P. 1
Jak napisać dobre wypracowanie maturalne

Jak napisać dobre wypracowanie maturalne

|Views: 2,571|Likes:

More info:

Published by: Marcin Stasicki on May 15, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/15/2011

pdf

text

original

Sections

  • 1. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych?
  • 2. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny?
  • 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu
  • 4) Podsumowanie: przemiana bohatera
  • 5. Uzasadnienie, 0-4
  • 6. Opis bohatera, 0-4
  • 7. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania), 0-1
  • 8. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania), 0-1
  • 9. Rozpoznanie typu liryki, 0-1
  • 10. Wskazanie cech wersyfikacji, 0-1
  • 11. Wykorzystanie kontekstów. 0-2
  • 12. Podsumowanie pełne, 4

Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. ale także pokazuje. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. II. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. że nie tylko podaje kryteria oceny. jak i rozszerzonym. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne.© klp. ale zostaje ona zakodowana – tak. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. jak i napisanie wypracowania. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. . Rozwiązaniem testu. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu. zarówno na poziomie podstawowym. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. Pracy nie podpisujesz. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. 2. jak je spełnić. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. Podstawowym atutem e-booka jest to. a jakich błędów należy unikać.

np. kompozycja. Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. który otrzymasz na arkuszu. powieści czy dramatów). Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. Może to być jeden tekst bądź dwa. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. na rozszerzonym – 180 minut. do których temat się . Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. dramat. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej). przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. że posiadasz wiedzę na temat epoki. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. 2. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu.pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. Powinieneś wykazać się. w zależności od pisma). Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). jak i poezja. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. że potrafisz utwór zinterpretować. natomiast styl. skomentować. Może być cały tekst (np.© klp.

że liczysz na amnestię . Maturę zdasz. Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa.) 3. to pamiętaj. porównania ich. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. za test – 10. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl.© klp. czyli razem 50. polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście. styl – styl. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów.pl 6 odwołuje. którym się posłużysz. język – Twoja poprawność językowa. A. Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). za test z rozumienia tekstu 20. . Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. rozszerzonej – 15) – chyba. jak i rozszerzonym. co daje razem 70 punktów. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. jak i organizacji – jego warstwy językowej. Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów. zapis – ortografia i interpunkcja. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). kompozycja – spójność Twojego tekstu. Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów.

STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny. poprawna interpunkcja . frazeologia i fleksja (9 pkt. słownikowych. poprawne: słownictwo. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. wystarczająca leksyka (3 pkt. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt. przejrzysta i logiczna. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). poprawne: składnia. urozmaicona składnia. poprawna fleksja.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych.© klp.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt. urozmaicona leksyka (5 pkt. na ogół jasny.) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy.) język w całej pracy komunikatywny.nieliczne błędy (3 pkt. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt.) . swobodny. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt.pl 7 I. słownictwo i frazeologia (6 pkt. poprawna.) – – III. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt. żywy. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia.) język w całej pracy komunikatywny. spójna wewnętrznie. słownictwo. frazeologia. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. w większości poprawne składnia. fleksja (12 pkt. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. na ogół spójna (1 pkt.) IV.) na ogół komunikatywny. spójna. licznych błędów składniowych.) – – – – V.

swobodny. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt. poprawna. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). poprawne: składnia. urozmaicona składnia. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. słownictwo. B. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. frazeologia i fleksja (5 pkt.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi.) IV. w większości poprawne składnia. przejrzysta i logiczna. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy.) – III. na ogół jasny. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. poprawne: słownictwo.) – – . wystarczająca leksyka (1 pkt. kompozycji. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. I.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. słownictwo i frazeologia (3 pkt. stylu lub języka. spójna. urozmaicona leksyka (2 pkt. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów. żywy.© klp. poprawna fleksja.) język w całej pracy komunikatywny. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. fleksja (8 pkt. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. frazeologia. spójna wewnętrznie.) język w całej pracy komunikatywny. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50.

nieliczne błędy (2 pkt. poprawna interpunkcja .) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. . że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych. Owszem. za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. na takich samych zasadach. który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. zdarza się. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. której nie czytali. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia.© klp. których nie czytałeś. słownikowych. Zauważ. najlepiej miej je wszystkie przeczytane. W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. co na poziomie podstawowym. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. posiłkując się jedynie tekstem. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury. dokładnych streszczeń. ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. III. że wiesz. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. przeczytaj te.) V. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!).) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia.

Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. tekst niepopularny. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). w zeszłym roku na maturze. III. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. akt III sc. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). to w tym roku go nie będzie. nieomawiany w szkole.© klp. Lektury na poziomie podstawowym 1.pl 10 którego nie znasz. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. 2. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). 5 i 6. część III (scena w obozie rewolucji). Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. Daniel Naborowski – wybór wierszy. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. Hymn do miłości ojczyzny. przy mogile powstańców. Bolesław Prus Lalka. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii. to nie będzie jej na normalnej. akt II. Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. jak są skonstruowane tematy maturalne. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. ● ● ● ● ● . Wacław Potocki – wybór wierszy. czego możesz się spodziewać. CKE zaś postanowiła inaczej. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. Adam Mickiewicz Dziady cz. kiedy zarówno na maturze próbnej. Adam Mickiewicz – wybór wierszy. Nie łudź się jednak. Juliusz Słowacki – wybór wierszy.

Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. IV. VII. Stanisław Barańczak – wybór wierszy. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. . Stanisław Wyspiański Wesele..© klp. III. Bolesław Prus Kamizelka. Zofia Nałkowska Granica. XII. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Jan Kasprowicz – wybór wierszy. Proszę państwa do gazu. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. Julian Tuwim – wybór wierszy. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. w Auschwitzu. U nas. Jan Twardowski – wybór wierszy. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. Stefan Żeromski Przedwiośnie. Bolesław Leśmian – wybór wierszy. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie. II. I). IX. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. Sławomir Mrożek Tango. Henryk Sienkiewicz Potop.. X.. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. Maria Konopnicka Mendel Gdański. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. XIV. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. Bitwa pod Grunwaldem). Wisława Szymborska – wybór wierszy.

Molier Świętoszek. Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. Franz Kafka Proces.© klp. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. William Szekspir Makbet. Juliusz Słowacki Kordian. co na poziomie podstawowym oraz: 1. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Joseph Conrad Jądro ciemności. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Albert Camus Dżuma. 3. Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata. 2. . antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). rozmowa z Mefistofelesem). Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury.

Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Interpretując podane fragmenty. ● . Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu.).© klp. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.pl 13 4. Panie. komu. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij.. Interpretując fragment Przedwiośnia. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości. Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza..

● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Zinterpretuj podany fragment. z których pochodzą fragmenty.. W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach.. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów.pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. porównaj postawę Kordiana i Męża. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu.analizując fragment. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. To chory kąt. (. ● Matura próbna – grudzień 2005: .© klp.) . Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza.. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach..

zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. w której bohaterowie zostali umieszczeni. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Dwa modele rodziny. analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira.© klp. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. który znasz z Kordiana. ● . Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. Kłótnia u Borynów. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. określ. Przedstaw temat. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści.

Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. ● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. Rozważ.pl 16 5. Owidiusz Metamorfozy (fragm. Ucztowanie jako motyw literacki. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie. zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących.© klp. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. . Baśń o Narcyzie). Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. Dwie lekcje łaciny.

zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. porównaj sposoby przedstawienia Boga. Audena Musée des Beaux Arts. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. H. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica.© klp. Jednostka w świecie ograniczeń. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. ● . świata i człowieka. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka.

1. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. ● IV. czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. ale powinieneś także wiedzieć. Ważne jest. Zastanów się. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. równie trudno z lektury. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). jak należy zastosować ją w praktyce. Pamiętaj. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). które masz przed sobą i wybierz ten. który najbardziej Ci odpowiada. Jest to wiedza potrzebna. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. żebyś dobrze go wykorzystał. . ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka.© klp. Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. która w ogóle Cię nie interesuje.

posłuż się słownikiem. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację.). Najpierw zaznacz w nim te miejsca.pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. jest już zawarte w temacie – ważne jest. sprawdź. rozwinięcie i zakończenie. 2. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. na pewne tory. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne.© klp. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. które zamieściłeś w notatkach i w planie. podzielony na trzy części: wstęp. z którego pochodzi fragment. Krok 5: Napisz wypracowanie. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. Jeśli będziesz miał wątpliwości. Zawsze nakierowują interpretację. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. którą masz stworzyć. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. całość tekstu. wiedza z epoki itd. To. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). które dostałeś w temacie. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . być spójny. zwracając baczną uwagę na błędy.

. jest więc bardzo ważne.: Kłótnia u Borynów. O poznawaniu. np..: interpretując .. 2.... na czym polega istota .. odwołując się do . Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu.. który masz przed sobą. zanalizuj .. rozważ . Zauważ.. Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat.pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. zaprezentuj . powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat. zwróć uwagę na .. koncepcję . a które masz zawarte w temacie. które przed Tobą stoją.. czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym... Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów..© klp.. charakteryzując .. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań. określ.: ... które stawia przed Tobą komisja...... ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu. który masz w wypracowaniu poruszyć – np. analizując . że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.. Carska Rosja i jej stolica. przedstaw temat. zamieszczonych w rozdziale III... zinterpretuj podany fragment rozważ. zadania. na czym polega .. określ przyczyny . Wnioski z analizy odnieś do . Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego. Szczegółowe polecenia. np.

pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . ? jaki obraz . Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. który masz przed sobą (np. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania... na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj..© klp. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ . porównaj sposoby przedstawienia Boga. analiza porównawcza. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np.. wyłania się z . ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. połączona z odniesieniem się do większych całości (np. wyłącznie analiza tekstu. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np... Ucztowanie jako motyw literacki. Jaki może być to zakres? ● 3. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów.. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza. określ. cyklu utworów czy całej powieści) – np. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. Stwórca i jego dzieło.

(matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: .pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. ale może być to także Hajmon. przedstawiającego scenę kłótni. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. Edypa. połączyć z innymi wydarzeniami. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.© klp. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Aby dobrze zanalizować scenę. które poprzedziły kłótnię. określ. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. Antygodny. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego.

● ● . (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. zawarte w utworach. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. co to znaczy i podać na to argumenty. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. co w tych obrazach jest podobne. jakich środków używają.© klp. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. jak przeprowadzana jest krytyka.wyjaśnić. a co inne. jakich środków używa autor. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu. Powinieneś odnieść się do tezy.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. jak obaj autorzy mówią o miłości. Musisz także zanalizować. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” .

Aby to pokazać. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury.. Nie taki ten klucz straszny. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. Dobrą wiadomością jest to. Rozważ.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. jak wybrana przez autora forma. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury.© klp. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści. to może przyznać Ci punkt. jaką jest esej. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów. którzy są zobowiązani do „zgadywania”.. . Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. ale podaje pewien zakres zagadnień. Głównym argumentem było to. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu. które w wypracowaniu znaleźć się muszą. które mogą się w nim znaleźć. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. jak i uczniowie. powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. ● 3. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. choć nie ma ich w kluczu. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. co znajdą w kluczu odpowiedzi. aby wskazać techniki. często oburzali się zarówno nauczyciele.

elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). kontrasty. np. . oszustwo. wykrzyknienia itp. nagromadzenie) opisywanych wad.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. Krytykowane wady Polaków. 3.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. ironia. wyolbrzymienie (przerysowanie. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. trwonienie majątków. np.). pogoń za cudzoziemską modą. rozpusta. beztroskie. stypizowanie bohaterów (krytyka wad. inne sposoby.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie.© klp. puste życie. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. pijaństwo. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. korzystanie z cudzej pracy. nie konkretnych osób).: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. pytania. 4. odrzucenie wartości cnoty i honoru).” Palinodia 1. brak szacunku dla przodków.

inne środki masz prawo zauważyć różne. własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. sztuki itd.© klp. jeśli zakłada ją temat. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. jakie muszą to być konkretnie wady. Klucz nie mówi. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. filozofii. które wyznacza temat jest przedstawienie. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. także tylko na temat. na poziomie podstawowym konieczna. co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje). ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. Zauważ. po 1 punkcie za każdą wadę.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. komu.) . że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć. . podaje tylko przykłady.

pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.© klp. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Powinieneś o tym napisać. W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. że sam Prus twierdził. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki). Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. W przypadku tego tematu uzasadnione. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. .

jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. epokach). niezwiązane z tematem (np. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. ● ● konteksty zbyt szerokie. prądach literackich. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. zdania niezwiązane w ogóle z tematem. jakich. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. że powinieneś zbadać środki. komu. ale nie są ściśle z nim związane. związany genetycznie z muzyką. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. C. informacje o autorach. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. komu.© klp. własne.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. jakich. takie. obszerne refleksje. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. .

ale to. mowy. kulturalne zachowanie. że swoimi bliskimi. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. to niezwiązane z tematem. prawość. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. które podarował na Bóg. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. po to byśmy nie byli bestiami. co niestety na przestrzeni lat. Można sądzić. co pisze. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Są uparci. z rozumu. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. a nawet wieków nie zawsze udawało się . Elementy ukształtowania językowego . ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. Trzeba szerzyć dobro na świecie. potworami. Musimy korzystać dobrodziejstw. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. nie jest analizą. Przemyślenia nie dość. Nie przegra osoba pewna siebie. najlepsze. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. porządek. Należy chronić to co jest dobre. wręcz wrogo. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. a więc o wiele później niż Tren X. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. tzn. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy.© klp. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny.

Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. podając konkretne fakty. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. jak wymaga tego temat. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. 3 punkty za rozwinięcie. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Jak rozpocząć. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. . Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. które przekazuje utwór. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. dobrze dobranym cytatem itd. Nie jest to błąd.© klp. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. 4. ale nie został pokazany ich związek z treściami. skierowany do zmarłej córki. jak zakończyć pracę? A. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. ale powiązane ze sobą tematycznie. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu.

Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. Prezesowa. osobistych historii. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Szuman. wprowadzający bohaterów. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. o których będzie mowa. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. który nie ze swojej winy ją utracił. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. poglądów i klasy społecznej. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. do której należą. która nigdy nie doświadczyła miłości. Wokulski – człowiek.© klp. który przez miłość przegrał swoje życie. bawidamek Starski. B. Dlaczego? . Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. „Palinodia”. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. związany z tematem.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. motywy.

Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. W skali 25 punktów. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne.© klp. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. Zakończenie bardzo rozbudowane. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. pełne. który nazywa się „Podsumowanie”. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. za próbę podsumowania – 1. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. za niepełne – 2. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. która nigdy nie doświadczywszy miłości. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. fizjologiczne itp. Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. społeczne. co dobrze wpisuje się w zamiar autora. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: . kulturowe.pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. do czego doszedłeś. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem.

Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. wyolbrzymia ich wady. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. głupotę.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. określony przez samego Prusa. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Zakończenie na 4 punkty. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. ● ● . dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. Zwrócenie uwagi na to. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. nie dostrzegając zalet.© klp. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. wymienienie konkretnych wad. Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. Odwołanie się do tematu. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np. Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. demoralizację.

Była to osoba dobra. żeby unikać błędów językowych. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień.. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). np. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. np. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości. rządu lub przynależności. niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. Wysłałem ci list na adres. np. np. np. Nie tylko treść. Bohaterka opowiadania.© klp. styl. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). Odrabiając lekcje..pl 34 5. a 35% na poziomie rozszerzonym. np. mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym. a niezwykle piękna. W porównaniu do innych krajów.. którym się posłużysz. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. jego spójność. niewłaściwe użycie przyimków. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. ● ● ● ● . ortografię i interpunkcję. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. którą się odznaczała.. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów.

snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści. B. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu). interpretacji) i zakończenia (podsumowania. Treści. . rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. na rozszerzonym – 8. np. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). np. jak i poj ego zdradzie. lecz schematyczna. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość).. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. Jeśli składnia będzie poprawna. pisząc swoje wypracowanie. które chcesz przedstawić. niezgodnie z ich znaczeniem. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. na rozszerzonym – 5.© klp. Była wierna mężowi zarówno przed. do czego chcesz dojść.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. Czwarta i piąta strofa ukazuje. za język nie dostaniesz nic. niepoprawne zapożyczenia. np. Jeśli błędów będzie tak dużo. (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. zebrania wniosków). 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. a nie popełnisz innych błędów. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. np..

.. Styl – jaki być powinien Co zrobić.. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka.. duszę.. Zacznę od sprawy. że substancją świata są właśnie cztery żywioły.pominięcie pewnego słowa w miejscu. elipsa . Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. oddające logikę Twojego wywodu... tymczasem. np... Z jednej strony . Ostatni z żywiołów. mimo to. np... Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych.. gdzie mógłby pojawić się zaimek. Pokazałam.© klp. w pełni zrozumiały dla czytającego. tak więc. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. a nie chcemy się powtórzyć. np. Z kolei przejdę do.. bieg Twoich myśli... wreszcie.. które uwydatniają organizację tekstu. z drugiej strony... Po pierwsze (drugie. aby w jego ciało wlać duszę. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. Kolejny przykład. to. ale. w gruncie rzeczy. jednak. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. natomiast. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny. Na zakończenie .. przy pomocy różnych środków spajających. całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo. ponieważ.pl 36 ● Stosuj podział na akapity. wyrazy spajające. jest także wieloznaczny. że .. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową.. Z kolei przejdę do zagadnienia. To oni są autorami poglądu. sformułowania... chociaż.. Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je. toteż. a z drugiej strony .. . słownictwa pseudonaukowego. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania. że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków. jeśli. ● ● ● C. kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama.. powietrze. widocznie. w rzeczywistości... trzecie). ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników. w istocie. np.. za to.. I ostatni problem.

● zwięzłe – unikaj sformułowań. np. „Czas ucieka jako woda. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci. D. trudno udzielać jakichś rad. np. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci. ogólnie bardzo źle. zajrzyj do słownika ortograficznego. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. Uważaj po prostu na błędy.” Każdy był kiedyś piękny i młody. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”.(…). żeby uzyskać rękę panny Izabeli. Nic nie można zabrać ze sobą. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. . Wokulski czynił starania. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. nieudanych metafor. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. żadnych rzeczy. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. że należy korzystać z życia. wszystko sprawdź dwa razy. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. które nie wnoszą żadnej treści. Z jej treści wynika.pl 37 pseudowytwornego. takie jak np. „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”.© klp.

podawaj cytaty. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. szczególnie.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. że masz do dyspozycji słowniki. rz/ż. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. na dwie strony (ok. ale także na jego formę. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. Jeśli wiesz. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. Staraj się nie odbiegać od planu. dbając o kompozycję. 250 słów). nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. Jeśli praca będzie krótsza.© klp. Pamiętaj. gdy temat to zakłada. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. Nie przytaczaj w pracy myśli. że sam tekst wystarczy. ó/u. ● ● ● ● ● ● ● . zależnie od zakresu tematu. Napisz pracę odpowiednio długą. -ji i inne. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. 6. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Sporządź plan pracy. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. -ii. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. Nie łudź się. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki.

na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. jaką pełni w nim funkcję. Postaram się teraz pokazać Ci. ale najprostsze elementy analizy są także ważne. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. Może wskazywać na temat. Jest on ważny. jaki jest jego główny temat. w zależności od tematu. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. 1. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”.© klp. teraz przyszła pora na konkrety. zastanów się. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować.pl 39 V. nazwę dla całości utworu. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. Zwróć także uwagę na tytuł. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. wiele osób (podmiot . co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. Może to być jedna osoba. pokazać. fragmentu prozy bądź dramatu. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. Pewne zasady ogólne można jednak sformułować.

bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz. w którym mówi. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. Bywa. sprawdź jednak. Może da się określić miejsce. Sprawdź. czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. czas. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne.© klp. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. Jeśli tak. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. okoliczności? Może jego stan ducha. jest to liryka pośrednia. zaimków osobowych. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. ale raczej. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. b) W jakiej sytuacji? Określ.pl 40 zbiorowy). 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . Adresat wiersza bywa często nieokreślony. że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). Jeśli nie. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza.

czy nie ma czegoś szczególnego – np. estetyczne i inne. o czym do tej pory mówiłeś.© klp. jeśli jest to np. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. warto napisać. sonet czy oda. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. podsumuj.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. określenie budowy wiersza. ale sprawdź. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. jak gatunek ten zrealizował autor. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. historycznoliterackie. Warto go podać. nazwanie środków stylistycznych itd. Powiąż je z całą interpretacją. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. filozoficzne. .) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. zwróć uwagę na różne odniesienia. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. które znajdziesz w utworze: kulturowe. tren. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych.

Dobrym kunsztem urosłeś. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. Więc już łajać przestanę. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. a co niegdyś dzika.. a podchlebiać wolę. prawda. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał. czyń krok pierwszy. Nie rozpustny. Pietrze. rządów.. bezpiecznie.Marność znikła. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. Płci piękna. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka. [.© klp. lecz było wesoło. Nie szalbierzu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. lecz sprawny.. Ciesz się. Oszukać to kunszt doskonały. lecz dzielny umysłów badaczu. ozdobny i sławny.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.zuchwałe rzemiosło. prawda w oczy kole. więc winne odbieraj pochwały. zamożny.] Ciesz się. nie złodziej.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. Pietrze. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp. . Cóż wstyd? . [. Oswoiłyście cnotę. boś pochwały godny.. Tyś mistrz w kunszcie. Nie zdrajco. Przestańmy. Pawle. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. Na złe szczerość wychodzi. Świat poprawiać . ale z dobrej sławy korzystaczu.

niech będą jawni. Niech się śmieją do woli.. Kiedym ganił. Stąd hojne panięta. [. tapiser na meblach zarobił. dobre wieki.] Lecz nie dosyć przeprosić. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. Nie miał. taiłem ganionych nazwiska. Niechże sądzi potomność. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu.] Stracił Tomasz majętność. Co spasłe głodem ojców. a ja pióro kruszę. kto inny zbiera.. Dobrej chwile dawce. ale miał karczochy.. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie..] Przecież się czasem zdadzą. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska. [.. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy. . pszenicy.. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze.© klp. nie dosyć odwołać. [.. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą. Chwalę. Płużne te bydlęta Orzą.. Trunek troski goi. Zgoła pięknie z nim było. Bierzcie. co wam należy. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi..pl 43 Wróćcie się. Rumieniec?.. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV. Trunek serca orzeźwia. chwałę. marnotrawce. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. Źle z skąpymi wszędzie. na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. prawda.

Kobiety nie mają wstydu i honoru. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. Zrozumiałe jest. rozpusta. żyją z tego. ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. co to znaczy i podać na to argumenty. złodziejstwo. a czas spędzano na pijatykach. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. jak przeprowadzana jest krytyka. Powinieneś odnieść się do tezy. Polacy chcą. ● ● ● ● ● . kiedy nie interesowano się ojczyzną. czego ich ojcowie się dorobili. usprawiedliwiają swoje postępowanie. Musisz także zanalizować. jakich środków używa autor. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. zdrada. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. aby powróciły czasy saskie. trwonią swoje majątki. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. Nie troszczą się więc o swój kraj. co w tych obrazach jest podobne. Polacy są niegospodarni.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. będzie tylko chwalił.© klp. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. że rezygnuje z krytyki.wyjaśnić. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . jeszcze bardziej podkreśla ich wady. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. a co inne.

● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). „nie miał.© klp. pszenicy. prawda. zawiść. a tak naprawdę je wzmacnia. „Cóż wstyd?”. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. nieposzanowanie przodków. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. wykrzyknienia (np. ograniczenie światopoglądowe. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. 2. kiedy podaje zadeklarowane zalety. zazdrość. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. komizm słowny (np. „Cóż honor?”). pytania retoryczne (np. ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. Adresat satyry Do króla – król oczytany. . brak patriotyzmu i troski o kraj. Jest to oczywiście pozorne. źle rozumiana szlachecka równość. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. nieuctwo. „Pawle”). a tak naprawdę wady Polaków. Żona modna – marnotrawienie majątków. mądry. wymienionych z imienia. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. odchodzenie od religii. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. Podobnie czyni w dalszej części utworu. „Zacny wstydzie!”. ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. dobry. Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. dbający o kulturę. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. ale miał karczochy”).

Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę. na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści. Zobacz..© klp. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie. którą przedstawia fragment.pl 46 3. Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. wyjaśnij symbolikę . wyjaśnij. Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie.. Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji... scharakteryzuj stosunek bohaterów do . Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? . zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z .. 2. Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. porównaj obraz .. wzywająca do ratowania ojczyzny... do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej). do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc).. 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu.. jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny..

a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu. na swój nowo wykończony sklep. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku.analizując fragment. jakby namyślając się. . przed którym już zatrzymywali się ludzie. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę..pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa.. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo.. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego. Zastanów się..) . jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi.© klp. (. dokąd iść. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów. Pamiętaj.

majątek.. Błyszczą przez mgnienie oka. „Sklep odstąpię. o tych setkach. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł.. a potem będą walić się. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. . aleje. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. a może zabawy i pieszczoty. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach. (. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą. Zostały po nich spękane mury.. – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie. (. bulwary?. I cóż ma z trudu swego człowiek?.. którym już daje zajęcie... które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. – Postoją jakiś czas. Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. „Szczególna rzecz – mówił... które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy. dokąd chce. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie.. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami. I gdzie oni są?. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. i o tych tysiącach. zarośnięte zielskiem i odrapane.. sklepy.. a wewnętrzna pustka straszliwą. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. i o tych kilkudziesięciu. że jest jedną z plew. Ludzie. jak te oto ściany. Może nawet ten sam.. „A zawód..) Na Karowej odetchnął.pl 48 „Dziwna rzecz. jaki zrobisz ludziom. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie. bezpieczeństwo. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd...” (. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków.. – myślał. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy... który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?. którzy je budowali z wielką pracą.) Stanął i patrzył. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?. Zdawało mu się. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. i to nazywa się życiem. „Cóż. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski.© klp.)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym. mieli także na celu zdrowie. „Trzeba spojrzeć. że idzie tam. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową... aby zgasnąć na całą wieczność.

ażeby karmić niedołęgów. krzeseł na trzech nogach.” I rozważał pełen goryczy. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli.. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. naprzód i w tył powychylane ściany.. których największą zaletą jest wczesna śmierć. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej. dziki kąt. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. zacząwszy od kuchcików. z dachami porosłymi mchem. której jeden bok stanowi ulica Dobra.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży... gdzie?. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. Mniejsza o to... miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych.. Gdziem ja to czytał. zasypany śmieciem z całego miasta. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. kanap z wydartym siedzeniem. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. A żywot jego mgnieniem powiek. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą. które niedawno podawał gościom. które wszczął pod słońcem?. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. nic!. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. . bo wszystko sprzysięgło się. ciemnozielonej i pomarańczowej. – To chory kąt. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami. drzwi zabite gwoździami.© klp. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. (. Szedł.” – powtarzał tułając się po uliczkach. że ten płat ziemi nadrzecznej. Znikomość – jego dzieła gońcem. przekupek. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami. Jedni giną z niedostatku.. drudzy z rozpusty. rzemieślników.pl 49 I z prac tych. Praca odejmuje sobie od ust.) „Nic. Uderzyło go podobieństwo do drabiny.

iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. zna za to myśli bohatera. zakrzyczano go i odesłano do handlu. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. narrator nie jest wszechwiedzący.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich. ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. Traf zdarzył.. a znowu zbliżył się do książek. Wrócił do kraju prawie uczonym. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. • • • • Narracja: 3-osobowa. a wtedy zawołano. Nastrój Wokulskiego. zachowanie bohatera: • • . Czekanowskich. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. Tam mógł pracować. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je.© klp. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu. Dybowskich. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki. z pracy Minclów.. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. że się sprzedał i żyje na łasce żony. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem.

• • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. Nie interesują go teraz interesy. brak działania. rozgoryczeniem bohatera. zmęczenie.. brak wiary w postęp.© klp. jak mnie to wszystko mało obchodzi”).pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”). który przytacza Wokulski). idzie zupełnie bez celu. żeby zgasnąć na całą wieczność”). Rozdrażnienie. Czuje wstręt do życia. nie ma żadnego planu spaceru. marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). Myśli nawet o tym. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”). podyktowany doświadczeniami życiowymi. sklep („Dziwna rzecz. Jego obraz jest jednak subiektywny. Nie obchodzą go ludzie. których zatrudnia. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. wzburzony. Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”.

którym się powiodło. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. życie ponad stan. Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. bierna zgoda na zły los. pełne kontrastów. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. egoizm (dbanie tylko o siebie). którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. najrzadziej też pojawia się na maturze. pogarda dla innych. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. niezaradność i lenistwo. Lud – ogromna bieda. zamknięcie. brak możliwości zmiany sytuacji. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. demoralizacja. 3. niechęć wobec tych. Większość wskazówek interpretacyjnych.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. obawa przed ryzykiem. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. można odnieść także o dramatu. . Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. że są ważne. Mieszczaństwo – bierność. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. W monologu możesz poznać myśli bohatera. • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny.© klp. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. widoczne w tekście. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. co się ma stać. Krwawa nauka. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. i wasalem. stać się musi. SCENA VII MAKBET Jeśli to. spada Na własną naszą głowę. O przyszłe życie bym nie stał. określ.© klp. Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. . (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Jeśli jest to tragedia antyczna. na tej doczesnej mieliźnie. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego. którą dajem. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa.

jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. by wiatr łzy osuszył. powietrznych rumakach. I gospodarzem jego. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu.© klp. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. I litość. to jest Ambicja.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. Spada po drugiej stronie. Że cnoty jego. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci.lecz jestem. która przeskakując siebie. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. co więcej. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. jak anioły nieba. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. A potem. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . Jeden.

czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to. Kto więcej waży. trwożnie patrzeć na to. sławę. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot.© klp. Żeby ospale. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. MAKBET Przestań. proszę. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. nie jest nim. Na wszystkom gotów. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. LADY MAKBET I jakiż . co sam uznajesz Ozdobą życia. Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. w przysłowiu gminnym.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. co jest godne męża. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to.

w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. na którą spadnie cała wina . wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. Jak ty do tego. Gdy snem zwierzęcym ujęci. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. I roztrzaskała czaszkę. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. O tyle więcej byłbyś nim. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem. ten stróż mózgu.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych. czym byłeś. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę.© klp. gdybym była Zobowiązała się do tego czynu. Teraz się jedno i drugie nastręcza. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. jak to słodko kochać dziecię. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. Które się karmi. jak trupy Spoczywać będą. Że się ich pamięć. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. A nie chybimy. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi).

. .] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. Aż do ostatniej głoski czasokresu. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas. Jakby był żywy...] AKT V. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro. Wychodzą [.. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później.pl 57 Naszego mordu? [. Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. czas ten prędko minął.© klp. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.

powieścią idioty. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Głośną.© klp. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . Zgaśnij. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. Edypa.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. a nic nie znaczącą. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. Później następuje rozmowa z żoną. plany zabicia króla. chce. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. wrzaskliwą. • • . Antygodny. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. ale może być to także Hajmon. Nędznym aktorem. Makbet.

Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. sprowokowanie go do zbrodni. poczucie bezsensu życia. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. to ona motywuje go do morderstwa. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. nie wchodzić na złą drogę. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. strach. osamotnienie. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. Upór. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. jaką drogą chce pójść. niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet. lecz fatum. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. mężności. Makbet odróżnia dobro od zła. . To. obojętność wobec śmierci żony. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu.© klp. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. to tak się na pewno stanie. 2. nienawiść. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana).

W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. sztuki. mniej jednoznaczne. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. . W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. zawierające aluzje. jeśli jesteś uczniem oczytanym. takie. VI. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony.© klp. lubisz literaturę. nawiązania. że z własnej woli. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. nietuzinkowe. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. Są to często teksty bogatsze w treści. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. kultury.

Nic ja im już nie pomogę. którą przeszedłem. jak tworzywo literackie. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. co niepokoiło . . dramat. co falowało.wygładzało się. że to nie na długo. które chce przekazać autor tekstu. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. Śpią. Wiedziałem. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. Wszystko. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce. jakimi porośnięty był cmentarz . ale niebo bezchmurne i niebieskie. posługując się aparatem teoretycznoliterackim. Stałem sobie nad . ze wspaniałych. fragment prozy).. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. O elementach analizy. z uschłych wieńców. Pamiętaj o tym. jakie tylko u nas w jesieni bywa. wygładzałem. Wzdłuż drogi.wiało wielkim spokojem. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie.pl 61 2. na które trzeba zwrócić uwagę.© klp. co się we mnie ostatnio gotowało. Perspektywy były mgliste. jakim jest język. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz.moimi” grobami. współgra z treściami. ale jednocześnie wyprostowywałem się. nic oni mnie nie pomogą. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. nic ich nie obchodzą ani ja. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. Pochylałem się ku ziemi.

Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych.pl 62 Naokoło było cicho. stanęła słupka i spojrzała na mnie. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. która stała nad grobem. . Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. wszystko tu było zakończone. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. Z kartofliska. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. wyrwała go. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. oczyściła korzonki z piasku. Aby nie szastał się we mnie gniew. takiej. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. i zajęła się swoimi sprawami. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. a potem zwróciła się do mnie. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. chciałem. powąchała trawę. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. już bez pęku trawy.zsuwała się wiewiórka. że to jest nieważne. sucha już w tej chwili trawa. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. z której zlazła. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. Cicho tu było całkowicie.© klp. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. które rozciągało się za cmentarzem. Na tym kancie rosła obfita. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. jeszcze chwileczkę postała. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. ale powszedni. wściekłość. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. Ponieważ stałem nieruchomo. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. Ludzie byli przy pracy. zdecydowała. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. sprasowanego kształtu. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. podkopała nowy pęk trawy. Z sosny. usłyszałem jakiś szelest. Tak to się powtarzało może z pięć razy. Uczyniła to pyskiem.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

Dusza z duszą gadała [.© klp. Usta nam się złączyły. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś.] Oto przy tym strumieniu. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV . Oto przy tej jabłoni. Miłość była bez winy. Oczy w oczy patrzyły.. drzewa zostały.. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Ręka rękę ściskała. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny. Ciebie nie masz. Poezje wybrane. Justyno! (Franciszek Karpiński.pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. nie szydził. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny.

. Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa. (płacze) [.. na wzgórku. przez nią. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. pstrąga z kraśną cętką. tum pożegnał!. jakiś szmer u wniścia. Russa czytaliśmy razem. Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem. To ona?. przy wieczornym chłodzie. stojąc przy mnie. Tum poznał. Wszystko było jak dawniej . Ach. Tutaj... Też same cieniowane chmurami niebiosa.] Byłem i w ogrodzie. Odtąd wszystkich spraw moich. Pod tęż porę. Którą wtenczas widziałem..... chęci. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło.. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. A dziś!.]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki.pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [. o niej.] (z żalem) . za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice.© klp. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie. którą widzę co dnia. jagody.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance. Z tych zdrojów. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody.. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia. ach! com uczuł w tobie! [. myśli panią.. odtąd dla niej tylko. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia.. w jesieni.

Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie. A duszę gorszą masz.. [.] Pójdę tylko spojrzeć na nią... Równi. i łezka boleści. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie... gorszą niżeli!.. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej. od których szaleję! [. Sam przyprawiłem jady.. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!. jednostajni wiekiem. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie.. Ten sam powab we wszystkim.... choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem.... . Może spojrzysz ukradkiem. [. Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła.] O. Postawą sobie bliscy..pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu.© klp.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi. toż samo niechcenie. Bóg osnuł przyszłe węzły. Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu.. jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli.] Niech ją sumienia sztylety ranią! [.

twój Gustaw umiera! [. wszak tu... on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój.] (pauza) Ach. jesteś woli swojej panią.. (z wściekłością) I twego!... wszystko niebiosa wydarły.. co chcesz.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. Wszakże ją widzę. jak dziecko szczęścia. żałosne pisklę!. umierając szlochał? Wszystko mi.. Warszawa 1955) . ja zapomnę! [.. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób.. i rozkosze.] (przebija się) (Adam Mickiewicz.© klp. Zostawię życie.. wszystko. luba. tu stoi! Płacze nade mną. moja luba. Dzieła. i świat. wrzasku niewieści! Będęż. o. o nic. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią. stój.... Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz.. o nic przed nikim nie umiałem żebrać. on się nic nie boi! Czego żałujesz. Zapomnij!..] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się.. ani łzy nie proszę! [.. precz. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły.. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię.

pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej. Justyno!. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. powtórzeniach. prosty język..] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • . zawarte w utworach. pytania retoryczne („Wieleż razy [. miłość czuła. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). regularnych rymach. miłość nie tylko erotyczna. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. stylizowany na pasterski. „Niebo świadek jedyny!”). liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków. • 2.© klp. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa.. poetyka sentymentalizmu.”). ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. jak obaj autorzy mówią o miłości. która wyraża się w: podziale na strofy. erotyczna. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. gatunek: pieśń pasterska. przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. melodyjność... jakich środków używają.

obrazuje zmiany. wykorzystanie typowych motywów. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. księżyc. miłości tej nie da wyplenić. natura odgrywa ważną rolę. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). altana. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. listek jako pamiątka. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. .© klp. prowadząca do samobójstwa. np. jest ona zakorzeniona w człowieku. a potem porównać sposób obrazowania. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. miłość nieszczęśliwa. liczne wykrzyknienia. miłość nieszczęśliwa. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. emocjonalna. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. kontrasty. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. pełna żalu. • • • 2. miłość jest gwałtowna. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. co do tej pory zostało powiedziane. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. tęsknoty za ukochaną. jakie zachodzą między kochankami. gwiazdy. nawet śmierć.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. hiperbole.

że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku. rzeczowy). na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów.© klp.. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka.). Bardzo też możliwym. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami.. panna Izabela dowiedziała się powoli. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. (matura próbna. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami. styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone.. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja. ortograficzny. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu. połączone węzłem sakramentu. interpunkcyjny.) zjawia się . leksykalny. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. potem przyznaną liczbę punktów. że wielki świat jest wyższym światem. 1.. że dobry Bóg. frazeologiczny. Miłość bowiem (.pl 72 VI. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków. dobrym ułożeniem i pięknością. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (.

„I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (.). aby przyszły towarzysz – podobał się jej.pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza.. a nawet sensu. że małżeństwo trzeba przyjąć takim. (.... a w końcu mimowolne pójście do teatru. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia. Służba w sklepie kolonialnym.. nareszcie miłość idealna.). gdyby. (.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu. w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. że stała się ona jakimś mistycznym punktem.. (. Przypatrywała mu się całymi godzinami. Fragment II Wokulski (.. Dziś zapomniano o tym i jest źle (. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli.. bez którego życie nie miałoby stylu.. najdziwniejsza.). myślała o nim i. A (. Tak było dawniej i było dobrze. Zdawało mu się. ogniskiem. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci. nie zobaczył panny Izabeli. ożenienie się z wdową po Minclu.. w półrzeczywistych marzeniach.) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (.) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?... pod tym wszakże warunkiem. miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek... według zgodnej opinii wszystkich matron. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków. pragnienia i nadzieje.. który na niej zrobił tak silne wrażenie... nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (.. wiara. rozumiejąc.). że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie. jakie jest. Syberia. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina. Czuł (.. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki . Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament. którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie.© klp. o jakiej słyszano..) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska... Była już zdecydowana wyjść za mąż... (.)...). kto wie.. uniwersytet. znalazłszy się raz w teatrze.. a mąż z powagą asystować jej w świecie.

.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się.) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i.. ale zwykłą. No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość.) Niekiedy zdawało mu się. uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (. który wysadził drzwi i uratował mnie.. . – powtórzył Wokulski.pl 74 i etapy.© klp.. com mógł: trułem się chloroformem. Po pierwszej czeka cię sto innych.) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę.. (. (... To nie jest poetyczny związek dwu dusz...).... ażeby... (.) – i ożeń się. (. najgorszej (. kochać kobietę w sposób idealny.) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (... (... – Zrób szóste – odpowiedział doktór (. nie pożądając jej? – Naturalnie.. przystępując do niego. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku. w którym człowiekowi wydaje się.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można. – Nieprawda... – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne. Przez pewien czas obaj milczeli.) mówił z miną znudzoną. (.. – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem. można było radzić się serca. – Więc zrobiłem. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.)... ale po setnej pierwszej – już nic.. – Trzy wyrazy. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. – Znawcy mówią. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu. Fragment III (.) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości... to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (.).. Jest to jedna z masek.) Starski (. jedyny to ratunek na twoją chorobę. Żeń się. a cztery głupstwa..... że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski.

Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów. że składn. składn. składn.pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne.. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie. sztuka.. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl.. się ciekawa. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości.. (. To ona (miłość) sprawia.) Wypielęgnowały ją klasy majętne. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę. że jest to mierzwa.) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości.. nawet idealna miłość.. tu obecna. Tymczasem moja czcigodna babka. Lalka.. Uważa ona. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób). (Bolesław Prus.. lecz każdy z nas wie. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów. dzięki czemu książka staje fraz.) uśmiechał się na pół drwiąco. lecz składn.) (. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. . (.). Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek. z której wyrasta wolność osobista. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. leksyk. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety.) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi... i – co składn. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole. nauka. składn..) Starski (. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. (. na pół smutnie. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl... Jest składn. co prawda usiłowanie. – To gwałt zadany najświętszym uczuciom.. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (.. napędowym sytuacji w tym utworze. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego. – Ach..© klp.

ort. składn. Miłość jest dla niego porażką. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. ort. pieniędzy. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. „nigdy nie była zakochaną”... Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem. składn... składn.pl 76 „prawdziwą miłość”)... Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). składn. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). Panna Izabela nie umie kochać.© klp. ort. status i pieniądze sprawiają. styl.. styl. że inni ludzie patrzą tylko na swój status.. składn. interesu. fraz. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. Otóż nie wystarcza. styl. fraz. że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. leksyk. Niezwykła próżność i samozachwyt. składn.int styl. Chciał kochać idealnie. Nie jest to samouwielbienie.. lecz wprost przeciwnie. Poprzez złe zrozumienie miłości. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. że ludzie żenią się dla sprawy. . składn. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. Pragnoł dać jej wszystko. co automatycznie go skreślało. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. ort. lecz ona lekceważyła go. rzecz. styl. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. fraz. składn. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. Jest to szaleńcza miłość. nie pożądając lecz tylko kochać. Sądzi on. Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. fraz. leksyk. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. składn. rzecz.styl. ślepa bezgraniczna. składn. poczucie wyższości nad innymi. źle rozumie pojęcia małżeństwa. int. Robił wszystko. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie.

. styl. składn. że wierzy że sam Bóg pomaga ort. Takie pojęcie nie istnieje (w książce). chłodny temperament (niezdolność do zakochania się). Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1.: ● ● ● styl. 0-1 np. skreślony poprzez swój status społeczny. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa.: ● ● małżeństwo jako konwenans.© klp.. panny Łęckiej. styl. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). 0-1 typowa młoda arystokratka. Przedstawienie postaci panny Izabeli. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał. np. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. Wyjątkiem . składn. rzecz. styl. który kocha możnaby powiedzieć czysto. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków.. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. styl. 0-2 2.: ● ● ● ● 3. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności. Miłość nie znajduje spełnienia.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów. że wstąpił w wyższe sfery.. Nie można powiedzieć. Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. jest Wokulski. składn. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. np. Mimo. jej ślepota jest tak głęboka. wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa.

miłość jako zjawisko niemal mistyczne.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana.: .: ● ● 0-1 0-1 lekarz.: ● ● adoracja posągu Apollina. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. pół pozytywista. np. Fragment II 5. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego. 0-2 9. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości. przedstawienie postaci Szumana. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety.© klp. 0-1 4. naukowiec. 8.: ● ● ● 0-1 pół romantyk. ● ● np.: 6. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. bohater poszukujący. 0-2 np.pl 78 np. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. np. miłość jako sens życia. człowiek zgorzkniały. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami.: • • • • • 7. np. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. miłość jako efekt przeznaczenia. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. Przedstawienie postaci Wokulskiego. o których głośno w świecie salonów.

reprezentantka pokolenia romantycznego. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego.). 0-1 0-1 0-1 0-4 16. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. ● ● ● ● 14. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. zdemoralizowany cynik. przedstawienie postaci prezesowej. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. dostrzeżenie. społeczne. 17. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np. 18. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go). np. 0-1 np. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości.: 13. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. 15. łowca posagów.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. np. kulturowe. na pół smutnie”. 0-1 0-1 10. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. Przedstawienie postaci Starskiego. 11. 19.© klp. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. Fragment III 12. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. (4) . małżeństwo jako interes. fizjologiczne itp. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy.

pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl. fizjologiczne itp.). kulturowe. . dostrzeżenie tego. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki. podaje nieskładne.). Jest to seria fraz. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. zebranie opinii bohaterów).pl 80 ● niepełny wniosek (np.).). (2) (1) próba podsumowania (np. Kochanowskiej. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów. Styl fatalny (1 pkt.© klp. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. społeczne. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie).

. rzecz. „Tren X” został wydany w 1580 r. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. leksyk. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. styl. lecz tylko na końcu wersów. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. leksyk. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. ort. natomiast adresatem jest Urszulka. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. walor 1 znalezione. int. Wątpi w istnienie Boga.© klp. Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. którym jest Urszula. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę.. Tęskni za nią. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. Podkreślają one uczucia autora. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. składn. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Na mitologicznych wyspach. . a więc o wiele później niż Tren X. składn. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. składn. ponieważ styl. fraz. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. Ciągle walor 2 podważone. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. Przybyła w pustkowie. składn. Stoicyzm nie ma prawa bytu. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. Prowadzi ona dialog z Bogiem.

5 roku. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. Śmierć rozłączyła dwie osoby. 3/1 tym zaskakująca puenta. Nie do końca rozumie dziecko. Tak samo myśli. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. żyje i czuje. smuci się z powodu rozłąki. ort. Świadczy o styl. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie. Stara się. doskonały. Stworzył jej dom taki. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. np. np.pl 82 7/1 chrześcijańskiej. Bóg jest personifikowany. styl. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . Sa one przepełnione smutkiem i żalem.© klp. jak w Czarnolesie. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz. przedstawiony osobowo. obu stron. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. Tren X. Bóg nie jest wszechmogący. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. składn. 9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi.. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. fraz. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Urszula gdy zmarła miała 2.

pl 83 3. którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. np. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. ● istota boska poddana personifikacji . np. ● ● ● ● ● samotne dziecko. ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. Urszula Kochanowska.© klp. Ojciec w Trenie X . np. Tren X . np. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. Czarnolasem. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. np. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. przebywające w nowym. Urszula Kochanowska. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały. do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5.

odwołując się do powszechnych wyobrażeń. Podjęcie próby podsumowania. ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały.). odkrywcze obserwacje. 2 punkty za walor – ciekawe. obdarzający dziecko troską stwórca. Sformułowanie wniosku pełnego. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 .). np.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8. np. ● ● 10.© klp. np. styl poprawny (3 pkt. liczne błędy językowe (3 pkt. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt.). Sformułowanie wniosku częściowego. Kompozycja w miarę spójna (3 pkt.).

Podmiot nie ma pewności. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. Zastanawia się. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. czy Orszulka nie stała się aniołem.© klp. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. . Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. gdzie znajduje się jego dziecko. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. 6/ 1 styl. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X. co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. Temat: Różne wizje zaświatów. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

wyliczenia („przesuwać. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. .pl 89 Ta próba dokonana być musi. żeby sprawdzić. styl. 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. jaką ma każdy dorosły – nie wie. Sam obraz Newtona. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. takich jak proste zdania oznajmujące. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. jakie będzie mieć to skutki. niejako wciela się w jej rolę. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. co stanie się z elementami zastawy stołowej. 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. I będzie. motywacje i zamiary. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. Zna jej emocje. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. gdy pociągnie za obrus. miseczka”) czy pocieszne. popychać / brać z miejsca i przenosić”). Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. naiwne pytania. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. Nie posiada wiedzy takiej. To. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. co dla świata dorosłych jest oczywiste.© klp. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl. dla niej już takie pewne nie jest. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. zdrobnienia („łyżeczki. co ją otacza.

To dzieci są tymi osobami. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością.. drogę. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych. styl. spontanicznością i aktywizmem poznawczym. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. styl.) pomagać”. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia. . Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. otwartość i ciekawość świata. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. posiada wiedzę naukową. „ta próba dokonana być musi”). że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. niezbadany. 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia.. „objawiać chęć”. bardziej tajemniczy.© klp. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. „trzeba (.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach. którą zmierzamy. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. styl. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”.

: a. wypowiada się w formie bezosobowej. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. np. mówi językiem dorosłego (np. składnia wyliczeniowa. c. 0-1 0-4 0-4 0-2 . np. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). Dostrzeżenie. Uzasadnienie. ożywia przedmioty. Uzasadnienie.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania. tytuł zapowiada opis wydarzenia. Wstępne rozpoznanie całości. c. d. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu. zwrot: Niech sobie patrzy. myśli i pragnienia dziewczynki. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. emocje. Uwaga: jeśli zdający napisze.: wzięte pod kontrolę. że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. należy to uznać. b. e. b. że jest nieuchronne.: a.: a. 4. zdrobnienia. 2. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie. zna intencje. d.© klp. Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. e. 5. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. c. dysponuje wiedzą naukową. b. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli). objawiać chęć). np. 0-1 3. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy.

np.. Wskazanie cech wersyfikacji. mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata). konteksty filozoficzne.: a. b.: świat dorosłych: stagnacja. d. b.: a. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). 10. np.: a. 11. np. b. np. np. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). np. e. Opis bohatera.). c.: poezji Wisławy Szymborskiej. ciekawość – ciąg pytań. wiersz refleksyjny. długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). 9. 8. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania). 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 . logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie.. Wykorzystanie kontekstów. z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). 7. Rozpoznanie typu liryki. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). poznaje prawa oczywiste dla dorosłych.© klp.pl 92 6.

na 3 możliwe).). Powodzenia na maturze! . 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np. dostrzeżenie. że nie wiedza poprzedników. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. temat opracowany w miarę wyczerpująco. wynika z niej. np. lecz dziecięca ciekawość. Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. Podsumowanie pełne.pl 93 12. Język poprawny (5 pkt. na 2 możliwe). dostrzeżenie.© klp. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. 4 np. zakończenie mogłoby być pełniejsze. częściowe. próba podsumowania. dostrzeżenie. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata.

2. Warszawa 2004. Małgorzata Grzebień. Jacek Kozieł. Anna Finkstejn. VIII. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. wyd. Eremis. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Kraków 2004. Lucyna Grabowska. Język polski.pl 94 VII. Bibliografia 1. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego. Matura 2005. 3. Małgorzata Furgała. Język polski. . Jak zdać maturę. Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów.© klp. część I i II.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->