefa spawana. 1 I I I I 30 I I 20 Rys. przy kt6rych nastepuje zerwanie polaczenia spawanego z rozprzestrzenieniem sie przelomu w materiale rodzimym (rys. W takich przypadkach material wykazuje wieksza wytrzyrnalosc na rozerwanie. Na podstawie pomiar6w element6w spawanych w roznych warunkach stwierdzono. gdy nastepuje nagly wzrost obciazen. leez rna znacznie mniejsze wydluzenie. W szczeg6lnych przypadkach moga powstac przelomy kruche. silna koncentracja naprezen wlasnych.. Niebezpieczeiistwo powstania wieloosiowego stanu naprezen wzrasta w tych przypadkach. 59). ze naprezenia w:l:asne w strefie spawania sa na granicy plastycznosci materialu. jaki wplyw na bezpieczenstwo wykonywanej konstrukcji maja tak wy79 . Nalezy wiec ustalic. Najczestszym warunkiem powstania przelom6w kruchych sa niskie wlasnosci plastyczne materialu rodzimego i strefy spawania. Wykres rozciagania dla strefy spawania i materialu spawanego 10 a 8 f2 nosci plastycznych w strefie spawania sa zawsze miejscami niebezpiecznymi. Na wykresie rozciagania obserwuje sie zanik granicy plastycznosci. zerwanie pr6bki nastepuje nagle. Miejsea gorszych wlas- :\lr strefa I 40 SQoinlJ. niska temperatura i inne. w kt6rej powstana dwukierunkowe naprezenia. bez charakterystycznych ciagliwych odksztalcen (rys.

b) wplyw odksztalcen na bezpieczenstwo konstrukcji. W przypadku ponownego obciazenia do granicy sprezystosci probki odciazonej. Nastepnie oblicza sie elementy konst rukcyjne przenoszace sily. Po przekroczeniu granicy plastycznosci nastepuja wydluzenia lrwalc. czas jej uzytkowania. Po zwiekszeniu sie wydluzen do punktu E material zaczyna sip.sokic naprezenia wlasne. 40). a nastepnie odkszta1cenie trwalc na odcinku A-B. kt6re ustala sie w zaleznosci od jej przeznaczenia. Gdy natomiast zwiekszy sie obciazeriie probki. a jedynie zwieksza si~ odksztalcenia trwale 0 odcinek l3-D. naprezenia nie wzrosnq.150/u. Zagadnienia wplywu A I /B I I {J f -Rys. 60. Przebieg odksztalcen trwalych przedstawiono na uproszczonym wykresie rozciagania w zakresie granicy plastycznosci (rys. gdy konstrukcja zostanie obciazona pod- napr ezen wlasnych rialezy podzielic dla latwicjszcgo ich rozpatrzenia na dwie czesci: a) wplyw napr ezen wlasnych na wytrzymalosc konstrukcji. natomiast pozostana odkszta1cenia trwale o-c.. przyjmujac dla okreslenia przekrojow naprezcnia dopuszczalne dla danego gatunku stall i rodzaju wystepujacych sil. powstana nowe odksztalcenia a charakterze 110 . Naprezenia obliczeniowe Ieza zatem na granicy sprezystosci: wydluzenia sprezyste wynosza dla nich okolo O. r: Pod wplywern obciazen zewnetrznych. Zakres wydluzeri plastycznych dla stali wynosi okolo 2%. / I I I __j~~------!!_(. nastapi wpierw odksztal['c'nic sprezyste na odcinku O-A. znacznie odksztalcac. Naprezenia dopuszczalne przyjmuje sie vV' stosunku do granicy plastycznosci zakladajac pewien wspolczynnik bczpieczenstwa. Kazda konstrukcje oblicza sie na obciazenia. omowiono czesciowo w przypadku zgriiotu na zimno (rys. Jak sie zachowuje pr6bka obciazona powyze] granicy plastycznosci. zniknie tylko cZGst: odksztalceri mianowicie odksztalcenia sprezyste. Gdy pr6bka zostanie odciazona. Uproszczony wykres rozciagania w zakresie granicy plastycznosci . 60). w kt6rej pozostaly odksztalcenia trwale.

":cn wlasnych z naprezeniami spowodowanymi obciazeniami zewnetrznyrni jest uproszczanym schematem dla jednoosiowego stnnu napr ezen. Te dodatkowe naprezenia nie rozkladaja sie r6wnomiernie w calym przekroju. Inny nieco przebieg bedzie w6wczas.'anie stn lowych k o ns t r . W tych warunksz lalcenia Ii ProjPI-. 61c. W czesci srodkowe] c powiekszaja sie jedynic odksztalcenia plastyczne i w tej czesci b) przekroju naprezenia nie powiekszaja sie. Przedstawiony przebieg sumowania sie napni. jak to wyjasniono przy rys. Sile zownetrzna Q przenosi tylko czesc przekroju a i jcdynie w tcj czesci naprezenia beda sumowaly sie algebraicznie. Niemniej jednak z tego scheRys. 57. Sumowanie matu wynikaja dwa wazne wnioski: a) ze nasie naprezen w poprezenia wlasne w strefie odksztalceii plaIaczcniu spawanym obciazonym silq Q sLvcznych nie zwiekszaja sie przy dada tkowych naprezeniach wywo1anych obciazeniami zcwnetrznymi. Wykres lqcznych naprezen przedstawiono na rys. 61. Dla wyjasnieriia sposobu sumowania sie naprezcn wlasnych 7: naprezeniami spowodowanymi obciazeniarni zewnetrznymi. lecz trwale odkszta1cenia w czesci !. zc naprezenia zrnniejsza sie w czesci a. gdy polaczenie zostanio odciazone. powstana naprezenia sciskajace. W wyniku odciazenia naprezenia wlasne C) obniza sie. Material zachowuje wiec zdolnosc do pracy spr ezystej pomimo powstalych odksztalcen trwalych. Podczas surnowania sie naprezen powstaja jedynie wieksze odplastyczne. Stosownie do naprezen powstana na czesci srodkowoj odksztalcenia plastyczne. lecz mimo to polaczenie zachowuje zdolnosc do pracy sprezystej przy ponownych obciazeriiach. Obciazajac takie polaczenie sila rozciagajaca Q wytworzymy w precie dodatkowe napr ezcnia. W pozostale] 0) czesci przekroju. 61a i b).sprezystym po linii C-B. mozna wykorzystac powyzszy schematyczny wykres rozciagania stali. W odciazeniu sprezystyrn bedzio bral udzial caly przekr6j tak. W clcrnencie spawanym z dwu blach powstal1<1 w strefie spawania naprezenia rozciagaj1cc na granicy plastycznosci. i c.rodkowej powieksza sie (rys.::tov. B1d). 81 . a na brzegach sprezyste (rys. b) ze przy obciazeniu i odciazeniu naprezenia e -~---r----- wlasno rrialeja.

utwardzenie strefy spawania. szereg czynnik6w moze wplynac na pogorszenie sie wlasnosci plastycznych w strefie spawania. ze spa wane belki wykazuja wieksze ugiecie od obliczeniowych. powstalych w procesie spawania. Prace badawcze nad tymi zagadnieniami sa w toku. wskutek czego dla odksztalcen w granicach okolo 2% zostaje jeszcze dose duzy zapas na zwiekszenie sie odksztalcen Z obciazen zewnetrznych. Nie jest dostatecznie wyjasniony wplyw naprezen wlasnych w zespole konstrukcyjnym na jego prace sprezysta w czasie eksploatacji konstrukcji spawanej. 2) odksztalcenia zmieniajace ksztalty konstrukcji. W takich przypadkach mega powstac w strefie spawania rysy lub pekniecia. przestrzenny stan naprezen i inne. W pretach sciskanych ze spoinami podluznymi wyboczenie nastepuje wczesniej niz to wynika ze smuklosci preta. Niemniej jednak i w tych przypadkach. kt6re powoduja zmiany ksztaltow spawanych element6w konstrukcyjnych. przeciazenie niekt6rych warstw powoduje wyr6wnanie szczytowych spietrzen naprezen przez zwiekszeriie strefy odksztalcen plastycznych.1511/0. gdy obszar strefy spawania a zmniejszonych wlasnosciach plastycznych jest nieduzy i lezy w otoczeniu materialu bardzo plastycznego. Jak [uz poprzednio podkreslono.kach wytrzyrnatosc konstrukcji nie zalezy od wielkosci naprezen wlasnych. kt6re nie maja zadnego znaczenia zar6wno ze wzgledu na uzytkowanie. 3) Odksztalcenia. Zazwyczaj odksztalcenia skurczowe powoduja trwale odkszta1cenia wynoszace okolo 10/0. jak i wytrzymalosc konstrukcji. Dla okreslenia wspolczynnika pewnosci polaezenia spawanego nalezy wiec brae pod uwage wielkosc odksztalcen plastycznych powstalych podczas spa wania i wlasnosci plastyczne ma:terialu. gdy material rna jeszcze zdolnosc do odksztalcen plastycznych. 82 . Czynnikarni tymi sa: sklad chemiczny i granica plastycznosci stali. istnieje wieksza mozliwosc wspolpracy materialu na wiekszej szerokosci. Ze wzgledu na uzytkowanie wykonywanej konstrukcji odksztalcenia mozna podzielic na trzy nastepujace grupy: 1) Odksztalcenia uniemozliwiajace prawidlowa prace konstrukcji ze wzgledu na przekroczenie dopuszczalnych odchylek. kt6re nie przekraczajq 0. gdy material w strefie spawania me rna (lub rna znacznie zmniejszony) zakres odksztalcen plastycznych. Znacznie gorzej bedzie sie przedstawiac sprawa. lecz od mozliwosci daIszego zwiekszenia sie odksztalcen plastycznych. co prowadzi do zmiany przyjetego w obliczeniach ukladu i powoduje wzrost sil i naprezen. Stwierdzono. Przy obciazeniach stalych i w warunkach. Druga czescia zagadnienia sa odksztalcenia [ako skutki naprezen wlasnych.

Odksztalcenia czesci spa- Rys. Przyklady takich odksztalcen przedstawiona na rys. Skurcz podluzny powoduje skracanie sie przedmiotu na osi spoiny. gdy zostaje nagrzana jedna plaszczyzna blachy nie usztywnionej. Wybrzuszenia magq powstac szczeg61nie w takich przypadkach. 62. Skurcz poprzeczny powoduje natomiast miejscowe odksztalce- wanych na skutek skurczu podluznego ti' Rys. gdy na jednej krawedzi nastepuje wieksze nagrzanie niz na drugiej. W elementach smuklych i elementach dlugich lecz plaskich (np. prety zlozone i belki). lecz 0 przekrojach zlozonych. W elementach dlugich. gdy spoiny sa rozmieszczone i wykonywane symetrycznie w stosunku do osi ciezkosci. 63. skurczu poprzecznego spain Odksztalcenia na skutek 83 . Gl6wny jedflak wplyw rna skurcz podluzny w osi spoiny i skurcz poprzeczny spain a przekr oju niesymetrycznym. W elementach konstrukcyjnych a duzych powierzchniach plaskich wykonanych z blach. skrocenie poszczegolnych krawedzi elementu nie bedzie [ednakowe. nastepuja zwichrzenia i wybrzuszenia blach lub tez sfaldowania sie ich krawedzi na skutek nier6wnomiernego skurczu na obwodzie. tworzacych w przekraju ksztalt kwadratu lub prostokata. nastapi [edynie zmniejszenie dlugosci spawanego elementu. lub gdy podczas wykonywania spoin nie bedzie zachowana odpowiednia kolejnosc spawania. Na skutek tego nastapi wygiecie sie elementu z osi podluznej. Natomiast gdy spoiny sa rozmieszczone niesymetrycznie. oprocz wygi~cia maze nastapic skrecenie sie przekroj6w sasiednich. 62.Odksztalcenia konstrukcji spawanej sa spowodowane skurczem objetosciowym spoiny i nagrzanej strefy spawania.

\1 " Hys. a l'ZI. zwiehrowane podwozic wagonu czy samochodu nie daje r6wnomiernego nacisku na punk ty podparcia./'f=F'e :~ c) ! \.-jl"-iljl-1)J.-mi-lijj-))).nia r>r7..-L])-m)-iil-JJJ.I I .iei1. 63 pl'I:edslawiono charakterystyczne przypadki wplywu poprzeczriei~O sk urczu spoin. zwiehrowana brama nie bedzie uszczelniac pomit-szczr nia itp. 0) . Dopuszczerrie pewnych odksztalcen bedzie zalezalo od przeznaczcniu konstrukcji. Na rys. Zowalizowane knIn hedzie pracowac wadliwie. 64. Odkszt alccnia powodujace wzrost naprezen odksztalcenia mogq wywolac znaczny wzrost uszkodzenie lub zawalenie si~ konstrukcji. Wieksze sk urczc wystepuja w spoinie po jej szerszej stronie i powoduja zruiane kata miedzy Iaczonymi czesciami. n8pl'(~.-jjjc-"J)-. nastepuja miejscowe odkszialccnia w kierunku skurczu poprzeczriego spoin. I I \. Kilka przyklad6w podanych na rys.sto mega spowodowac calkowite zabrakowanie wyrobu.('kroj6w poprzecznych spawanych element6w. leez uniemozliwiaja jej prawidlowe wykorzyxtan ie. Odksztalcenia tego typu nie zagrazaja bezpieczenstwu konstrukcji. Ze wzgledu na duza roznorodnosc konstrukcji m oz na jodynic podac kilka typowyeh przyklad6w. W przypadku gdy lq('70[1(' ('zqsci maja pewne zamocowania.)ji-)".. I b) '-~. duze wygiecie belki suwnicy spowoduje nierowna [azde w6zka suwnieowego. 64 wyjasnia niebezpic'czl'nstwo odksztalccn. I I i s: ~!I . Takie niedokladnosci wykonania beda wymagaly szeregu dodat kowych prac prostowania i usuwania skutkow odksztalcen.co N utorniast moie spowodowac niekt6re .

gdyz zamiast przekroju dwutc-owcgo pracowac bedzie przekr6j teowy. Prostowani« odksztalconej konstrukcji jest bardzo pracochlonne. kt6re zmniejszaja odksztalcenia. gdyz beda to odksztalcenia nie ujete w grupie pierwszej i drugil'j. co powodujc powst awanie naprezen wlasnych. Wplyw rozwiazan konstrukcyjnych na wielkosc odksztalcen om6wiono w rozdziale 0 projektowaniu konstrukcji spawanych. Odksztalcenia 85 . 1. Stosowanie wiec takich rozwiazan konstrukcyjnych i takich metod produkcyjnych. ornowionej w rozdziale 0 planach technologicznych spawania. wyrnaga dodatkowcgo duzego nakladu pracy. pozwala nie tylko zwiekszyc bczpieczeristwo konstrukcji. 'I'rzecia grupa odksztalcen oczywiscio nie wyrnaga wyjasnien. Zapobieganie powstawaniu odksztalcen jest zadaniem technologii wykonywania. kosztow i czasu. Nastapi przeci'l/. Na skutck wygiecia sie powstaje mimosrod i ramie. Ostatecznie naprezenia w precie wzrcsna. Zc wzgledu na bezpieczenstwo konstrukcji takie odksztalcenia sa nicdopuszczalne i nalezy je usunac lub zastosowac odpowiednie wzmocnienia. 64c). 64a). W czasic obciazenia sfal dowana czesc pasa w poczatkowyrn stadium nie bedzie brala udzialu w pracy. Usuwanie odksztalccn powodujacych jedynie zly wyglad konstr ukcji jest najczesciej zbedne. lecz i dalsze zwiekszeriic wybrzuszenia az do utraty statecznosci srodnika. Streszczenie spawanych konstrukcji wystepuia zawsze na skutck nierownornierncgo nagrzania podczas spawania. W konstrulccjach odksztalcenia sa ograniczone sztywnoscia spawanych czesci. oraz skr6cenia terminu wykonania. lecz takze prowadzi do zwiekszenia wydajnosci pracy. 2. mianowicie koszt wykonywanej konstrukcji. Przy omawianiu odksztalcen nalezy uwzglednic jeszcze jeden czynnik. na kt6rym dziala sila. wobec czego w precie wystepu]e moment zginajacy (rys.Pret obciazony silq osiowa obliczany jest tylko na te site. 64h). szczeg61nie w pretach smuklych. W przekroju pelnosciennym rnoze nastapic wybrzuszenie srodnika (rys. W belce zlozoncj ze srodnika i przyspawanego spoinami przerywanymi pasa maze powstac na skutek skurczu sfaldowanie pas a (rys. Pod obciazeniern w srodniku powstaja sily sciskajqct" ktor e moga spowodowac nie tyiko wzrost napr ezen.cnie sr odnika i wzrost naprezen. Przy duzej sztywnoscl konstrukcji powstaje kilkuosiowy stan napr ezen wlasnych w wyniku czego zrnnlejszaja sie wtasnosc] plastyczne materialu. 3.

Na rys. Surnowanie si~ naprezeri wlasnych z naprezeniami spowodowanymi obciqzaniami zewnetrznyml nie odbywa sie algebraicznie. ktore mega uniemoaliwie uzvtkowanie konstrukcji lub zmienic ustrci nosny konstr ukcji zagr azajac rei bczpiecznej pracy. -t. kt6ry wykonano jedynie dla objasnienia przykladu. Zc wzglqdow wytrzvmalosclowych i ekonomicznych nalezy dq:i. tak jak to przedstawiono na rys. Rozklad napr~:ie:ri w spoinach Kazda konstrukcja spelnia pewne zadanie uzytkowe. 65b hez pomocy rys. na ktora dzialaj~ sily zewnetrzne. Wielkosc sil wewnetrznych w elemencie konstrukcyjnym zalezy od wielkosci i sposobu przylozenia sil zewnetrznych oraz ad polozenia rozpatrywanego elementu w konstrukcji. kt6re ogolnie nazywamy silarni zewnetrznyrni. 65c.yc do zrnniojszenia odksztalcen. Natorniast dla kaidego preta oddzielnie sily zewnetrzne beda inne.3. 6. 13. Naprozenia wlasne powoduia odksztalcenia. jak to przyjeto w poprzednim przykla86 . W przypadku gdy obydwa prety nie zostana polaczone ze soba przogubowo na sworzniu. dla kt6rego schemat statyczny pokazano na rys. Na skutek dzialania obciazen. Niobezpieczenstwo powstania naprezen wlasnych jest wieksze w przypadkach. jak i reakcje na podporach. 65h. powstaja w kazdym elemencie konstrukcji sily wewnetrzne. 7. 65c. Najczescie] zadaniem tym jest przeniesienie na podpory obciazen. ze sily wewnetrzne mozna wyliczyc wprost z rys. II. 3. lecz nastepure wyr ownanic naprezen na granicy plastycznosct przy zwiekszonyrn zakresie odksztalcen trwalych. Sila P i reakcje RA. 65a przedstawiano uklad konstrukcyjny skladajacy sie z dw6ch drazkGW (pretow). 5. Dla rozpatrywanego clemcntu silami zewnetrznyrni sa zar6wno obciazenia. ktorych wielkosc i kierunek dzialania wynikaja z przeznaczenia konstrukcji.I i HB sa dla ukladu tych dw6ch pretow silami zewnetrznymi. W tyrn przykladzie silami wewnetrznyrni w precie 1-2-3 beda: moment zginajacy Me. sila poprzeczna dla odcinka 2-3 0 wielkosci Tl = P i dla odcinka 1-2 0 wielkosci T2 = R.t oraz sila osiowa dla odcinka 1-2 rozciagajaca 0 wielkosci +Sl' W precie 2-4 sila wewnetrzna sciskajaca jest ~S2' Oczywiscie. Wskutck obciazenia preta 1-2-3 sH~ P na podporach A i B powstaja reakcje pionowe i poziome.dego preta oblicza sie nastepnie sily wewnetrzne.Napr ezenia wlasne znaiduia sie na gr-anlcy plastycznosci i wywolujq odksztalcenia trwale. Omowione zaleznosci miedzy silarni zewnetrznyrni i wewnetrznY111i wyjasni najlepiej kilka prostych przyklad6w. Po obliczeniu sil zewnetrznyeh dla kai. gdy w strefie spawanla zrrmiejszaja siG wtasnosci pl astyczne mator ialu. RB.

" l' J HA He c) c) p / ..j. Ustr6j statyczny sztywnych 0 wezlach 87 . r I Me N~~c""'I""""""""""IoI""I. 66.j. Ustr6j statyczny przegubowych 0 wezlach Rys.0) 0) II) A. / /'3 j_ )'t<- -l Rys.~ r 3 b) A f1c H. 65..~"""".

M2> Silami wewnetrznymi w tym precie sa: sila poprzecznu T = P. 66). 66c otrzymujc sie dla dw6ch pretow polaczonych w w~i. W zaleznosci wiec od sposobu polacz enia pretow W wezlach. 67. a nastepnie oblicza sie sily wewnetrzne. w kto- Rys. sily wewnetrzne zrnieniajq si€. moment skrecajacy Mk i moment zginajacy M3 = Pb. W poszczeg6lnych pretach. l ocz przy zachowaniu zaleznosci Mc=M~+M~'.le 2 na sztywno nustepujace sily zcwnetrzne: P jako sHE. Pret 2-3 jest rowniez belka zarnocowana jednym koncern. Rozpatrujac kazdy z tych protow oddzieinie ustala SiE. w stosunku do ich sztywnosci. na kt6rq dziala sila skupiona i moment skrecajacy Mk =. jako sily wewnetrzne powstaja sily osiowe i momen ty zginajace. zmieniaja si~ rodzaje i wielkosci si] wcwrietrznych.dz i«. 67 przedstawiono rowniez dwa prety polaczone ze soba pod katern i obciazone sila skupiona P. Pret 1--2 jest belka wsporriikowa zarnocowana jednym koncern. Ustr6j utwierdzonymi statyczny z pr etarni rr-j silam i wcwnetrznymi sa: sita poprzeczna T = P i moment zginajqcy Mg = Pa. (rys. Z powyzszych przyklad6w wynika. lecz sztywno ~ za pomoca spawania. Moment zginajacy Me W wezle 2 rozklada si~ lEI odcin ek preta 1-2 i pret 2~4. skupiona i moment zginajqcy Me. Na rys. ze dla obliczenia sil wewnetrznych w elementach konstrukcyjnych nalezy ustalic sposob prze8S . dla kazdego z nich warunki podparcia i sily zewrietrzne. Upraszczajac schcmnt ustroju statycznego wedlug rys.

od naprezen rzeczywistych W obliczanym elemencie. ktore zazwyczaj wykonuje sie przyjmujac pewne uproszczenia. F [5] Wykres naprezen w tym przypadku bedzie rnial ksztalt prostokata. jak na przyklad w precie rozciaganym o st. Silami wewnetrznymi w elementach Sq gl6wnie silv osiowe rozciagajace lub sciskajace. Nier6wnomierny rozklad naprezen powst ajc przede wszystkim dlatego. ze polaczenia el. W prostych przypadkach. Roznice wynikaja takze z nieuwzglednienia nierownomiernosci rozkladu naprezen w przekroju. 68). Sily wewnetr'zne wywoluja w kazdyrn przekroju elcmentu pewne naprezenia wewnetrzne.ksze naprezcnia. Na osi preta nastapia wieksze wydluzenia niz na jego krawedziach. Z tych przyczyn moga powstac dodat kowo naprezenia w elementach lub tez niekt6re naprezenia moqa zwiekszyc sie w takim stopniu. czego zazwyczaj nie uwzglednia sie w obliczeniach. laczacych te elementy w zesp6l konstrukcyjny. N a podstawie sil wewnetrznych oblicza sie naprezenia w elementach i polaczeniach spawanych. W precie 0 przekroju zmiennyrn rozklad naprezen nie bedzie rownornierny (rys. ze napr ezenia dopuszczalne zostana przekroczone. Wielkosc naprezen wewnetrznych okrr-sla wiec zarowno wspol czyrmik bezpieczenstwa jak i wspolczynnik wykorzystania materialu w zaprojektowanym elemencie. sily poprzeczne oraz monunty zginajace i skrocajace. Dla okreslenia maksymalnych naprezen na89 . okr eslone na podstawie pewnych wzor6w. nalezy szczegolowo przeanalizowae przebieg sil i rozklad naprezen. rozklad napr ezen bedzie r6wnomierny (rys. w pewnej cdleglosci od miejsca zaczepienia sily. Nalczy rozrozniac wewnetrzne naprezenia obliczeniowe.alyrn przekroju.ernentow maja pew na sztywnosc i brak ciaglosci przekroju. 68b). uwzgledniajac przyjety ustroj statyczny rozpatrywanej koristrukcji oraz sposob polaczenia Wyznaczanie sil wewnetrznych w elementach ustroj6w nosnych wykonuje sie wedlug zasad statyki. kt6re mega bye stwierdzone za pomoca pomiar6w. Miedzy naprezeriiami obliczeniowymi a rzeczywistymi mug'l bye znaczne roznice.nicsienia si] wewnetrznych na podpory. Wielkosc naprezen oblicza sie ze wzoru p 0=- poszczegolnych elcmentow. a szczeg61nie w polaczeniach spawanych. a tym samym na osi wystapia wir. Rozriice te wynikaja z niedokladnosci przyjetych obciazon i z niedokladnosci obliczenia sil wewnetrznych. kt6rych wiclkosc wyrazona w kG/mm2 lub kG/cm2 jest por6wnywana z wytrzyrnaloscia materialu. Przy obliczaniu naprezen w elementach i ich polaczeniach.

69. Db. nastepuje spietrzeriie naprezen. Rozkrad naprezen w pr etach o przekroju stalym i zmiennym Rys. mozna sadzic a rozkladzie naprezeit.an = F [6] Wielkosc wspolczynnika n bedzie zalezala od kata ~. 70).en w precie 0 przekroju zmiennym Na rysunku elementu nanosi sie linie. 69). p Rys. Wykres llnii sH i naprt. 69. kt6re schematycznie przedstawiaja droge sil wewnetrznych. tak ze w osi paska. w kt6rych na skutek zmiany przekroju poprzecznego nastepuje odchylenie lub zalarnanie linii sil. Takie spietrzenic naprezen. Na podstawie tych znieksztalcen rnozna rowniez sadzic 0 przebiegu sil i rozkladzie naprezen. Przy rozciqganiu modelu z gumy poszczeg6lne w16kna wydluzaja sie niojcdnakowo i nastepuje znieksztalcenie siatki Iinii. DIu zilustrowania rozkladu naprezen w elementach obciazonych sitami zewnetrznymi stosuje sie wykresy. Na przyklad przy rozciaganiu paska z gumy z podcieciem wyraznie widac odchylenie Iiriii na zewnatrz. zwanych liniami sil. zobrazowania przebiegu sil mozna stosowac plaski model z gumy. na kt6ryrn nanosi sie regularna siatke linii (rys. lecz zmienny na szerokosci preta. badz tez ich zageszezenie.lczaloby wprowadzic wspolczynnik n wiekszy od jednosci. kt6re przedstawiajq poglqdowo przenoszenie sie sil (rys. Wykres naprezen nie bedzie obecnie prostokatny. wedlug wzoru [6] r Pn a = ----. W zaleznosci ad przebiegu tych Iinii. . gdy sit: go natnie podluznie. powstaje szczelina (rys. 68. B i C przedstawiono przykladowo na rys. W miejscach. 70b).:i.. charakteryzujqce stopien nierownorniernosci rozkladu naprozen w poszczeg61nych przekrojach A.

Rozklad prqtach z otworem naprezen w W polaczeniach spawanych w wielu przypadkach zachodza nagle zrniany przekroju i zalamania Iinii sit. a wiec przede wszystkim od spawacza i metod spawania. b) na skutek wadliwego wykonania spoin. kt6re powoduja niercgularny rozklad naprezen. Tylko w przypadkach 91 . Odksztalcenia modelu z gumy linii na Rys. Bardziej nieregularny rozklad naprezen nastepuje w pretach z otworem podluznym umieszczonym poprzecznie do kierunku dzialania sHy (rys. 71. niedostatecznego przetopienia spoiny lub podtopienia materialu na krawedzi spoiny. Drugi rodzaj nieciaglosci zalezy od poprawnosci wykonania spain w warsztacie. Na krawedzi otworu nastepuje spietrzenie naprezen przy czym wielkosc tych naprezen moze bye kilkakrotnie wieksza od naprezen srednich. Nagle zmiany przekroju mega powstawac: a) w wyniku rozwiazan konstrukcyjnych polaczen spawanych i zastosowania takich polaczen. Przy ostrych podcieciach przekroju moga wystapic silrie miejscowe spiatrzenia naprezen. a wiec i rozkladu naprezen. Pierwszy rodzaj nieciaglosci przekroju zalezy od ksztaltu polaczenia. Przy naglych zmianach przekroju poprzeczny rozklad naprezen staje sie nieregularny. kt6re maja ksztalty 0 zawilym przebiegu l inii sil. a) Rys. 71b). kt6ry ustala konstruktor projektujqcy konstrukcje. 70. Ksztalt zlacza spawanego rna decydujqce znaczenie dla przebiegu linii sil. na podstawie kt6rych oblicza sie napr ezenia. jak np. Na przyklad w precie z otworem kolowym nastepuje nagla zmiana przekroju przenoszacego sity wewnetrzne (rys.Rozklad naprezen w konstrukcji lub badanej pr6bce ustala sie za pomoca pomiaru wydluzen. niebezpieczne ze wzgledu na wytrzymalosc polaczenia. 71a).

bez odchylen i rozklad naprezcn jest r6wnomierny (rys. a wiec przy rozciaganiu lub sciskaniu. Przy Iaczeniu przekroj6w 0 roznej grubosci nastepuje wyrazriio odchylcnic i zalamanie Iinii sil (rys. w ktoryrn wystepuja takie 92 zen. 72a). . 72b). W zlaczu ze spoinq na X lub V linie sil przebiegaja rownolegle. 72d). Przy silach dzialajacych r6wnolegle do pionowego przekroju nastepuje ich scinanie. Odpowiednio do b) 6min Rys. Pod tyrn wzgledem najlepsze sa polaczenia doczolowe. W spoinach czo[owych ze zgrubionym nadlewem nastepuje juz lekkie odchylenie linii sit i zwiekszenie naprezen na krawedzr spoiny (rys.bardzo prostych polaczen rozklad naprezen jest r6wnomierny. Rozklad naprezen w spoinach pachwinowych poprzecznych zalamania sie HnH si] nastepuje spietrzenie naprezen na krawedzi zalarnanego lica spoiny. 72c). Rozktad naprezeri w polaczcniach doczolowych Rys. Z togo wzgledu pogrubienie spoiny nie jest wskazane. totez w takich polaczeniach wykonuje sie zazwyczaj lagodne przejscie z grubosci wiekszej do mniejszej przez zestruganie czesci grubszej (rys. gdyz nie zwieksza wytrzyrnalosci zlacza. 72. Uzyskuje sie w ten spos6b lagodniejszy przebieg linii sil i r6wnomierniejszy rozklad napreRozpatrywane przypadki naprezeri wystepuja przy sile skierowanej poprzecznie do pionowego przekroju spoiny. a rozklad naprezen w spoinie zalezy od ksztaltu przekroju. 73. a powoduje wieksze zuzycie elektrod.

W rzeczywistosci rozklad naprezen jest bardziej ztozony. a rozklad naprezen korzvstniojszy. na. W zlaczach krzyzowych i teowych. Uzyskuje sir: w ten spos6b zarniast spoin pachwinowych spoiny czolowe na K.-poiny. jak i rozkladu naprezen. 75a). W zlaczach zakladowych z jednostrormq spoinq pachwinowa. W takich polaczeniach wystepuje zrniennosc przekroju \ hrak ciaglosci ksztaltu zlacza.iq ich zginanie. Niezaleznie od kierunku dzialania sil w stosunku do spoiny pachwinowej. Rozklad naprezen scinajacych bedzie om6wiony w rozdzialo 0 obliczeniu polaczen spawanych. mozna uzyskac bardziej r6wnomierny rozklad napreI. wskutek tego rozklad napr ezen jest takze nicrownomierny. usytuowanymi rownolegle do kierunku dzialania sily (rys. 74). Na wielkosc napr ezen w takich pola('zC'niach wplywa kilka czynnik6w. 7:~h. W grani spoiny wystepuje bardzo duze spietrzenie napre~(. poprzeczna do kierunku sily. mianowicie: a) odstep spoin b . Spainy pachwinowe stosuje sie we wszystkich ztaczach zakladkowych. Odmienny prz(·bicg sil istnieje w polqczeniach spoinami pachwinowymi po. zwiekszone jeszcze ksztaltem grani dzialajacej jak karb.y zwr ocic uwage na to. 0 kierunku sily poprzecznym do spoiny. c). nastepuje silne zalamanie Iinii sil i ich zageszczenie w grani spoiny (rys. W przypadku tym element spawany mozna rozpatrywac jako pret ze szczelina poprzeczna na czesci niepospawane]. w kt6ry m wystepuje nagla zrniana przekroju. 93 .l! od napr ezen srednich.Ptl przez zukosowanie brzeg6w materialu (rys. ukosowanie brzeg6w materialu jest zbedne.ll uznyrni. linii sil w plaszczyznie poziomej (rys. Przy zastosowaniu spoin obustronnych syrneuycxnych rozklad naprezen jest rowniez nier6wnomierny (rys. co wywoluje w spoinil' oprocz naprezen osiowych rowniez naprezenia powstajace pod wplywern zginania. W spoinach pachwinowych poprzecznych miejscern niebovpiocznych spietrzen naprezen jest gran spoiny. W polaczeriiach za pomoca spoin pachwinowych przebieg 1inii sil just bardzo nieregularny. spoiny oblicza sie tylko na scinanie.ri. w k torych przebieg sil jest prostszy. Najwicksze naprezenia wystepuja na koncach spoin i sa znacznie wiekSI. Gdy sily dzialaja r6wnolegle do spoiny lub wywofu. 75b). h). Linie sil przebiegajq tutaj szczeg61nie zawila droga.ze wzrostem szerokosci Iaczonego elementu w/xastajq napr ezenia w spoinach na skutek wiekszego odchylenia sir. gdyz rozklud naprezen jest w6wczas inny i ukosowanie nie rna nan wplywu. W rozpatrywanych kilku typowych przykladach polaczen ze spoinami pachwinowyrni przyjeto uproszczone i schematyczne przedstawienie zarowno przebiegu linii sil. ze sila w precie w stosunku do spoiny dziala na pewnym ramieniu (mlmosrodzie). znlarnujac sie w dwu plaszczyznach: pionowej i poziomej. N ale/.

Rozklad napr~zeti. 74.ze wzrostern dlugosci spoin zmniejsza sie ich wsp61praca na dlugosci. 75. Rys. spoinach na K w b) dlugosc spain l . nastepuje przeciazenie spoin na poczatku polaczenia. 75c). a dalsza czesc spoin nie bierze udzialu w przenoszeniu sil (rys. Rozklad napr~zeti. w spoinach pachwinowych podluznych 94 .Rys.

natomiast w spoinach podluznych naprezenia sa mniejsze od obliczeniowych. Rozklad obciazenia na spoiny poprzeczne i podluzne bedzie zalezal od stosunku dhigosci tych spoin (rys. We wszystkich polaczeniach (na zakladke lub na przykladki) zc spoinami pachwinowymi. aby Iaczny srodek ciezkosei wszystkich spoin w polaczeniu byl zgodny z. Przy projektowaniu wiec takich polaczen nalezy raczej przyjmowac stosunek I1 : 12 < 1. W polaczeniach pretow niesymetrycznych spoiny nalezy rozmieszczac tak. 77a). Z tego powodu nastepuje przeciazenie spoin poprzecznych. sily dzialajq mlmosrodowo na pewnym ramieniu na skutek braku ciaglosci przekroju. miarow ustalono. ze spoiny poprzeczne zostaja przeciazone prawie dwukrotnie. Na podstawie po- Rys. leez takze na jej dlugosci. Dla wiekszego stosunku Il : I2> 1 rozklad sil bedzie [eszcze bardziej niekorzystny. 75d). Polaczenie spolnami pachwinowymi podluznymi i poprzecznymi --+- p . 95 . podczas gdy z rachunku wyrrika. ze przypada na nie tylko 1/3 sily. Wskutek tego wydluzenia spain poprzecznych przy zastosowaniu tej samej sily beda mniejsze niz w spoinach podluznych. a w pretach sztywnych do naprezen wynikajqcych z sily osiowej nalezy dodac naprezenia z moment6w gnacych.r6wnolegle do spoiny. ze przy I1 = 12 na spoiny poprzeczne przypada okolo 600/0 sily. W spoinach pachwinowych podluznych nier6wnomierny rozklad naprezen wystepuje nie tylko na przekroju poprzecznym spoiny. natomiast w spoinach podluznych . ze w miejscach tyeh zazwyczaj znajduja si~ kratery i podtopienia materialu.c) odleglosc spoin od rmejsca przylozenia sily zewnetrznej spoiny blisko polozone maja bardziej nier6wnomierny rozklad naprezen niz spoiny dalsze (rys. W spoinach poprzecznych wystepuja napr ezenia i wydluzenia w kierunku prostopadlym do spoiny. a przy wiekszym stosunku nie uwzgledniac w rachunku spoin poprzecznych. 76. co jest tym bardziej niekorzystne. 76). Spietrzenie naprezen wystepuje na koneach spoin. Odchylenia w przebiegu linii sil powoduja oczywiscie rowniez i w Iaczonym elemencie nier6wnomierny rozklad naprezen. W pretach polaczonych [ednoczesnie spoinami pachwinowymi puprzecznymi i podluznymi rozklad przenoszonych sil nie jest proporcjonalny do przekroju.e srodkiem ciezkosci polaczonego preta (rys. Mimosrody wywolUjq w polaczeniu i spoinach dodatkowe momenty zginajace (rys. Oznacza to.

--T-- P .:ze-zcnia. [ak na przyklad w polaczeniu przedstawionym na rys. Jesli konstrukcje sa polaczone nitarni lub srubami. na pewnym ramieniu i wywoluje moment zginajacy w spoinach. 77c. W pola"z(!niu spawanyrn. daje pclaczenil' prawio przegubowe zgodnie z zalozeniem (rys. i (rys.lia sr odku ciezkosci preta. 78b).. tych wzgledow bardzo niekorzystne sa polaczenia. Rozpatrzrny prosty przyklad belki wolnopodpartej (rys. W przeciwnym wypadku. przy projektowaniu wezlow nalezy spoiny rozmieszczac rnoz liwie zgodnie z przyjetym ustrojem statycznym. 78a).ik nitowane lub srubowe.. j. J ednak ze wzglcdu na mozliwosc przeciazenia spoin lub polaczonych elemcntow. _.. iib). :"1 ~~!. . p _ p Rys. Polaczenia spawane sa znacznie sztywniejsze od polaczen takich. 77d).veh rowniez momenty zginajace. Iecz i ramie mimosrodu. <:0. W bclce wolnopodpartej na podporach wystepuja jedynie reakcje pionowe. ~-. w ktorych sdy nie przenosza sie bezposrednio. sila w precie w stosunku do spoin dziaj. a w6wczas w spoinach powstaja naprezenia »rzestrzenne.. 78). W takich polaczeniach zwieksza si~ nie tylko Hose <poin.Flee na swobodne odksztalcerrie sie belki nad podpora (rys. szczeg6Inie gdy spoiny zostana rozmieszczone na "alym obwodzie belki._~_. umieszczonych na osi belki. Polaczenie 0 nieduzej ilosci nitow lub srub jest zawsze podatniejsze na cdksztalcenia ad polaczenia spawanego. Utwierdzenie czesci w pol'1l'zeniu spawanym jest uzaleznione od ilosci spoin i ieh rozrnie. gdy srodek ciezkosci spoin nie lezy W niektorych przypadkach moment zginajacy moze wystapic w dwoch plaszczyznach. nawet 0 nieduze] ilosci spoin. . Potaczenie z mimosrodowym dzialaniem sily 7. to l-ilka nitow lub srub. Polaczenia takie przenosza wiec opr6cz sil osiowych i tna(·. Sztywnosc polaczen spawanych II ic: zaWSZ€ uwzgl ednia sie przy obliczaniu naprezen. powstaje sztywne poraczenie nie pozwala.. lecz przez dodatkowe podkladl. 77.

I I I I d) ~i6jred \ \ \ I I Rys. 73. Iocz dac tylko krotka spoine w osi belki. 7Sc). Wt6rnym wplywern utwierdzenia jest przenoszenie sie momentu utwierdzenia na elernenty konstrukcji podporowej.. . Przy wiekszych reakcjach i duzych wysokosciach belek takie rozwiazanie konstrukcyjne nie jest wskazane i nalezy stosowac polaczenia kombinowane nitowano-spawane." oj p a) :":: 0 . jak to przykladowo przedstawiono na rys.:: . Wady wykonania spoin dztalajace jak karb stalowych konstr. to reakcje przeniosc innym elementem. 97 ./·mJ ~. a gdy ta jest zbyt dluga. Wplyw sztywnosci wanych Projcktowanle polaczen spa- Rys. nie obliczanego na zginanie. 79.•. 78d. Azeby uzyskac przeniesienie przez spoiny tylko reakcji bez utwicrdzenia belki. nie nalezy spawac belki na calym obwodzie.Polqczenie spawane daje utwierdzenie belki i moment podporowy Mu oraz zmniejszenie momentu przeslowego Mo. W kaz- . Q I I I I 6~l I b!O-. Gdy belka jest dolaczona do clcmentu wiotkiego. moze to wywolac jcgo odksztalcenie (rys. Uwzgl edniajac sztywnosc polaczen spawanych nalezy obliczac spoiny i Iaczone elcmenty na momenty utwierdzenia z uwzglednieniern wplywu tych moment6w na konstrukcje podporowa.

Przy szlifowaniu rnozna nawet dopuscic pewne poglebienie podciec (rys.dyrn wypadku nalezy szczeg6lowo badac przenoszenie sie sil i rozklad naprezen. W zlaczach doczolowych brak przetopu grani wywoluje bardzo duze spietrzenie napr ezen na krawedzi wciecia (rys. 7gb). Podobne spietrzcrrie wywoluje podtopienie materialu rodzimego na brzegu spoiny (rys. natomiast gl~bokosc podciecia i nie rna tak duzego znaczenia. W zaleznosci od promienia podciecia wsp6lczynnik zwiekszenia naprezen na krawedzi maze bye kilkakrotnie wiekszy ad 1. lecz daja ostre podciecia rna terialu. Prz--z zwiekszenie promienia podciecia mechanicznq obrobka. Podobne wplywy mega miec rown iez skupienia pecherzy gazowych lub rysy i pekniecia w spoinie. Takie ostre podciecia daja przede wszystkirn: brak przetopu grani spoiny oraz pod topicnic matcrialu rodzimego (rys. 79a). 80. 80 i 81). W konstrukcjach spawanych stosuje sie usuwanie glebokich podtopicn maierialu dodatkowym napawaniern lub szlifowaniem podciec. Do szlifowania uzywa sie alba sciernice 0 odpowiednio zaokraglonych kamieniach. tzn. Beda to takic wady wykonania. kt6re zmniejszajq nieznacznie przekr6j zl'lcza. albo frezy na gietkim wale. 79c). 79). im ostrzejsze jest podciecie. Szlifawanie koncow spain DB . Drugi rodzaj naglych zrnian przekroju obejrnuje pewne wady wykonania spoin 0 dzialaniu podobnyrn do dzialania karbu. im mniejszy bedzie promien podciecia r. Spietr-zeriie naprezen bedz'ie tym wieksze. przy tej sarnej glebokosci podciecia mozna znacznie zmniejszyc spietrzenie naprezen (rys. Rys.

Badania wytrzymalosci przeprowadzane na odpowiednich probkach (rys. 81.Rys. lecz rowniez prowadza do przestrzennego stanu naprezen. dkG/mm2 70 to o ~~~~~~~~-~~(.% to 20 Rys.2. Wplyw zrniany przekroju lose materialu 7* na wytrzyma- 99 . 82. Frezowanie podtopien Nagle zmiany przekroju nie tylko powodujq spietrzenie naprezen. jak to om6wiono w rozdz. 3. Przy przestrzennym stanie naprezen w materiale znikaja zdolnosci do odksztalcen plastycznych.

ze jednoczr-snio jcdnak znika granica plastycznosci i bardzo obniza sie . grl.w jakim stopniu nagle zmiany przekroju wplywanaprezen. Pudobny wplyw maja podciecia powstale wskutek podtopienia matcrialu lub braku przetopu w grani spoiny.1 i 3. Iiwld. H~) wyk azuja. W elernentach 0 obciazeniach stalych. Zcrwane pr6bki nie wykazuja odksztalcen plastycznych. j.epuja odksztalcenia plastyczne. ". Z wykresu wytrzyrnalosci widac..(·C'znego i przebicgu linii sit 4 Nngle zrn iany przekroju powodujq nier6wnomierny rozklad naprczeu i miciscowe ich spietrzenie. Szczeg61I Lic przv wykonywaniu konstrukcji pracujacych pod zmiennymi obci<!zeniami wymagana jest bardzo wysoka [akosc prac spawalniczvch.j. locz 0 podcieciach roznego ksztaltu i ostrosci wzrasta znaczni(' wytrzymalosc.iu clcment6w konstrukcyjnych.inych i wadliwego wykonania spoiny.!zcnia zewnetrzne wywoluia w elementach konstrukcyjnych sil y wr-wr ctrzno i naprezenia . Nicbezpieczenstwo podtopnien i spietrzenia naprezen I. Nil' we wszystkich przypadkach miejscowe spietrzenia naprezen mnju t.i niobezpieczne.2. Podciecia r6wnokgh' rln k iorunku dzialania sHy nie powoduja spietrzenia naprezen i n io s. gdy obciazenia dzialaja udarowo. z przyczyn omowionych w rozdziale 3. gdy rna terial ze wzgledu na zmiany wlasnosci plastycznych. nust.Jg1c zrniany przekroju sa szkodliwe wowczas.'Ynaprczcnia na krawedzi karb6w przekrocza granice plastycznosc.. gdy zajmuja pol()zl'nil' poprzeczne do kierunku dzialania sily. Nagl£' zm iany przekr oju wynikaia z wadliwych rczwiazan konstrukcy.\·ydlu/(·nic.ekrn. lecz poszerza sie strefa odksztalcen trwalych.·/.i<l na spietrzenie ()h(. Przy ocenie bledow wykonania i ustalania bledow dopuszczalnych nalezy kierowac sie ornowionyrn i wplywami tych blednw na wytrzymalosc polaczenia. Przy takich obciazen iach pokniccia i zerwania elernent6w nastepuja przy bar dzo maIych naprozenlach. ma ogranit'7OlW mozliwosci odksztalceit. N a lezy pamietac. Szczytowe naprezenia n io zwickszaja sie. r 11)0 .j(' hodzi wowczas. N. ze przy spawaniu (szczegolnie recznym) mega pow-rtac pcwne wady wykonania. Sily wcwnctrzne i wielkosc naprczen zaleza od ustrnju statycznego i pr'l.ik \V mate-r ialach bardzo kruchych.ak ie samo znaczenie. Miejsca pekniec maja przelorn nieodksztalcony. .Hi naprczen w przekroju zalazy od stopnia zmlsnnosci przekroj u p"p.. podobnic jak przy naprezeniach wlasnych w materiale 0 duzej plasty('znosci.i. W probkach 0 tej same] najmniejszej srudnicy. ". wszelkie nagle zrniany przekroju sa bardzo niebezpieczne. . Natomiast przy obciazeniach zmiennych i dynumiczriych.

jak na przyklad obciazenie ludzrni strop6w czy balkon6w. obciazenie sniegiem i parciem wiatru. nazywaja sie obciazeniami zmiennymi. Pierwszy rodzaj obciazen zmiennych. przyjmuje sie w obliczeniach jako obciazenia stale. Spietrzenia naprezen sa niebezpieczne przy obciazeniach zrnicnnych oraz dla materialu 0 male] plas tycznosci. albo gdy zmiany iobciazen nastepuja rzadko. Zlqcza zakladkowe i polaczenta spoinami pachwinowymi powodu ia zabur zenia w przebiegu Iinii sil i duza nierownornicr nosc w rozkladzie naprqzan. Zlacza doczolowe mala najlepszy przebieg linii sil i r6wnomierny rozklad naprezen. Natomiast obciazenia 0 duzej czestosci zmian sa obciazeniami zmiennymi. Usuniecie podciec materialu obrobka mechanicznq zwieksza wytrzymalosc polaczan spawanych. Wytrzymalosc polaczeri spawanych na obciazenia stale Przez obciazenie stale rozumie sie takze obciazenie zewnetrzne. dynamicznymi. 8. W polaczeniach spoinami pachwinowymi nastepuje mimosrodowe przenoszenie sil wskutek tego powstaja momenty zginajace. 9. Obciazeniern stalym jest wiec ciezar wlasny konstrukcji i elementow polaczonych z nia na stale. urzadzenia dajace nagle uderzenia itp. b) obciazenia. Wystepujace obciazcnia musza bye przeniesione przez konstrukcje.6. 3. przy czym w kazdym elemencie konstrukcyjnym i polaczeniach tych element6w naprezenia nie rnoga przekraczac pewnych okreslonych wielkosci (nazwanych bezpiecznymi). 7. kt6re zwiekszaja naprezenia. kt6rych wielkosc zmienia sie stopniowo w dluzszyrn okresie czasu. kt6rych wielkosci zmieniajq sie bardzo szybko w jednostce czasu i maja stale ten charakter jak na przyklad przejezdzajacy pojazd na moscie. Rozroznia sie dwa rodzaje obciazen zmiennych: a) obciazeriia.4. kt6re powoduja ostre podciecia matcr ialu. 12. strop6w i dachu. 10. Obciazenia zewnetrzne. kt6re pozostaje niezmienne w okresie uzytkowania konstrukcji. Polaczerria spawane maia duza sztywnosc i wywoluja utwierdzcnia Ia czonych element6w. 11. Naprezenie bez101 . ze wzgledu na mala cz~stosc zmian. nie zrownowazorie czesci wirujace lub wahajace urzadzen maszynowych. kt6re wystepuja tylko w pewnych okresach czasu. Wady wykoriania spoin. w moscie .ciezar konstrukcji i nawierzchni drogowej lub kolejowej itp. urzadzenia transportowe. Na przyklad w budynku obciazeniem stalym jest ciezar konstrukcji szkieletowej przenoszacej obciazenia powstajace wskutek wypelnienia scian. dzialaja jak karby wywolujace sllne spletrzenie napr ezen. nap6r cieczy w zbior nikach itp.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->