Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

ale także pokazuje. zarówno na poziomie podstawowym. jak je spełnić. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. że nie tylko podaje kryteria oceny.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu. II. jak i rozszerzonym. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. 2.© klp. Podstawowym atutem e-booka jest to. jak i napisanie wypracowania. a jakich błędów należy unikać. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. ale zostaje ona zakodowana – tak. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne. . czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. Rozwiązaniem testu. Pracy nie podpisujesz.

kompozycja. Może to być jeden tekst bądź dwa. że potrafisz utwór zinterpretować. Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. że posiadasz wiedzę na temat epoki.© klp. 2. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej). Może być cały tekst (np. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). skomentować. w zależności od pisma). Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. dramat. jak i poezja. który otrzymasz na arkuszu. powieści czy dramatów). Będziesz miał dwa tematy do wyboru. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. natomiast styl. Powinieneś wykazać się. na rozszerzonym – 180 minut. do których temat się . np.pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim.

. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. A. kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl. Maturę zdasz. Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. że liczysz na amnestię . co daje razem 70 punktów. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście. to pamiętaj. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura).pl 6 odwołuje. porównania ich. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. język – Twoja poprawność językowa. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów.© klp. jak i organizacji – jego warstwy językowej. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów. rozszerzonej – 15) – chyba. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. styl – styl. za test z rozumienia tekstu 20. zapis – ortografia i interpunkcja. czyli razem 50. za test – 10. którym się posłużysz. kompozycja – spójność Twojego tekstu. Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego.) 3. jak i rozszerzonym. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów.

) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. spójna wewnętrznie. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy.) na ogół komunikatywny. fleksja (12 pkt.) język w całej pracy komunikatywny. na ogół jasny. poprawne: słownictwo. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. żywy. poprawna interpunkcja . ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). przejrzysta i logiczna. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt. poprawne: składnia.) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt. słownikowych. licznych błędów składniowych.© klp. urozmaicona leksyka (5 pkt.) . na ogół spójna (1 pkt.) język w całej pracy komunikatywny. słownictwo i frazeologia (6 pkt.) – – III. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II.pl 7 I.nieliczne błędy (3 pkt. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. poprawna.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny.) IV. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. frazeologia i fleksja (9 pkt.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. frazeologia. urozmaicona składnia. słownictwo.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia. poprawna fleksja. swobodny. w większości poprawne składnia.) – – – – V. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny. wystarczająca leksyka (3 pkt. spójna.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli.

ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. urozmaicona składnia. spójna wewnętrznie. poprawne: słownictwo. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. kompozycji. przejrzysta i logiczna. poprawna fleksja. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. spójna. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu.) język w całej pracy komunikatywny. poprawne: składnia. słownictwo i frazeologia (3 pkt.) język w całej pracy komunikatywny. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. fleksja (8 pkt. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu.) IV. słownictwo. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. frazeologia i fleksja (5 pkt. urozmaicona leksyka (2 pkt. frazeologia. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. B. żywy. wystarczająca leksyka (1 pkt. I.© klp. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy. na ogół jasny.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. w większości poprawne składnia. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu).) – III.) – – . stylu lub języka. swobodny.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. poprawna.

ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. III. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. Owszem. najlepiej miej je wszystkie przeczytane.nieliczne błędy (2 pkt. co na poziomie podstawowym. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. że wiesz.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. których nie czytałeś. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. poprawna interpunkcja . frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury.© klp. której nie czytali. przeczytaj te. posiłkując się jedynie tekstem. Zauważ.) V. na takich samych zasadach. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. słownikowych. . że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze. za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. dokładnych streszczeń. W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. zdarza się. który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia.

Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. Adam Mickiewicz Dziady cz. Wacław Potocki – wybór wierszy. to w tym roku go nie będzie. to nie będzie jej na normalnej. Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. jak są skonstruowane tematy maturalne. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. Adam Mickiewicz – wybór wierszy. tekst niepopularny. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. 2.pl 10 którego nie znasz. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). ● ● ● ● ● . nieomawiany w szkole. Nie łudź się jednak. przy mogile powstańców. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. część III (scena w obozie rewolucji). Juliusz Słowacki – wybór wierszy. Daniel Naborowski – wybór wierszy. 5 i 6. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. Bolesław Prus Lalka. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. akt II. w zeszłym roku na maturze. czego możesz się spodziewać. kiedy zarówno na maturze próbnej. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). CKE zaś postanowiła inaczej.© klp. akt III sc. Hymn do miłości ojczyzny. III. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii. Lektury na poziomie podstawowym 1.

Bolesław Prus Kamizelka. IV. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. Proszę państwa do gazu.. Stefan Żeromski Przedwiośnie. Zofia Nałkowska Granica. Jan Kasprowicz – wybór wierszy. U nas. Henryk Sienkiewicz Potop. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Jan Twardowski – wybór wierszy.. Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. I). Stanisław Barańczak – wybór wierszy. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. VII.© klp. XIV. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. II. III. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. Stanisław Wyspiański Wesele. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. Sławomir Mrożek Tango. Bitwa pod Grunwaldem). Julian Tuwim – wybór wierszy. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. IX. Bolesław Leśmian – wybór wierszy. XII. .pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis.. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Wisława Szymborska – wybór wierszy. w Auschwitzu. X. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. Maria Konopnicka Mendel Gdański.

Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Franz Kafka Proces. Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk.© klp. William Szekspir Makbet. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny. Joseph Conrad Jądro ciemności. 2. Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. 3. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji. Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. rozmowa z Mefistofelesem). . Juliusz Słowacki Kordian. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). Albert Camus Dżuma. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. Molier Świętoszek. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. co na poziomie podstawowym oraz: 1.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni.

Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto.). ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza. Interpretując fragment Przedwiośnia. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas..© klp.pl 13 4. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. komu. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. Interpretując podane fragmenty. ● . Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. Panie. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny..

To chory kąt.analizując fragment.. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów.© klp. ● Matura próbna – grudzień 2005: . W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. z których pochodzą fragmenty. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza.) . ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu.. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Zinterpretuj podany fragment. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. porównaj postawę Kordiana i Męża. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.. (. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści.

● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. który znasz z Kordiana. analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. w której bohaterowie zostali umieszczeni. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Przedstaw temat. Dwa modele rodziny.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje.© klp. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. określ. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. Kłótnia u Borynów. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. ● .

Dwie lekcje łaciny. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza.pl 16 5. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Ucztowanie jako motyw literacki. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie. Baśń o Narcyzie).© klp. Rozważ. Owidiusz Metamorfozy (fragm. Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. ● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. . Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza.

Jednostka w świecie ograniczeń. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. świata i człowieka. odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. Audena Musée des Beaux Arts. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. H.© klp. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego. porównaj sposoby przedstawienia Boga. zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. ● .

czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. równie trudno z lektury. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. ale powinieneś także wiedzieć. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. ● IV. 1. które masz przed sobą i wybierz ten.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. Zastanów się. Ważne jest. Pamiętaj. Jest to wiedza potrzebna. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury.© klp. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. która w ogóle Cię nie interesuje. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). . że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. który najbardziej Ci odpowiada. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). jak należy zastosować ją w praktyce. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. żebyś dobrze go wykorzystał. Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku.

podzielony na trzy części: wstęp. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe).). to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. którą masz stworzyć. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. jest już zawarte w temacie – ważne jest.© klp. na pewne tory. Zawsze nakierowują interpretację. sprawdź. To. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. zwracając baczną uwagę na błędy. całość tekstu. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. rozwinięcie i zakończenie. z którego pochodzi fragment. które dostałeś w temacie. posłuż się słownikiem. wiedza z epoki itd. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. być spójny.pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. Krok 5: Napisz wypracowanie. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. Jeśli będziesz miał wątpliwości. 2. które zamieściłeś w notatkach i w planie. Najpierw zaznacz w nim te miejsca.

.. że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. zamieszczonych w rozdziale III.. powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat. Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta...: . jest więc bardzo ważne.... który masz przed sobą...: interpretując .. Carska Rosja i jej stolica.. odwołując się do ... Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. koncepcję .....: Kłótnia u Borynów.© klp. które stawia przed Tobą komisja. określ przyczyny . rozważ .. zwróć uwagę na .. a które masz zawarte w temacie. który masz w wypracowaniu poruszyć – np. czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym. charakteryzując ... 2. zanalizuj . Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego. na czym polega istota . Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat.. przedstaw temat.. określ. zaprezentuj . zadania. Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań. które przed Tobą stoją.. analizując .pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. np. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu. Zauważ.. Szczegółowe polecenia. np. O poznawaniu. Wnioski z analizy odnieś do .. na czym polega . zinterpretuj podany fragment rozważ..

. który masz przed sobą (np... że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. Jaki może być to zakres? ● 3. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów.. wyłania się z . wyłącznie analiza tekstu. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Ucztowanie jako motyw literacki. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ . połączona z odniesieniem się do większych całości (np.. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. ? jaki obraz . Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira..© klp. porównaj sposoby przedstawienia Boga. ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np. analiza porównawcza. Stwórca i jego dzieło.. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza. cyklu utworów czy całej powieści) – np. określ. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B.pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje .

które poprzedziły kłótnię. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Aby dobrze zanalizować scenę. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. połączyć z innymi wydarzeniami. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. ale może być to także Hajmon.© klp. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: . Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. Edypa. określ. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Antygodny. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. przedstawiającego scenę kłótni.

co w tych obrazach jest podobne.© klp. co to znaczy i podać na to argumenty. W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. ● ● . jakich środków używa autor. a co inne. jakich środków używają. jak obaj autorzy mówią o miłości. jak przeprowadzana jest krytyka. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu.wyjaśnić. Powinieneś odnieść się do tezy. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. Musisz także zanalizować.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. zawarte w utworach.

często oburzali się zarówno nauczyciele.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. aby wskazać techniki. jaką jest esej. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. ● 3. choć nie ma ich w kluczu. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. to może przyznać Ci punkt. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. które mogą się w nim znaleźć. Głównym argumentem było to. Rozważ.© klp. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. . że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. którzy są zobowiązani do „zgadywania”. ale podaje pewien zakres zagadnień.. Dobrą wiadomością jest to. jak i uczniowie.. które w wypracowaniu znaleźć się muszą. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. co znajdą w kluczu odpowiedzi. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów. jak wybrana przez autora forma. powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. Nie taki ten klucz straszny. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Aby to pokazać. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści.

wyolbrzymienie (przerysowanie. 4. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). wskazanie co najmniej jednego argumentu np. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. stypizowanie bohaterów (krytyka wad.© klp. 3.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.” Palinodia 1. pijaństwo.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie. odrzucenie wartości cnoty i honoru). nie konkretnych osób).: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. pogoń za cudzoziemską modą. trwonienie majątków. brak szacunku dla przodków. inne sposoby.). Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. korzystanie z cudzej pracy. Krytykowane wady Polaków. puste życie. wykrzyknienia itp.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. . rozpusta. nagromadzenie) opisywanych wad. kontrasty. elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. ironia. np. beztroskie. np. oszustwo. pytania.

w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. także tylko na temat. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. Klucz nie mówi. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje). po 1 punkcie za każdą wadę. własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. . Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. na poziomie podstawowym konieczna. Zauważ.) . jeśli zakłada ją temat.© klp.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem. jakie muszą to być konkretnie wady. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. inne środki masz prawo zauważyć różne. odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. filozofii. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. podaje tylko przykłady. które wyznacza temat jest przedstawienie. komu. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór. sztuki itd.

ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. że sam Prus twierdził. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. W przypadku tego tematu uzasadnione. . że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować.© klp. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki). że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. Powinieneś o tym napisać.

jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej.© klp. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. jakich. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. C. obszerne refleksje. takie. informacje o autorach. że powinieneś zbadać środki. komu. niezwiązane z tematem (np. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. prądach literackich. związany genetycznie z muzyką. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. ale nie są ściśle z nim związane. jakich. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. . jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. zdania niezwiązane w ogóle z tematem. epokach). ● ● konteksty zbyt szerokie. komu.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. własne.

Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. Trzeba szerzyć dobro na świecie. a więc o wiele później niż Tren X. które podarował na Bóg. Należy chronić to co jest dobre. że swoimi bliskimi. tzn. kulturalne zachowanie. Elementy ukształtowania językowego . Są uparci. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. mowy. nie jest analizą. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. potworami. najlepsze. Nie przegra osoba pewna siebie. Musimy korzystać dobrodziejstw. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. prawość. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. porządek. co pisze. ale to. Przemyślenia nie dość. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. z rozumu. a nawet wieków nie zawsze udawało się . po to byśmy nie byli bestiami. Można sądzić.© klp. wręcz wrogo. co niestety na przestrzeni lat. to niezwiązane z tematem. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy.

W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. skierowany do zmarłej córki. Jak rozpocząć.© klp. ale nie został pokazany ich związek z treściami. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. Nie jest to błąd. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. jak zakończyć pracę? A. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. 4. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. podając konkretne fakty. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. . Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. 3 punkty za rozwinięcie. które przekazuje utwór. ale powiązane ze sobą tematycznie. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. jak wymaga tego temat. dobrze dobranym cytatem itd.

Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. Wokulski – człowiek.© klp. Szuman. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. o których będzie mowa. motywy. Dlaczego? . utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. który nie ze swojej winy ją utracił. która nigdy nie doświadczyła miłości. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. który przez miłość przegrał swoje życie. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. B. związany z tematem. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. osobistych historii.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. do której należą. Prezesowa. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. „Palinodia”. poglądów i klasy społecznej. wprowadzający bohaterów. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. bawidamek Starski. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego.

Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. co dobrze wpisuje się w zamiar autora.© klp. W skali 25 punktów. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. który nazywa się „Podsumowanie”. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. kulturowe. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. do czego doszedłeś. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. która nigdy nie doświadczywszy miłości. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. pełne.pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne. fizjologiczne itp. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. społeczne. za niepełne – 2. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. za próbę podsumowania – 1. a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: . Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. Zakończenie bardzo rozbudowane. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić.

● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. demoralizację.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. Zwrócenie uwagi na to. wymienienie konkretnych wad. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. nie dostrzegając zalet. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. wyolbrzymia ich wady. Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania. Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np. Odwołanie się do tematu. określony przez samego Prusa. ● ● . jaki wyłania się z satyr Krasickiego. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. głupotę. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. Zakończenie na 4 punkty.© klp.

. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. np. np. mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. np. ● ● ● ● . np. np. Nie tylko treść. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. Wysłałem ci list na adres.pl 34 5. styl. Bohaterka opowiadania. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. którym się posłużysz. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. którą się odznaczała. a 35% na poziomie rozszerzonym. niewłaściwe użycie przyimków. rządu lub przynależności. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości.. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). np. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. a niezwykle piękna.© klp. Odrabiając lekcje. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów. ortografię i interpunkcję. W porównaniu do innych krajów. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak.. Była to osoba dobra. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). jego spójność. żeby unikać błędów językowych.. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu.

(poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. interpretacji) i zakończenia (podsumowania. jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów.. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). Była wierna mężowi zarówno przed. np. jak i poj ego zdradzie. np. np. rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. Jeśli błędów będzie tak dużo. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu). (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. . 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość). B. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. na rozszerzonym – 8. Czwarta i piąta strofa ukazuje. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. na rozszerzonym – 5. które chcesz przedstawić. niepoprawne zapożyczenia.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. lecz schematyczna. zebrania wniosków). Treści. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. Jeśli składnia będzie poprawna. za język nie dostaniesz nic. pisząc swoje wypracowanie. niezgodnie z ich znaczeniem.. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). np. a nie popełnisz innych błędów. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię.© klp. do czego chcesz dojść. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści.

za to. np... wreszcie.. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. np.. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych.pl 36 ● Stosuj podział na akapity. to. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. słownictwa pseudonaukowego.. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania. duszę.. sformułowania. ponieważ.. a nie chcemy się powtórzyć. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. natomiast.pominięcie pewnego słowa w miejscu.. elipsa ... Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je. toteż. widocznie. Po pierwsze (drugie.. w gruncie rzeczy. gdzie mógłby pojawić się zaimek. ● ● ● C. Styl – jaki być powinien Co zrobić. Pokazałam.. bieg Twoich myśli... powietrze. trzecie). że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków. Na zakończenie . Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową.. jednak.. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka. oddające logikę Twojego wywodu. w pełni zrozumiały dla czytającego. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. np. że substancją świata są właśnie cztery żywioły. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. mimo to. które uwydatniają organizację tekstu. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. w rzeczywistości. To oni są autorami poglądu... I ostatni problem. Z kolei przejdę do zagadnienia... całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo.. tymczasem.. Z jednej strony . kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama. tak więc.. Kolejny przykład. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny. wyrazy spajające.. Z kolei przejdę do. że . jeśli. jest także wieloznaczny. w istocie. przy pomocy różnych środków spajających.. aby w jego ciało wlać duszę. np. . Ostatni z żywiołów. ale..© klp. a z drugiej strony .. z drugiej strony. Zacznę od sprawy. chociaż....

Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. ● zwięzłe – unikaj sformułowań. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. D. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci.pl 37 pseudowytwornego. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. np. takie jak np. Wokulski czynił starania. żadnych rzeczy. . Z jej treści wynika. ogólnie bardzo źle. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci. np. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. że należy korzystać z życia. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. nieudanych metafor. Uważaj po prostu na błędy. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”.© klp. wszystko sprawdź dwa razy.” Każdy był kiedyś piękny i młody. które nie wnoszą żadnej treści. a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami.(…). „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). zajrzyj do słownika ortograficznego. Nic nie można zabrać ze sobą. „Czas ucieka jako woda. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. trudno udzielać jakichś rad. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję.

Jeśli wiesz. Pamiętaj.© klp. -ii. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. Nie łudź się. Napisz pracę odpowiednio długą. zależnie od zakresu tematu.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. dbając o kompozycję. podawaj cytaty. gdy temat to zakłada. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. Jeśli praca będzie krótsza. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. na dwie strony (ok. Staraj się nie odbiegać od planu. 250 słów). ● ● ● ● ● ● ● . Nie przytaczaj w pracy myśli. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. -ji i inne. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. 6. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. że masz do dyspozycji słowniki. rz/ż. ó/u. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki. Sporządź plan pracy. szczególnie. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. ale także na jego formę. że sam tekst wystarczy.

w zależności od tematu. nazwę dla całości utworu. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. Może to być jedna osoba. Zwróć także uwagę na tytuł. teraz przyszła pora na konkrety. Postaram się teraz pokazać Ci.© klp. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. fragmentu prozy bądź dramatu. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”. Pewne zasady ogólne można jednak sformułować. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. zastanów się. 1. wiele osób (podmiot . jaką pełni w nim funkcję. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. pokazać. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu.pl 39 V. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. Jest on ważny. Może wskazywać na temat. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. ale najprostsze elementy analizy są także ważne. jaki jest jego główny temat. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować.

że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. czas. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne. b) W jakiej sytuacji? Określ. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. Jeśli nie. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. zaimków osobowych. okoliczności? Może jego stan ducha.© klp. Bywa. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . jest to liryka pośrednia. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. Jeśli tak. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. sprawdź jednak. Może da się określić miejsce. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. Sprawdź. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. ale raczej. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. w którym mówi. czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć.pl 40 zbiorowy). że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. Adresat wiersza bywa często nieokreślony. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać.

Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. podsumuj.) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. historycznoliterackie. które znajdziesz w utworze: kulturowe. ale sprawdź. nazwanie środków stylistycznych itd. estetyczne i inne. Powiąż je z całą interpretacją. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. tren. jak gatunek ten zrealizował autor. Warto go podać. . warto napisać. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy.© klp. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. o czym do tej pory mówiłeś. jeśli jest to np. zwróć uwagę na różne odniesienia. określenie budowy wiersza. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. filozoficzne.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych. czy nie ma czegoś szczególnego – np. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. sonet czy oda.

Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Oswoiłyście cnotę.Marność znikła. a podchlebiać wolę. lecz sprawny. Świat poprawiać . lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. prawda. więc winne odbieraj pochwały. zamożny. rządów. Przestańmy. [. Na złe szczerość wychodzi. Pawle. [.] Ciesz się. Płci piękna. ale z dobrej sławy korzystaczu. a co niegdyś dzika. lecz było wesoło. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka.© klp. czyń krok pierwszy.. boś pochwały godny.zuchwałe rzemiosło. . Cóż wstyd? . Pietrze. Nie szalbierzu. prawda w oczy kole. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. Pietrze.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał. ozdobny i sławny. nie złodziej.. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. lecz dzielny umysłów badaczu. Ciesz się.. Nie zdrajco. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. Więc już łajać przestanę. Tyś mistrz w kunszcie. bezpiecznie. Oszukać to kunszt doskonały.. Dobrym kunsztem urosłeś. Nie rozpustny.

. Niech się śmieją do woli. Trunek serca orzeźwia. Zgoła pięknie z nim było. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV. niech będą jawni.. kto inny zbiera. marnotrawce. a ja pióro kruszę.. Kiedym ganił.] Lecz nie dosyć przeprosić.] Przecież się czasem zdadzą.. prawda.. Co spasłe głodem ojców. taiłem ganionych nazwiska.. Źle z skąpymi wszędzie. Bierzcie. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. [. Niechże sądzi potomność. Rumieniec?.. Dobrej chwile dawce. Nie miał. [.pl 43 Wróćcie się. [. dobre wieki. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą.. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu. ale miał karczochy.. chwałę.© klp. Trunek troski goi. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. co wam należy. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość.. Płużne te bydlęta Orzą. tapiser na meblach zarobił.] Stracił Tomasz majętność. Stąd hojne panięta. Chwalę.. pszenicy. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. nie dosyć odwołać.

jeszcze bardziej podkreśla ich wady.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej.© klp. Musisz także zanalizować. ● ● ● ● ● . ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. a czas spędzano na pijatykach. czego ich ojcowie się dorobili. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. jak przeprowadzana jest krytyka. co to znaczy i podać na to argumenty. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. kiedy nie interesowano się ojczyzną. trwonią swoje majątki. Polacy chcą. będzie tylko chwalił. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. aby powróciły czasy saskie. rozpusta.wyjaśnić. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. że rezygnuje z krytyki. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. Zrozumiałe jest. złodziejstwo. Polacy są niegospodarni. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . jakich środków używa autor. zdrada. co w tych obrazach jest podobne. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. Kobiety nie mają wstydu i honoru. a co inne. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. usprawiedliwiają swoje postępowanie. Nie troszczą się więc o swój kraj. Powinieneś odnieść się do tezy. żyją z tego.

● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. „Cóż honor?”). 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. Podobnie czyni w dalszej części utworu. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. Jest to oczywiście pozorne. Żona modna – marnotrawienie majątków. zazdrość. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. odchodzenie od religii. komizm słowny (np. . wymienionych z imienia. ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. nieuctwo. brak patriotyzmu i troski o kraj. a tak naprawdę wady Polaków. pszenicy. a tak naprawdę je wzmacnia. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. ograniczenie światopoglądowe. kiedy podaje zadeklarowane zalety. prawda. 2. zawiść. „nie miał. „Zacny wstydzie!”.© klp. ale miał karczochy”). wykrzyknienia (np. Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. Adresat satyry Do króla – król oczytany. nieposzanowanie przodków. dbający o kulturę. mądry. „Cóż wstyd?”. pytania retoryczne (np. „Pawle”). „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). źle rozumiana szlachecka równość. dobry. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi.

Zobacz. wzywająca do ratowania ojczyzny. Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? ... Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie. wyjaśnij.. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z . wyjaśnij symbolikę ..... scharakteryzuj stosunek bohaterów do . do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc)... Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. porównaj obraz .. którą przedstawia fragment. na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści. Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. 2. jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny. Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę. 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu..© klp. do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej).pl 46 3. Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie.

żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo.. na swój nowo wykończony sklep. dokąd iść. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów..© klp. jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. Pamiętaj. a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego.) .analizując fragment. (... jakby namyślając się.pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. Zastanów się. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. . Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. przed którym już zatrzymywali się ludzie. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo.

I cóż ma z trudu swego człowiek?. jak te oto ściany..)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym.. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. aby zgasnąć na całą wieczność. Błyszczą przez mgnienie oka.) Na Karowej odetchnął.. dokąd chce. zarośnięte zielskiem i odrapane. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami..© klp. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. i o tych kilkudziesięciu. że jest jedną z plew. . „Sklep odstąpię. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie.. a potem będą walić się. „A zawód.. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami.. aleje..) Stanął i patrzył. Zdawało mu się. „Trzeba spojrzeć. (. które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy. – Postoją jakiś czas. (... – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie. którym już daje zajęcie... że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. sklepy.. i to nazywa się życiem. i o tych tysiącach. Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. „Cóż.. o tych setkach. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków. bezpieczeństwo.pl 48 „Dziwna rzecz. mieli także na celu zdrowie. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł.. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?. – myślał.. bulwary?. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie.. jaki zrobisz ludziom. którzy je budowali z wielką pracą. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. „Szczególna rzecz – mówił. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. Może nawet ten sam.” (. Ludzie. że idzie tam.. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał. a wewnętrzna pustka straszliwą. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. a może zabawy i pieszczoty. majątek.. I gdzie oni są?.. Zostały po nich spękane mury.

. Uderzyło go podobieństwo do drabiny. rzemieślników. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli. drzwi zabite gwoździami. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. Znikomość – jego dzieła gońcem.© klp. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami.” – powtarzał tułając się po uliczkach.. zacząwszy od kuchcików. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. zasypany śmieciem z całego miasta. Jedni giną z niedostatku.pl 49 I z prac tych. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej. naprzód i w tył powychylane ściany. bo wszystko sprzysięgło się. kanap z wydartym siedzeniem. z dachami porosłymi mchem. że ten płat ziemi nadrzecznej. gdzie?.... ciemnozielonej i pomarańczowej. ażeby karmić niedołęgów.. (.) „Nic. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. krzeseł na trzech nogach. dziki kąt. Gdziem ja to czytał. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. Praca odejmuje sobie od ust. które wszczął pod słońcem?. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. przekupek. drudzy z rozpusty. Mniejsza o to. których największą zaletą jest wczesna śmierć. – To chory kąt. nic!.” I rozważał pełen goryczy. A żywot jego mgnieniem powiek. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami. .” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką... Szedł. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. które niedawno podawał gościom. której jeden bok stanowi ulica Dobra. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn.

z pracy Minclów. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. że się sprzedał i żyje na łasce żony.. Nastrój Wokulskiego. Traf zdarzył.© klp. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. zna za to myśli bohatera. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. • • • • Narracja: 3-osobowa. a wtedy zawołano. zachowanie bohatera: • • . ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. Dybowskich. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. zakrzyczano go i odesłano do handlu. Wrócił do kraju prawie uczonym. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. Tam mógł pracować. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. Czekanowskich. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki.. narrator nie jest wszechwiedzący. a znowu zbliżył się do książek. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu.

marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . Nie interesują go teraz interesy. brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”.. brak wiary w postęp. które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. jak mnie to wszystko mało obchodzi”). podyktowany doświadczeniami życiowymi. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. których zatrudnia. brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). wzburzony. Nie obchodzą go ludzie. Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”). Czuje wstręt do życia. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę.pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. zmęczenie. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”). brak działania. Jego obraz jest jednak subiektywny. żeby zgasnąć na całą wieczność”). Rozdrażnienie. który przytacza Wokulski). rozgoryczeniem bohatera.© klp. idzie zupełnie bez celu. sklep („Dziwna rzecz. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. nie ma żadnego planu spaceru. Myśli nawet o tym.

Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim.© klp. pogarda dla innych. życie ponad stan. egoizm (dbanie tylko o siebie). nierozwiązany problem asymilacji Żydów. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. zamknięcie. niezaradność i lenistwo. którym się powiodło. demoralizacja.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. że są ważne. można odnieść także o dramatu. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. . Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. 3. bierna zgoda na zły los. • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny. Mieszczaństwo – bierność. obawa przed ryzykiem. najrzadziej też pojawia się na maturze. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. niechęć wobec tych. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. pełne kontrastów. brak możliwości zmiany sytuacji. Lud – ogromna bieda. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. Większość wskazówek interpretacyjnych. W monologu możesz poznać myśli bohatera.

którą dajem. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I. Jeśli jest to tragedia antyczna. . Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. widoczne w tekście.© klp. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego. na tej doczesnej mieliźnie. stać się musi. i wasalem. spada Na własną naszą głowę. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa. Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. SCENA VII MAKBET Jeśli to. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. O przyszłe życie bym nie stał. co się ma stać.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Krwawa nauka. określ. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów.

Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni.© klp. powietrznych rumakach. by wiatr łzy osuszył. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. to jest Ambicja.lecz jestem. co więcej. Spada po drugiej stronie. I litość. I gospodarzem jego. jak anioły nieba. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. A potem. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. Jeden. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . która przeskakując siebie. Że cnoty jego. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu.

MAKBET Przestań. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to. sławę. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. co sam uznajesz Ozdobą życia. co jest godne męża. trwożnie patrzeć na to. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. nie jest nim. proszę. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. Żeby ospale. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. LADY MAKBET I jakiż .© klp. Na wszystkom gotów. Kto więcej waży. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. w przysłowiu gminnym.

A nie chybimy. wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. ten stróż mózgu. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. Teraz się jedno i drugie nastręcza. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. O tyle więcej byłbyś nim. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. czym byłeś. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). Że się ich pamięć. Gdy snem zwierzęcym ujęci. jak to słodko kochać dziecię. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. Które się karmi. Jak ty do tego. na którą spadnie cała wina . I roztrzaskała czaszkę. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych.© klp. jak trupy Spoczywać będą. gdybym była Zobowiązała się do tego czynu.

. Aż do ostatniej głoski czasokresu. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu...] AKT V. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. czas ten prędko minął. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas. Jakby był żywy.pl 57 Naszego mordu? [. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. Wychodzą [. . Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem.. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później.© klp.

Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci.powieścią idioty. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. Nędznym aktorem. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. • • . ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem.© klp. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. wrzaskliwą. Edypa. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. Makbet. Później następuje rozmowa z żoną. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. chce. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. Zgaśnij. Głośną. a nic nie znaczącą. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. Antygodny. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. ale może być to także Hajmon. plany zabicia króla.

zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. . niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. lecz fatum. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. Makbet odróżnia dobro od zła. to tak się na pewno stanie. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. nie wchodzić na złą drogę. mężności. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. To. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. poczucie bezsensu życia. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. to ona motywuje go do morderstwa. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. 2. Upór. skoro wyrocznia przepowiedziała mu.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. jaką drogą chce pójść. osamotnienie. obojętność wobec śmierci żony. nienawiść. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. sprowokowanie go do zbrodni.© klp. strach. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem.

© klp. nietuzinkowe. takie. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. Są to często teksty bogatsze w treści. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. . Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. mniej jednoznaczne. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. nawiązania. sztuki. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. kultury. lubisz literaturę. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony. jeśli jesteś uczniem oczytanym. zawierające aluzje. VI. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. że z własnej woli. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki.

jak tworzywo literackie. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. na które trzeba zwrócić uwagę. nic ich nie obchodzą ani ja.moimi” grobami.. jakimi porośnięty był cmentarz . posługując się aparatem teoretycznoliterackim. współgra z treściami. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. jakie tylko u nas w jesieni bywa. Pamiętaj o tym.wygładzało się. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. Wzdłuż drogi. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy.pl 61 2. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. którą przeszedłem. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. ale niebo bezchmurne i niebieskie. co falowało. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce. Stałem sobie nad . jakim jest język. Perspektywy były mgliste. fragment prozy). Pochylałem się ku ziemi.© klp. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. . wygładzałem. które chce przekazać autor tekstu. ale jednocześnie wyprostowywałem się. co niepokoiło . pochylonych zachodnim wiatrem drzew. Nic ja im już nie pomogę. O elementach analizy. co się we mnie ostatnio gotowało. z uschłych wieńców. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. że to nie na długo. Wszystko. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym.wiało wielkim spokojem. ze wspaniałych. Śpią. dramat. nic oni mnie nie pomogą. Wiedziałem.

podobne do brunatnych płatków kwiatowych . Aby nie szastał się we mnie gniew. powąchała trawę. Na tym kancie rosła obfita. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. że to jest nieważne. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. takiej. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. wyrwała go. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. wściekłość. usłyszałem jakiś szelest. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. zdecydowała. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. która stała nad grobem. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. Ponieważ stałem nieruchomo. wszystko tu było zakończone. i zajęła się swoimi sprawami. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. Z sosny. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło.pl 62 Naokoło było cicho. sucha już w tej chwili trawa. oczyściła korzonki z piasku. a potem zwróciła się do mnie. które rozciągało się za cmentarzem. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. Tak to się powtarzało może z pięć razy. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. Z kartofliska. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. Cicho tu było całkowicie. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory.© klp. Ludzie byli przy pracy. wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. Uczyniła to pyskiem. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. podkopała nowy pęk trawy. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. . chciałem. już bez pęku trawy. sprasowanego kształtu.zsuwała się wiewiórka. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. ale powszedni. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych. z której zlazła. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. stanęła słupka i spojrzała na mnie. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. jeszcze chwileczkę postała.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny. Ciebie nie masz. Usta nam się złączyły.pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział.. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. nie szydził. Ręka rękę ściskała. Oto przy tej jabłoni. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV .© klp. Miłość była bez winy.] Oto przy tym strumieniu. Justyno! (Franciszek Karpiński. Poezje wybrane. drzewa zostały. Oczy w oczy patrzyły.. Dusza z duszą gadała [.

Russa czytaliśmy razem. Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa. Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem. na wzgórku. jakiś szmer u wniścia.] (z żalem) .. którą widzę co dnia. A dziś!. myśli panią.] Byłem i w ogrodzie. stojąc przy mnie. przez nią. odtąd dla niej tylko.. Odtąd wszystkich spraw moich. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło. w jesieni.© klp. Którą wtenczas widziałem. Z tych zdrojów.. chęci. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. Pod tęż porę. przy wieczornym chłodzie. To ona?. Tum poznał... I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance.. ach! com uczuł w tobie! [.. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki.. Wszystko było jak dawniej . pstrąga z kraśną cętką. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia.]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci.. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. Też same cieniowane chmurami niebiosa.pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [.. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia.. jagody. tum pożegnał!. Ach. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie.. Tutaj. (płacze) [. o niej. za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice.

jednostajni wiekiem. . jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła.. Postawą sobie bliscy. [... choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem..] Niech ją sumienia sztylety ranią! [.. Sam przyprawiłem jady...] O... [. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie.pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu.. Może spojrzysz ukradkiem. Ten sam powab we wszystkim. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!. gorszą niżeli!. Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie... od których szaleję! [. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie. A duszę gorszą masz. toż samo niechcenie. i łezka boleści.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi.. Bóg osnuł przyszłe węzły.© klp. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej.] Pójdę tylko spojrzeć na nią.. Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu.. Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła. Równi. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli..

wrzasku niewieści! Będęż. i rozkosze.© klp.. o. Wszakże ją widzę. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły. (z wściekłością) I twego!.....] (pauza) Ach. on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój. ani łzy nie proszę! [. jak dziecko szczęścia. moja luba. Zapomnij!. ja zapomnę! [.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. wszystko niebiosa wydarły. wszak tu. jesteś woli swojej panią. stój. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy. o nic przed nikim nie umiałem żebrać... Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób. umierając szlochał? Wszystko mi.] (przebija się) (Adam Mickiewicz. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię.... luba. on się nic nie boi! Czego żałujesz. tu stoi! Płacze nade mną... twój Gustaw umiera! [..] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się.. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz. i świat... co chcesz. Dzieła.. Warszawa 1955) . żałosne pisklę!. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią. wszystko. o nic. Zostawię życie. precz..

pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej. Justyno!.”). powtórzeniach. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). melodyjność. „Niebo świadek jedyny!”). ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. gatunek: pieśń pasterska.. która wyraża się w: podziale na strofy. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. jak obaj autorzy mówią o miłości. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. jakich środków używają.. poetyka sentymentalizmu. miłość nie tylko erotyczna.. regularnych rymach. zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. miłość czuła. prosty język.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • . przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków. pytania retoryczne („Wieleż razy [. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. • 2. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. zawarte w utworach. erotyczna. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa.© klp. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab).. stylizowany na pasterski.

co do tej pory zostało powiedziane. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. miłość nieszczęśliwa. miłości tej nie da wyplenić.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. kontrasty. . które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. miłość jest gwałtowna. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). hiperbole. prowadząca do samobójstwa. miłość nieszczęśliwa. altana. a potem porównać sposób obrazowania. np.© klp. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. liczne wykrzyknienia. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. listek jako pamiątka. jakie zachodzą między kochankami. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. emocjonalna. biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. jest ona zakorzeniona w człowieku. księżyc. pełna żalu. • • • 2. natura odgrywa ważną rolę. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. wykorzystanie typowych motywów. tęsknoty za ukochaną. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. nawet śmierć. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). obrazuje zmiany. gwiazdy.

(matura próbna. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. leksykalny. połączone węzłem sakramentu. dobrym ułożeniem i pięknością. że dobry Bóg. ortograficzny. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów.. panna Izabela dowiedziała się powoli. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. Bardzo też możliwym.). odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone.pl 72 VI. potem przyznaną liczbę punktów. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy.. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu. Miłość bowiem (. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami.© klp. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie.) zjawia się .. Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. że wielki świat jest wyższym światem. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. interpunkcyjny. 1. rzeczowy). frazeologiczny.. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku. styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja.

) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi. (.. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci.). że stała się ona jakimś mistycznym punktem. jakie jest. że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie.. (.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie.) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli... a nawet sensu.). Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała. (. kto wie.pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza.. nie zobaczył panny Izabeli. Syberia.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła.. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (. którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie.. aby przyszły towarzysz – podobał się jej. myślała o nim i... Fragment II Wokulski (. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (. miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek. Tak było dawniej i było dobrze. uniwersytet. w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia... nareszcie miłość idealna. ogniskiem. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia. a mąż z powagą asystować jej w świecie.. według zgodnej opinii wszystkich matron. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina..© klp. pragnienia i nadzieje.. w półrzeczywistych marzeniach. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków. najdziwniejsza.. który na niej zrobił tak silne wrażenie. o jakiej słyszano. znalazłszy się raz w teatrze. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może. a w końcu mimowolne pójście do teatru. (.) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem.. ożenienie się z wdową po Minclu.. nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (.... Służba w sklepie kolonialnym. rozumiejąc..). Przypatrywała mu się całymi godzinami.. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki .).. Dziś zapomniano o tym i jest źle (.. że małżeństwo trzeba przyjąć takim.. Była już zdecydowana wyjść za mąż.. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu. Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament.) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska.. A (. pod tym wszakże warunkiem. Czuł (. Zdawało mu się.). „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (. gdyby. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.).. bez którego życie nie miałoby stylu. wiara.

No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość.. że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski..) Starski (.. – Nieprawda. Przez pewien czas obaj milczeli. nie pożądając jej? – Naturalnie..) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę.). ale po setnej pierwszej – już nic.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. (. .pl 74 i etapy. – powtórzył Wokulski. który wysadził drzwi i uratował mnie. Po pierwszej czeka cię sto innych.) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości... To nie jest poetyczny związek dwu dusz. – Zrób szóste – odpowiedział doktór (. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem. (. (.) – i ożeń się.. – Trzy wyrazy.) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem.. Żeń się.)..) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można. w którym człowiekowi wydaje się. – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i.. kochać kobietę w sposób idealny. Jest to jedna z masek. najgorszej (.. jedyny to ratunek na twoją chorobę. (.) mówił z miną znudzoną. (. Fragment III (... to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (. a cztery głupstwa. można było radzić się serca... Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne..© klp... – Znawcy mówią. ale zwykłą.. com mógł: trułem się chloroformem.)... ażeby.. – Więc zrobiłem. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.. przystępując do niego. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku...) Niekiedy zdawało mu się. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu.) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (.. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!.. (...... uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (.

. (. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego.) uśmiechał się na pół drwiąco.) (. (.. napędowym sytuacji w tym utworze. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. nauka. leksyk.) Wypielęgnowały ją klasy majętne. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób).. (..) Starski (. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką. lecz każdy z nas wie.. składn.. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. tu obecna. W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości. dzięki czemu książka staje fraz. Uważa ona.© klp... Lalka.) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi..) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów... że jest to mierzwa. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (. Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję. To ona (miłość) sprawia. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. sztuka. na pół smutnie. – Ach. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. że składn. składn.. – To gwałt zadany najświętszym uczuciom. i – co składn. co prawda usiłowanie. lecz składn. z której wyrasta wolność osobista. . Tymczasem moja czcigodna babka. Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów. Jest składn. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl. się ciekawa.. składn. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie.. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. (Bolesław Prus.). nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę.pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne.. nawet idealna miłość..

rzecz. styl. Panna Izabela nie umie kochać. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). źle rozumie pojęcia małżeństwa. pieniędzy. Jest to szaleńcza miłość. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. Sądzi on. status i pieniądze sprawiają. składn. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. lecz ona lekceważyła go. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. styl. interesu. składn. że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. Robił wszystko. leksyk. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). . ort. ort. Pragnoł dać jej wszystko.. Chciał kochać idealnie. składn. składn. styl. nie pożądając lecz tylko kochać. składn. styl.. składn. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. fraz..styl. ort. Nie jest to samouwielbienie.. składn. poczucie wyższości nad innymi. Otóż nie wystarcza. lecz wprost przeciwnie.. leksyk..pl 76 „prawdziwą miłość”). Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. składn. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. składn. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. fraz.. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem. To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). co automatycznie go skreślało.int styl. Niezwykła próżność i samozachwyt.. Miłość jest dla niego porażką.© klp. składn. Poprzez złe zrozumienie miłości. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. że ludzie żenią się dla sprawy. fraz. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. ślepa bezgraniczna. int.. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. fraz. ort. „nigdy nie była zakochaną”. rzecz. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość.

styl. składn. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa. styl.: ● ● małżeństwo jako konwenans. jej ślepota jest tak głęboka.: ● ● ● ● 3. np. 0-1 np. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów. że wierzy że sam Bóg pomaga ort. wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. że wstąpił w wyższe sfery. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). Wyjątkiem . Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1. jest Wokulski. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał. Mimo.. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. styl. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się). składn.© klp. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. składn. np. Przedstawienie postaci panny Izabeli. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności. .. 0-1 typowa młoda arystokratka. Miłość nie znajduje spełnienia.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. panny Łęckiej. Nie można powiedzieć.: ● ● ● styl. 0-2 2. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). styl. który kocha możnaby powiedzieć czysto. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności. Takie pojęcie nie istnieje (w książce). Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. rzecz. skreślony poprzez swój status społeczny..

naukowiec. 0-2 np.: • • • • • 7. Fragment II 5. miłość jako zjawisko niemal mistyczne. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. 8.: ● ● ● 0-1 pół romantyk.: . dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami. ● ● np.: ● ● 0-1 0-1 lekarz. człowiek zgorzkniały. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości. np. 0-2 9. np.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. Przedstawienie postaci Wokulskiego.: ● ● adoracja posągu Apollina. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. np. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. bohater poszukujący. 0-1 4. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego.pl 78 np. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. miłość jako sens życia. wskazanie co najmniej jednego argumentu np.© klp. miłość jako efekt przeznaczenia. o których głośno w świecie salonów. przedstawienie postaci Szumana. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety. pół pozytywista.: 6.

dostrzeżenie. fizjologiczne itp. np. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go). 19. małżeństwo jako interes. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. 0-1 0-1 10. ● ● ● ● 14. społeczne. reprezentantka pokolenia romantycznego. łowca posagów. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości. zdemoralizowany cynik. 0-1 0-1 0-1 0-4 16. 11.© klp.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. Przedstawienie postaci Starskiego. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. kulturowe. 15.). Fragment III 12. 0-1 np. przedstawienie postaci prezesowej. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. 18. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. 17. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. (4) . na pół smutnie”.: 13. np. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego.

). Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana.pl 80 ● niepełny wniosek (np. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów. (2) (1) próba podsumowania (np.). że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. Styl fatalny (1 pkt.). . jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. zebranie opinii bohaterów). Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. podaje nieskładne. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. Kochanowskiej. Jest to seria fraz. społeczne. dostrzeżenie tego. nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie).). kulturowe. fizjologiczne itp. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów.© klp. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych. Bardzo duża ilość błędów ortograficznych.

Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. składn. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. leksyk. Stoicyzm nie ma prawa bytu. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste.© klp.. int. ponieważ styl. Na mitologicznych wyspach. Podkreślają one uczucia autora. walor 1 znalezione. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. a więc o wiele później niż Tren X. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę. lecz tylko na końcu wersów. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. Wątpi w istnienie Boga. natomiast adresatem jest Urszulka. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. składn. ort. Prowadzi ona dialog z Bogiem. rzecz. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. leksyk. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. Tęskni za nią. składn. składn. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. styl.. fraz. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki. Ciągle walor 2 podważone. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Przybyła w pustkowie. którym jest Urszula. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. „Tren X” został wydany w 1580 r. .

9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. 3/1 tym zaskakująca puenta. ort. składn. obu stron. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna.© klp. Stworzył jej dom taki. Bóg jest personifikowany. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1.5 roku. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. Tren X. Urszula gdy zmarła miała 2. Śmierć rozłączyła dwie osoby. np. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi. Świadczy o styl. Tak samo myśli. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. doskonały. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. Bóg nie jest wszechmogący..pl 82 7/1 chrześcijańskiej. żyje i czuje. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . smuci się z powodu rozłąki. np. przedstawiony osobowo. Nie do końca rozumie dziecko. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. Stara się. fraz. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. styl. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. jak w Czarnolesie.

Tren X . ● istota boska poddana personifikacji . życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. np. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. Urszula Kochanowska. np. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. np.© klp. np. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. Urszula Kochanowska. Ojciec w Trenie X . ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. przebywające w nowym. ● ● ● ● ● samotne dziecko. np. Czarnolasem. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4.pl 83 3. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały.

● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba.© klp. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały. Podjęcie próby podsumowania. np. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie).). ● ● 10. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8.). odkrywcze obserwacje. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 .). 2 punkty za walor – ciekawe.). liczne błędy językowe (3 pkt. obdarzający dziecko troską stwórca. Sformułowanie wniosku pełnego. np. odwołując się do powszechnych wyobrażeń. np. Sformułowanie wniosku częściowego. Kompozycja w miarę spójna (3 pkt.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. styl poprawny (3 pkt.

Zastanawia się. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. Podmiot nie ma pewności. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. czy Orszulka nie stała się aniołem. gdzie znajduje się jego dziecko. Temat: Różne wizje zaświatów. 6/ 1 styl. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę.© klp. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne. .pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką.© klp. styl. naiwne pytania. . co ją otacza. dla niej już takie pewne nie jest. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. żeby sprawdzić. jaką ma każdy dorosły – nie wie. miseczka”) czy pocieszne. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. To. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl. I będzie. jakie będzie mieć to skutki. popychać / brać z miejsca i przenosić”). która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. Zna jej emocje. wyliczenia („przesuwać. takich jak proste zdania oznajmujące. zdrobnienia („łyżeczki. co stanie się z elementami zastawy stołowej.pl 89 Ta próba dokonana być musi. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. motywacje i zamiary. co dla świata dorosłych jest oczywiste. Sam obraz Newtona. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. niejako wciela się w jej rolę. Nie posiada wiedzy takiej. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. gdy pociągnie za obrus. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy.

niezbadany. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych.. „trzeba (. bardziej tajemniczy.) pomagać”. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia.© klp. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. . „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych.. „objawiać chęć”. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. styl. To dzieci są tymi osobami. styl. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”. drogę. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. „ta próba dokonana być musi”). Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. styl.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. spontanicznością i aktywizmem poznawczym. posiada wiedzę naukową. otwartość i ciekawość świata. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”. Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością. 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). którą zmierzamy. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach.

b.: a. że jest nieuchronne. dysponuje wiedzą naukową. Uzasadnienie. e. Uwaga: jeśli zdający napisze. zdrobnienia. zwrot: Niech sobie patrzy. 0-1 0-4 0-4 0-2 . Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. d. np. Wstępne rozpoznanie całości. składnia wyliczeniowa. 5. Uzasadnienie.: a. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. np. c. tytuł zapowiada opis wydarzenia. wypowiada się w formie bezosobowej.© klp. Dostrzeżenie. d.: wzięte pod kontrolę. 0-1 3. myśli i pragnienia dziewczynki. zna intencje. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). 2. b. objawiać chęć). akceptuje postępowanie dziewczynki (wie. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. b. e. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. c. ożywia przedmioty. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli).pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu. należy to uznać. np. mówi językiem dorosłego (np. emocje.: a. c. 4. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania.

e.. Wskazanie cech wersyfikacji. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania). b. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). d. poznaje prawa oczywiste dla dorosłych.: świat dorosłych: stagnacja. Wykorzystanie kontekstów.pl 92 6.: a. 10. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 . długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny).). mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. c.. Rozpoznanie typu liryki. wiersz refleksyjny. np. np. np.: poezji Wisławy Szymborskiej.© klp. np. b. np. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). Opis bohatera. ciekawość – ciąg pytań. 11. rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata).: a. b. 7. konteksty filozoficzne. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). 9.: a. np. 8.

kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. dostrzeżenie. lecz dziecięca ciekawość. wynika z niej. Powodzenia na maturze! . na 2 możliwe). na 3 możliwe). dostrzeżenie. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. temat opracowany w miarę wyczerpująco. zakończenie mogłoby być pełniejsze. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości.pl 93 12. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. np. próba podsumowania. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt.© klp. dostrzeżenie. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. że nie wiedza poprzedników. 4 np.). Język poprawny (5 pkt. częściowe. Podsumowanie pełne.

Małgorzata Burzyńska-Kupisz. 2. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów. Eremis. Jacek Kozieł. Matura 2005. Jak zdać maturę. VIII.pl 94 VII. . Język polski. Małgorzata Furgała. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego. Kraków 2004. Język polski. Anna Finkstejn. część I i II. Warszawa 2004.© klp. 3. wyd. Małgorzata Grzebień. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Bibliografia 1. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. Lucyna Grabowska.