Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

© klp. ale zostaje ona zakodowana – tak. 2. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. jak je spełnić. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. jak i napisanie wypracowania. Pracy nie podpisujesz. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. . sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. ale także pokazuje. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne. zarówno na poziomie podstawowym. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. Rozwiązaniem testu. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. że nie tylko podaje kryteria oceny. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. jak i rozszerzonym. a jakich błędów należy unikać. II. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. Podstawowym atutem e-booka jest to.

że posiadasz wiedzę na temat epoki.© klp. powieści czy dramatów). Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. że potrafisz utwór zinterpretować. Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. np. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. skomentować. natomiast styl. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. do których temat się . w zależności od pisma). Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. jak i poezja. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. Może to być jeden tekst bądź dwa. dramat. który otrzymasz na arkuszu. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej). kompozycja. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). Powinieneś wykazać się. na rozszerzonym – 180 minut. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych).pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. Może być cały tekst (np. Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. 2.

za test z rozumienia tekstu 20. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl.pl 6 odwołuje.) 3. język – Twoja poprawność językowa. którym się posłużysz. to pamiętaj. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów. jak i organizacji – jego warstwy językowej. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. za test – 10. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. styl – styl. co daje razem 70 punktów. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście. Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów.© klp. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. rozszerzonej – 15) – chyba. porównania ich. czyli razem 50. że liczysz na amnestię . Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. zapis – ortografia i interpunkcja. A. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów. Maturę zdasz. Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. kompozycja – spójność Twojego tekstu. jak i rozszerzonym. .

) język w całej pracy komunikatywny. urozmaicona leksyka (5 pkt. poprawna fleksja. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). poprawne: składnia.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. fleksja (12 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. na ogół spójna (1 pkt. przejrzysta i logiczna.) . pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt. poprawne: słownictwo. żywy. słownikowych. urozmaicona składnia.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli. frazeologia i fleksja (9 pkt.) IV. frazeologia. poprawna.) – – – – V. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia.) język w całej pracy komunikatywny. słownictwo.) – – III. słownictwo i frazeologia (6 pkt. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia.) na ogół komunikatywny.nieliczne błędy (3 pkt. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. na ogół jasny. spójna wewnętrznie. poprawna interpunkcja .) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. licznych błędów składniowych.pl 7 I. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt.© klp. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. w większości poprawne składnia. spójna. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. wystarczająca leksyka (3 pkt. swobodny.

) język w całej pracy komunikatywny.) język w całej pracy komunikatywny. I. poprawne: słownictwo. frazeologia i fleksja (5 pkt. poprawna fleksja. B. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium.) – III. spójna. żywy.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy.) IV. na ogół jasny. w większości poprawne składnia. fleksja (8 pkt. urozmaicona składnia. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. urozmaicona leksyka (2 pkt. kompozycji. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. słownictwo. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt. swobodny. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy. wystarczająca leksyka (1 pkt.) – – . poprawna. słownictwo i frazeologia (3 pkt. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów. frazeologia. poprawne: składnia. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. spójna wewnętrznie. przejrzysta i logiczna. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. stylu lub języka.© klp. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi.

Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. zdarza się. na takich samych zasadach. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. dokładnych streszczeń.© klp.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. posiłkując się jedynie tekstem. za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. co na poziomie podstawowym. że wiesz. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt. III. których nie czytałeś. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia. przeczytaj te. najlepiej miej je wszystkie przeczytane. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych. ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. Zauważ. . że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia.) V. poprawna interpunkcja . który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze. której nie czytali.nieliczne błędy (2 pkt. Owszem. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. słownikowych. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt.

Adam Mickiewicz – wybór wierszy. Juliusz Słowacki – wybór wierszy. część III (scena w obozie rewolucji). Ignacy Krasicki – satyry (wybór). 2. Daniel Naborowski – wybór wierszy. przy mogile powstańców. czego możesz się spodziewać. Hymn do miłości ojczyzny. w zeszłym roku na maturze. to w tym roku go nie będzie. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. Bolesław Prus Lalka. Nie łudź się jednak. Wacław Potocki – wybór wierszy. Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. CKE zaś postanowiła inaczej. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. nieomawiany w szkole. 5 i 6. to nie będzie jej na normalnej. Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). akt II. Adam Mickiewicz Dziady cz. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. III. tekst niepopularny. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. jak są skonstruowane tematy maturalne.pl 10 którego nie znasz. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. kiedy zarówno na maturze próbnej. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. akt III sc.© klp. Lektury na poziomie podstawowym 1. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii. ● ● ● ● ● .

Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. Stanisław Wyspiański Wesele. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz.. Jan Twardowski – wybór wierszy. . U nas. Jan Kasprowicz – wybór wierszy.. Sławomir Mrożek Tango. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. Bolesław Leśmian – wybór wierszy. II. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. Zofia Nałkowska Granica. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Bitwa pod Grunwaldem). Stanisław Barańczak – wybór wierszy.© klp. w Auschwitzu.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. XIV.. I). Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. X. IV. III. Maria Konopnicka Mendel Gdański. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. Bolesław Prus Kamizelka. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie. Wisława Szymborska – wybór wierszy. IX. VII. Julian Tuwim – wybór wierszy. Henryk Sienkiewicz Potop. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Stefan Żeromski Przedwiośnie. Proszę państwa do gazu. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. XII. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat.

● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. rozmowa z Mefistofelesem). Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk. Franz Kafka Proces. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny. Joseph Conrad Jądro ciemności. Juliusz Słowacki Kordian. William Szekspir Makbet. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. Molier Świętoszek. co na poziomie podstawowym oraz: 1. 2. Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. . Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji.© klp. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. 3. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Albert Camus Dżuma.

Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij. na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. Interpretując fragment Przedwiośnia. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej.© klp. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości.. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. komu. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas. Panie. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu.). Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. Interpretując podane fragmenty. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza.pl 13 4. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. ● .

zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. Zinterpretuj podany fragment. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. To chory kąt. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów.) .pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu.. W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach.. (. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza. z których pochodzą fragmenty. porównaj postawę Kordiana i Męża.. ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.analizując fragment. Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił.© klp. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.. ● Matura próbna – grudzień 2005: .

analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. określ. ● . Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. w której bohaterowie zostali umieszczeni. Dwa modele rodziny. który znasz z Kordiana. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny.© klp. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. Przedstaw temat. Kłótnia u Borynów. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię.

Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. Dwie lekcje łaciny. Owidiusz Metamorfozy (fragm.pl 16 5. Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza. ● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. Ucztowanie jako motyw literacki. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. . Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie. Rozważ. Baśń o Narcyzie).© klp.

zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego.© klp. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. ● . przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. świata i człowieka. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. H. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. Audena Musée des Beaux Arts. odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. Jednostka w świecie ograniczeń. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. porównaj sposoby przedstawienia Boga.

której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Zastanów się. która w ogóle Cię nie interesuje. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. równie trudno z lektury. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. . ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. Ważne jest. Pamiętaj. żebyś dobrze go wykorzystał. Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. który najbardziej Ci odpowiada. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. Jest to wiedza potrzebna. jak należy zastosować ją w praktyce. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). 1.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej.© klp. które masz przed sobą i wybierz ten. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. ale powinieneś także wiedzieć. ● IV.

Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. rozwinięcie i zakończenie.). które zamieściłeś w notatkach i w planie. podzielony na trzy części: wstęp. posłuż się słownikiem. że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat.© klp. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . z którego pochodzi fragment. To. Krok 5: Napisz wypracowanie. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. jest już zawarte w temacie – ważne jest. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. Zawsze nakierowują interpretację. sprawdź. które dostałeś w temacie. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. Jeśli będziesz miał wątpliwości. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. całość tekstu. 2. zwracając baczną uwagę na błędy. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. na pewne tory. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. być spójny. Najpierw zaznacz w nim te miejsca.pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. wiedza z epoki itd. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. którą masz stworzyć.

rozważ .. odwołując się do . ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań. a które masz zawarte w temacie. Szczegółowe polecenia.... na czym polega istota . zaprezentuj . że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta. zamieszczonych w rozdziale III. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. zanalizuj ... określ..... Wnioski z analizy odnieś do . Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów. określ przyczyny . koncepcję . jest więc bardzo ważne.. 2.. O poznawaniu. które stawia przed Tobą komisja.: interpretując .. na czym polega .pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. np. przedstaw temat. analizując .. które przed Tobą stoją. zadania. zinterpretuj podany fragment rozważ..: Kłótnia u Borynów. zwróć uwagę na . Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym... Zauważ. charakteryzując ..... który masz przed sobą... który masz w wypracowaniu poruszyć – np..: . powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat. Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego.© klp.. Carska Rosja i jej stolica. np. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu....

. określ... Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ . Ucztowanie jako motyw literacki. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B.. cyklu utworów czy całej powieści) – np. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. Stwórca i jego dzieło.. wyłącznie analiza tekstu. połączona z odniesieniem się do większych całości (np.. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów. który masz przed sobą (np. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. porównaj sposoby przedstawienia Boga. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np.pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . Jaki może być to zakres? ● 3. analiza porównawcza. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień.. ? jaki obraz . Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj. wyłania się z .© klp.

Aby dobrze zanalizować scenę. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. połączyć z innymi wydarzeniami. które poprzedziły kłótnię. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. Antygodny. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: . przedstawiającego scenę kłótni. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. ale może być to także Hajmon. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. Edypa. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go.© klp. określ.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny.

W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. jak przeprowadzana jest krytyka. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. jakich środków używa autor. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. co to znaczy i podać na to argumenty.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. jakich środków używają. ● ● . Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego.wyjaśnić. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. co w tych obrazach jest podobne.© klp. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Powinieneś odnieść się do tezy. jak obaj autorzy mówią o miłości. Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. Musisz także zanalizować. a co inne. zawarte w utworach.

W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. Dobrą wiadomością jest to. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści. to może przyznać Ci punkt.. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. choć nie ma ich w kluczu.. jak i uczniowie. Aby to pokazać. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Rozważ. często oburzali się zarówno nauczyciele. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. którzy są zobowiązani do „zgadywania”. ● 3. jak wybrana przez autora forma. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. Nie taki ten klucz straszny. które w wypracowaniu znaleźć się muszą.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. aby wskazać techniki. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. co znajdą w kluczu odpowiedzi. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu.© klp. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. które mogą się w nim znaleźć. . ale podaje pewien zakres zagadnień. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Głównym argumentem było to. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. jaką jest esej. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów.

korzystanie z cudzej pracy. rozpusta. wykrzyknienia itp. . elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. puste życie.” Palinodia 1.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Krytykowane wady Polaków. pytania. wyolbrzymienie (przerysowanie. np. nie konkretnych osób). 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. beztroskie. np. kontrasty. pogoń za cudzoziemską modą. trwonienie majątków. pijaństwo.). 3. odrzucenie wartości cnoty i honoru). wskazanie co najmniej jednego argumentu np. oszustwo.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. nagromadzenie) opisywanych wad. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa).: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. ironia. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. inne sposoby. 4. brak szacunku dla przodków.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie. stypizowanie bohaterów (krytyka wad.© klp.

Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór. filozofii. inne środki masz prawo zauważyć różne. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. jeśli zakłada ją temat. na poziomie podstawowym konieczna. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii.) . odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. komu. po 1 punkcie za każdą wadę. sztuki itd. podaje tylko przykłady. Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. Zauważ. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. jakie muszą to być konkretnie wady. . to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. także tylko na temat. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki).© klp. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. które wyznacza temat jest przedstawienie. Klucz nie mówi. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje).jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem.

Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. że sam Prus twierdził. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. . W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Powinieneś o tym napisać. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki).© klp. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. W przypadku tego tematu uzasadnione.

Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. prądach literackich. ● ● konteksty zbyt szerokie. epokach). których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. że powinieneś zbadać środki. jakich. ale nie są ściśle z nim związane. . informacje o autorach. własne. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. C. komu. takie. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. niezwiązane z tematem (np. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. komu. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. związany genetycznie z muzyką. zdania niezwiązane w ogóle z tematem. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. obszerne refleksje. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym.© klp. jakich.

co pisze. najlepsze. Nie przegra osoba pewna siebie. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. Należy chronić to co jest dobre. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. porządek. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. prawość. nie jest analizą. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. z rozumu. Można sądzić. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. Przemyślenia nie dość. które podarował na Bóg.© klp. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. Trzeba szerzyć dobro na świecie. Musimy korzystać dobrodziejstw. potworami. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. a nawet wieków nie zawsze udawało się . mowy. że swoimi bliskimi. co niestety na przestrzeni lat. Są uparci. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. wręcz wrogo. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. Elementy ukształtowania językowego . tzn. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. a więc o wiele później niż Tren X. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. ale to. kulturalne zachowanie. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. po to byśmy nie byli bestiami. Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. to niezwiązane z tematem.

Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. 4. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. . Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. ale nie został pokazany ich związek z treściami. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. Nie jest to błąd. 3 punkty za rozwinięcie. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. jak zakończyć pracę? A. skierowany do zmarłej córki. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. jak wymaga tego temat.© klp. ale powiązane ze sobą tematycznie. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. podając konkretne fakty. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. dobrze dobranym cytatem itd. które przekazuje utwór. Jak rozpocząć.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane.

© klp. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. który nie ze swojej winy ją utracił. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. o których będzie mowa. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. która nigdy nie doświadczyła miłości. który przez miłość przegrał swoje życie. poglądów i klasy społecznej. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. bawidamek Starski. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. Dlaczego? . Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. „Palinodia”. wprowadzający bohaterów. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. Prezesowa. B. do której należą. motywy. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. Wokulski – człowiek. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. Szuman. osobistych historii. związany z tematem.

Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. co dobrze wpisuje się w zamiar autora. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. fizjologiczne itp. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). do czego doszedłeś. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. kulturowe. W skali 25 punktów. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: .pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. która nigdy nie doświadczywszy miłości. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. który nazywa się „Podsumowanie”. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). pełne. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Zakończenie bardzo rozbudowane. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. za niepełne – 2. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. za próbę podsumowania – 1.© klp. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne. społeczne. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne.

Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie.© klp. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. ● ● . Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. nie dostrzegając zalet. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. wymienienie konkretnych wad. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. wyolbrzymia ich wady. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. Odwołanie się do tematu. Zakończenie na 4 punkty.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. Zwrócenie uwagi na to. głupotę. demoralizację. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. określony przez samego Prusa. Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np.

np. np. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. a 35% na poziomie rozszerzonym. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. Była to osoba dobra. W porównaniu do innych krajów. którą się odznaczała.. np... niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych.. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. np. Odrabiając lekcje. Bohaterka opowiadania. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. styl.© klp. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. Wysłałem ci list na adres. np. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości.pl 34 5. ortografię i interpunkcję. rządu lub przynależności. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. którym się posłużysz. a niezwykle piękna. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. niewłaściwe użycie przyimków. żeby unikać błędów językowych. jego spójność. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. np. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). Nie tylko treść. ● ● ● ● .

to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. na rozszerzonym – 5. 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. niezgodnie z ich znaczeniem. np. snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. które chcesz przedstawić. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny.© klp. np. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. Treści. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu). jak i poj ego zdradzie. . Była wierna mężowi zarówno przed. Jeśli składnia będzie poprawna. za język nie dostaniesz nic. a nie popełnisz innych błędów. lecz schematyczna. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści. zebrania wniosków). Czwarta i piąta strofa ukazuje. np.. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość). niepoprawne zapożyczenia. interpretacji) i zakończenia (podsumowania. np.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to.. (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. pisząc swoje wypracowanie. rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. Jeśli błędów będzie tak dużo. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). do czego chcesz dojść. B. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. na rozszerzonym – 8. jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium.

natomiast. tymczasem. w pełni zrozumiały dla czytającego. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową.... sformułowania.. toteż.. kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama. że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków.. oddające logikę Twojego wywodu. z drugiej strony. jest także wieloznaczny. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka.. Z jednej strony .pominięcie pewnego słowa w miejscu. np. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. np. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania. to. wyrazy spajające. I ostatni problem. ... aby w jego ciało wlać duszę. widocznie. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników.. ponieważ.. tak więc.. Zacznę od sprawy.. całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je.. Kolejny przykład... jednak. trzecie).. w gruncie rzeczy. powietrze. wreszcie. za to. słownictwa pseudonaukowego.. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. np... bieg Twoich myśli. Styl – jaki być powinien Co zrobić. Po pierwsze (drugie. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych.. a z drugiej strony . a nie chcemy się powtórzyć. To oni są autorami poglądu. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. przy pomocy różnych środków spajających. Z kolei przejdę do zagadnienia.. Pokazałam. elipsa .. że substancją świata są właśnie cztery żywioły. Na zakończenie . Ostatni z żywiołów. ale. jeśli..pl 36 ● Stosuj podział na akapity. chociaż.... gdzie mógłby pojawić się zaimek. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. które uwydatniają organizację tekstu. że . w istocie. Z kolei przejdę do... ● ● ● C. mimo to. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny.© klp. w rzeczywistości.. duszę. np.

żadnych rzeczy. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. np. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci.© klp. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. ogólnie bardzo źle. zajrzyj do słownika ortograficznego. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. wszystko sprawdź dwa razy. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. które nie wnoszą żadnej treści. trudno udzielać jakichś rad. nieudanych metafor. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. Nic nie można zabrać ze sobą. że należy korzystać z życia. Wokulski czynił starania. „Czas ucieka jako woda. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”.(…).” Każdy był kiedyś piękny i młody. . D. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. ● zwięzłe – unikaj sformułowań. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci. Z jej treści wynika. np.pl 37 pseudowytwornego. „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. Uważaj po prostu na błędy. takie jak np.

● ● ● ● ● ● ● . znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. -ji i inne. Jeśli wiesz. dbając o kompozycję. zależnie od zakresu tematu. Staraj się nie odbiegać od planu. rz/ż. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. podawaj cytaty. pisownia rzeczowników zakończonych na -i.© klp. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. gdy temat to zakłada. Pamiętaj. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. Nie przytaczaj w pracy myśli. że masz do dyspozycji słowniki. Napisz pracę odpowiednio długą. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. na dwie strony (ok. ale także na jego formę. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. 6. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. że sam tekst wystarczy. Nie łudź się. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. 250 słów). -ii. szczególnie. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. Sporządź plan pracy. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. Jeśli praca będzie krótsza. ó/u. Powinieneś odwołać się także do kontekstów.

Pewne zasady ogólne można jednak sformułować. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. Jest on ważny. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. wiele osób (podmiot . Może wskazywać na temat. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. Postaram się teraz pokazać Ci. fragmentu prozy bądź dramatu. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. Może to być jedna osoba. nazwę dla całości utworu. 1. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować.pl 39 V. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. jaką pełni w nim funkcję. w zależności od tematu. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. teraz przyszła pora na konkrety.© klp. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. ale najprostsze elementy analizy są także ważne. Zwróć także uwagę na tytuł. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. pokazać. zastanów się. jaki jest jego główny temat. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie.

czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. Adresat wiersza bywa często nieokreślony. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. zaimków osobowych. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. Bywa. w którym mówi. Jeśli tak. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. Jeśli nie. ale raczej. b) W jakiej sytuacji? Określ. okoliczności? Może jego stan ducha.© klp. Sprawdź. jest to liryka pośrednia. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz. sprawdź jednak. Może da się określić miejsce.pl 40 zbiorowy). czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć. czas. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne.

Warto go podać. jak gatunek ten zrealizował autor. estetyczne i inne. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych. ale sprawdź. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. nazwanie środków stylistycznych itd. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. zwróć uwagę na różne odniesienia. które znajdziesz w utworze: kulturowe. o czym do tej pory mówiłeś. Powiąż je z całą interpretacją. sonet czy oda. .) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. określenie budowy wiersza. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. historycznoliterackie. filozoficzne. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego.© klp. tren. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. podsumuj.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. warto napisać. czy nie ma czegoś szczególnego – np. jeśli jest to np.

lecz sprawny.. więc winne odbieraj pochwały. rządów.© klp. [. bezpiecznie.] Ciesz się. Cóż wstyd? . Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. . ale z dobrej sławy korzystaczu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. zamożny. prawda. czyń krok pierwszy.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp. Oswoiłyście cnotę. Przestańmy.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Świat poprawiać . Dobrym kunsztem urosłeś.. a co niegdyś dzika. prawda w oczy kole. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. Nie szalbierzu. lecz było wesoło. Nie zdrajco. Oszukać to kunszt doskonały.zuchwałe rzemiosło. [. Na złe szczerość wychodzi. Pietrze. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. a podchlebiać wolę. lecz dzielny umysłów badaczu. Płci piękna.. nie złodziej. ozdobny i sławny. Więc już łajać przestanę.Marność znikła. Pietrze. Tyś mistrz w kunszcie. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka. Pawle.. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. boś pochwały godny. Ciesz się. Nie rozpustny.

. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą. Trunek serca orzeźwia. Niech się śmieją do woli. kto inny zbiera. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV..] Stracił Tomasz majętność. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość.. . na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. a ja pióro kruszę. taiłem ganionych nazwiska.. lecz kraj przyozdobił: Pałac został.pl 43 Wróćcie się. Źle z skąpymi wszędzie.. co wam należy. Zgoła pięknie z nim było. Chwalę. Nie miał. [. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu. niech będą jawni. nie dosyć odwołać. Kiedym ganił.. dobre wieki. prawda... ale miał karczochy. marnotrawce. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. [. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska.. Dobrej chwile dawce. Co spasłe głodem ojców. Stąd hojne panięta. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy.] Lecz nie dosyć przeprosić.] Przecież się czasem zdadzą. Niechże sądzi potomność. Trunek troski goi. tapiser na meblach zarobił.. Rumieniec?. Bierzcie.© klp. pszenicy. Płużne te bydlęta Orzą. [. chwałę.

jak przeprowadzana jest krytyka. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. a co inne. aby powróciły czasy saskie. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. jeszcze bardziej podkreśla ich wady. ● ● ● ● ● . że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. Powinieneś odnieść się do tezy. Nie troszczą się więc o swój kraj. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. jakich środków używa autor. złodziejstwo. usprawiedliwiają swoje postępowanie. zdrada. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. co w tych obrazach jest podobne. żyją z tego. będzie tylko chwalił. Kobiety nie mają wstydu i honoru. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. czego ich ojcowie się dorobili.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej. rozpusta.wyjaśnić. Musisz także zanalizować. trwonią swoje majątki. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. co to znaczy i podać na to argumenty. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. a czas spędzano na pijatykach. kiedy nie interesowano się ojczyzną. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. Polacy są niegospodarni. że rezygnuje z krytyki. Zrozumiałe jest. Polacy chcą. ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie.© klp.

dbający o kulturę. brak patriotyzmu i troski o kraj.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. „Cóż honor?”). Jest to oczywiście pozorne. dobry. wymienionych z imienia. komizm słowny (np. mądry. „Zacny wstydzie!”. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. pszenicy. ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. wykrzyknienia (np. „Pawle”). 2. nieuctwo. ograniczenie światopoglądowe. a tak naprawdę je wzmacnia. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób. „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. . „nie miał. Podobnie czyni w dalszej części utworu. pytania retoryczne (np. Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. a tak naprawdę wady Polaków. zawiść. prawda. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. ale miał karczochy”). 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. Żona modna – marnotrawienie majątków.© klp. zazdrość. kiedy podaje zadeklarowane zalety. nieposzanowanie przodków. źle rozumiana szlachecka równość. odchodzenie od religii. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. „Cóż wstyd?”. Adresat satyry Do króla – król oczytany.

Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę.pl 46 3... wzywająca do ratowania ojczyzny. do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej).. Zobacz. do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc)... 2.© klp.. Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? . Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie.. porównaj obraz . 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu... na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści. Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie... scharakteryzuj stosunek bohaterów do . którą przedstawia fragment. wyjaśnij. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z . Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny. wyjaśnij symbolikę .

na swój nowo wykończony sklep. dokąd iść. jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi.pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. przed którym już zatrzymywali się ludzie. żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów. Pamiętaj. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. jakby namyślając się. .. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo. a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. Zastanów się..) .© klp. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego... zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. (.analizując fragment. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo.

I gdzie oni są?. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie. „Szczególna rzecz – mówił. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał.. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł.. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. Może nawet ten sam.. aleje.” (. (. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie. Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie. o tych setkach.) Stanął i patrzył.. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie. jaki zrobisz ludziom. bezpieczeństwo. zarośnięte zielskiem i odrapane. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków.. a może zabawy i pieszczoty. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?.. „Cóż. – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie.© klp. dokąd chce.) Na Karowej odetchnął. a wewnętrzna pustka straszliwą. Błyszczą przez mgnienie oka... jak te oto ściany. (. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. „A zawód. I cóż ma z trudu swego człowiek?. i o tych tysiącach. – myślał. i o tych kilkudziesięciu.)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym. sklepy. – Postoją jakiś czas.. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. Zostały po nich spękane mury.. a potem będą walić się.. Ludzie. którym już daje zajęcie.. mieli także na celu zdrowie. „Trzeba spojrzeć. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. i to nazywa się życiem. Zdawało mu się. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach.. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. . że jest jedną z plew.... Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków.. aby zgasnąć na całą wieczność...pl 48 „Dziwna rzecz. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. którzy je budowali z wielką pracą. bulwary?.. że idzie tam. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. „Sklep odstąpię. majątek. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy.

A żywot jego mgnieniem powiek. – To chory kąt. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby.. Jedni giną z niedostatku. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. przekupek.pl 49 I z prac tych.” I rozważał pełen goryczy. gdzie?. której jeden bok stanowi ulica Dobra. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. kanap z wydartym siedzeniem. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej.© klp. (.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. których największą zaletą jest wczesna śmierć. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. ciemnozielonej i pomarańczowej. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. ażeby karmić niedołęgów. Gdziem ja to czytał. Znikomość – jego dzieła gońcem.. a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych. nic!. Uderzyło go podobieństwo do drabiny.... przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją. Praca odejmuje sobie od ust.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. bo wszystko sprzysięgło się. zacząwszy od kuchcików. Mniejsza o to. że ten płat ziemi nadrzecznej.” – powtarzał tułając się po uliczkach. . Szedł.. dziki kąt. naprzód i w tył powychylane ściany. które wszczął pod słońcem?. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. z dachami porosłymi mchem. rzemieślników. drzwi zabite gwoździami. zasypany śmieciem z całego miasta. które niedawno podawał gościom. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą.. drudzy z rozpusty.. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji.) „Nic. krzeseł na trzech nogach.

• • • • Narracja: 3-osobowa. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek.. z pracy Minclów. Dybowskich.© klp.. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki. zna za to myśli bohatera. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. Nastrój Wokulskiego. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. a wtedy zawołano. a znowu zbliżył się do książek. zachowanie bohatera: • • . Traf zdarzył. Tam mógł pracować. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. Czekanowskich. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. że się sprzedał i żyje na łasce żony. zakrzyczano go i odesłano do handlu. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. narrator nie jest wszechwiedzący. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. Wrócił do kraju prawie uczonym.

Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”). • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . podyktowany doświadczeniami życiowymi. Czuje wstręt do życia. zmęczenie. brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. idzie zupełnie bez celu. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę.pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). wzburzony.. Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). jak mnie to wszystko mało obchodzi”). Myśli nawet o tym. marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. żeby zgasnąć na całą wieczność”). Jego obraz jest jednak subiektywny. brak wiary w postęp. które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). który przytacza Wokulski). Rozdrażnienie. brak działania. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”).© klp. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. rozgoryczeniem bohatera. Nie interesują go teraz interesy. Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”. nie ma żadnego planu spaceru. sklep („Dziwna rzecz. których zatrudnia. Nie obchodzą go ludzie.

.© klp. Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. pogarda dla innych. bierna zgoda na zły los. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. można odnieść także o dramatu. że są ważne. niezaradność i lenistwo. demoralizacja. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. W monologu możesz poznać myśli bohatera. egoizm (dbanie tylko o siebie). Mieszczaństwo – bierność. 3. życie ponad stan. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. Lud – ogromna bieda. zamknięcie. Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. którym się powiodło. Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. niechęć wobec tych. obawa przed ryzykiem. Większość wskazówek interpretacyjnych. pełne kontrastów. • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. brak możliwości zmiany sytuacji. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. najrzadziej też pojawia się na maturze. Osoby takie jak Wokulski to idealiści.

komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. Jeśli jest to tragedia antyczna. spada Na własną naszą głowę. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. stać się musi. Krwawa nauka. i wasalem. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego. określ. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. widoczne w tekście. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. co się ma stać. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira.© klp. Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. O przyszłe życie bym nie stał. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. którą dajem. SCENA VII MAKBET Jeśli to. na tej doczesnej mieliźnie. .

Że cnoty jego. I litość. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. A potem.lecz jestem. co więcej. I gospodarzem jego. to jest Ambicja. jak anioły nieba.© klp. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. która przeskakując siebie. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. Jeden. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. by wiatr łzy osuszył. nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. powietrznych rumakach. Spada po drugiej stronie. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -.

trwożnie patrzeć na to.© klp. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. LADY MAKBET I jakiż . LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. co jest godne męża. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. sławę. Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. co sam uznajesz Ozdobą życia. nie jest nim. proszę. MAKBET Przestań. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. Żeby ospale. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. Na wszystkom gotów. Kto więcej waży. Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz. w przysłowiu gminnym.

gdybym była Zobowiązała się do tego czynu. jak trupy Spoczywać będą.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. Teraz się jedno i drugie nastręcza. czym byłeś. na którą spadnie cała wina . Gdy snem zwierzęcym ujęci. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych. jak to słodko kochać dziecię. O tyle więcej byłbyś nim. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. I roztrzaskała czaszkę. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). A nie chybimy. Jak ty do tego. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę. Które się do mnie tkliwie uśmiechały.© klp. Które się karmi. Że się ich pamięć. ten stróż mózgu. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce.

gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro.. Wychodzą [. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później.] AKT V.. .© klp. Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. czas ten prędko minął. Aż do ostatniej głoski czasokresu. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie.pl 57 Naszego mordu? [.. Jakby był żywy..

powieścią idioty. chce. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. Zgaśnij.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. wrzaskliwą. Edypa. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. Antygodny. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. • • .© klp. ale może być to także Hajmon. Później następuje rozmowa z żoną. Nędznym aktorem. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. Głośną. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem. a nic nie znaczącą. Makbet. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. plany zabicia króla. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu.

To. Makbet odróżnia dobro od zła. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. nienawiść. mężności.© klp. 2. obojętność wobec śmierci żony. Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. to ona motywuje go do morderstwa. strach. sprowokowanie go do zbrodni. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. jaką drogą chce pójść. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. lecz fatum. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. Upór. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. to tak się na pewno stanie. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. poczucie bezsensu życia. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). nie wchodzić na złą drogę. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. osamotnienie. .

zawierające aluzje. VI. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. kultury. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze.© klp.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. nawiązania. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. Są to często teksty bogatsze w treści. lubisz literaturę. sztuki. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony. nietuzinkowe. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. że z własnej woli. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. jeśli jesteś uczniem oczytanym. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. . Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. takie. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. mniej jednoznaczne.

moimi” grobami. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce.pl 61 2. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. co niepokoiło . Stałem sobie nad . ze wspaniałych. na które trzeba zwrócić uwagę. Wszystko. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym. Wzdłuż drogi. nic oni mnie nie pomogą. ale niebo bezchmurne i niebieskie.. współgra z treściami. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy. jakim jest język.wygładzało się. nic ich nie obchodzą ani ja. Nic ja im już nie pomogę. jak tworzywo literackie. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. Pamiętaj o tym. Śpią. ale jednocześnie wyprostowywałem się. wygładzałem. Perspektywy były mgliste. co falowało. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. które chce przekazać autor tekstu. O elementach analizy. . jakimi porośnięty był cmentarz . Wiedziałem. Pochylałem się ku ziemi. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. którą przeszedłem. posługując się aparatem teoretycznoliterackim. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. fragment prozy).© klp. dramat. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. jakie tylko u nas w jesieni bywa.wiało wielkim spokojem. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. z uschłych wieńców. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz. co się we mnie ostatnio gotowało. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. że to nie na długo.

obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. Z kartofliska. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. z której zlazła. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. stanęła słupka i spojrzała na mnie. Tak to się powtarzało może z pięć razy. sprasowanego kształtu. a potem zwróciła się do mnie. że to jest nieważne. zdecydowała. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego.© klp. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. Na tym kancie rosła obfita.pl 62 Naokoło było cicho. powąchała trawę. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. Ponieważ stałem nieruchomo. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. Uczyniła to pyskiem. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. Aby nie szastał się we mnie gniew. która stała nad grobem. usłyszałem jakiś szelest. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. Z sosny. i zajęła się swoimi sprawami. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. wyrwała go. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę.zsuwała się wiewiórka. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło. oczyściła korzonki z piasku. takiej. sucha już w tej chwili trawa. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. które rozciągało się za cmentarzem. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych. chciałem. wściekłość. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . otrzepała z ziemi (łapki naprzód). gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. jeszcze chwileczkę postała. podkopała nowy pęk trawy. już bez pęku trawy. . wszystko tu było zakończone. Ludzie byli przy pracy. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. ale powszedni. Cicho tu było całkowicie.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

. nie szydził. Miłość była bez winy. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV . Ciebie nie masz.] Oto przy tym strumieniu. Ręka rękę ściskała. Dusza z duszą gadała [. Justyno! (Franciszek Karpiński.pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. drzewa zostały.© klp. Oczy w oczy patrzyły. Poezje wybrane. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził.. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Usta nam się złączyły. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny. Oto przy tej jabłoni.

Z tych zdrojów. Ach. myśli panią. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło.. Też same cieniowane chmurami niebiosa. Tum poznał. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki.. przy wieczornym chłodzie.. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie. pstrąga z kraśną cętką.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance.. na wzgórku. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. Russa czytaliśmy razem. Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem.. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice. Wszystko było jak dawniej . (płacze) [.] (z żalem) . przez nią.. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. którą widzę co dnia..]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci. odtąd dla niej tylko. tum pożegnał!. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. jakiś szmer u wniścia. Odtąd wszystkich spraw moich. Pod tęż porę. jagody.. Tutaj. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia.. o niej. Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa.. A dziś!. stojąc przy mnie. Którą wtenczas widziałem.] Byłem i w ogrodzie. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia. ach! com uczuł w tobie! [. chęci..pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [. w jesieni.. To ona?.© klp.

Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła.... Bóg osnuł przyszłe węzły. gorszą niżeli!. Równi.. toż samo niechcenie. . [.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi. Może spojrzysz ukradkiem.. Postawą sobie bliscy.. choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem.. Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli.. Ten sam powab we wszystkim.. jednostajni wiekiem.] Pójdę tylko spojrzeć na nią. Sam przyprawiłem jady.. A duszę gorszą masz. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej. [. i łezka boleści.pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu.. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!.. jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła. Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu. od których szaleję! [..] Niech ją sumienia sztylety ranią! [..] O..© klp.. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie.

pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. Zostawię życie. i rozkosze. luba. o nic. Dzieła. wrzasku niewieści! Będęż. twój Gustaw umiera! [.. o. jesteś woli swojej panią. on się nic nie boi! Czego żałujesz.] (pauza) Ach..© klp.. moja luba... wszak tu. żałosne pisklę!.. precz. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią.. (z wściekłością) I twego!... wszystko niebiosa wydarły. jak dziecko szczęścia..... Warszawa 1955) . i świat. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy. stój. co chcesz. Zapomnij!. umierając szlochał? Wszystko mi. o nic przed nikim nie umiałem żebrać. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób.] (przebija się) (Adam Mickiewicz..] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się. wszystko. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz.. Wszakże ją widzę... on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój.. tu stoi! Płacze nade mną. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię. ani łzy nie proszę! [. ja zapomnę! [. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły.

Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. stylizowany na pasterski.. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa. • 2. jak obaj autorzy mówią o miłości.. miłość czuła. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. prosty język. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. regularnych rymach.. ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków.© klp. zawarte w utworach. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. pytania retoryczne („Wieleż razy [. melodyjność.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • . jakich środków używają. gatunek: pieśń pasterska.”). erotyczna. „Niebo świadek jedyny!”).. przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. która wyraża się w: podziale na strofy. powtórzeniach. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. poetyka sentymentalizmu. Justyno!. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. miłość nie tylko erotyczna.pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej.

np. obrazuje zmiany. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. .© klp. miłość nieszczęśliwa. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. • • • 2. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. nawet śmierć. a potem porównać sposób obrazowania. natura odgrywa ważną rolę. liczne wykrzyknienia. prowadząca do samobójstwa. wykorzystanie typowych motywów. hiperbole. pełna żalu.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. miłość jest gwałtowna. altana. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. miłości tej nie da wyplenić. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. tęsknoty za ukochaną. listek jako pamiątka. emocjonalna. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. co do tej pory zostało powiedziane. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). jest ona zakorzeniona w człowieku. miłość nieszczęśliwa. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. księżyc. kontrasty. gwiazdy. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). nic nie jest jej w stanie zniszczyć. jakie zachodzą między kochankami.

że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. potem przyznaną liczbę punktów. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu.. Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. leksykalny. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków.. że wielki świat jest wyższym światem. frazeologiczny. Bardzo też możliwym. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami. panna Izabela dowiedziała się powoli. styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. dobrym ułożeniem i pięknością. ortograficzny. interpunkcyjny. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja. połączone węzłem sakramentu..© klp. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami.. że dobry Bóg. rzeczowy).pl 72 VI. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza.) zjawia się . 1.). Miłość bowiem (. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. (matura próbna. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka.

Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament. Dziś zapomniano o tym i jest źle (.. jakie jest. myślała o nim i.. „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (.) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?.. wiara. Była już zdecydowana wyjść za mąż. Syberia. nareszcie miłość idealna.. uniwersytet.). ożenienie się z wdową po Minclu. ogniskiem.© klp..... którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie.). gdyby. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.. a mąż z powagą asystować jej w świecie.). bez którego życie nie miałoby stylu. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki .) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska. pragnienia i nadzieje.. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia. że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie. nie zobaczył panny Izabeli... ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu.. kto wie.). Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina.. (...pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza... rozumiejąc. najdziwniejsza. w półrzeczywistych marzeniach. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może.). a w końcu mimowolne pójście do teatru. aby przyszły towarzysz – podobał się jej.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała. że małżeństwo trzeba przyjąć takim. pod tym wszakże warunkiem..) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi.. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci. Czuł (. (.. Tak było dawniej i było dobrze. Zdawało mu się.) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. który na niej zrobił tak silne wrażenie. A (. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków.. według zgodnej opinii wszystkich matron. znalazłszy się raz w teatrze. Przypatrywała mu się całymi godzinami. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (. (. o jakiej słyszano. (. w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek.. a nawet sensu..). Fragment II Wokulski (..... że stała się ona jakimś mistycznym punktem. nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (. Służba w sklepie kolonialnym.

– Nieprawda.. to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (.© klp. com mógł: trułem się chloroformem. można było radzić się serca.. ażeby. – Zrób szóste – odpowiedział doktór (...) mówił z miną znudzoną. Przez pewien czas obaj milczeli.. – Trzy wyrazy. (.. Żeń się. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli.. kochać kobietę w sposób idealny. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu. jedyny to ratunek na twoją chorobę.). – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit.pl 74 i etapy. nie pożądając jej? – Naturalnie.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się. ale zwykłą... – Znawcy mówią.). najgorszej (. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne... (. który wysadził drzwi i uratował mnie..) Niekiedy zdawało mu się. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku. Po pierwszej czeka cię sto innych. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!.. Jest to jedna z masek.. (.. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem..) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości... Fragment III (. – powtórzył Wokulski..) Starski (..)......) – i ożeń się. .) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem. w którym człowiekowi wydaje się. przystępując do niego. (. uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (. To nie jest poetyczny związek dwu dusz. (.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można..) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę.. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i...) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (. No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość. ale po setnej pierwszej – już nic. a cztery głupstwa.. (.. że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. – Więc zrobiłem.

) Wypielęgnowały ją klasy majętne.. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek..pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne.).. (Bolesław Prus...) uśmiechał się na pół drwiąco. W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości. tu obecna. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety. sztuka. Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję.. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. i – co składn. (. składn. co prawda usiłowanie. . którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole.. nawet idealna miłość. – To gwałt zadany najświętszym uczuciom. nauka. Uważa ona... dzięki czemu książka staje fraz. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. z której wyrasta wolność osobista.) Starski (. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów. – Ach.. Jest składn. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie.© klp. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. że składn. że jest to mierzwa.) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości..) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi. leksyk. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. (. na pół smutnie. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego. Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów. Tymczasem moja czcigodna babka.. (.. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. składn. lecz składn. napędowym sytuacji w tym utworze. się ciekawa. To ona (miłość) sprawia. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (. lecz każdy z nas wie.. składn..) (. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób). Lalka..

składn. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. Nie jest to samouwielbienie. leksyk. składn. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. składn.. składn.. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. Panna Izabela nie umie kochać. Jest to szaleńcza miłość.. Miłość jest dla niego porażką. Otóż nie wystarcza. że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. rzecz. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. . składn. styl. „nigdy nie była zakochaną”. rzecz. składn.. ślepa bezgraniczna... Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. styl. lecz wprost przeciwnie. fraz. Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. że ludzie żenią się dla sprawy. Robił wszystko. składn. fraz.© klp..pl 76 „prawdziwą miłość”). pieniędzy. ort. int. lecz ona lekceważyła go.styl. status i pieniądze sprawiają. leksyk. Chciał kochać idealnie. składn. Poprzez złe zrozumienie miłości. Niezwykła próżność i samozachwyt. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. co automatycznie go skreślało. nie pożądając lecz tylko kochać. fraz. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. ort. ort. interesu... źle rozumie pojęcia małżeństwa. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie.int styl. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. Pragnoł dać jej wszystko. styl. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. fraz. składn. ort. Sądzi on. poczucie wyższości nad innymi. styl. składn.

że wstąpił w wyższe sfery. składn. Nie można powiedzieć. panny Łęckiej. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). Wyjątkiem . wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. styl. 0-1 np.: ● ● ● styl. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. styl. np.. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. jest Wokulski. Miłość nie znajduje spełnienia. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. składn. styl. składn. . skreślony poprzez swój status społeczny. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności.. że wierzy że sam Bóg pomaga ort. 0-2 2. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się). że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa. który kocha możnaby powiedzieć czysto. Mimo. jej ślepota jest tak głęboka.. Przedstawienie postaci panny Izabeli. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie.© klp. styl.: ● ● ● ● 3. np. Takie pojęcie nie istnieje (w książce).: ● ● małżeństwo jako konwenans. 0-1 typowa młoda arystokratka. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. rzecz.

pół pozytywista. 0-1 4. człowiek zgorzkniały. przedstawienie postaci Szumana. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. miłość jako sens życia. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości. ● ● np. o których głośno w świecie salonów. naukowiec. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego.: ● ● adoracja posągu Apollina.pl 78 np. np.: • • • • • 7. Przedstawienie postaci Wokulskiego. 8. miłość jako zjawisko niemal mistyczne.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. 0-2 9. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami.: .: ● ● ● 0-1 pół romantyk. 0-2 np.© klp. miłość jako efekt przeznaczenia. np. np.: ● ● 0-1 0-1 lekarz. bohater poszukujący.: 6. Fragment II 5.

dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. przedstawienie postaci prezesowej. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. np.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. reprezentantka pokolenia romantycznego. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. Fragment III 12. 0-1 0-1 0-1 0-4 16. 19. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go).© klp.: 13. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. małżeństwo jako interes. zdemoralizowany cynik. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne.). społeczne. łowca posagów. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. np. 17. 18. kulturowe. na pół smutnie”. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np. ● ● ● ● 14.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości. fizjologiczne itp. (4) . pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. 11. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego. 15. 0-1 0-1 10. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. 0-1 np. Przedstawienie postaci Starskiego. dostrzeżenie.

pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki.). Kochanowskiej.).© klp. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie). Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. kulturowe. Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl.).pl 80 ● niepełny wniosek (np. zebranie opinii bohaterów). podaje nieskładne. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język).). . ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. (2) (1) próba podsumowania (np. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. społeczne. fizjologiczne itp. dostrzeżenie tego. Jest to seria fraz. praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. Styl fatalny (1 pkt.

składn. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. „Tren X” został wydany w 1580 r. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. Przybyła w pustkowie. Wątpi w istnienie Boga. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. Stoicyzm nie ma prawa bytu.. składn. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. składn. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. lecz tylko na końcu wersów. składn. styl.. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Tęskni za nią. walor 1 znalezione. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym.© klp. a więc o wiele później niż Tren X. ort. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. leksyk. Podkreślają one uczucia autora. natomiast adresatem jest Urszulka. Prowadzi ona dialog z Bogiem. rzecz. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki. którym jest Urszula. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę. leksyk. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. Ciągle walor 2 podważone. int. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. ponieważ styl. Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. . Na mitologicznych wyspach.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. fraz.

Śmierć rozłączyła dwie osoby. składn. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi. Bóg jest personifikowany. Nie do końca rozumie dziecko. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie.5 roku. styl. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. Tak samo myśli. np. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. Stara się. jak w Czarnolesie. przedstawiony osobowo. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. Bóg nie jest wszechmogący. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz. Tren X. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie.. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. 9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. fraz. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. smuci się z powodu rozłąki. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . Stworzył jej dom taki. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2.© klp. 3/1 tym zaskakująca puenta.pl 82 7/1 chrześcijańskiej. żyje i czuje. Urszula gdy zmarła miała 2. Świadczy o styl. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. doskonały. np. obu stron. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. ort.

Urszula Kochanowska. np. ● ● ● ● ● samotne dziecko.pl 83 3. do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. przebywające w nowym. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. np.© klp. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. ● istota boska poddana personifikacji . którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. Tren X . ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. Ojciec w Trenie X . rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. Czarnolasem. Urszula Kochanowska. np. np. życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. np. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały.

Kompozycja w miarę spójna (3 pkt. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją. ● ● 10. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8. ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie.). potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. odwołując się do powszechnych wyobrażeń. np. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały.© klp. obdarzający dziecko troską stwórca.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. Sformułowanie wniosku pełnego. odkrywcze obserwacje. 2 punkty za walor – ciekawe. styl poprawny (3 pkt. Sformułowanie wniosku częściowego.). liczne błędy językowe (3 pkt.). Podjęcie próby podsumowania. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. np. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 . np.).

© klp. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. Zastanawia się. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. . Podmiot nie ma pewności. 6/ 1 styl. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego. czy Orszulka nie stała się aniołem. Temat: Różne wizje zaświatów. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. gdzie znajduje się jego dziecko. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

Sam obraz Newtona.© klp. motywacje i zamiary. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl.pl 89 Ta próba dokonana być musi. wyliczenia („przesuwać. jaką ma każdy dorosły – nie wie. zdrobnienia („łyżeczki. co ją otacza. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. popychać / brać z miejsca i przenosić”). styl. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. niejako wciela się w jej rolę. naiwne pytania. takich jak proste zdania oznajmujące. żeby sprawdzić. I będzie. Nie posiada wiedzy takiej. co dla świata dorosłych jest oczywiste. dla niej już takie pewne nie jest. miseczka”) czy pocieszne. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. gdy pociągnie za obrus. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. . 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. Zna jej emocje. 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. jakie będzie mieć to skutki. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. co stanie się z elementami zastawy stołowej. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. To. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne.

styl. drogę. spontanicznością i aktywizmem poznawczym. Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. bardziej tajemniczy. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych. posiada wiedzę naukową. niezbadany. Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. To dzieci są tymi osobami.) pomagać”. którą zmierzamy. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych.© klp. „trzeba (. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. styl. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych. „ta próba dokonana być musi”). Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. „objawiać chęć”. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”.. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach. otwartość i ciekawość świata. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. . 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników.. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. styl. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”.

b. Uzasadnienie.: a. e. że jest nieuchronne. tytuł zapowiada opis wydarzenia. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie. e. 0-1 3. zdrobnienia. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy. 2. Uzasadnienie. obserwuje bawiącą się dziewczynkę.: a. zwrot: Niech sobie patrzy. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu. 0-1 0-4 0-4 0-2 . Wstępne rozpoznanie całości. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. b. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli). zna intencje. c. 4. np. składnia wyliczeniowa. 5. myśli i pragnienia dziewczynki. c.: a. np. b. należy to uznać. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). Uwaga: jeśli zdający napisze. ożywia przedmioty. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. d. c. wypowiada się w formie bezosobowej. Dostrzeżenie. mówi językiem dorosłego (np.© klp. emocje.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. np. dysponuje wiedzą naukową. d. objawiać chęć). Nadawca jednocześnie zachowuje dystans.: wzięte pod kontrolę. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania.

np. wiersz refleksyjny. np. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. ciekawość – ciąg pytań. z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). b. np. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata).: poezji Wisławy Szymborskiej.. 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 . Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania).: a. mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. np. 9. 11. 10. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). konteksty filozoficzne. e.. Wykorzystanie kontekstów. d.pl 92 6. np. poznaje prawa oczywiste dla dorosłych. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). Wskazanie cech wersyfikacji.© klp. np. 7. Opis bohatera. c. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego).: a.: świat dorosłych: stagnacja. b. długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). b.: a.). 8. Rozpoznanie typu liryki.

pl 93 12. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. zakończenie mogłoby być pełniejsze. Język poprawny (5 pkt. Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. próba podsumowania. wynika z niej. dostrzeżenie. temat opracowany w miarę wyczerpująco. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. np. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np.). częściowe. 4 np. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. na 2 możliwe). Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. Podsumowanie pełne. Powodzenia na maturze! . na 3 możliwe).© klp. lecz dziecięca ciekawość. dostrzeżenie. dostrzeżenie. że nie wiedza poprzedników. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości.

wyd. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). część I i II. Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Język polski. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego.© klp.pl 94 VII. VIII. Lucyna Grabowska. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów. 3. Bibliografia 1. 2. Jacek Kozieł. Małgorzata Grzebień. Matura 2005. Język polski. Kraków 2004. Jak zdać maturę. . Eremis. Warszawa 2004. Małgorzata Furgała. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. Anna Finkstejn.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful