Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

zarówno na poziomie podstawowym. Podstawowym atutem e-booka jest to. że nie tylko podaje kryteria oceny. 2. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. a jakich błędów należy unikać. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. Pracy nie podpisujesz. jak je spełnić. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. Rozwiązaniem testu. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne. II. . Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. jak i rozszerzonym. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. ale zostaje ona zakodowana – tak. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu.© klp.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. jak i napisanie wypracowania. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. ale także pokazuje.

że posiadasz wiedzę na temat epoki.pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. skomentować. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich.© klp. Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej). jak i poezja. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. Może być cały tekst (np. 2. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. natomiast styl. do których temat się . który otrzymasz na arkuszu. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. że potrafisz utwór zinterpretować. powieści czy dramatów). W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. Może to być jeden tekst bądź dwa. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. w zależności od pisma). Powinieneś wykazać się. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). dramat. kompozycja. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. np. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. na rozszerzonym – 180 minut.

polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście. Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. Maturę zdasz. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów. jak i organizacji – jego warstwy językowej. czyli razem 50. kompozycja – spójność Twojego tekstu. rozszerzonej – 15) – chyba. że liczysz na amnestię . kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). porównania ich. . A. Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). język – Twoja poprawność językowa. za test z rozumienia tekstu 20. co daje razem 70 punktów. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. za test – 10.© klp.) 3. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei.pl 6 odwołuje. jak i rozszerzonym. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. to pamiętaj. styl – styl. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów. Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. którym się posłużysz. zapis – ortografia i interpunkcja.

gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. na ogół jasny.) – – – – V. spójna. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. w większości poprawne składnia. swobodny. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II. poprawne: słownictwo. poprawna fleksja. frazeologia.) IV. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia.) język w całej pracy komunikatywny. słownictwo i frazeologia (6 pkt.nieliczne błędy (3 pkt. frazeologia i fleksja (9 pkt.) .) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt. żywy. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy. spójna wewnętrznie.© klp.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). urozmaicona składnia. fleksja (12 pkt. wystarczająca leksyka (3 pkt. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt.) na ogół komunikatywny. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt.pl 7 I.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium.) język w całej pracy komunikatywny. słownikowych. poprawna interpunkcja .) – – III. słownictwo.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. poprawne: składnia. na ogół spójna (1 pkt.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. poprawna. urozmaicona leksyka (5 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. przejrzysta i logiczna. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. licznych błędów składniowych.

frazeologia i fleksja (5 pkt.) – – . poprawne: składnia.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu.© klp. kompozycji. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. stylu lub języka. swobodny. spójna wewnętrznie. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. wystarczająca leksyka (1 pkt. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). w większości poprawne składnia. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów. poprawna. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. poprawne: słownictwo. na ogół jasny. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. urozmaicona składnia. przejrzysta i logiczna. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. żywy. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. I.) język w całej pracy komunikatywny.) – III. spójna. poprawna fleksja. słownictwo. słownictwo i frazeologia (3 pkt. urozmaicona leksyka (2 pkt.) język w całej pracy komunikatywny. fleksja (8 pkt.) IV. frazeologia.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. B.

ale poprzeczka jest wyższa – za to samo.nieliczne błędy (2 pkt. posiłkując się jedynie tekstem. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). Owszem.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. przeczytaj te. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. III. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury. co na poziomie podstawowym. . W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. której nie czytali.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. najlepiej miej je wszystkie przeczytane. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt. na takich samych zasadach. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze.) V. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. dokładnych streszczeń. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst. słownikowych.© klp. Zauważ. za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. których nie czytałeś. że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. zdarza się. poprawna interpunkcja . że wiesz. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych.

Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. część III (scena w obozie rewolucji). czego możesz się spodziewać. to w tym roku go nie będzie. przy mogile powstańców. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. Juliusz Słowacki – wybór wierszy. kiedy zarówno na maturze próbnej. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii. nieomawiany w szkole. jak są skonstruowane tematy maturalne. 5 i 6. Wacław Potocki – wybór wierszy. Adam Mickiewicz Dziady cz. to nie będzie jej na normalnej. Daniel Naborowski – wybór wierszy. III. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). akt III sc. Adam Mickiewicz – wybór wierszy. 2. tekst niepopularny. Bolesław Prus Lalka. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). CKE zaś postanowiła inaczej. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. akt II.© klp. w zeszłym roku na maturze. Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. ● ● ● ● ● .pl 10 którego nie znasz. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. Hymn do miłości ojczyzny. Lektury na poziomie podstawowym 1. Nie łudź się jednak.

Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. w Auschwitzu. Bolesław Leśmian – wybór wierszy.. IV. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. Bitwa pod Grunwaldem). Henryk Sienkiewicz Potop. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie.. XIV. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. I). Julian Tuwim – wybór wierszy. Jan Kasprowicz – wybór wierszy. . Maria Konopnicka Mendel Gdański.© klp. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. X. Stefan Żeromski Przedwiośnie. Bolesław Prus Kamizelka. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Zbigniew Herbert – wybór wierszy.. U nas. Sławomir Mrożek Tango. VII. III. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. II. Stanisław Wyspiański Wesele. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. Jan Twardowski – wybór wierszy. Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. XII. Proszę państwa do gazu. Wisława Szymborska – wybór wierszy. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. Zofia Nałkowska Granica.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. Stanisław Barańczak – wybór wierszy. IX.

Albert Camus Dżuma. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. . 3. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. William Szekspir Makbet. Franz Kafka Proces. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. Molier Świętoszek. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk.© klp. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. co na poziomie podstawowym oraz: 1. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. rozmowa z Mefistofelesem). Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. Joseph Conrad Jądro ciemności.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni. Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. 2. Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. Juliusz Słowacki Kordian.

Interpretując podane fragmenty. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. komu. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza.). Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij.pl 13 4. Panie.. Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto.. ● . Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. Interpretując fragment Przedwiośnia. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei.© klp. na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas.

Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych..© klp.. ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach. z których pochodzą fragmenty. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów.) .pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. porównaj postawę Kordiana i Męża.. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu. To chory kąt. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa.. (. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Zinterpretuj podany fragment. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. ● Matura próbna – grudzień 2005: .analizując fragment.

określ. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. ● . czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści. Kłótnia u Borynów. w której bohaterowie zostali umieszczeni. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. który znasz z Kordiana. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. Przedstaw temat. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską.© klp. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. Dwa modele rodziny. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury.

● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. Owidiusz Metamorfozy (fragm.© klp. . Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. Ucztowanie jako motyw literacki. Rozważ. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza. Dwie lekcje łaciny. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie.pl 16 5. Baśń o Narcyzie). Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury.

porównaj sposoby przedstawienia Boga. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. ● . Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Audena Musée des Beaux Arts. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego. świata i człowieka.© klp. odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica. H. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. Jednostka w świecie ograniczeń. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu.

że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas.© klp. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. żebyś dobrze go wykorzystał. ale powinieneś także wiedzieć. ● IV. które masz przed sobą i wybierz ten. ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. równie trudno z lektury. Jest to wiedza potrzebna. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. jak należy zastosować ją w praktyce. Pamiętaj. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. 1. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. która w ogóle Cię nie interesuje. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). Zastanów się. czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. który najbardziej Ci odpowiada. Ważne jest. .

Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. które dostałeś w temacie. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. sprawdź. Zawsze nakierowują interpretację.pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! .). czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. być spójny. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. wiedza z epoki itd. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). którą masz stworzyć. rozwinięcie i zakończenie. Jeśli będziesz miał wątpliwości. jest już zawarte w temacie – ważne jest. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Najpierw zaznacz w nim te miejsca.© klp. zwracając baczną uwagę na błędy. Krok 5: Napisz wypracowanie. które zamieściłeś w notatkach i w planie. posłuż się słownikiem. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. podzielony na trzy części: wstęp. 2. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. To. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. na pewne tory. z którego pochodzi fragment. całość tekstu. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst.

© klp. Szczegółowe polecenia. O poznawaniu.. koncepcję .. np... zadania.. np.... zanalizuj .. Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów.: interpretując ... który masz przed sobą... zaprezentuj . zamieszczonych w rozdziale III.. który masz w wypracowaniu poruszyć – np. Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu..: Kłótnia u Borynów. zwróć uwagę na . Zauważ. rozważ . Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego... analizując . Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań.. czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym. Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. Carska Rosja i jej stolica.pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. jest więc bardzo ważne. które przed Tobą stoją.. na czym polega .... a które masz zawarte w temacie.. zinterpretuj podany fragment rozważ. przedstaw temat. 2. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu... określ przyczyny . że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. które stawia przed Tobą komisja... określ. na czym polega istota .. charakteryzując . Wnioski z analizy odnieś do . odwołując się do . powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat.: .

Ucztowanie jako motyw literacki.. określ. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B. ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ . połączona z odniesieniem się do większych całości (np.© klp. porównaj sposoby przedstawienia Boga.. który masz przed sobą (np..pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . wyłącznie analiza tekstu... ? jaki obraz .. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira.. cyklu utworów czy całej powieści) – np. analiza porównawcza. Stwórca i jego dzieło. Jaki może być to zakres? ● 3. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. wyłania się z . Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów.

Edypa. ale może być to także Hajmon. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. połączyć z innymi wydarzeniami. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: . na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Aby dobrze zanalizować scenę. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. przedstawiającego scenę kłótni. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony.© klp. które poprzedziły kłótnię. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Antygodny. określ. Eurydyka) z tragizmem Makbeta.

Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. co to znaczy i podać na to argumenty. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu. jakich środków używają. jak obaj autorzy mówią o miłości. jak przeprowadzana jest krytyka.wyjaśnić. a co inne. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Powinieneś odnieść się do tezy. zawarte w utworach. Musisz także zanalizować. W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. jakich środków używa autor. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” .pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka.© klp. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. ● ● . Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. co w tych obrazach jest podobne.

powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. to może przyznać Ci punkt. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Nie taki ten klucz straszny. jak wybrana przez autora forma. które w wypracowaniu znaleźć się muszą. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. często oburzali się zarówno nauczyciele. choć nie ma ich w kluczu. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. . Aby to pokazać. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. które mogą się w nim znaleźć. Dobrą wiadomością jest to.© klp. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. co znajdą w kluczu odpowiedzi. aby wskazać techniki. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. jak i uczniowie.. ale podaje pewien zakres zagadnień. jaką jest esej. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać.. Głównym argumentem było to. Rozważ. ● 3. którzy są zobowiązani do „zgadywania”. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści.

wykrzyknienia itp. np. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. 4. trwonienie majątków. nie konkretnych osób).: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada.). kontrasty. puste życie. korzystanie z cudzej pracy. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. ironia. beztroskie. elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. rozpusta. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. 3. stypizowanie bohaterów (krytyka wad. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). oszustwo. wyolbrzymienie (przerysowanie. odrzucenie wartości cnoty i honoru). Krytykowane wady Polaków. pogoń za cudzoziemską modą. brak szacunku dla przodków.© klp. pytania. inne sposoby. pijaństwo. np.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.” Palinodia 1.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie. nagromadzenie) opisywanych wad. .

własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. podaje tylko przykłady. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. które wyznacza temat jest przedstawienie. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje).) . . inne środki masz prawo zauważyć różne.© klp. po 1 punkcie za każdą wadę. Zauważ. na poziomie podstawowym konieczna.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem. Klucz nie mówi. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. także tylko na temat. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. jeśli zakłada ją temat.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. jakie muszą to być konkretnie wady. komu. filozofii. sztuki itd. Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór.

że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. . Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. W przypadku tego tematu uzasadnione. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. Powinieneś o tym napisać. że sam Prus twierdził.© klp. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki). odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury.

Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. ● ● konteksty zbyt szerokie. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. komu.© klp. Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. prądach literackich. własne. epokach). ale nie są ściśle z nim związane. takie. C. związany genetycznie z muzyką. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. jakich. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. . niezwiązane z tematem (np. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. obszerne refleksje. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. informacje o autorach. komu. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. jakich. że powinieneś zbadać środki. zdania niezwiązane w ogóle z tematem.

to niezwiązane z tematem. Elementy ukształtowania językowego . Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. Można sądzić. najlepsze. Trzeba szerzyć dobro na świecie. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. nie jest analizą. wręcz wrogo. porządek. a więc o wiele później niż Tren X. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. a nawet wieków nie zawsze udawało się . prawość. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Nie przegra osoba pewna siebie. co niestety na przestrzeni lat. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Musimy korzystać dobrodziejstw. tzn. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. Należy chronić to co jest dobre. mowy. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej.© klp. które podarował na Bóg. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. Są uparci. z rozumu. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Przemyślenia nie dość. po to byśmy nie byli bestiami. co pisze. potworami. ale to. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. kulturalne zachowanie. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem. że swoimi bliskimi.

© klp. Nie jest to błąd. Jak rozpocząć. które przekazuje utwór. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. podając konkretne fakty. skierowany do zmarłej córki. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. jak zakończyć pracę? A. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. jak wymaga tego temat. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty. 3 punkty za rozwinięcie. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. ale powiązane ze sobą tematycznie. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. 4.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. . dobrze dobranym cytatem itd. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. ale nie został pokazany ich związek z treściami.

bawidamek Starski. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. który nie ze swojej winy ją utracił. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Prezesowa. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. do której należą. motywy. który przez miłość przegrał swoje życie. Dlaczego? . osobistych historii. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. wprowadzający bohaterów. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. Szuman. poglądów i klasy społecznej. B. związany z tematem. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. „Palinodia”. Wokulski – człowiek. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. o których będzie mowa. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. która nigdy nie doświadczyła miłości.© klp. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów.

jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: .pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. W skali 25 punktów. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). za niepełne – 2. społeczne. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. fizjologiczne itp. do czego doszedłeś. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. kulturowe. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. co dobrze wpisuje się w zamiar autora. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. który nazywa się „Podsumowanie”. Zakończenie bardzo rozbudowane. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. za próbę podsumowania – 1.© klp. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. która nigdy nie doświadczywszy miłości. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. pełne. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne.

Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. Odwołanie się do tematu. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. nie dostrzegając zalet. wyolbrzymia ich wady. wymienienie konkretnych wad. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane.© klp. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. głupotę. demoralizację. określony przez samego Prusa. Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. Zwrócenie uwagi na to. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. Zakończenie na 4 punkty. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. ● ● . że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania.

jego spójność.© klp. ● ● ● ● . np. którą się odznaczała. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości.. np. np. ortografię i interpunkcję. np. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym. Wysłałem ci list na adres. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. żeby unikać błędów językowych. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. styl. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. Bohaterka opowiadania. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów.. a niezwykle piękna. a 35% na poziomie rozszerzonym. np. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło).. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi).pl 34 5.. niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. którym się posłużysz. np. Odrabiając lekcje. Nie tylko treść. mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. niewłaściwe użycie przyimków. rządu lub przynależności. W porównaniu do innych krajów. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. Była to osoba dobra. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu.

uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. np. rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. interpretacji) i zakończenia (podsumowania. np. za język nie dostaniesz nic. jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. które chcesz przedstawić.. niepoprawne zapożyczenia. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. np. (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). Czwarta i piąta strofa ukazuje. B. a nie popełnisz innych błędów. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. lecz schematyczna. 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. Była wierna mężowi zarówno przed.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. Treści. na rozszerzonym – 8. . Jeśli składnia będzie poprawna. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość). zebrania wniosków).. do czego chcesz dojść. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu). pisząc swoje wypracowanie. na rozszerzonym – 5. np. jak i poj ego zdradzie. niezgodnie z ich znaczeniem. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści. Jeśli błędów będzie tak dużo.© klp.

oddające logikę Twojego wywodu. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych. elipsa . w rzeczywistości. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. Zacznę od sprawy. jednak.. trzecie). kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama. a nie chcemy się powtórzyć. wreszcie.. gdzie mógłby pojawić się zaimek.. np.. powietrze. że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków. że . chociaż. Z kolei przejdę do zagadnienia. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. aby w jego ciało wlać duszę. ponieważ. Z jednej strony . jest także wieloznaczny.. a z drugiej strony .. Po pierwsze (drugie. za to.. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania. Kolejny przykład. duszę. słownictwa pseudonaukowego.. mimo to. z drugiej strony. przy pomocy różnych środków spajających. Ostatni z żywiołów. Styl – jaki być powinien Co zrobić. Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową.© klp. że substancją świata są właśnie cztery żywioły... wyrazy spajające. ale.pominięcie pewnego słowa w miejscu. bieg Twoich myśli. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. . w istocie. które uwydatniają organizację tekstu. np... Z kolei przejdę do. w pełni zrozumiały dla czytającego.. I ostatni problem.pl 36 ● Stosuj podział na akapity. np.. w gruncie rzeczy.. np. natomiast... toteż.. tymczasem... Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je.. Na zakończenie . widocznie. ● ● ● C.... żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny. to. jeśli... żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. tak więc. To oni są autorami poglądu. sformułowania. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka.. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to.. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników. Pokazałam... całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo.

trudno udzielać jakichś rad. ogólnie bardzo źle. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci. Z jej treści wynika. Wokulski czynił starania. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę.pl 37 pseudowytwornego. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. wszystko sprawdź dwa razy. . nieudanych metafor. że należy korzystać z życia. Uważaj po prostu na błędy. „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. np. „Czas ucieka jako woda. np. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). ● zwięzłe – unikaj sformułowań. D. Nic nie można zabrać ze sobą.(…). Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci. a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”.© klp. takie jak np. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. które nie wnoszą żadnej treści.” Każdy był kiedyś piękny i młody. żadnych rzeczy. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. zajrzyj do słownika ortograficznego. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe.

to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. gdy temat to zakłada. ● ● ● ● ● ● ● . Staraj się nie odbiegać od planu. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. ó/u. Napisz pracę odpowiednio długą. zależnie od zakresu tematu. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. Nie łudź się. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. Jeśli praca będzie krótsza. Nie przytaczaj w pracy myśli. Jeśli wiesz.© klp. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. -ji i inne. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. Pamiętaj. na dwie strony (ok. -ii. podawaj cytaty. rz/ż. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. że masz do dyspozycji słowniki. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. Sporządź plan pracy. że sam tekst wystarczy. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. dbając o kompozycję.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. ale także na jego formę. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. szczególnie. 250 słów). 6.

wiele osób (podmiot . w zależności od tematu. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. Jest on ważny. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”.© klp. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. jaki jest jego główny temat. zastanów się. ale najprostsze elementy analizy są także ważne.pl 39 V. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. Pewne zasady ogólne można jednak sformułować. Może to być jedna osoba. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. nazwę dla całości utworu. Zwróć także uwagę na tytuł. fragmentu prozy bądź dramatu. jaką pełni w nim funkcję. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować. Może wskazywać na temat. Postaram się teraz pokazać Ci. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. teraz przyszła pora na konkrety. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. 1. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. pokazać.

czas. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. okoliczności? Może jego stan ducha. Sprawdź. Może da się określić miejsce. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. Jeśli nie. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz.© klp. jest to liryka pośrednia. ale raczej. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. sprawdź jednak. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . b) W jakiej sytuacji? Określ. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). Jeśli tak. Bywa. że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. w którym mówi. Adresat wiersza bywa często nieokreślony.pl 40 zbiorowy). zaimków osobowych.

estetyczne i inne. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. określenie budowy wiersza. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. czy nie ma czegoś szczególnego – np. tren. historycznoliterackie.) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. warto napisać. podsumuj. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. sonet czy oda. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. jeśli jest to np. jak gatunek ten zrealizował autor. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. Warto go podać. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. o czym do tej pory mówiłeś. . 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. ale sprawdź. które znajdziesz w utworze: kulturowe. zwróć uwagę na różne odniesienia. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. Powiąż je z całą interpretacją.© klp. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. nazwanie środków stylistycznych itd. filozoficzne.

© klp. boś pochwały godny. [. lecz było wesoło. Oswoiłyście cnotę. Cóż wstyd? . a podchlebiać wolę. czyń krok pierwszy..] Ciesz się. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. ale z dobrej sławy korzystaczu. nie złodziej. . Nie rozpustny.. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp. a co niegdyś dzika. Nie szalbierzu.. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. prawda. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. rządów. Pietrze. lecz dzielny umysłów badaczu. Oszukać to kunszt doskonały. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka. więc winne odbieraj pochwały. Tyś mistrz w kunszcie.. Płci piękna. Pawle. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. zamożny. Na złe szczerość wychodzi. lecz sprawny. Więc już łajać przestanę. Nie zdrajco.Marność znikła. ozdobny i sławny. Dobrym kunsztem urosłeś. bezpiecznie. Pietrze. Ciesz się. Świat poprawiać . Przestańmy. prawda w oczy kole.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. [.zuchwałe rzemiosło.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła.

. marnotrawce.. Bierzcie. [.© klp. Kiedym ganił. Trunek troski goi. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu. taiłem ganionych nazwiska. Niech się śmieją do woli... Co spasłe głodem ojców...pl 43 Wróćcie się. pszenicy. a ja pióro kruszę. tapiser na meblach zarobił. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy. Płużne te bydlęta Orzą. Dobrej chwile dawce. Stąd hojne panięta. prawda. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV. niech będą jawni. dobre wieki. co wam należy. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. Zgoła pięknie z nim było. Źle z skąpymi wszędzie.] Lecz nie dosyć przeprosić. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi. Trunek serca orzeźwia. Niechże sądzi potomność. chwałę. Nie miał. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. kto inny zbiera...] Stracił Tomasz majętność.] Przecież się czasem zdadzą. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska.. Chwalę. nie dosyć odwołać. [. ale miał karczochy... na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą. Rumieniec?. [.

Powinieneś odnieść się do tezy. aby powróciły czasy saskie. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. trwonią swoje majątki. kiedy nie interesowano się ojczyzną.wyjaśnić.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej. żyją z tego. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. Kobiety nie mają wstydu i honoru. Zrozumiałe jest. Polacy są niegospodarni. zdrada. rozpusta. Musisz także zanalizować. złodziejstwo. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną.© klp. a czas spędzano na pijatykach. będzie tylko chwalił. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. usprawiedliwiają swoje postępowanie. jak przeprowadzana jest krytyka. Polacy chcą. Nie troszczą się więc o swój kraj. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. co to znaczy i podać na to argumenty. jeszcze bardziej podkreśla ich wady. a co inne. ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. co w tych obrazach jest podobne. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. czego ich ojcowie się dorobili. ● ● ● ● ● . że rezygnuje z krytyki. jakich środków używa autor.

© klp. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. „Pawle”). Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. prawda. dobry. nieposzanowanie przodków.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. zawiść. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. brak patriotyzmu i troski o kraj. Podobnie czyni w dalszej części utworu. ograniczenie światopoglądowe. Żona modna – marnotrawienie majątków. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. a tak naprawdę je wzmacnia. komizm słowny (np. zazdrość. „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). wykrzyknienia (np. ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. pytania retoryczne (np. odchodzenie od religii. mądry. „Zacny wstydzie!”. pszenicy. Adresat satyry Do króla – król oczytany. a tak naprawdę wady Polaków. „Cóż wstyd?”. kiedy podaje zadeklarowane zalety. dbający o kulturę. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób. źle rozumiana szlachecka równość. „Cóż honor?”). wymienionych z imienia. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. Jest to oczywiście pozorne. nieuctwo. . Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. 2. „nie miał. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. ale miał karczochy”).

. Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. Zobacz.. na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści.. którą przedstawia fragment. Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie.. 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu. scharakteryzuj stosunek bohaterów do ... do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc).© klp.. do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej). jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny. porównaj obraz . Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z .. Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? ..pl 46 3. wyjaśnij symbolikę . Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji. wyjaśnij. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie. wzywająca do ratowania ojczyzny.. Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę.. 2.

jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi.. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów.. na swój nowo wykończony sklep. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego. a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. jakby namyślając się. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo. dokąd iść. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo. (. przed którym już zatrzymywali się ludzie.pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów..analizując fragment. Zastanów się.) .© klp. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. Pamiętaj.. . zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu.

mieli także na celu zdrowie. Błyszczą przez mgnienie oka. „Trzeba spojrzeć. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach. Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. bezpieczeństwo.. którzy je budowali z wielką pracą. „Cóż.pl 48 „Dziwna rzecz... i o tych kilkudziesięciu.. sklepy. dokąd chce. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. i o tych tysiącach.. I gdzie oni są?. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. że jest jedną z plew.© klp. jak te oto ściany..) Stanął i patrzył. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. „Szczególna rzecz – mówił... jaki zrobisz ludziom. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. a wewnętrzna pustka straszliwą.” (. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?. a może zabawy i pieszczoty. ... „A zawód. I cóż ma z trudu swego człowiek?..) Na Karowej odetchnął. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują.. „Sklep odstąpię. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie. bulwary?.. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy. i to nazywa się życiem. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami. Zdawało mu się. – Postoją jakiś czas. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków..)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym. o tych setkach. Może nawet ten sam. które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie... że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. którym już daje zajęcie. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. że idzie tam. – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?. zarośnięte zielskiem i odrapane. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień.. Zostały po nich spękane mury. aby zgasnąć na całą wieczność.. – myślał. a potem będą walić się. (. aleje. majątek. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie.. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł.. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków. (. Ludzie.

rzemieślników.. . a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. dziki kąt. (.. ciemnozielonej i pomarańczowej. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami.. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją.) „Nic. gdzie?.. że ten płat ziemi nadrzecznej. Gdziem ja to czytał. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą.© klp.” I rozważał pełen goryczy. naprzód i w tył powychylane ściany. drudzy z rozpusty. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. Znikomość – jego dzieła gońcem. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego.. ażeby karmić niedołęgów. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych. Mniejsza o to. które wszczął pod słońcem?. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. Uderzyło go podobieństwo do drabiny. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. krzeseł na trzech nogach. bo wszystko sprzysięgło się. nic!. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. Szedł. Praca odejmuje sobie od ust. z dachami porosłymi mchem. A żywot jego mgnieniem powiek. której jeden bok stanowi ulica Dobra.. – To chory kąt. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku.pl 49 I z prac tych. zacząwszy od kuchcików. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. kanap z wydartym siedzeniem.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. których największą zaletą jest wczesna śmierć..” – powtarzał tułając się po uliczkach. przekupek. które niedawno podawał gościom. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami.. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. drzwi zabite gwoździami. zasypany śmieciem z całego miasta. Jedni giną z niedostatku.

© klp. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. Czekanowskich. Tam mógł pracować. • • • • Narracja: 3-osobowa. z pracy Minclów.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. Wrócił do kraju prawie uczonym. zna za to myśli bohatera. a znowu zbliżył się do książek. że się sprzedał i żyje na łasce żony. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. a wtedy zawołano. narrator nie jest wszechwiedzący. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. Dybowskich. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. zakrzyczano go i odesłano do handlu. Traf zdarzył. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. Nastrój Wokulskiego. jakby był widziany oczyma Wokulskiego.. zachowanie bohatera: • • . gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu.. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich.

Myśli nawet o tym. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”). idzie zupełnie bez celu. brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”. żeby zgasnąć na całą wieczność”). który przytacza Wokulski).© klp. Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”). brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę. • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . Nie interesują go teraz interesy. Rozdrażnienie. których zatrudnia. rozgoryczeniem bohatera. Jego obraz jest jednak subiektywny. podyktowany doświadczeniami życiowymi. które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). brak wiary w postęp. brak działania.. zmęczenie. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa.pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. Czuje wstręt do życia. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. sklep („Dziwna rzecz. nie ma żadnego planu spaceru. Nie obchodzą go ludzie. jak mnie to wszystko mało obchodzi”). Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. wzburzony.

Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. W monologu możesz poznać myśli bohatera. można odnieść także o dramatu. Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. najrzadziej też pojawia się na maturze. obawa przed ryzykiem. demoralizacja. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. którym się powiodło. Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. Lud – ogromna bieda. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. pełne kontrastów. niechęć wobec tych. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”.© klp. pogarda dla innych. brak możliwości zmiany sytuacji. • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny. życie ponad stan. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). 3. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. bierna zgoda na zły los. Większość wskazówek interpretacyjnych. niezaradność i lenistwo. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. Mieszczaństwo – bierność. że są ważne. zamknięcie. egoizm (dbanie tylko o siebie). .

. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. spada Na własną naszą głowę. określ. Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. którą dajem. Jeśli jest to tragedia antyczna. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa. i wasalem. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski.© klp. SCENA VII MAKBET Jeśli to. widoczne w tekście. O przyszłe życie bym nie stał. na tej doczesnej mieliźnie. Krwawa nauka. stać się musi. co się ma stać. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I.

powietrznych rumakach. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. to jest Ambicja. Jeden. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. co więcej. Że cnoty jego.lecz jestem. jak anioły nieba. Spada po drugiej stronie.© klp. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. I litość. by wiatr łzy osuszył. I gospodarzem jego. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. A potem.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. która przeskakując siebie. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność.

u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. Na wszystkom gotów.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. co sam uznajesz Ozdobą życia. trwożnie patrzeć na to. w przysłowiu gminnym. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to.© klp. LADY MAKBET I jakiż . Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz. co jest godne męża. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. MAKBET Przestań. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. sławę. Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. Kto więcej waży. proszę. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. Żeby ospale. nie jest nim.

Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę. gdybym była Zobowiązała się do tego czynu.© klp. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). czym byłeś. ten stróż mózgu. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. jak to słodko kochać dziecię.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. O tyle więcej byłbyś nim. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych. Jak ty do tego. jak trupy Spoczywać będą. A nie chybimy. Które się karmi. Gdy snem zwierzęcym ujęci. Że się ich pamięć. na którą spadnie cała wina . Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. Teraz się jedno i drugie nastręcza. I roztrzaskała czaszkę. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem. wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. w parę A władz siedlisko zamieni w alembik.

Aż do ostatniej głoski czasokresu.pl 57 Naszego mordu? [. Wychodzą [.. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro.] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.] AKT V. Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później. czas ten prędko minął. Jakby był żywy.... Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem.© klp. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. .

Później następuje rozmowa z żoną. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir. • • . Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. Zgaśnij. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. chce. Antygodny. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. a nic nie znaczącą. Nędznym aktorem. Głośną. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni.powieścią idioty. ale może być to także Hajmon. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. plany zabicia króla. Edypa.© klp. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. wrzaskliwą. Makbet.

4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. . że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. osamotnienie. obojętność wobec śmierci żony. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. poczucie bezsensu życia. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. to ona motywuje go do morderstwa. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. To. to tak się na pewno stanie. 2. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. nienawiść. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. Upór. lecz fatum. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. nie wchodzić na złą drogę. Makbet odróżnia dobro od zła. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet.© klp. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. strach. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. mężności.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. sprowokowanie go do zbrodni. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. jaką drogą chce pójść.

interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. . żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. takie. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. nietuzinkowe. zawierające aluzje. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. Są to często teksty bogatsze w treści. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony. lubisz literaturę.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. nawiązania. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe.© klp. VI. kultury. mniej jednoznaczne. że z własnej woli. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. jeśli jesteś uczniem oczytanym. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. sztuki.

Śpią. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. posługując się aparatem teoretycznoliterackim. dramat. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. Wszystko. Perspektywy były mgliste. wygładzałem.© klp. Nic ja im już nie pomogę. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy. z uschłych wieńców. jak tworzywo literackie. fragment prozy). co się we mnie ostatnio gotowało. Wiedziałem. współgra z treściami. które chce przekazać autor tekstu. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest.wiało wielkim spokojem. nic oni mnie nie pomogą. że to nie na długo. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż.pl 61 2. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. . była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym. Pamiętaj o tym. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce.wygładzało się. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. co falowało. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz. na które trzeba zwrócić uwagę. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. Stałem sobie nad . ale niebo bezchmurne i niebieskie. jakimi porośnięty był cmentarz . ze wspaniałych. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. Pochylałem się ku ziemi. Wzdłuż drogi. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. nic ich nie obchodzą ani ja. jakim jest język. którą przeszedłem. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. jakie tylko u nas w jesieni bywa. ale jednocześnie wyprostowywałem się.. O elementach analizy. co niepokoiło .moimi” grobami.

Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. Z kartofliska. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. która stała nad grobem. sucha już w tej chwili trawa.pl 62 Naokoło było cicho. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. usłyszałem jakiś szelest.© klp. już bez pęku trawy. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). jeszcze chwileczkę postała. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. chciałem. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. wściekłość. stanęła słupka i spojrzała na mnie. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. wyrwała go. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. Uczyniła to pyskiem. Ponieważ stałem nieruchomo. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. a potem zwróciła się do mnie. ale powszedni. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. takiej. . wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. oczyściła korzonki z piasku. Tak to się powtarzało może z pięć razy. Na tym kancie rosła obfita. z której zlazła. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. wszystko tu było zakończone. które rozciągało się za cmentarzem. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. powąchała trawę. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . sprasowanego kształtu. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. Aby nie szastał się we mnie gniew. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. podkopała nowy pęk trawy. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło. Z sosny. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek.zsuwała się wiewiórka. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. Ludzie byli przy pracy. Cicho tu było całkowicie. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. i zajęła się swoimi sprawami. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. że to jest nieważne. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. zdecydowała. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

. Miłość była bez winy.] Oto przy tym strumieniu. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny.pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. Ręka rękę ściskała. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś. Justyno! (Franciszek Karpiński. Poezje wybrane. Usta nam się złączyły. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV . Ciebie nie masz.. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny. drzewa zostały. nie szydził. Oczy w oczy patrzyły. Oto przy tej jabłoni. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. Dusza z duszą gadała [.© klp.

przy wieczornym chłodzie. za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia. (płacze) [. To ona?. Odtąd wszystkich spraw moich. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu.] (z żalem) . w jesieni. Wszystko było jak dawniej . odtąd dla niej tylko.. Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem.. Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance. chęci.. A dziś!. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. pstrąga z kraśną cętką. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło.. na wzgórku. myśli panią.© klp.pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. Ach. Tutaj..] Byłem i w ogrodzie. Którą wtenczas widziałem. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia...]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki. którą widzę co dnia. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie. Z tych zdrojów. ach! com uczuł w tobie! [. Pod tęż porę.. jakiś szmer u wniścia. przez nią. Tum poznał... tum pożegnał!.. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. Russa czytaliśmy razem. Też same cieniowane chmurami niebiosa. o niej.. stojąc przy mnie. jagody.

.. Sam przyprawiłem jady. Postawą sobie bliscy... (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej.. Ten sam powab we wszystkim.. gorszą niżeli!..] Pójdę tylko spojrzeć na nią.. [. [.. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie. choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!. jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła. Bóg osnuł przyszłe węzły.. i łezka boleści. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie... Równi. Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie... Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu. jednostajni wiekiem.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi.pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu. od których szaleję! [.] Niech ją sumienia sztylety ranią! [. Może spojrzysz ukradkiem..© klp.] O. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli. A duszę gorszą masz.. toż samo niechcenie. Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła..

ani łzy nie proszę! [. moja luba.. tu stoi! Płacze nade mną. Zapomnij!.. luba.. (z wściekłością) I twego!... jesteś woli swojej panią. i rozkosze. wszystko. on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój. o nic. o nic przed nikim nie umiałem żebrać. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły. on się nic nie boi! Czego żałujesz. jak dziecko szczęścia... twój Gustaw umiera! [.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy..] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się. co chcesz. Warszawa 1955) .] (pauza) Ach. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz.] (przebija się) (Adam Mickiewicz.. żałosne pisklę!. wszystko niebiosa wydarły. wszak tu.. wrzasku niewieści! Będęż. i świat. Wszakże ją widzę.© klp... ja zapomnę! [.. precz. umierając szlochał? Wszystko mi.. o... stój. Dzieła. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię. Zostawię życie...

Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. jak obaj autorzy mówią o miłości. gatunek: pieśń pasterska. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. miłość nie tylko erotyczna. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków. poetyka sentymentalizmu. Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. powtórzeniach. stylizowany na pasterski.. liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). Justyno!. • 2. zawarte w utworach. przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. erotyczna. „Niebo świadek jedyny!”).. pytania retoryczne („Wieleż razy [. miłość czuła. regularnych rymach. jakich środków używają. która wyraża się w: podziale na strofy.© klp. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza.pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej...”). melodyjność. prosty język. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • .

miłość jest gwałtowna. biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. liczne wykrzyknienia. nawet śmierć.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. emocjonalna. np.© klp. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). co do tej pory zostało powiedziane. hiperbole. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. prowadząca do samobójstwa. obrazuje zmiany. a potem porównać sposób obrazowania. natura odgrywa ważną rolę. . księżyc. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. gwiazdy. pełna żalu. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). jest ona zakorzeniona w człowieku. miłości tej nie da wyplenić. • • • 2. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. jakie zachodzą między kochankami. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. kontrasty. altana. listek jako pamiątka. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. miłość nieszczęśliwa. miłość nieszczęśliwa. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. wykorzystanie typowych motywów. tęsknoty za ukochaną.

(matura próbna. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. interpunkcyjny... styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. 1. ortograficzny. że wielki świat jest wyższym światem. leksykalny. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków.. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu.). pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka.) zjawia się . frazeologiczny. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. Miłość bowiem (. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy. potem przyznaną liczbę punktów. Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja.. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. panna Izabela dowiedziała się powoli.pl 72 VI. rzeczowy). że dobry Bóg. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. połączone węzłem sakramentu.© klp. dobrym ułożeniem i pięknością. że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku. Bardzo też możliwym. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami.

myślała o nim i. którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie. (..) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków. jakie jest.. rozumiejąc.. gdyby. a nawet sensu.. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może. że małżeństwo trzeba przyjąć takim. (. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (.) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska.. Zdawało mu się. wiara. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci. pragnienia i nadzieje. a w końcu mimowolne pójście do teatru.. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała. bez którego życie nie miałoby stylu. miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek..) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. najdziwniejsza.. nie zobaczył panny Izabeli. Tak było dawniej i było dobrze. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu.. Służba w sklepie kolonialnym.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie.).....).... że stała się ona jakimś mistycznym punktem.. Przypatrywała mu się całymi godzinami. nareszcie miłość idealna. (. pod tym wszakże warunkiem.. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina.). że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (. aby przyszły towarzysz – podobał się jej. Fragment II Wokulski (...) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła.. uniwersytet.pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza. (. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?.. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia..© klp.. Była już zdecydowana wyjść za mąż. A (.. o jakiej słyszano. ogniskiem. znalazłszy się raz w teatrze. kto wie.. „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (.) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi. który na niej zrobił tak silne wrażenie.).). według zgodnej opinii wszystkich matron. w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. ożenienie się z wdową po Minclu. a mąż z powagą asystować jej w świecie. że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki .. Dziś zapomniano o tym i jest źle (.. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.). w półrzeczywistych marzeniach. Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament. Syberia. Czuł (. nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (.

pl 74 i etapy.. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i.).. – Więc zrobiłem. najgorszej (. To nie jest poetyczny związek dwu dusz. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne. ale zwykłą. Po pierwszej czeka cię sto innych.... – Zrób szóste – odpowiedział doktór (.. – Trzy wyrazy. Przez pewien czas obaj milczeli.© klp. (. Żeń się. że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski. No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość. można było radzić się serca... – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit.) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę. a cztery głupstwa...... to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (.. który wysadził drzwi i uratował mnie..) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się. nie pożądając jej? – Naturalnie. – Znawcy mówią. przystępując do niego. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem.) Starski (.. jedyny to ratunek na twoją chorobę. com mógł: trułem się chloroformem. w którym człowiekowi wydaje się. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. (...) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem.) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości... (... ale po setnej pierwszej – już nic.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można.) Niekiedy zdawało mu się..).. – powtórzył Wokulski. kochać kobietę w sposób idealny.). uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (. (.. ażeby...) – i ożeń się..) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (.) mówił z miną znudzoną. Fragment III (. ... – Nieprawda. (. Jest to jedna z masek.. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu. (.

1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób).. nawet idealna miłość. lecz każdy z nas wie. sztuka. Tymczasem moja czcigodna babka. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek. napędowym sytuacji w tym utworze. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (. z której wyrasta wolność osobista.) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości. co prawda usiłowanie.) Starski (.) uśmiechał się na pół drwiąco... W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. i – co składn. nauka..). dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego. tu obecna. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety.) (. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole. Jest składn.. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę. . Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów.. – Ach.. składn. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie. Uważa ona. lecz składn. (. To ona (miłość) sprawia. (. że jest to mierzwa. (Bolesław Prus. leksyk.. się ciekawa... – To gwałt zadany najświętszym uczuciom. Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. składn.© klp.. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć..) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi.pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką. składn.. Lalka. że składn.. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl...) Wypielęgnowały ją klasy majętne. na pół smutnie. (. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów. dzięki czemu książka staje fraz. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem.

składn. leksyk. ort..pl 76 „prawdziwą miłość”)... że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. że ludzie żenią się dla sprawy. źle rozumie pojęcia małżeństwa. styl. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). składn. Poprzez złe zrozumienie miłości.styl. rzecz. Chciał kochać idealnie. Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). fraz. składn.© klp.. składn. Sądzi on. „nigdy nie była zakochaną”. składn. poczucie wyższości nad innymi. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”.. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. składn. Miłość jest dla niego porażką. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. składn. lecz ona lekceważyła go. fraz. składn.. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. styl. składn. ort. interesu.. Robił wszystko. Pragnoł dać jej wszystko. styl. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. Otóż nie wystarcza. Niezwykła próżność i samozachwyt. styl.int styl. status i pieniądze sprawiają. leksyk. ort. rzecz. pieniędzy. To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. ślepa bezgraniczna. Jest to szaleńcza miłość. lecz wprost przeciwnie. Panna Izabela nie umie kochać. Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem... składn. co automatycznie go skreślało. . nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). int. fraz. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. ort. fraz. Nie jest to samouwielbienie. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. nie pożądając lecz tylko kochać.

że wierzy że sam Bóg pomaga ort. Mimo. . Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. rzecz. składn. styl. np. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). skreślony poprzez swój status społeczny. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał. styl. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. panny Łęckiej. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. składn.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy.: ● ● małżeństwo jako konwenans. 0-1 typowa młoda arystokratka. np. Wyjątkiem . jest Wokulski. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności.. styl.© klp. wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. który kocha możnaby powiedzieć czysto.. Nie można powiedzieć. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. Miłość nie znajduje spełnienia. składn.: ● ● ● ● 3. Takie pojęcie nie istnieje (w książce). 0-2 2. że wstąpił w wyższe sfery. styl.. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności. Przedstawienie postaci panny Izabeli.: ● ● ● styl. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa. 0-1 np. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. jej ślepota jest tak głęboka. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się).

człowiek zgorzkniały.: ● ● 0-1 0-1 lekarz. 0-2 9. bohater poszukujący. przedstawienie postaci Szumana. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. 0-2 np. miłość jako efekt przeznaczenia. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. 0-1 4.: • • • • • 7.: ● ● adoracja posągu Apollina. naukowiec.: 6. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety.© klp.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. ● ● np. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. np. miłość jako sens życia. miłość jako zjawisko niemal mistyczne. Przedstawienie postaci Wokulskiego. pół pozytywista. Fragment II 5. o których głośno w świecie salonów. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości. 8. np.: .pl 78 np.: ● ● ● 0-1 pół romantyk. np.

dostrzeżenie.© klp.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. łowca posagów. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. społeczne. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości. np.). kulturowe. na pół smutnie”. 0-1 np.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. 19. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. 15. (4) . zdemoralizowany cynik.: 13. Przedstawienie postaci Starskiego. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go). 0-1 0-1 0-1 0-4 16. 11. 17. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. reprezentantka pokolenia romantycznego. 0-1 0-1 10. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. np. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. 18. ● ● ● ● 14. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy. fizjologiczne itp. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. małżeństwo jako interes. Fragment III 12. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. przedstawienie postaci prezesowej. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego.

nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie). ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów.© klp. Kochanowskiej. fizjologiczne itp. zebranie opinii bohaterów). zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. dostrzeżenie tego.). Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. Styl fatalny (1 pkt. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych. podaje nieskładne.pl 80 ● niepełny wniosek (np.). kulturowe. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl. (2) (1) próba podsumowania (np.).). praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. społeczne. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. . Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. Jest to seria fraz. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki.

Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Na mitologicznych wyspach. leksyk. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej. składn. styl. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. Podkreślają one uczucia autora. leksyk. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. a więc o wiele później niż Tren X. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. składn. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. int. Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. rzecz. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. którym jest Urszula. Tęskni za nią. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki.© klp. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. walor 1 znalezione. natomiast adresatem jest Urszulka. Ciągle walor 2 podważone. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. składn. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. . Stoicyzm nie ma prawa bytu. ort. Prowadzi ona dialog z Bogiem. Wątpi w istnienie Boga. „Tren X” został wydany w 1580 r. Przybyła w pustkowie. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. fraz. lecz tylko na końcu wersów.. ponieważ styl. składn. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny..

smuci się z powodu rozłąki. np. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . składn. przedstawiony osobowo. Tak samo myśli. ort. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. jak w Czarnolesie. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów.. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. 9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. Urszula gdy zmarła miała 2. Tren X. styl. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. Śmierć rozłączyła dwie osoby.pl 82 7/1 chrześcijańskiej.© klp. Bóg nie jest wszechmogący. Bóg jest personifikowany. doskonały. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi.5 roku. Stara się. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Świadczy o styl. fraz. 3/1 tym zaskakująca puenta. np. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. żyje i czuje. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie. obu stron. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. Nie do końca rozumie dziecko. Stworzył jej dom taki. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz.

np.© klp. np. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. ● ● ● ● ● samotne dziecko. Urszula Kochanowska. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. np. ● istota boska poddana personifikacji . Czarnolasem.pl 83 3. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. Tren X . życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. np. ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5. przebywające w nowym. Urszula Kochanowska. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. Ojciec w Trenie X . np. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały.

ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. liczne błędy językowe (3 pkt. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 . obdarzający dziecko troską stwórca.). powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. np. np. odwołując się do powszechnych wyobrażeń. ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8.). Sformułowanie wniosku pełnego. Podjęcie próby podsumowania. 2 punkty za walor – ciekawe.© klp. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. styl poprawny (3 pkt. ● ● 10.).). odkrywcze obserwacje. np. Kompozycja w miarę spójna (3 pkt. Sformułowanie wniosku częściowego.

jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. 6/ 1 styl. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. ale lepsze i napisane przez innego ucznia.© klp. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. czy Orszulka nie stała się aniołem. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. Podmiot nie ma pewności. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. Zastanawia się. Temat: Różne wizje zaświatów. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. gdzie znajduje się jego dziecko.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. .

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. jaką ma każdy dorosły – nie wie. Sam obraz Newtona. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. Zna jej emocje. To. wyliczenia („przesuwać. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”.pl 89 Ta próba dokonana być musi. co stanie się z elementami zastawy stołowej. gdy pociągnie za obrus. . zdrobnienia („łyżeczki. naiwne pytania. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. popychać / brać z miejsca i przenosić”). 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. niejako wciela się w jej rolę. Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. I będzie. Nie posiada wiedzy takiej. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. motywacje i zamiary. jakie będzie mieć to skutki. dla niej już takie pewne nie jest. co dla świata dorosłych jest oczywiste. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. żeby sprawdzić. co ją otacza. miseczka”) czy pocieszne. takich jak proste zdania oznajmujące. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. styl.© klp.

bardziej tajemniczy. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. „trzeba (. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”.© klp. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. posiada wiedzę naukową. Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. otwartość i ciekawość świata. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. niezbadany. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. drogę. To dzieci są tymi osobami. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością.) pomagać”. Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas.. „objawiać chęć”. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych. . styl. 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia. styl. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). spontanicznością i aktywizmem poznawczym.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. którą zmierzamy. „ta próba dokonana być musi”).. styl.

e. 0-1 3. 2. c. dysponuje wiedzą naukową. c. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania. Wstępne rozpoznanie całości. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. myśli i pragnienia dziewczynki. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. d. 5. 4. np. 0-1 0-4 0-4 0-2 . że w wierszu występuje dziecięcy nadawca.: a. e.© klp. np. Uzasadnienie. Uzasadnienie. ożywia przedmioty. należy to uznać. mówi językiem dorosłego (np. b. zna intencje. c. wypowiada się w formie bezosobowej. Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. objawiać chęć). Uwaga: jeśli zdający napisze. d. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu.: wzięte pod kontrolę. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy. zdrobnienia. emocje. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli).: a. Dostrzeżenie. tytuł zapowiada opis wydarzenia. zwrot: Niech sobie patrzy. że jest nieuchronne. składnia wyliczeniowa. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). np. b. b.: a.

np. np. Wskazanie cech wersyfikacji. rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata). b. 8.: a. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). Wykorzystanie kontekstów. 10.). 9.: a. c. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). poznaje prawa oczywiste dla dorosłych. z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). 7. d. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). 11. np. konteksty filozoficzne.pl 92 6. Rozpoznanie typu liryki..: świat dorosłych: stagnacja.: poezji Wisławy Szymborskiej. mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. wiersz refleksyjny. b.. np. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. Opis bohatera. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania). 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 .: a. ciekawość – ciąg pytań. np. b. e.© klp. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). np.

4 np. że nie wiedza poprzedników. próba podsumowania. Podsumowanie pełne. temat opracowany w miarę wyczerpująco.© klp. zakończenie mogłoby być pełniejsze. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. na 3 możliwe). np. dostrzeżenie.). Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt.pl 93 12. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. dostrzeżenie. Język poprawny (5 pkt. Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. wynika z niej. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata. częściowe. Powodzenia na maturze! . lecz dziecięca ciekawość. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. na 2 możliwe). dostrzeżenie. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np.

Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów. .pl 94 VII. Eremis. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego. Lucyna Grabowska. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. Małgorzata Grzebień. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Język polski. część I i II. Bibliografia 1. Kraków 2004. wyd. Jak zdać maturę. VIII. 2. Język polski. Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Małgorzata Furgała.© klp. 3. Jacek Kozieł. Anna Finkstejn. Warszawa 2004. Matura 2005.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful