Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

2. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. jak je spełnić. zarówno na poziomie podstawowym.© klp. II. . a jakich błędów należy unikać. Rozwiązaniem testu. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to. Podstawowym atutem e-booka jest to. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. Pracy nie podpisujesz. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. jak i rozszerzonym. jak i napisanie wypracowania. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. ale także pokazuje.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. ale zostaje ona zakodowana – tak. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. że nie tylko podaje kryteria oceny. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne.

Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. dramat. skomentować. który otrzymasz na arkuszu. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. jak i poezja. powieści czy dramatów). natomiast styl. Może być cały tekst (np.pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. do których temat się . np. 2. na rozszerzonym – 180 minut. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej).© klp. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). Może to być jeden tekst bądź dwa. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. w zależności od pisma). że potrafisz utwór zinterpretować. Powinieneś wykazać się. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. kompozycja. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. że posiadasz wiedzę na temat epoki. Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym.

Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. jak i rozszerzonym. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). porównania ich. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. to pamiętaj. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. co daje razem 70 punktów. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów. kompozycja – spójność Twojego tekstu. Maturę zdasz. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów.pl 6 odwołuje. A. za test z rozumienia tekstu 20. Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów.© klp. zapis – ortografia i interpunkcja.) 3. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. czyli razem 50. za test – 10. język – Twoja poprawność językowa. rozszerzonej – 15) – chyba. styl – styl. polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. . Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. którym się posłużysz. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. jak i organizacji – jego warstwy językowej. że liczysz na amnestię . kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl.

licznych błędów składniowych. fleksja (12 pkt. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia.) – – – – V.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych.nieliczne błędy (3 pkt. poprawne: składnia. w większości poprawne składnia. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny. wystarczająca leksyka (3 pkt. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. frazeologia.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. spójna. poprawna interpunkcja . frazeologia i fleksja (9 pkt. urozmaicona leksyka (5 pkt. spójna wewnętrznie.) . poprawna fleksja. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy.© klp.) – – III. urozmaicona składnia.) IV.) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych.) język w całej pracy komunikatywny.pl 7 I. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II.) na ogół komunikatywny. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. słownictwo. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. słownictwo i frazeologia (6 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. poprawne: słownictwo. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. na ogół spójna (1 pkt. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt. przejrzysta i logiczna. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli.) język w całej pracy komunikatywny. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). na ogół jasny. poprawna. swobodny. słownikowych. żywy.

zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. kompozycji. stylu lub języka. I. urozmaicona leksyka (2 pkt.) – – . słownictwo. frazeologia i fleksja (5 pkt. w większości poprawne składnia. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. urozmaicona składnia. spójna. B.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. żywy. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. wystarczająca leksyka (1 pkt. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy.) język w całej pracy komunikatywny. swobodny. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. spójna wewnętrznie. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt.) IV. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu.) język w całej pracy komunikatywny. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt. przejrzysta i logiczna. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. słownictwo i frazeologia (3 pkt. poprawne: składnia. poprawne: słownictwo. poprawna. poprawna fleksja. na ogół jasny. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów.) – III. frazeologia.© klp. fleksja (8 pkt.

że wiesz. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. co na poziomie podstawowym. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. której nie czytali.© klp. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). zdarza się. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych. . że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. Owszem. przeczytaj te. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. dokładnych streszczeń. Zauważ. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze. że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. posiłkując się jedynie tekstem. na takich samych zasadach. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia. W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. poprawna interpunkcja . najlepiej miej je wszystkie przeczytane. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. których nie czytałeś. III. słownikowych.) V. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst.nieliczne błędy (2 pkt. za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt.

to nie będzie jej na normalnej. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii.pl 10 którego nie znasz. 5 i 6. tekst niepopularny. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. akt II. kiedy zarówno na maturze próbnej. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. Hymn do miłości ojczyzny. jak są skonstruowane tematy maturalne. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. CKE zaś postanowiła inaczej. Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. Wacław Potocki – wybór wierszy. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. nieomawiany w szkole. Nie łudź się jednak. Juliusz Słowacki – wybór wierszy. to w tym roku go nie będzie. Adam Mickiewicz – wybór wierszy. 2. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. Adam Mickiewicz Dziady cz. Bolesław Prus Lalka. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. III. część III (scena w obozie rewolucji). akt III sc. Daniel Naborowski – wybór wierszy. czego możesz się spodziewać. Lektury na poziomie podstawowym 1. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). przy mogile powstańców.© klp. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. ● ● ● ● ● . w zeszłym roku na maturze.

II. Henryk Sienkiewicz Potop. XII. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. Stefan Żeromski Przedwiośnie. XIV. III. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp.. I). Tadeusz Różewicz – wybór wierszy.. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Maria Konopnicka Mendel Gdański. Bolesław Prus Kamizelka. IX. Bitwa pod Grunwaldem). Jan Twardowski – wybór wierszy. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. U nas. . Czesław Miłosz – wybór wierszy. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie. Wisława Szymborska – wybór wierszy. Proszę państwa do gazu. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Sławomir Mrożek Tango. Stanisław Barańczak – wybór wierszy. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. w Auschwitzu.. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Julian Tuwim – wybór wierszy. Stanisław Wyspiański Wesele. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. IV. VII. X.© klp. Bolesław Leśmian – wybór wierszy. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. Zofia Nałkowska Granica. Jan Kasprowicz – wybór wierszy.

Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata. 3. Juliusz Słowacki Kordian. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). 2. Franz Kafka Proces. . muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny. Molier Świętoszek. rozmowa z Mefistofelesem). Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. co na poziomie podstawowym oraz: 1. Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Albert Camus Dżuma. William Szekspir Makbet. Joseph Conrad Jądro ciemności.© klp. Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych.

● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ.© klp. Interpretując podane fragmenty.pl 13 4.. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. Interpretując fragment Przedwiośnia. ● . na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości.). Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. Panie.. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. komu. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu. Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza.

(niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu.analizując fragment. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa.. Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.) . Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił.. (. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. z których pochodzą fragmenty.© klp. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Zinterpretuj podany fragment.. W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. ● Matura próbna – grudzień 2005: . ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu.. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów. porównaj postawę Kordiana i Męża. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza. To chory kąt.

analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. w której bohaterowie zostali umieszczeni. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. Dwa modele rodziny. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje. określ. ● . Kłótnia u Borynów. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Przedstaw temat. który znasz z Kordiana. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską.© klp.

● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie. Owidiusz Metamorfozy (fragm. Baśń o Narcyzie). Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol.pl 16 5. Dwie lekcje łaciny. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury.© klp. zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. ● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. Rozważ. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Ucztowanie jako motyw literacki. Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. . Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza.

zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. porównaj sposoby przedstawienia Boga. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. H. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. Audena Musée des Beaux Arts.© klp. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. Jednostka w świecie ograniczeń. świata i człowieka. ● . porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Jest to wiedza potrzebna. czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. 1. które masz przed sobą i wybierz ten. jak należy zastosować ją w praktyce.© klp. równie trudno z lektury. Ważne jest. ● IV. Pamiętaj. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. który najbardziej Ci odpowiada. Zastanów się. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. ale powinieneś także wiedzieć. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. żebyś dobrze go wykorzystał. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. . że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). która w ogóle Cię nie interesuje.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy.

Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. na pewne tory. zwracając baczną uwagę na błędy. jest już zawarte w temacie – ważne jest. wiedza z epoki itd. 2. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. Zawsze nakierowują interpretację.). którą masz stworzyć. To. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. Najpierw zaznacz w nim te miejsca. podzielony na trzy części: wstęp. Krok 5: Napisz wypracowanie. z którego pochodzi fragment. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. być spójny. Jeśli będziesz miał wątpliwości. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. całość tekstu. które dostałeś w temacie.pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. które zamieściłeś w notatkach i w planie. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. posłuż się słownikiem. rozwinięcie i zakończenie. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj.© klp. sprawdź.

Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu.. 2. że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. Carska Rosja i jej stolica. koncepcję . określ przyczyny ... np. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu. Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. na czym polega . a które masz zawarte w temacie. który masz w wypracowaniu poruszyć – np. zwróć uwagę na . charakteryzując . odwołując się do .. Wnioski z analizy odnieś do .. zaprezentuj .© klp.... Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego. zamieszczonych w rozdziale III. Zauważ.: interpretując . jest więc bardzo ważne.. czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym.. analizując ... przedstaw temat...: . np... zadania.: Kłótnia u Borynów. które stawia przed Tobą komisja. O poznawaniu. które przed Tobą stoją. rozważ .. Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta. który masz przed sobą... Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. Szczegółowe polecenia. powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat.....pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów.. zanalizuj .. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań.... określ. na czym polega istota . zinterpretuj podany fragment rozważ.

. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. porównaj sposoby przedstawienia Boga. który masz przed sobą (np. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. połączona z odniesieniem się do większych całości (np.. określ.. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ . wyłania się z . Stwórca i jego dzieło. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. cyklu utworów czy całej powieści) – np..© klp. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj. Jaki może być to zakres? ● 3.. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. Ucztowanie jako motyw literacki. ? jaki obraz .. wyłącznie analiza tekstu. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. analiza porównawcza. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza.. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np.

● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Edypa. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. przedstawiającego scenę kłótni. ale może być to także Hajmon. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: . Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. które poprzedziły kłótnię. Eurydyka) z tragizmem Makbeta.© klp. określ. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Antygodny. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. połączyć z innymi wydarzeniami. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. Aby dobrze zanalizować scenę. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci.

Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. Powinieneś odnieść się do tezy. zawarte w utworach. jakich środków używają. co to znaczy i podać na to argumenty. jak obaj autorzy mówią o miłości. Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. co w tych obrazach jest podobne. Musisz także zanalizować. a co inne. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . jak przeprowadzana jest krytyka. jakich środków używa autor. ● ● . Swoją analizę powinieneś nakierować na to. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej.© klp.wyjaśnić. W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu.

często oburzali się zarówno nauczyciele. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów. ale podaje pewien zakres zagadnień. Aby to pokazać. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. ● 3. Dobrą wiadomością jest to. choć nie ma ich w kluczu. to może przyznać Ci punkt. . co znajdą w kluczu odpowiedzi. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. Głównym argumentem było to. jak i uczniowie. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści.. które w wypracowaniu znaleźć się muszą. które mogą się w nim znaleźć. jak wybrana przez autora forma. Nie taki ten klucz straszny. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. którzy są zobowiązani do „zgadywania”. jaką jest esej. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. Rozważ. aby wskazać techniki. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. powinieneś znać sposoby konstruowania eseju.© klp.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi..

odrzucenie wartości cnoty i honoru). inne sposoby. 4.© klp.). 3. kontrasty. wykrzyknienia itp. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. beztroskie. korzystanie z cudzej pracy.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. pijaństwo.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie. oszustwo.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. puste życie. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. wyolbrzymienie (przerysowanie. stypizowanie bohaterów (krytyka wad. pogoń za cudzoziemską modą. np. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). pytania. . nagromadzenie) opisywanych wad. rozpusta.: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. nie konkretnych osób). trwonienie majątków. brak szacunku dla przodków. ironia. Krytykowane wady Polaków. elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. np. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2.” Palinodia 1.

na poziomie podstawowym konieczna. jakie muszą to być konkretnie wady. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje). inne środki masz prawo zauważyć różne.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. także tylko na temat. sztuki itd. Zauważ. analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. po 1 punkcie za każdą wadę. komu. w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. . Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem.© klp. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. Klucz nie mówi. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. podaje tylko przykłady. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). jeśli zakłada ją temat. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. filozofii.) . ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. które wyznacza temat jest przedstawienie. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać.

W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć.© klp. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. W przypadku tego tematu uzasadnione. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. że sam Prus twierdził. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. Powinieneś o tym napisać. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. . Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki). Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować.

takie. własne. komu.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. epokach). jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. informacje o autorach. prądach literackich. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. obszerne refleksje. ● ● konteksty zbyt szerokie. że powinieneś zbadać środki. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. związany genetycznie z muzyką. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. jakich. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. zdania niezwiązane w ogóle z tematem. Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. jakich. C. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. . ale nie są ściśle z nim związane. niezwiązane z tematem (np. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. komu.© klp.

Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. co niestety na przestrzeni lat. Musimy korzystać dobrodziejstw. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. z rozumu. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. potworami. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. kulturalne zachowanie. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. nie jest analizą. że swoimi bliskimi.© klp. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem. porządek. a więc o wiele później niż Tren X. Można sądzić. Nie przegra osoba pewna siebie. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. najlepsze. prawość. Przemyślenia nie dość. co pisze. po to byśmy nie byli bestiami. to niezwiązane z tematem. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. Trzeba szerzyć dobro na świecie. mowy. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. a nawet wieków nie zawsze udawało się . które podarował na Bóg. wręcz wrogo. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. Elementy ukształtowania językowego . Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. ale to.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. Są uparci. Należy chronić to co jest dobre. tzn. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie.

dobrze dobranym cytatem itd. skierowany do zmarłej córki. 4. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. Nie jest to błąd. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. jak wymaga tego temat. . Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. które przekazuje utwór. W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. 3 punkty za rozwinięcie. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne.© klp. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. jak zakończyć pracę? A. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty. Jak rozpocząć. ale nie został pokazany ich związek z treściami. podając konkretne fakty. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. ale powiązane ze sobą tematycznie.

to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. B. „Palinodia”. bawidamek Starski. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. Dlaczego? . do której należą. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. Wokulski – człowiek. który nie ze swojej winy ją utracił. wprowadzający bohaterów.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. Prezesowa. związany z tematem. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. poglądów i klasy społecznej. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. Szuman. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. osobistych historii. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.© klp. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. który przez miłość przegrał swoje życie. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. motywy. o których będzie mowa. która nigdy nie doświadczyła miłości. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka.

Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. pełne. kulturowe. za próbę podsumowania – 1. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. społeczne. Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. fizjologiczne itp. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. co dobrze wpisuje się w zamiar autora. do czego doszedłeś. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. za niepełne – 2. W skali 25 punktów. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. która nigdy nie doświadczywszy miłości. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego.pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: .© klp. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. który nazywa się „Podsumowanie”. Zakończenie bardzo rozbudowane. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). Przedstawione w przytoczonych fragmentach.

Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. wymienienie konkretnych wad. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Zwrócenie uwagi na to. że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. ● ● . Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści. nie dostrzegając zalet. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. określony przez samego Prusa. dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. demoralizację.© klp. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. wyolbrzymia ich wady. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. głupotę. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np. Odwołanie się do tematu. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. Zakończenie na 4 punkty.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie.

np. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami).. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). niewłaściwe użycie przyimków. Nie tylko treść. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. a niezwykle piękna. jego spójność. np. np. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. Wysłałem ci list na adres. np. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). ● ● ● ● .. styl. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami.© klp. żeby unikać błędów językowych. a 35% na poziomie rozszerzonym. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. np. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości. rządu lub przynależności. Bohaterka opowiadania. którym się posłużysz. Odrabiając lekcje. Była to osoba dobra. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów. mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. W porównaniu do innych krajów.. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu.. którą się odznaczała. ortografię i interpunkcję. niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. np.pl 34 5.

snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. za język nie dostaniesz nic. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). które chcesz przedstawić. np. zebrania wniosków). Była wierna mężowi zarówno przed. B. Jeśli składnia będzie poprawna. interpretacji) i zakończenia (podsumowania.. na rozszerzonym – 5. lecz schematyczna. pisząc swoje wypracowanie. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. Czwarta i piąta strofa ukazuje. na rozszerzonym – 8. uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. jak i poj ego zdradzie. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu).. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). . Jeśli błędów będzie tak dużo. 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. a nie popełnisz innych błędów.© klp. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. np.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. do czego chcesz dojść. niezgodnie z ich znaczeniem. niepoprawne zapożyczenia. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. Treści. np. np. (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość).

. Kolejny przykład.. jednak. Ostatni z żywiołów. chociaż... To oni są autorami poglądu. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. Z kolei przejdę do. np. jest także wieloznaczny. Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową..pominięcie pewnego słowa w miejscu.. w pełni zrozumiały dla czytającego. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. np. za to. ponieważ. które uwydatniają organizację tekstu. całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo. wyrazy spajające.. Z jednej strony . np. I ostatni problem. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania.. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników.. Na zakończenie . że . duszę. ● ● ● C. jeśli. . że substancją świata są właśnie cztery żywioły. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. gdzie mógłby pojawić się zaimek. przy pomocy różnych środków spajających. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka..... widocznie. elipsa .. wreszcie. Pokazałam.. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. w rzeczywistości.. aby w jego ciało wlać duszę. a nie chcemy się powtórzyć..pl 36 ● Stosuj podział na akapity. natomiast. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych.. mimo to.. to. bieg Twoich myśli. oddające logikę Twojego wywodu. w gruncie rzeczy.© klp. Styl – jaki być powinien Co zrobić.. w istocie. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny... powietrze. a z drugiej strony . np. toteż. trzecie).. Z kolei przejdę do zagadnienia. kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama. Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je.. ale. Zacznę od sprawy. sformułowania. że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków... słownictwa pseudonaukowego... Po pierwsze (drugie. tymczasem. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. z drugiej strony. tak więc. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania...

uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. D. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). zajrzyj do słownika ortograficznego. które nie wnoszą żadnej treści. np. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. Wokulski czynił starania. a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. że należy korzystać z życia. takie jak np.© klp. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci.” Każdy był kiedyś piękny i młody. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. Uważaj po prostu na błędy. wszystko sprawdź dwa razy. np. . żadnych rzeczy. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy.pl 37 pseudowytwornego.(…). trudno udzielać jakichś rad. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. ● zwięzłe – unikaj sformułowań. nieudanych metafor. Nic nie można zabrać ze sobą. Z jej treści wynika. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. „Czas ucieka jako woda. ogólnie bardzo źle.

pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. że masz do dyspozycji słowniki. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. Nie przytaczaj w pracy myśli. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. Pamiętaj. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. 250 słów). to nie otrzymasz punktów za kompozycję. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. szczególnie. 6. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. że sam tekst wystarczy. Jeśli wiesz. Staraj się nie odbiegać od planu. ale także na jego formę. zależnie od zakresu tematu. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki.© klp. podawaj cytaty. ó/u. ● ● ● ● ● ● ● . Sporządź plan pracy. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. rz/ż. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. -ji i inne. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. na dwie strony (ok. -ii. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Napisz pracę odpowiednio długą. Jeśli praca będzie krótsza. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. gdy temat to zakłada. dbając o kompozycję. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. Nie łudź się.

jaką pełni w nim funkcję. pokazać. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. teraz przyszła pora na konkrety. Zwróć także uwagę na tytuł. zastanów się. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. Może to być jedna osoba. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować. wiele osób (podmiot . Jest on ważny. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne.© klp. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. fragmentu prozy bądź dramatu. nazwę dla całości utworu. Postaram się teraz pokazać Ci. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. Pewne zasady ogólne można jednak sformułować. jaki jest jego główny temat.pl 39 V. w zależności od tematu. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. 1. ale najprostsze elementy analizy są także ważne. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. Może wskazywać na temat.

Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). Sprawdź. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. sprawdź jednak. Adresat wiersza bywa często nieokreślony. Jeśli nie. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. zaimków osobowych. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć. czas. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne. ale raczej. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. w którym mówi. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz. b) W jakiej sytuacji? Określ. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. okoliczności? Może jego stan ducha. jest to liryka pośrednia. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. Bywa. Może da się określić miejsce. czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej.pl 40 zbiorowy).© klp. Jeśli tak. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata.

Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. warto napisać. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. tren. które znajdziesz w utworze: kulturowe.© klp. estetyczne i inne. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. określenie budowy wiersza. czy nie ma czegoś szczególnego – np. . jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. zwróć uwagę na różne odniesienia. sonet czy oda. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. o czym do tej pory mówiłeś. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. podsumuj. historycznoliterackie. Warto go podać. jak gatunek ten zrealizował autor. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym.) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. jeśli jest to np. Powiąż je z całą interpretacją. filozoficzne. ale sprawdź. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych. nazwanie środków stylistycznych itd.

Nie szalbierzu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. rządów. [.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. Nie rozpustny. nie złodziej..] Ciesz się. prawda w oczy kole. więc winne odbieraj pochwały. czyń krok pierwszy. Oswoiłyście cnotę. ale z dobrej sławy korzystaczu. a co niegdyś dzika. Pietrze. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka. prawda.© klp. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp. Pawle. [. ozdobny i sławny..pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Cóż wstyd? . (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. Nie zdrajco. Na złe szczerość wychodzi. Ciesz się. zamożny. lecz dzielny umysłów badaczu. Oszukać to kunszt doskonały. Więc już łajać przestanę. Płci piękna. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. Pietrze. bezpiecznie. lecz sprawny. .. Świat poprawiać .Marność znikła. boś pochwały godny. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury.zuchwałe rzemiosło. Dobrym kunsztem urosłeś. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. lecz było wesoło. a podchlebiać wolę. Tyś mistrz w kunszcie. Przestańmy. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał..

] Przecież się czasem zdadzą. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość.. Nie miał. nie dosyć odwołać. co wam należy. Rumieniec?. taiłem ganionych nazwiska.. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu.] Lecz nie dosyć przeprosić. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. Dobrej chwile dawce.. Stąd hojne panięta. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska. [. Płużne te bydlęta Orzą.. Co spasłe głodem ojców. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą.© klp... Źle z skąpymi wszędzie. [. pszenicy. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. [. Niechże sądzi potomność. . Trunek troski goi. tapiser na meblach zarobił..] Stracił Tomasz majętność. dobre wieki. prawda. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV. marnotrawce.. Kiedym ganił. Zgoła pięknie z nim było.. Chwalę. chwałę. na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości.. Bierzcie. a ja pióro kruszę. Trunek serca orzeźwia. Niech się śmieją do woli. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy.pl 43 Wróćcie się. kto inny zbiera. niech będą jawni. ale miał karczochy.

rozpusta. że rezygnuje z krytyki. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. jeszcze bardziej podkreśla ich wady. a czas spędzano na pijatykach.© klp. żyją z tego. co to znaczy i podać na to argumenty. trwonią swoje majątki. czego ich ojcowie się dorobili.wyjaśnić. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. a co inne. zdrada. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . usprawiedliwiają swoje postępowanie. ● ● ● ● ● . ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. Powinieneś odnieść się do tezy. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. Polacy są niegospodarni. aby powróciły czasy saskie. jak przeprowadzana jest krytyka.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. kiedy nie interesowano się ojczyzną. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. Polacy chcą. złodziejstwo. jakich środków używa autor. Musisz także zanalizować. co w tych obrazach jest podobne. Kobiety nie mają wstydu i honoru. będzie tylko chwalił. Zrozumiałe jest. Nie troszczą się więc o swój kraj.

Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. . „Cóż honor?”). nieposzanowanie przodków. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. „Zacny wstydzie!”. zawiść. brak patriotyzmu i troski o kraj. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. 2. pszenicy. ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. kiedy podaje zadeklarowane zalety. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. dobry. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. a tak naprawdę je wzmacnia. Jest to oczywiście pozorne. ale miał karczochy”). ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. odchodzenie od religii. Podobnie czyni w dalszej części utworu. Żona modna – marnotrawienie majątków. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. ograniczenie światopoglądowe. Adresat satyry Do króla – król oczytany. „Cóż wstyd?”. 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. źle rozumiana szlachecka równość. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. nieuctwo. komizm słowny (np. dbający o kulturę. a tak naprawdę wady Polaków. pytania retoryczne (np. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. wymienionych z imienia. wykrzyknienia (np. „Pawle”). prawda. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. „nie miał.© klp. mądry. zazdrość. „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”).

jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny.pl 46 3. na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści.© klp. Zobacz... Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę.. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z . wyjaśnij.. Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji.. Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? . do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej).. porównaj obraz . 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu. Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie. Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. wyjaśnij symbolikę .. którą przedstawia fragment... Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie. do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc).. 2. scharakteryzuj stosunek bohaterów do .. wzywająca do ratowania ojczyzny.

żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu. Zastanów się. jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. Pamiętaj.© klp. jakby namyślając się. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę...pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. przed którym już zatrzymywali się ludzie. (. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów. dokąd iść. . a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo. na swój nowo wykończony sklep...analizując fragment.) .

Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. i to nazywa się życiem. Błyszczą przez mgnienie oka. jak te oto ściany. jaki zrobisz ludziom.. I cóż ma z trudu swego człowiek?. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków.. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?... które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy.) Na Karowej odetchnął. a wewnętrzna pustka straszliwą.© klp. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. dokąd chce. „Sklep odstąpię. i o tych kilkudziesięciu.. „Szczególna rzecz – mówił. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. że idzie tam. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie.. o tych setkach. I gdzie oni są?.pl 48 „Dziwna rzecz. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł. „A zawód. . którym już daje zajęcie. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie. (.) Stanął i patrzył. aby zgasnąć na całą wieczność. majątek. „Cóż. Ludzie.. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach. Zostały po nich spękane mury... że jest jedną z plew.” (. Zdawało mu się. – Postoją jakiś czas. (.. a potem będą walić się. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. zarośnięte zielskiem i odrapane. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą. sklepy. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. mieli także na celu zdrowie. którzy je budowali z wielką pracą.. bulwary?. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie.. Może nawet ten sam. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami... „Trzeba spojrzeć. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?.. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy.. bezpieczeństwo. a może zabawy i pieszczoty. i o tych tysiącach... Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. aleje.. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie..)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym. – myślał.

skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. nic!.) „Nic. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. .” I rozważał pełen goryczy.. naprzód i w tył powychylane ściany.. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. Uderzyło go podobieństwo do drabiny. bo wszystko sprzysięgło się. drudzy z rozpusty. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą. Mniejsza o to. gdzie?. przekupek. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. rzemieślników. Znikomość – jego dzieła gońcem. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. zasypany śmieciem z całego miasta.pl 49 I z prac tych. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. które wszczął pod słońcem?. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. A żywot jego mgnieniem powiek.. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. krzeseł na trzech nogach.. które niedawno podawał gościom.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. ażeby karmić niedołęgów. zacząwszy od kuchcików. (. Praca odejmuje sobie od ust..© klp. – To chory kąt. drzwi zabite gwoździami. a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble. której jeden bok stanowi ulica Dobra. że ten płat ziemi nadrzecznej. których największą zaletą jest wczesna śmierć. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych. z dachami porosłymi mchem. ciemnozielonej i pomarańczowej.. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami. dziki kąt. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi.” – powtarzał tułając się po uliczkach.. Jedni giną z niedostatku. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli.. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. Szedł. Gdziem ja to czytał. kanap z wydartym siedzeniem.

© klp. a znowu zbliżył się do książek. z pracy Minclów. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. zna za to myśli bohatera. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. że się sprzedał i żyje na łasce żony. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. zakrzyczano go i odesłano do handlu. zachowanie bohatera: • • . Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek.. Traf zdarzył.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii.. Dybowskich. Nastrój Wokulskiego. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. Wrócił do kraju prawie uczonym. narrator nie jest wszechwiedzący. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. a wtedy zawołano. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. Tam mógł pracować. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich. Czekanowskich. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki. • • • • Narracja: 3-osobowa.

Nie obchodzą go ludzie. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. Nie interesują go teraz interesy. których zatrudnia. • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). idzie zupełnie bez celu. Rozdrażnienie. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę. Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. Jego obraz jest jednak subiektywny. Czuje wstręt do życia. który przytacza Wokulski). wzburzony. sklep („Dziwna rzecz. brak wiary w postęp. brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). podyktowany doświadczeniami życiowymi. zmęczenie.. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. jak mnie to wszystko mało obchodzi”). Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”).© klp. żeby zgasnąć na całą wieczność”). brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. brak działania. Myśli nawet o tym. marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”. nie ma żadnego planu spaceru. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”).pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. rozgoryczeniem bohatera.

jest to społeczeństwo podzielone na klasy. W monologu możesz poznać myśli bohatera. . demoralizacja. życie ponad stan.© klp. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. Większość wskazówek interpretacyjnych. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. można odnieść także o dramatu. najrzadziej też pojawia się na maturze. pogarda dla innych.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. którym się powiodło. zamknięcie. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. niechęć wobec tych. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. bierna zgoda na zły los. niezaradność i lenistwo. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. Lud – ogromna bieda. że są ważne. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. egoizm (dbanie tylko o siebie). brak możliwości zmiany sytuacji. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny. 3. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. Mieszczaństwo – bierność. obawa przed ryzykiem. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. pełne kontrastów.

Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. widoczne w tekście. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. określ. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego.© klp. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. O przyszłe życie bym nie stał.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. Krwawa nauka. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Jeśli jest to tragedia antyczna. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I. . którą dajem. stać się musi. SCENA VII MAKBET Jeśli to. co się ma stać. spada Na własną naszą głowę. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa. na tej doczesnej mieliźnie. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. i wasalem.

to jest Ambicja. powietrznych rumakach. Jeden. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. A potem. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. co więcej. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. Że cnoty jego. Spada po drugiej stronie. I litość. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. by wiatr łzy osuszył.lecz jestem. I gospodarzem jego. która przeskakując siebie. jak anioły nieba.© klp. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy.

Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz. nie jest nim. co sam uznajesz Ozdobą życia. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. MAKBET Przestań.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. LADY MAKBET I jakiż . Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. co jest godne męża. Na wszystkom gotów. Kto więcej waży. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”.© klp. Żeby ospale. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. w przysłowiu gminnym. trwożnie patrzeć na to. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. proszę. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to. sławę. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku.

ten stróż mózgu. jak to słodko kochać dziecię. I roztrzaskała czaszkę. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych.© klp. Teraz się jedno i drugie nastręcza. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. Jak ty do tego. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. czym byłeś. Że się ich pamięć.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. na którą spadnie cała wina . Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę. Które się karmi. O tyle więcej byłbyś nim. gdybym była Zobowiązała się do tego czynu. jak trupy Spoczywać będą. w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. A nie chybimy. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. Gdy snem zwierzęcym ujęci.

Wychodzą [. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia. . Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie.. Jakby był żywy.. czas ten prędko minął. Aż do ostatniej głoski czasokresu.. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka..] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem.pl 57 Naszego mordu? [.© klp. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas.] AKT V. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później.

• • . która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. plany zabicia króla. Później następuje rozmowa z żoną. chce. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Nędznym aktorem. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. Edypa. Zgaśnij. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. wrzaskliwą. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir. a nic nie znaczącą.powieścią idioty. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. Makbet. ale może być to także Hajmon.© klp. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. Głośną.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. Antygodny. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem.

osamotnienie. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. to ona motywuje go do morderstwa. To. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. obojętność wobec śmierci żony.© klp. . 2. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. to tak się na pewno stanie. Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. nie wchodzić na złą drogę. Makbet odróżnia dobro od zła. jaką drogą chce pójść. strach. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. poczucie bezsensu życia. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. nienawiść. mężności. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet. Upór. lecz fatum. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. sprowokowanie go do zbrodni. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1.

bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony.© klp. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. kultury. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. lubisz literaturę. sztuki.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. zawierające aluzje. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. . VI. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. takie. mniej jednoznaczne. jeśli jesteś uczniem oczytanym. że z własnej woli. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. Są to często teksty bogatsze w treści. nawiązania. nietuzinkowe. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu.

które chce przekazać autor tekstu. z uschłych wieńców. Śpią. posługując się aparatem teoretycznoliterackim. dramat. Pamiętaj o tym. jakie tylko u nas w jesieni bywa. ze wspaniałych. O elementach analizy.pl 61 2.. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. Perspektywy były mgliste. ale niebo bezchmurne i niebieskie. co niepokoiło . jakim jest język. jakimi porośnięty był cmentarz . Wiedziałem.wygładzało się. którą przeszedłem. nic oni mnie nie pomogą. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. że to nie na długo. Wzdłuż drogi. wygładzałem.moimi” grobami. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz.wiało wielkim spokojem. Wszystko. nic ich nie obchodzą ani ja. ale jednocześnie wyprostowywałem się. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. co się we mnie ostatnio gotowało. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. współgra z treściami.© klp. na które trzeba zwrócić uwagę. fragment prozy). jak tworzywo literackie. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. . Stałem sobie nad . Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. Pochylałem się ku ziemi. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. Nic ja im już nie pomogę. co falowało. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna.

Z kartofliska. Ludzie byli przy pracy. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. a potem zwróciła się do mnie. która stała nad grobem. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. stanęła słupka i spojrzała na mnie. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. . jeszcze chwileczkę postała. Uczyniła to pyskiem. oczyściła korzonki z piasku. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. Z sosny. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać.pl 62 Naokoło było cicho. takiej. że to jest nieważne. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. już bez pęku trawy. Ponieważ stałem nieruchomo.zsuwała się wiewiórka. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę.© klp. sucha już w tej chwili trawa. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. Aby nie szastał się we mnie gniew. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. Na tym kancie rosła obfita. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . I mnie się chciało już wszystko zakończyć. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. wyrwała go. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. sprasowanego kształtu. Tak to się powtarzało może z pięć razy. wszystko tu było zakończone. ale powszedni. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. podkopała nowy pęk trawy. które rozciągało się za cmentarzem. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. wściekłość. z której zlazła. Cicho tu było całkowicie. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. i zajęła się swoimi sprawami. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. usłyszałem jakiś szelest. powąchała trawę. chciałem. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). zdecydowała.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

Oczy w oczy patrzyły. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV . kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny.© klp. Justyno! (Franciszek Karpiński. nie szydził.. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. drzewa zostały. Ciebie nie masz. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś. Dusza z duszą gadała [. Poezje wybrane..pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. Miłość była bez winy. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny. Oto przy tej jabłoni. Ręka rękę ściskała.] Oto przy tym strumieniu. Usta nam się złączyły.

. Tum poznał. Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa. przy wieczornym chłodzie. za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice. Odtąd wszystkich spraw moich... (płacze) [. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki. A dziś!. myśli panią. chęci... na wzgórku. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło. Ach.] (z żalem) . pstrąga z kraśną cętką. jagody. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. Wszystko było jak dawniej . Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem... Z tych zdrojów. stojąc przy mnie.pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [..] Byłem i w ogrodzie. jakiś szmer u wniścia. odtąd dla niej tylko.© klp. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. o niej. przez nią. To ona?. w jesieni. Tutaj. którą widzę co dnia. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. tum pożegnał!. Też same cieniowane chmurami niebiosa. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie. Russa czytaliśmy razem.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance... Pod tęż porę..]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci.. Którą wtenczas widziałem. ach! com uczuł w tobie! [.

Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła.. Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu. Równi. jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła. . gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli. i łezka boleści. Może spojrzysz ukradkiem. jednostajni wiekiem. choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem.... Ten sam powab we wszystkim.. gorszą niżeli!. Bóg osnuł przyszłe węzły.] Pójdę tylko spojrzeć na nią. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej.pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu.. A duszę gorszą masz..] Niech ją sumienia sztylety ranią! [. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie. Sam przyprawiłem jady. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!. toż samo niechcenie.... Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie... od których szaleję! [..© klp.. Postawą sobie bliscy..] O. [.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi. [..

i świat. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły. moja luba. ja zapomnę! [.] (pauza) Ach. o nic.. twój Gustaw umiera! [. wszystko niebiosa wydarły. jak dziecko szczęścia.. wrzasku niewieści! Będęż. precz.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. umierając szlochał? Wszystko mi.© klp. ani łzy nie proszę! [. stój. i rozkosze.] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się.. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz... o. żałosne pisklę!.] (przebija się) (Adam Mickiewicz... jesteś woli swojej panią. Wszakże ją widzę. (z wściekłością) I twego!.. Zostawię życie.. on się nic nie boi! Czego żałujesz. luba. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię. co chcesz. Zapomnij!. o nic przed nikim nie umiałem żebrać. Warszawa 1955) . on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią......... tu stoi! Płacze nade mną. wszystko. Dzieła.. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób. wszak tu. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy.

. przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby.© klp. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków.”). prosty język. poetyka sentymentalizmu. regularnych rymach. melodyjność. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. jakich środków używają. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. zawarte w utworach..pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. gatunek: pieśń pasterska. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. powtórzeniach. Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. jak obaj autorzy mówią o miłości. Justyno!. pytania retoryczne („Wieleż razy [. erotyczna. stylizowany na pasterski.. • 2. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana.. miłość czuła. miłość nie tylko erotyczna. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • . która wyraża się w: podziale na strofy. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). „Niebo świadek jedyny!”).

hiperbole. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. pełna żalu. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. tęsknoty za ukochaną. natura odgrywa ważną rolę. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. prowadząca do samobójstwa. księżyc. a potem porównać sposób obrazowania. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. jakie zachodzą między kochankami.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. wykorzystanie typowych motywów. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. emocjonalna. kontrasty. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. altana. miłość nieszczęśliwa. np. gwiazdy. • • • 2. nawet śmierć. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. miłości tej nie da wyplenić. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. jest ona zakorzeniona w człowieku. miłość jest gwałtowna. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. miłość nieszczęśliwa. obrazuje zmiany. liczne wykrzyknienia.© klp. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. . listek jako pamiątka. co do tej pory zostało powiedziane.

Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów. Miłość bowiem (.pl 72 VI.© klp. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków. potem przyznaną liczbę punktów. że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.) zjawia się . leksykalny. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja. panna Izabela dowiedziała się powoli. frazeologiczny. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. dobrym ułożeniem i pięknością. interpunkcyjny.. (matura próbna.).. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu. styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone. rzeczowy). Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw.. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami.. 1. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. ortograficzny. Bardzo też możliwym. że dobry Bóg. połączone węzłem sakramentu. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. że wielki świat jest wyższym światem.

w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (.. bez którego życie nie miałoby stylu... (.. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia... że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków... którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie. A (..).. najdziwniejsza. a nawet sensu. pragnienia i nadzieje. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (.). Dziś zapomniano o tym i jest źle (. Fragment II Wokulski (. pod tym wszakże warunkiem. według zgodnej opinii wszystkich matron.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie.. „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (. rozumiejąc. aby przyszły towarzysz – podobał się jej. nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (. o jakiej słyszano.). (.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła. (. ożenienie się z wdową po Minclu.. wiara.© klp.) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli.. myślała o nim i. jakie jest. Tak było dawniej i było dobrze. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki . i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci. uniwersytet... a mąż z powagą asystować jej w świecie. kto wie. (. znalazłszy się raz w teatrze..). a w końcu mimowolne pójście do teatru. który na niej zrobił tak silne wrażenie. że stała się ona jakimś mistycznym punktem. Zdawało mu się.... ogniskiem. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?. gdyby. Czuł (.. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina. Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament... Była już zdecydowana wyjść za mąż. że małżeństwo trzeba przyjąć takim. Przypatrywała mu się całymi godzinami.) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi. nareszcie miłość idealna.. nie zobaczył panny Izabeli.)... miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek.pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza. Służba w sklepie kolonialnym.. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała.. w półrzeczywistych marzeniach. Syberia.) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem.). że dla tych czy innych powodów kochać go nie może..

to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (... No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu.. Fragment III (.) Niekiedy zdawało mu się. kochać kobietę w sposób idealny.. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku.) – i ożeń się.. jedyny to ratunek na twoją chorobę. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. który wysadził drzwi i uratował mnie.....) Starski (. – Zrób szóste – odpowiedział doktór (. Żeń się. nie pożądając jej? – Naturalnie.... Po pierwszej czeka cię sto innych.. Jest to jedna z masek.) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości. .). ażeby..). najgorszej (. To nie jest poetyczny związek dwu dusz. – Znawcy mówią.. (. – powtórzył Wokulski. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu... uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem. że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski. (... można było radzić się serca. ale po setnej pierwszej – już nic. uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (.. – Trzy wyrazy.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się.. w którym człowiekowi wydaje się. a cztery głupstwa. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i.. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne.pl 74 i etapy. com mógł: trułem się chloroformem. ale zwykłą..).) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę. (. – Nieprawda.. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!... Przez pewien czas obaj milczeli. (..) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można..© klp.) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem.. – Więc zrobiłem. – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit..) mówił z miną znudzoną. przystępując do niego.. (.. (.

– To gwałt zadany najświętszym uczuciom. że jest to mierzwa. Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów....pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne. tu obecna.. Tymczasem moja czcigodna babka. (Bolesław Prus.. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów. nawet idealna miłość. (. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. że składn. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety. leksyk..) (.. Jest składn.© klp. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl. z której wyrasta wolność osobista. składn. składn. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek. Uważa ona. To ona (miłość) sprawia. składn... dzięki czemu książka staje fraz. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem.. Lalka. nauka. (. lecz każdy z nas wie. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób).. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. lecz składn. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie. na pół smutnie. – Ach. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę. sztuka. napędowym sytuacji w tym utworze. się ciekawa. Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję.. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. . i – co składn. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole.) uśmiechał się na pół drwiąco..).) Wypielęgnowały ją klasy majętne. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. (.. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (.) Starski (. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (..) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi. co prawda usiłowanie. W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości..) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką.

. int. styl. fraz. Niezwykła próżność i samozachwyt. rzecz. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). styl. styl. co automatycznie go skreślało. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. składn.. ort. pieniędzy. składn.. składn.. ort. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. . To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. ort. leksyk. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. Pragnoł dać jej wszystko. poczucie wyższości nad innymi. składn. źle rozumie pojęcia małżeństwa. że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką.styl. lecz ona lekceważyła go. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. fraz. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. status i pieniądze sprawiają.. Jest to szaleńcza miłość. Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. Sądzi on. Robił wszystko.pl 76 „prawdziwą miłość”). ort. składn.. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. fraz..int styl. składn.© klp. Miłość jest dla niego porażką. Panna Izabela nie umie kochać. składn. składn. Poprzez złe zrozumienie miłości. ślepa bezgraniczna. Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem. Otóż nie wystarcza. interesu.. styl. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. nie pożądając lecz tylko kochać. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). składn. rzecz. lecz wprost przeciwnie. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. fraz. składn. Chciał kochać idealnie. „nigdy nie była zakochaną”. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). że ludzie żenią się dla sprawy. leksyk.. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. Nie jest to samouwielbienie. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne.

. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał..: ● ● ● ● 3. Mimo. wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. składn. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności. styl. Nie można powiedzieć. skreślony poprzez swój status społeczny. Miłość nie znajduje spełnienia. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa.: ● ● małżeństwo jako konwenans. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. np. 0-1 typowa młoda arystokratka. Wyjątkiem . styl. panny Łęckiej. 0-1 np. rzecz. że wierzy że sam Bóg pomaga ort. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). . styl.. jej ślepota jest tak głęboka.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy. Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów. składn. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. że wstąpił w wyższe sfery. np. który kocha możnaby powiedzieć czysto.© klp. 0-2 2. styl. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności. Przedstawienie postaci panny Izabeli. Takie pojęcie nie istnieje (w książce). Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. składn. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się). jest Wokulski.: ● ● ● styl.

wskazanie co najmniej jednego argumentu np.: ● ● ● 0-1 pół romantyk. Przedstawienie postaci Wokulskiego. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. 0-2 np. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. np. pół pozytywista. przedstawienie postaci Szumana. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. np. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości.© klp. np. 0-2 9. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. miłość jako sens życia.: ● ● adoracja posągu Apollina. miłość jako zjawisko niemal mistyczne. Fragment II 5. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. 0-1 4. bohater poszukujący. naukowiec.: 6. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami. miłość jako efekt przeznaczenia. o których głośno w świecie salonów.: • • • • • 7. ● ● np.: . 8. człowiek zgorzkniały.: ● ● 0-1 0-1 lekarz.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego.pl 78 np.

0-1 0-1 0-1 0-4 16. 15. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. dostrzeżenie. kulturowe. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. np. przedstawienie postaci prezesowej. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. Fragment III 12. małżeństwo jako interes.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. społeczne. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np. ● ● ● ● 14.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go). 0-1 np. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. 18. Przedstawienie postaci Starskiego.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. 17. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. 0-1 0-1 10. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego. (4) . że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. 11. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości. 19. fizjologiczne itp. reprezentantka pokolenia romantycznego. łowca posagów. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. na pół smutnie”. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy.).© klp. np. zdemoralizowany cynik.: 13.

społeczne. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych. Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki. (2) (1) próba podsumowania (np. Styl fatalny (1 pkt. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). fizjologiczne itp.© klp.). podaje nieskładne. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. . Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl.).).). dostrzeżenie tego. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Jest to seria fraz. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt.pl 80 ● niepełny wniosek (np. zebranie opinii bohaterów). nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie). kulturowe. Kochanowskiej. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów.

składn. Podkreślają one uczucia autora. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. leksyk. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej.. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. int. styl. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. a więc o wiele później niż Tren X. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. Tęskni za nią. Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. Stoicyzm nie ma prawa bytu. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. leksyk. Wątpi w istnienie Boga. fraz. ort. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. natomiast adresatem jest Urszulka. „Tren X” został wydany w 1580 r. składn. ponieważ styl. składn. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki. walor 1 znalezione. składn.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. rzecz. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. Przybyła w pustkowie. lecz tylko na końcu wersów. Na mitologicznych wyspach. Prowadzi ona dialog z Bogiem.© klp. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym.. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. którym jest Urszula. . Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Ciągle walor 2 podważone.

. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . np. Tak samo myśli. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. 9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. Urszula gdy zmarła miała 2. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. Tren X. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. np. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie. Śmierć rozłączyła dwie osoby. Bóg nie jest wszechmogący. 3/1 tym zaskakująca puenta. przedstawiony osobowo. Nie do końca rozumie dziecko. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz. żyje i czuje. fraz. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. Stara się. styl. składn.5 roku. Bóg jest personifikowany. jak w Czarnolesie. doskonały. ort. obu stron. Świadczy o styl. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej.© klp. smuci się z powodu rozłąki. Stworzył jej dom taki.pl 82 7/1 chrześcijańskiej. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze.

którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. Tren X . np. Urszula Kochanowska. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. np. życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. np. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. ● istota boska poddana personifikacji . do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5.© klp. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. Urszula Kochanowska. ● ● ● ● ● samotne dziecko. Ojciec w Trenie X . ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały. Czarnolasem. np. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka.pl 83 3. np. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. przebywające w nowym.

● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. ● ● 10. ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba. styl poprawny (3 pkt. Sformułowanie wniosku pełnego. odkrywcze obserwacje.).© klp. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 . 2 punkty za walor – ciekawe. Sformułowanie wniosku częściowego. np. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). Podjęcie próby podsumowania. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. np. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały. Kompozycja w miarę spójna (3 pkt.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. odwołując się do powszechnych wyobrażeń.).). liczne błędy językowe (3 pkt. np. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją.). obdarzający dziecko troską stwórca.

o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. 6/ 1 styl. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. .© klp. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. czy Orszulka nie stała się aniołem. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. Temat: Różne wizje zaświatów. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. gdzie znajduje się jego dziecko. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. Podmiot nie ma pewności. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne. Zastanawia się.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

To. gdy pociągnie za obrus. co ją otacza. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. jaką ma każdy dorosły – nie wie. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. naiwne pytania. styl. wyliczenia („przesuwać. zdrobnienia („łyżeczki. co dla świata dorosłych jest oczywiste. Zna jej emocje. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. motywacje i zamiary. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. Sam obraz Newtona.© klp. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. takich jak proste zdania oznajmujące. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl.pl 89 Ta próba dokonana być musi. co stanie się z elementami zastawy stołowej. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. dla niej już takie pewne nie jest. 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. I będzie. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. jakie będzie mieć to skutki. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. żeby sprawdzić. Nie posiada wiedzy takiej. popychać / brać z miejsca i przenosić”). . 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. niejako wciela się w jej rolę. miseczka”) czy pocieszne.

„trzeba (. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. bardziej tajemniczy. otwartość i ciekawość świata. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. spontanicznością i aktywizmem poznawczym. niezbadany. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia. Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. .pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach... które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. „ta próba dokonana być musi”).) pomagać”. 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. styl. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. styl. Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. którą zmierzamy. posiada wiedzę naukową. styl. „objawiać chęć”. To dzieci są tymi osobami. drogę. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością.© klp. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”.

np. dysponuje wiedzą naukową. zwrot: Niech sobie patrzy. Uzasadnienie. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. d. c. Uzasadnienie.© klp. c. myśli i pragnienia dziewczynki. c. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. składnia wyliczeniowa. tytuł zapowiada opis wydarzenia. 5. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli).: wzięte pod kontrolę. Dostrzeżenie. że jest nieuchronne. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. zdrobnienia. 4. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy. b. b. że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. zna intencje.: a. należy to uznać. Uwaga: jeśli zdający napisze. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. 0-1 3. mówi językiem dorosłego (np. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. objawiać chęć). b. emocje. 0-1 0-4 0-4 0-2 . 2. wypowiada się w formie bezosobowej.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. e. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie. e.: a. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania. Wstępne rozpoznanie całości. np.: a. ożywia przedmioty. np. d.

: a. konteksty filozoficzne. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania).: świat dorosłych: stagnacja. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 . 9..: a. Wykorzystanie kontekstów. Rozpoznanie typu liryki. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). b. 11. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. np. b. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). c. e. rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata). np.). b. ciekawość – ciąg pytań. długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. Wskazanie cech wersyfikacji. 7. np.. np. 8. np. np.: poezji Wisławy Szymborskiej. d. poznaje prawa oczywiste dla dorosłych.: a.© klp. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). 10. z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). Opis bohatera.pl 92 6. wiersz refleksyjny.

dostrzeżenie. dostrzeżenie. na 3 możliwe). 4 np. dostrzeżenie. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np. Podsumowanie pełne.© klp. zakończenie mogłoby być pełniejsze. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata.pl 93 12. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. częściowe.). Powodzenia na maturze! . lecz dziecięca ciekawość. np. temat opracowany w miarę wyczerpująco. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. próba podsumowania. Język poprawny (5 pkt. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. wynika z niej. że nie wiedza poprzedników. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. na 2 możliwe). Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra.

Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Jak zdać maturę. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Bibliografia 1. Język polski.© klp. . Anna Finkstejn. Małgorzata Furgała. VIII. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów. Jacek Kozieł. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego. wyd. Matura 2005. Warszawa 2004.pl 94 VII. 2. Język polski. Kraków 2004. 3. Lucyna Grabowska. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. część I i II. Eremis. Małgorzata Grzebień.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful