Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

2. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu.© klp. a jakich błędów należy unikać. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. ale także pokazuje. . Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. II. jak i rozszerzonym. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to. zarówno na poziomie podstawowym. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. że nie tylko podaje kryteria oceny. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. jak i napisanie wypracowania. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne. Rozwiązaniem testu. Podstawowym atutem e-booka jest to. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. ale zostaje ona zakodowana – tak. jak je spełnić. Pracy nie podpisujesz.

który otrzymasz na arkuszu. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. kompozycja. Powinieneś wykazać się. Może to być jeden tekst bądź dwa. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej). Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia.pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. do których temat się . Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. że posiadasz wiedzę na temat epoki. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). natomiast styl. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. Może być cały tekst (np. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. 2. powieści czy dramatów). np. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. jak i poezja. że potrafisz utwór zinterpretować. dramat. Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych. Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. w zależności od pisma). na rozszerzonym – 180 minut.© klp. skomentować. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy.

Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów. zapis – ortografia i interpunkcja. za test z rozumienia tekstu 20. Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). jak i rozszerzonym.pl 6 odwołuje. czyli razem 50. że liczysz na amnestię . Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście.) 3. język – Twoja poprawność językowa. za test – 10. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów. rozszerzonej – 15) – chyba. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. kompozycja – spójność Twojego tekstu. A. kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl. którym się posłużysz. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). Maturę zdasz. to pamiętaj.© klp. porównania ich. styl – styl. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. co daje razem 70 punktów. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów. Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. jak i organizacji – jego warstwy językowej. Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. .

urozmaicona leksyka (5 pkt.) język w całej pracy komunikatywny.nieliczne błędy (3 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. wystarczająca leksyka (3 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. poprawna. poprawne: słownictwo. na ogół spójna (1 pkt. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny. na ogół jasny. słownikowych. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). licznych błędów składniowych. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. frazeologia. żywy. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia. słownictwo.) język w całej pracy komunikatywny.) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy.© klp. spójna. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. frazeologia i fleksja (9 pkt.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium.) – – – – V. swobodny. słownictwo i frazeologia (6 pkt.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. urozmaicona składnia. w większości poprawne składnia. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt.) na ogół komunikatywny. spójna wewnętrznie. poprawna interpunkcja .) .pl 7 I. poprawne: składnia.) IV.) – – III. fleksja (12 pkt. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli. poprawna fleksja. przejrzysta i logiczna. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II.

jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. poprawna fleksja.© klp.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. spójna. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. swobodny. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. spójna wewnętrznie.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. stylu lub języka. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy. frazeologia. fleksja (8 pkt. przejrzysta i logiczna.) – III. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. kompozycji. wystarczająca leksyka (1 pkt. poprawna. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu.) język w całej pracy komunikatywny.) – – . B. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. żywy.) język w całej pracy komunikatywny. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu. frazeologia i fleksja (5 pkt. słownictwo i frazeologia (3 pkt. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. poprawne: słownictwo.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. na ogół jasny. I. poprawne: składnia. urozmaicona składnia. w większości poprawne składnia. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt. Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów.) IV. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. urozmaicona leksyka (2 pkt. słownictwo.

Zauważ. III.© klp. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury. . poprawna interpunkcja . za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. że wiesz. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze.) V. której nie czytali. najlepiej miej je wszystkie przeczytane.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy.nieliczne błędy (2 pkt. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. słownikowych. zdarza się. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. co na poziomie podstawowym.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. dokładnych streszczeń. W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. których nie czytałeś. ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. na takich samych zasadach. Owszem. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. przeczytaj te. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. posiłkując się jedynie tekstem. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1.

CKE zaś postanowiła inaczej. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). Juliusz Słowacki – wybór wierszy. Adam Mickiewicz – wybór wierszy. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. akt II. Nie łudź się jednak. 2. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np.pl 10 którego nie znasz. III. akt III sc. Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. Adam Mickiewicz Dziady cz. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. jak są skonstruowane tematy maturalne. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. czego możesz się spodziewać. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. nieomawiany w szkole. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). to nie będzie jej na normalnej. 5 i 6. Lektury na poziomie podstawowym 1. ● ● ● ● ● . Hymn do miłości ojczyzny. Daniel Naborowski – wybór wierszy. część III (scena w obozie rewolucji). Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii. Wacław Potocki – wybór wierszy. kiedy zarówno na maturze próbnej. w zeszłym roku na maturze. Bolesław Prus Lalka. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. to w tym roku go nie będzie. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej.© klp. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. tekst niepopularny. przy mogile powstańców.

. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Jan Twardowski – wybór wierszy. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. XIV. U nas. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią. Sławomir Mrożek Tango. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie.© klp... VII. Miron Białoszewski – wybór wierszy. X. Stefan Żeromski Przedwiośnie.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. Proszę państwa do gazu. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. Bolesław Leśmian – wybór wierszy. XII. II. Julian Tuwim – wybór wierszy. Maria Konopnicka Mendel Gdański.. III. Bolesław Prus Kamizelka. Bitwa pod Grunwaldem). Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. Henryk Sienkiewicz Potop. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Stanisław Wyspiański Wesele. Jan Kasprowicz – wybór wierszy. IX. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. Wisława Szymborska – wybór wierszy. w Auschwitzu. I). IV. Zofia Nałkowska Granica. Stanisław Barańczak – wybór wierszy.

Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji. William Szekspir Makbet. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. rozmowa z Mefistofelesem). Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. co na poziomie podstawowym oraz: 1. . Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. Albert Camus Dżuma.© klp. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. Juliusz Słowacki Kordian. 3. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Joseph Conrad Jądro ciemności. Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata. 2. Molier Świętoszek. Franz Kafka Proces. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk.

Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas. ● . ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza.pl 13 4. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską.. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości. na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.© klp. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny.. Interpretując fragment Przedwiośnia.). komu. Panie. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu. Interpretując podane fragmenty.

. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów. Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych.pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił..analizując fragment. (. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. z których pochodzą fragmenty. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu. porównaj postawę Kordiana i Męża. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. Zinterpretuj podany fragment..) .. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu. To chory kąt. ● Matura próbna – grudzień 2005: . W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach.© klp. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.

© klp. Kłótnia u Borynów. Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. określ. Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. ● . czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. który znasz z Kordiana. Przedstaw temat. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Dwa modele rodziny. w której bohaterowie zostali umieszczeni.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski.

● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima.pl 16 5. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Rozważ. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie.© klp. Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. Owidiusz Metamorfozy (fragm. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza. Ucztowanie jako motyw literacki. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. Dwie lekcje łaciny. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. . zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. Baśń o Narcyzie).

przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu. H.© klp. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. Jednostka w świecie ograniczeń. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. Audena Musée des Beaux Arts. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego. świata i człowieka. Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. porównaj sposoby przedstawienia Boga. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. ● . odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica.

1. równie trudno z lektury. ale powinieneś także wiedzieć. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Pamiętaj. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). które masz przed sobą i wybierz ten. ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). żebyś dobrze go wykorzystał. Zastanów się. Jest to wiedza potrzebna. która w ogóle Cię nie interesuje. który najbardziej Ci odpowiada.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. Ważne jest.© klp. Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. ● IV. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy. że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu. . czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. jak należy zastosować ją w praktyce.

pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. być spójny. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. które zamieściłeś w notatkach i w planie. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Jeśli będziesz miał wątpliwości.). że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. Najpierw zaznacz w nim te miejsca. 2. które dostałeś w temacie. posłuż się słownikiem. z którego pochodzi fragment. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. rozwinięcie i zakończenie. Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. Krok 5: Napisz wypracowanie. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. Zawsze nakierowują interpretację. To. wiedza z epoki itd. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. sprawdź. całość tekstu. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. podzielony na trzy części: wstęp. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). jest już zawarte w temacie – ważne jest. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań. którą masz stworzyć. na pewne tory.© klp. zwracając baczną uwagę na błędy.

.. przedstaw temat. które przed Tobą stoją. powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat. np.© klp. zadania. Carska Rosja i jej stolica.. jest więc bardzo ważne. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań. zinterpretuj podany fragment rozważ. na czym polega . odwołując się do ... O poznawaniu.. 2. zaprezentuj .pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. np.. charakteryzując . który masz przed sobą..: Kłótnia u Borynów.. Zauważ... Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. analizując . zanalizuj . Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.. Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów... Wnioski z analizy odnieś do . a które masz zawarte w temacie. określ.. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu... czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym. na czym polega istota . określ przyczyny ... który masz w wypracowaniu poruszyć – np. zwróć uwagę na ... rozważ . Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta.: . które stawia przed Tobą komisja. zamieszczonych w rozdziale III... Szczegółowe polecenia.: interpretując . koncepcję . że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1......

Stwórca i jego dzieło. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj. który masz przed sobą (np. analiza porównawcza. wyłącznie analiza tekstu.pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . wyłania się z . Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ .. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B.. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira.. Jaki może być to zakres? ● 3. określ.. ? jaki obraz . ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. cyklu utworów czy całej powieści) – np. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. połączona z odniesieniem się do większych całości (np. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza. porównaj sposoby przedstawienia Boga. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Ucztowanie jako motyw literacki.© klp.. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów... świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np.

połączyć z innymi wydarzeniami. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. ale może być to także Hajmon. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Edypa. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. które poprzedziły kłótnię. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. określ. przedstawiającego scenę kłótni. Aby dobrze zanalizować scenę.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny.© klp. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: . Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. Antygodny. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira.

(matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. Powinieneś odnieść się do tezy. co to znaczy i podać na to argumenty. ● ● . Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. zawarte w utworach. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu. jakich środków używają. jakich środków używa autor.wyjaśnić. jak obaj autorzy mówią o miłości. a co inne. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości.© klp. jak przeprowadzana jest krytyka. co w tych obrazach jest podobne.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . Swoją analizę powinieneś nakierować na to. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. Musisz także zanalizować.

powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. choć nie ma ich w kluczu. które mogą się w nim znaleźć. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów.. które w wypracowaniu znaleźć się muszą.© klp. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. ● 3. którzy są zobowiązani do „zgadywania”. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. jaką jest esej. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. Aby to pokazać. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu. Głównym argumentem było to. .. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. jak wybrana przez autora forma. często oburzali się zarówno nauczyciele. Nie taki ten klucz straszny. ale podaje pewien zakres zagadnień. to może przyznać Ci punkt. co znajdą w kluczu odpowiedzi. aby wskazać techniki. jak i uczniowie. Dobrą wiadomością jest to. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie. Rozważ.

brak szacunku dla przodków. rozpusta. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. ironia. wykrzyknienia itp. wyolbrzymienie (przerysowanie. 3.© klp.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie. beztroskie.: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. np. 4. trwonienie majątków. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). korzystanie z cudzej pracy. kontrasty. np. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. Krytykowane wady Polaków. . oszustwo. odrzucenie wartości cnoty i honoru). pogoń za cudzoziemską modą. nie konkretnych osób). wskazanie co najmniej jednego argumentu np.). pytania.” Palinodia 1. inne sposoby. elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. pijaństwo. puste życie.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. stypizowanie bohaterów (krytyka wad.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. nagromadzenie) opisywanych wad.

analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. które wyznacza temat jest przedstawienie. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. komu. inne środki masz prawo zauważyć różne. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. podaje tylko przykłady. sztuki itd. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.) .pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. filozofii. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. jeśli zakłada ją temat. Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć.© klp. także tylko na temat. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje). Zauważ. . jakie muszą to być konkretnie wady. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór. na poziomie podstawowym konieczna. Klucz nie mówi. po 1 punkcie za każdą wadę.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem. odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu.

Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki). W przypadku tego tematu uzasadnione. Powinieneś o tym napisać. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle.© klp. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. . W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. że sam Prus twierdził.

W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. jakich. komu. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. takie. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. epokach). własne. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. związany genetycznie z muzyką. które wynikają z Twojego przemyślenia tematu.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. . informacje o autorach. prądach literackich. że powinieneś zbadać środki. obszerne refleksje. ale nie są ściśle z nim związane. C. niezwiązane z tematem (np. jakich. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. zdania niezwiązane w ogóle z tematem.© klp. komu. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. ● ● konteksty zbyt szerokie.

Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. po to byśmy nie byli bestiami.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. porządek. ale to. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Należy chronić to co jest dobre. Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Można sądzić. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. Elementy ukształtowania językowego . Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. to niezwiązane z tematem. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. mowy. że swoimi bliskimi. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. tzn. a więc o wiele później niż Tren X. co pisze.© klp. nie jest analizą. z rozumu. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. Nie przegra osoba pewna siebie. wręcz wrogo. kulturalne zachowanie. najlepsze. a nawet wieków nie zawsze udawało się . Trzeba szerzyć dobro na świecie. potworami. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem. Przemyślenia nie dość. Są uparci. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Musimy korzystać dobrodziejstw. prawość. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. które podarował na Bóg. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. co niestety na przestrzeni lat.

dobrze dobranym cytatem itd. podając konkretne fakty. . W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. skierowany do zmarłej córki. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. jak zakończyć pracę? A. 3 punkty za rozwinięcie. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. ale powiązane ze sobą tematycznie. Jak rozpocząć. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki.© klp.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. które przekazuje utwór. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. ale nie został pokazany ich związek z treściami. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. jak wymaga tego temat. 4. Nie jest to błąd. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie.

B. który nie ze swojej winy ją utracił. związany z tematem. „Palinodia”. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. bawidamek Starski. wprowadzający bohaterów. który przez miłość przegrał swoje życie. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. do której należą. o których będzie mowa. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. motywy. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. osobistych historii. Wokulski – człowiek. Szuman. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. która nigdy nie doświadczyła miłości. Dlaczego? . Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. Prezesowa. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość.© klp. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. poglądów i klasy społecznej.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.

© klp. która nigdy nie doświadczywszy miłości. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: . za próbę podsumowania – 1. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. który nazywa się „Podsumowanie”. do czego doszedłeś. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. Zakończenie bardzo rozbudowane. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. Co podaje klucz: pełny wniosek: np. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne. społeczne. fizjologiczne itp. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. kulturowe. pełne. Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. za niepełne – 2.pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. W skali 25 punktów. co dobrze wpisuje się w zamiar autora.

że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. Zwrócenie uwagi na to. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. określony przez samego Prusa. ● ● . Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. wyolbrzymia ich wady. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. Zakończenie na 4 punkty. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Odwołanie się do tematu. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. głupotę. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. nie dostrzegając zalet. demoralizację. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania.© klp. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np. Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. wymienienie konkretnych wad.

Była to osoba dobra. żeby unikać błędów językowych. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu. mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. np. np. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). jego spójność. Nie tylko treść. np. wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). rządu lub przynależności. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym..pl 34 5. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. ortografię i interpunkcję. np. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. styl.. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości. Odrabiając lekcje. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów. Bohaterka opowiadania. ● ● ● ● . Wysłałem ci list na adres. którym się posłużysz. a niezwykle piękna.. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych. a 35% na poziomie rozszerzonym. którą się odznaczała.. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. W porównaniu do innych krajów. niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. niewłaściwe użycie przyimków. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. np. np.© klp.

rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. np. niepoprawne zapożyczenia. Była wierna mężowi zarówno przed. np.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. np. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą.. niezgodnie z ich znaczeniem. Jeśli składnia będzie poprawna. zebrania wniosków). jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy. lecz schematyczna. interpretacji) i zakończenia (podsumowania. 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. do czego chcesz dojść.© klp. . snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. np. na rozszerzonym – 5. na rozszerzonym – 8. Jeśli błędów będzie tak dużo. Treści. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. za język nie dostaniesz nic. a nie popełnisz innych błędów. które chcesz przedstawić. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu). Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość). Czwarta i piąta strofa ukazuje. jak i poj ego zdradzie. pisząc swoje wypracowanie.. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. B. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści.

. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników. elipsa . wreszcie. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. w istocie. I ostatni problem. za to. kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama.. jest także wieloznaczny. całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo. tak więc.. Z jednej strony .. że substancją świata są właśnie cztery żywioły... że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków. przy pomocy różnych środków spajających.... Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je. Na zakończenie . tymczasem. w rzeczywistości... Z kolei przejdę do. Ostatni z żywiołów. np. wyrazy spajające. to. duszę.. które uwydatniają organizację tekstu. mimo to.... Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową. np. w gruncie rzeczy. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka. natomiast. z drugiej strony. Z kolei przejdę do zagadnienia. a nie chcemy się powtórzyć. Kolejny przykład. ● ● ● C... a z drugiej strony .. bieg Twoich myśli. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego.. widocznie... np. Zacznę od sprawy.pominięcie pewnego słowa w miejscu. trzecie). ponieważ. np. chociaż. Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania.. gdzie mógłby pojawić się zaimek.. ..© klp. w pełni zrozumiały dla czytającego..pl 36 ● Stosuj podział na akapity. jednak. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to.. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny. jeśli.. To oni są autorami poglądu. powietrze. sformułowania. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. Styl – jaki być powinien Co zrobić... [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. aby w jego ciało wlać duszę. że .. ale. Pokazałam. oddające logikę Twojego wywodu. słownictwa pseudonaukowego. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych. Po pierwsze (drugie. toteż.

„ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie. zajrzyj do słownika ortograficznego. że należy korzystać z życia. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. ● zwięzłe – unikaj sformułowań. takie jak np.(…). ogólnie bardzo źle. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). wszystko sprawdź dwa razy. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci. D. np. np. Z jej treści wynika. żadnych rzeczy. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro. nieudanych metafor.pl 37 pseudowytwornego. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”. Wokulski czynił starania. Uważaj po prostu na błędy. „Czas ucieka jako woda. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. .” Każdy był kiedyś piękny i młody. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. Nic nie można zabrać ze sobą. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci.© klp. które nie wnoszą żadnej treści. trudno udzielać jakichś rad.

Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Napisz pracę odpowiednio długą. Nie łudź się. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. rz/ż. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. -ji i inne. -ii. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. Staraj się nie odbiegać od planu. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. ale także na jego formę. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. podawaj cytaty. szczególnie. że masz do dyspozycji słowniki.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. Jeśli praca będzie krótsza. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. dbając o kompozycję. Jeśli wiesz. gdy temat to zakłada. 6. że sam tekst wystarczy. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki. Nie przytaczaj w pracy myśli. ó/u. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne. Pamiętaj. ● ● ● ● ● ● ● . zależnie od zakresu tematu.© klp. Sporządź plan pracy. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery. 250 słów). na dwie strony (ok.

Pewne zasady ogólne można jednak sformułować. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. pokazać. Postaram się teraz pokazać Ci. jaki jest jego główny temat. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować. w zależności od tematu. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. Może wskazywać na temat.pl 39 V. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. fragmentu prozy bądź dramatu. ale najprostsze elementy analizy są także ważne. Zwróć także uwagę na tytuł. jaką pełni w nim funkcję. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. 1. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”. wiele osób (podmiot . zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. nazwę dla całości utworu. Może to być jedna osoba. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. zastanów się. Jest on ważny. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. teraz przyszła pora na konkrety.© klp. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty.

w którym mówi. zaimków osobowych. czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć. Jeśli tak. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). Bywa. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. jest to liryka pośrednia.© klp. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz.pl 40 zbiorowy). czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. Jeśli nie. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. b) W jakiej sytuacji? Określ. ale raczej. sprawdź jednak. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . Adresat wiersza bywa często nieokreślony. Może da się określić miejsce. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. okoliczności? Może jego stan ducha. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. Sprawdź. czas.

które znajdziesz w utworze: kulturowe. estetyczne i inne. warto napisać. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. .) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. o czym do tej pory mówiłeś.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. podsumuj. Powiąż je z całą interpretacją. czy nie ma czegoś szczególnego – np. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. określenie budowy wiersza. nazwanie środków stylistycznych itd. Warto go podać. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. historycznoliterackie. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. jak gatunek ten zrealizował autor.© klp. tren. jeśli jest to np. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. ale sprawdź. zwróć uwagę na różne odniesienia. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. filozoficzne. sonet czy oda. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu.

boś pochwały godny. lecz sprawny. Świat poprawiać . Więc już łajać przestanę. Przestańmy.] Ciesz się. [.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. Oszukać to kunszt doskonały. . a podchlebiać wolę. czyń krok pierwszy. Nie zdrajco. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał.. Ciesz się. ozdobny i sławny. Na złe szczerość wychodzi. Tyś mistrz w kunszcie.. prawda w oczy kole. Pietrze. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp.. zamożny.zuchwałe rzemiosło. rządów..Marność znikła. Dobrym kunsztem urosłeś. Nie rozpustny. lecz było wesoło. bezpiecznie. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. prawda. Cóż wstyd? . Płci piękna. Nie szalbierzu. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka. lecz dzielny umysłów badaczu. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło. ale z dobrej sławy korzystaczu. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. Pietrze. Oswoiłyście cnotę.© klp. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. [. a co niegdyś dzika. Pawle.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. nie złodziej. więc winne odbieraj pochwały.

a ja pióro kruszę. kto inny zbiera. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy. stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV.. Stąd hojne panięta. ale miał karczochy. prawda. Niech się śmieją do woli. Źle z skąpymi wszędzie. Płużne te bydlęta Orzą. taiłem ganionych nazwiska. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość.. Zgoła pięknie z nim było. Co spasłe głodem ojców. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska. [.. Bierzcie. chwałę. tapiser na meblach zarobił.© klp. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą.. pszenicy. marnotrawce. Chwalę. [. Trunek troski goi. [. dobre wieki. co wam należy. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści. Nie miał. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. Trunek serca orzeźwia..] Przecież się czasem zdadzą. Rumieniec?. Niechże sądzi potomność.pl 43 Wróćcie się. na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. nie dosyć odwołać. . Kiedym ganił.. niech będą jawni.] Stracił Tomasz majętność.] Lecz nie dosyć przeprosić. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi... Dobrej chwile dawce... które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu.

Musisz także zanalizować. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. Nie troszczą się więc o swój kraj. że rezygnuje z krytyki. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego.© klp. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. Kobiety nie mają wstydu i honoru. Polacy są niegospodarni. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. usprawiedliwiają swoje postępowanie. Polacy chcą. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. będzie tylko chwalił. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. a co inne. ● ● ● ● ● . trwonią swoje majątki.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. rozpusta. ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. jakich środków używa autor. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. co to znaczy i podać na to argumenty. żyją z tego. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . co w tych obrazach jest podobne. a czas spędzano na pijatykach.wyjaśnić. aby powróciły czasy saskie. Powinieneś odnieść się do tezy. kiedy nie interesowano się ojczyzną. jeszcze bardziej podkreśla ich wady. zdrada. złodziejstwo. Zrozumiałe jest. czego ich ojcowie się dorobili. jak przeprowadzana jest krytyka.

dobry. . 2. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. pszenicy. dbający o kulturę. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób. ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. źle rozumiana szlachecka równość. Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. ograniczenie światopoglądowe. wykrzyknienia (np. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. „Cóż wstyd?”. komizm słowny (np. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek.© klp. mądry. Jest to oczywiście pozorne. brak patriotyzmu i troski o kraj. ale miał karczochy”). „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). a tak naprawdę je wzmacnia. zawiść. „nie miał. kiedy podaje zadeklarowane zalety. prawda. Żona modna – marnotrawienie majątków. odchodzenie od religii. pytania retoryczne (np. wymienionych z imienia. „Zacny wstydzie!”. 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. nieposzanowanie przodków. „Pawle”). ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. a tak naprawdę wady Polaków. Adresat satyry Do króla – król oczytany. zazdrość. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. nieuctwo.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. „Cóż honor?”). Podobnie czyni w dalszej części utworu. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki.

wyjaśnij symbolikę . którą przedstawia fragment. do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej). Zobacz... na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z . Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu. wzywająca do ratowania ojczyzny... 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu. Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian. do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc).pl 46 3. wyjaśnij...© klp.. 2. Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie.. scharakteryzuj stosunek bohaterów do . Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie.. Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę.. porównaj obraz . Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? .. jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny. Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji.

. jakby namyślając się..) . Zastanów się. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy.. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa. na swój nowo wykończony sklep. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego..pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu. Pamiętaj. przed którym już zatrzymywali się ludzie. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. dokąd iść. . które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów. jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi. a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt.analizując fragment. (.© klp. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo.

Alboż mnie samego nie spotkał zawód?. „Szczególna rzecz – mówił.. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski. I dopiero ktoś stojący na boku widzi. „Sklep odstąpię. zarośnięte zielskiem i odrapane. I gdzie oni są?. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków. majątek. że jest jedną z plew. dokąd chce. (... A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie. bezpieczeństwo. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł. . „A zawód. i o tych kilkudziesięciu. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie. I cóż ma z trudu swego człowiek?. Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. że idzie tam....) Stanął i patrzył. i to nazywa się życiem. i o tych tysiącach. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. bulwary?. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. aleje. Może nawet ten sam.. a potem będą walić się.© klp.. którym już daje zajęcie. – Postoją jakiś czas. mieli także na celu zdrowie.... sklepy. jak te oto ściany. o tych setkach. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach... aby zgasnąć na całą wieczność. jaki zrobisz ludziom. a wewnętrzna pustka straszliwą. „Trzeba spojrzeć. którzy je budowali z wielką pracą. „Cóż. Zostały po nich spękane mury. Ludzie. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień.. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?.... że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą.)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy.) Na Karowej odetchnął. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał.” (. Zdawało mu się... – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy. jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków. którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. Błyszczą przez mgnienie oka..pl 48 „Dziwna rzecz. – myślał. (. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie. a może zabawy i pieszczoty.

a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą. które wszczął pod słońcem?. Jedni giną z niedostatku.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia.. Uderzyło go podobieństwo do drabiny. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. dziki kąt. Mniejsza o to. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji.. krzeseł na trzech nogach.. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. gdzie?.” – powtarzał tułając się po uliczkach. rzemieślników.) „Nic. przekupek. Gdziem ja to czytał. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. które niedawno podawał gościom. (. drzwi zabite gwoździami.. zacząwszy od kuchcików. A żywot jego mgnieniem powiek. których największą zaletą jest wczesna śmierć. której jeden bok stanowi ulica Dobra. – To chory kąt.. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych. . że ten płat ziemi nadrzecznej. nic!.. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami. Praca odejmuje sobie od ust.. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. ciemnozielonej i pomarańczowej. ażeby karmić niedołęgów. kanap z wydartym siedzeniem.. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał.” I rozważał pełen goryczy. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami. Szedł. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. naprzód i w tył powychylane ściany. z dachami porosłymi mchem. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. zasypany śmieciem z całego miasta.pl 49 I z prac tych. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli. bo wszystko sprzysięgło się. drudzy z rozpusty. Znikomość – jego dzieła gońcem.© klp.

Traf zdarzył. Tam mógł pracować. że się sprzedał i żyje na łasce żony. zna za to myśli bohatera. zachowanie bohatera: • • .© klp. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu. zakrzyczano go i odesłano do handlu. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu.. ● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. narrator nie jest wszechwiedzący. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego.. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. Nastrój Wokulskiego. Wrócił do kraju prawie uczonym. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. • • • • Narracja: 3-osobowa. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. a wtedy zawołano. a znowu zbliżył się do książek. Czekanowskich. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. z pracy Minclów. Dybowskich. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki.

Czuje wstręt do życia. żeby zgasnąć na całą wieczność”). Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. brak wiary w postęp. który przytacza Wokulski). Nie obchodzą go ludzie. podyktowany doświadczeniami życiowymi. Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”).© klp. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”). brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”. wzburzony. Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”). brak działania. idzie zupełnie bez celu. Myśli nawet o tym. Nie interesują go teraz interesy.pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. Rozdrażnienie. rozgoryczeniem bohatera. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę. nie ma żadnego planu spaceru. • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . zmęczenie. sklep („Dziwna rzecz. marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. których zatrudnia. jak mnie to wszystko mało obchodzi”). Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”).. Jego obraz jest jednak subiektywny. brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza.

o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. niezaradność i lenistwo. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. pełne kontrastów. Mieszczaństwo – bierność. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. którym się powiodło. że są ważne. najrzadziej też pojawia się na maturze. Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. obawa przed ryzykiem. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. pogarda dla innych. Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). życie ponad stan.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków. 3. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. Lud – ogromna bieda. . • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny.© klp. niechęć wobec tych. brak możliwości zmiany sytuacji. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. Większość wskazówek interpretacyjnych. bierna zgoda na zły los. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. można odnieść także o dramatu. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. egoizm (dbanie tylko o siebie). W monologu możesz poznać myśli bohatera. Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. zamknięcie. demoralizacja.

pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. SCENA VII MAKBET Jeśli to. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. określ. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa. którą dajem. widoczne w tekście. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I. stać się musi. na tej doczesnej mieliźnie. O przyszłe życie bym nie stał. . Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Krwawa nauka. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. i wasalem. Jeśli jest to tragedia antyczna. co się ma stać. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego. spada Na własną naszą głowę. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego.© klp.

która przeskakując siebie.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. by wiatr łzy osuszył.lecz jestem.© klp. nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. Że cnoty jego. I litość. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . powietrznych rumakach. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu. A potem. co więcej. Spada po drugiej stronie. Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. I gospodarzem jego. jak anioły nieba. to jest Ambicja. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. Jeden. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę.

LADY MAKBET I jakiż . Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. MAKBET Przestań. Na wszystkom gotów. sławę. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. Żeby ospale. trwożnie patrzeć na to. Kto więcej waży.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. nie jest nim. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. co sam uznajesz Ozdobą życia. nie zaś tak skwapliwie Odrzucać.© klp. co jest godne męża. w przysłowiu gminnym. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. proszę. Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz.

MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. ten stróż mózgu. czym byłeś. Gdy snem zwierzęcym ujęci. Które się karmi. Teraz się jedno i drugie nastręcza. jak trupy Spoczywać będą.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. I roztrzaskała czaszkę. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. O tyle więcej byłbyś nim. Jak ty do tego. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych. na którą spadnie cała wina . Że się ich pamięć. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. A nie chybimy. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę.© klp. jak to słodko kochać dziecię. w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. gdybym była Zobowiązała się do tego czynu. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem.

.. Aż do ostatniej głoski czasokresu. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. Wychodzą [. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.. czas ten prędko minął. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. Jakby był żywy.© klp.] AKT V.] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. . Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro. Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas..pl 57 Naszego mordu? [.

Zgaśnij. chce. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony.powieścią idioty. ale może być to także Hajmon. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem. wrzaskliwą. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. • • . który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . Edypa. Później następuje rozmowa z żoną. Głośną. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. a nic nie znaczącą. Antygodny.© klp. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. Nędznym aktorem. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. Makbet. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. plany zabicia króla. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir.

sprowokowanie go do zbrodni. lecz fatum. a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. jaką drogą chce pójść. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. to ona motywuje go do morderstwa. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. . nienawiść. 2.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo.© klp. obojętność wobec śmierci żony. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. mężności. Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. nie wchodzić na złą drogę. Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. Upór. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. to tak się na pewno stanie. poczucie bezsensu życia. To. osamotnienie. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. Makbet odróżnia dobro od zła. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. strach. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie.

jeśli jesteś uczniem oczytanym. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu.© klp. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. takie. o których możesz nawet nic nie wiedzieć. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony. mniej jednoznaczne. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. zawierające aluzje. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. VI. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie.pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. że z własnej woli. . które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. kultury. Są to często teksty bogatsze w treści. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. nawiązania. nietuzinkowe. sztuki. lubisz literaturę. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze.

fragment prozy). ale jednocześnie wyprostowywałem się. ale niebo bezchmurne i niebieskie. co się we mnie ostatnio gotowało. dramat. że to nie na długo. które chce przekazać autor tekstu. Wiedziałem. co niepokoiło . co falowało. . O elementach analizy. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. na które trzeba zwrócić uwagę. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. Wszystko. ze wspaniałych. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. Pochylałem się ku ziemi. nic ich nie obchodzą ani ja.. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. współgra z treściami. wygładzałem. Nic ja im już nie pomogę.wiało wielkim spokojem. ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce. jak tworzywo literackie. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. Perspektywy były mgliste. jakie tylko u nas w jesieni bywa. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka.pl 61 2. Pamiętaj o tym. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. posługując się aparatem teoretycznoliterackim. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym.moimi” grobami. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. nic oni mnie nie pomogą.© klp. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. którą przeszedłem. Wzdłuż drogi. jakim jest język. Stałem sobie nad . jakimi porośnięty był cmentarz . z uschłych wieńców.wygładzało się. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz. Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. Śpią. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy.

i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. Ludzie byli przy pracy. W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). oczyściła korzonki z piasku. powąchała trawę. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . stanęła słupka i spojrzała na mnie. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. które rozciągało się za cmentarzem. już bez pęku trawy. Z sosny. jeszcze chwileczkę postała. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. Z kartofliska. wszystko tu było zakończone. sucha już w tej chwili trawa. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. i zajęła się swoimi sprawami.zsuwała się wiewiórka. Aby nie szastał się we mnie gniew. sprasowanego kształtu. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. że to jest nieważne. wściekłość. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. zdecydowała. podkopała nowy pęk trawy. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. .© klp. usłyszałem jakiś szelest. takiej. wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. z której zlazła. Uczyniła to pyskiem. Tak to się powtarzało może z pięć razy. Cicho tu było całkowicie. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. Na tym kancie rosła obfita. Ponieważ stałem nieruchomo. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. która stała nad grobem. ale powszedni. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. wyrwała go. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych.pl 62 Naokoło było cicho. chciałem. a potem zwróciła się do mnie.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Ciebie nie masz. Miłość była bez winy. Oczy w oczy patrzyły. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś.© klp. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV . drzewa zostały. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny. Justyno! (Franciszek Karpiński. Dusza z duszą gadała [. Oto przy tej jabłoni.. nie szydził. Poezje wybrane. Usta nam się złączyły. Ręka rękę ściskała..] Oto przy tym strumieniu. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny.

jagody. stojąc przy mnie. (płacze) [. w jesieni.. A dziś!.. tum pożegnał!. którą widzę co dnia.]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci.... Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem. o niej. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie.. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki... Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa. Tum poznał.. jakiś szmer u wniścia. To ona?. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu.pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [. przez nią. ach! com uczuł w tobie! [. na wzgórku. Z tych zdrojów. Odtąd wszystkich spraw moich. odtąd dla niej tylko.. Też same cieniowane chmurami niebiosa. Tutaj.] (z żalem) . pstrąga z kraśną cętką. myśli panią. Russa czytaliśmy razem. Ach. Wszystko było jak dawniej . chęci.© klp. za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. Pod tęż porę. I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło. przy wieczornym chłodzie. Którą wtenczas widziałem..] Byłem i w ogrodzie..tylko jej nie było! Podchodzę ku altance.

gorszą niżeli!. i łezka boleści. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli.. Sam przyprawiłem jady. [. Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie. Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła.] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi..© klp.. [. Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu. A duszę gorszą masz. jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła.... od których szaleję! [. jednostajni wiekiem. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej...pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie. Może spojrzysz ukradkiem. choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem. Bóg osnuł przyszłe węzły... toż samo niechcenie. Ten sam powab we wszystkim.. . Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!.] O.] Niech ją sumienia sztylety ranią! [.. Postawą sobie bliscy.] Pójdę tylko spojrzeć na nią.... Równi.. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie.

o nic przed nikim nie umiałem żebrać. tu stoi! Płacze nade mną. (z wściekłością) I twego!. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób. umierając szlochał? Wszystko mi.. o nic.. moja luba. stój... luba.. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy.... Warszawa 1955) . jak dziecko szczęścia.] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się.. ja zapomnę! [.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. precz. o. Zapomnij!. Wszakże ją widzę... on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię.. wrzasku niewieści! Będęż.© klp. wszystko niebiosa wydarły. on się nic nie boi! Czego żałujesz. wszak tu. i rozkosze.. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły. co chcesz... Zostawię życie. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz.] (pauza) Ach..] (przebija się) (Adam Mickiewicz. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią. jesteś woli swojej panią. Dzieła. żałosne pisklę!. on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój. ani łzy nie proszę! [. twój Gustaw umiera! [.. i świat. wszystko..

miłość czuła. regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. regularnych rymach. przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. gatunek: pieśń pasterska. stylizowany na pasterski.. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. „Niebo świadek jedyny!”). zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • ..”). jak obaj autorzy mówią o miłości. prosty język.. Justyno!. powtórzeniach. miłość nie tylko erotyczna. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków.pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej.© klp. Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. melodyjność. erotyczna. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. ale także duchowa „dusza z duszą gadała”. zawarte w utworach.. pytania retoryczne („Wieleż razy [. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. • 2. która wyraża się w: podziale na strofy. poetyka sentymentalizmu. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. jakich środków używają.

sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. miłości tej nie da wyplenić. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. jest ona zakorzeniona w człowieku. księżyc. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. miłość jest gwałtowna. sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. emocjonalna. natura odgrywa ważną rolę. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach. . Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. jakie zachodzą między kochankami. miłość nieszczęśliwa. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. altana. miłość nieszczęśliwa.© klp. a potem porównać sposób obrazowania. gwiazdy.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). liczne wykrzyknienia. co do tej pory zostało powiedziane. pełna żalu. • • • 2. listek jako pamiątka. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). hiperbole. biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. kontrasty. wykorzystanie typowych motywów. tęsknoty za ukochaną. obrazuje zmiany. np. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. prowadząca do samobójstwa. nawet śmierć.

Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. leksykalny. dobrym ułożeniem i pięknością. ortograficzny. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu. interpunkcyjny. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja.).. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków. 1. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.. styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy.© klp.) zjawia się .pl 72 VI. frazeologiczny. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów. (matura próbna. że wielki świat jest wyższym światem.. że dobry Bóg. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka. rzeczowy).. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. potem przyznaną liczbę punktów. Bardzo też możliwym. Miłość bowiem (. połączone węzłem sakramentu. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami. panna Izabela dowiedziała się powoli. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku.

miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek. Zdawało mu się...).) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli..). Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (. Syberia.© klp.. (... Dziś zapomniano o tym i jest źle (.pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza. że stała się ona jakimś mistycznym punktem. aby przyszły towarzysz – podobał się jej.. Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną. najdziwniejsza. pragnienia i nadzieje. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu. a w końcu mimowolne pójście do teatru. ożenienie się z wdową po Minclu.. rozumiejąc.. Służba w sklepie kolonialnym. Fragment II Wokulski (.. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia.). nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (. (.) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska.). bez którego życie nie miałoby stylu. a nawet sensu. uniwersytet... „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (. nareszcie miłość idealna. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?. w półrzeczywistych marzeniach. (..) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może. myślała o nim i.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła.. według zgodnej opinii wszystkich matron. Tak było dawniej i było dobrze. kto wie. ogniskiem..).) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem.. Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament. Przypatrywała mu się całymi godzinami. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki . że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków.).. który na niej zrobił tak silne wrażenie. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci. którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie. wiara. Była już zdecydowana wyjść za mąż... pod tym wszakże warunkiem.) Zrobiła na nim szczególne wrażenie. że małżeństwo trzeba przyjąć takim. znalazłszy się raz w teatrze. Czuł (.. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina.. że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie.. (. o jakiej słyszano. A (. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała... gdyby.... w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. jakie jest. a mąż z powagą asystować jej w świecie.. nie zobaczył panny Izabeli. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (.

) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można.... najgorszej (.). – powtórzył Wokulski... którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu.. nie pożądając jej? – Naturalnie.. można było radzić się serca. Żeń się. Fragment III (. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku.. uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (. ażeby. (... To nie jest poetyczny związek dwu dusz. Po pierwszej czeka cię sto innych. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy. że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski. kochać kobietę w sposób idealny. com mógł: trułem się chloroformem.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się. (. (. ale po setnej pierwszej – już nic.. (.)... jedyny to ratunek na twoją chorobę...) Starski (...) Niekiedy zdawało mu się. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i. – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit.) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (.... który wysadził drzwi i uratował mnie. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne. to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (..) mówił z miną znudzoną.pl 74 i etapy. ale zwykłą.. w którym człowiekowi wydaje się.© klp.) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę. Przez pewien czas obaj milczeli.) – i ożeń się. a cztery głupstwa. – Zrób szóste – odpowiedział doktór (. – Nieprawda. – Trzy wyrazy. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem... No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość.. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!.. ..).. – Znawcy mówią. (. – Więc zrobiłem. Jest to jedna z masek.. przystępując do niego... (..

W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości.. Tymczasem moja czcigodna babka. i – co składn. wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. (. (. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką..pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl. (Bolesław Prus.. sztuka. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole. z której wyrasta wolność osobista. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę.) Wypielęgnowały ją klasy majętne. lecz każdy z nas wie. Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów.. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (. tu obecna. składn.. leksyk.. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób).© klp.) Starski (. napędowym sytuacji w tym utworze.) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi.. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. – To gwałt zadany najświętszym uczuciom. się ciekawa. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego. składn.. że składn.).. że jest to mierzwa.. nauka. Uważa ona. dzięki czemu książka staje fraz.) (. na pół smutnie. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. Jest składn. lecz składn.. nawet idealna miłość... jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. składn. Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję.. To ona (miłość) sprawia.) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości. (.. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety. Lalka.. – Ach. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek. . co prawda usiłowanie.) uśmiechał się na pół drwiąco.

interesu. Panna Izabela nie umie kochać. Otóż nie wystarcza.. fraz. Robił wszystko.. składn. „nigdy nie była zakochaną”. styl. Sądzi on.int styl.. fraz. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. rzecz. leksyk. Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. pieniędzy. nie pożądając lecz tylko kochać.styl. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. ort. status i pieniądze sprawiają. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. rzecz. Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem. że ludzie żenią się dla sprawy. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. składn. co automatycznie go skreślało. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej).. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. źle rozumie pojęcia małżeństwa. składn. „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. Pragnoł dać jej wszystko. styl... że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej. ort. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm. składn.. lecz ona lekceważyła go. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. leksyk. styl. styl. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). fraz. składn.. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”). int.© klp. składn. składn. To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. ort. składn. ort. składn. Jest to szaleńcza miłość. . ślepa bezgraniczna. Niezwykła próżność i samozachwyt. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim.. fraz. lecz wprost przeciwnie. poczucie wyższości nad innymi. składn. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. Miłość jest dla niego porażką.pl 76 „prawdziwą miłość”). Nie jest to samouwielbienie. Poprzez złe zrozumienie miłości. Chciał kochać idealnie.

składn. Wyjątkiem . wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. styl. charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. styl. 0-1 typowa młoda arystokratka. panny Łęckiej.: ● ● małżeństwo jako konwenans. rzecz. i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się). Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności. Przedstawienie postaci panny Izabeli. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. Mimo. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. skreślony poprzez swój status społeczny. Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. składn. że wstąpił w wyższe sfery.. Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów.: ● ● ● ● 3. np. Nie można powiedzieć. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa.: ● ● ● styl. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał. Miłość nie znajduje spełnienia. Takie pojęcie nie istnieje (w książce). że wierzy że sam Bóg pomaga ort. który kocha możnaby powiedzieć czysto. np. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). jej ślepota jest tak głęboka.. styl. . 0-1 np. składn. 0-2 2. jest Wokulski. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. styl.© klp. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania).pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy.. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1.

pół pozytywista. np. bohater poszukujący.pl 78 np. naukowiec. 0-2 np. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą.: ● ● 0-1 0-1 lekarz. Fragment II 5. miłość jako efekt przeznaczenia. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. człowiek zgorzkniały. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości.© klp. np.: ● ● ● 0-1 pół romantyk. miłość jako sens życia. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego. Przedstawienie postaci Wokulskiego. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. 8.: 6.: . np. miłość jako zjawisko niemal mistyczne. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. ● ● np. 0-1 4. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. 0-2 9. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. przedstawienie postaci Szumana.: • • • • • 7.: ● ● adoracja posągu Apollina. o których głośno w świecie salonów.

0-1 0-1 10. Fragment III 12.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”.: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. np. np.: 13. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. ● ● ● ● 14.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np. małżeństwo jako interes. kulturowe. przedstawienie postaci prezesowej. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. na pół smutnie”. fizjologiczne itp. reprezentantka pokolenia romantycznego. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go). że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. 19. (4) .© klp. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku. łowca posagów. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. 0-1 np. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy.). 15. 17. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. zdemoralizowany cynik. 18. 0-1 0-1 0-1 0-4 16. społeczne. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. 11. Przedstawienie postaci Starskiego. dostrzeżenie. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego.

Kochanowskiej. zebranie opinii bohaterów). praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. Styl fatalny (1 pkt. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów. kulturowe. społeczne. Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych.). podaje nieskładne. nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie). fizjologiczne itp. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne.pl 80 ● niepełny wniosek (np. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana.).).). Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl. (2) (1) próba podsumowania (np. Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. Jest to seria fraz. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów. . dostrzeżenie tego. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów.© klp.

ponieważ styl. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. składn. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. styl. walor 1 znalezione. natomiast adresatem jest Urszulka. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. składn. Tęskni za nią. Na mitologicznych wyspach. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. Przybyła w pustkowie. lecz tylko na końcu wersów. leksyk. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki.© klp. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste.. fraz.. a więc o wiele później niż Tren X. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. Podkreślają one uczucia autora. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. int. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. ort. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę. . Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. składn. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. składn. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. rzecz. Prowadzi ona dialog z Bogiem. Wątpi w istnienie Boga. leksyk. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. „Tren X” został wydany w 1580 r. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. którym jest Urszula. Stoicyzm nie ma prawa bytu. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. Ciągle walor 2 podważone.

Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz.5 roku. Stworzył jej dom taki. obu stron. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. Nie do końca rozumie dziecko. Tren X. Bóg jest personifikowany. żyje i czuje. smuci się z powodu rozłąki. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. składn. Stara się.© klp. doskonały. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. przedstawiony osobowo. ort. styl. jak w Czarnolesie. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi. Urszula gdy zmarła miała 2. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne .pl 82 7/1 chrześcijańskiej. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. Tak samo myśli.. Bóg nie jest wszechmogący. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie. np. Śmierć rozłączyła dwie osoby. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. Świadczy o styl. np. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. 9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. fraz. 3/1 tym zaskakująca puenta. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić.

do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5. Urszula Kochanowska. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. Ojciec w Trenie X . Urszula Kochanowska. np. ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. Tren X . życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. przebywające w nowym. którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6.pl 83 3. np. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały. np. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7. np. ● ● ● ● ● samotne dziecko.© klp. ● istota boska poddana personifikacji . np. Czarnolasem.

pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. odkrywcze obserwacje. styl poprawny (3 pkt.). ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba.). Kompozycja w miarę spójna (3 pkt. Sformułowanie wniosku częściowego. liczne błędy językowe (3 pkt.© klp. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9.). ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8. Sformułowanie wniosku pełnego. np. 2 punkty za walor – ciekawe. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). np. np. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 . czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały. ● ● 10. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. odwołując się do powszechnych wyobrażeń. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją. obdarzający dziecko troską stwórca. Podjęcie próby podsumowania.).

Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. . co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. gdzie znajduje się jego dziecko. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. Temat: Różne wizje zaświatów. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. 6/ 1 styl. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X.© klp. Podmiot nie ma pewności. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. czy Orszulka nie stała się aniołem. Zastanawia się.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

co dla świata dorosłych jest oczywiste. jaką ma każdy dorosły – nie wie. Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata.pl 89 Ta próba dokonana być musi. jakie będzie mieć to skutki. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. . elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. naiwne pytania. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. gdy pociągnie za obrus. Nie posiada wiedzy takiej. styl. 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy.© klp. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. wyliczenia („przesuwać. I będzie. miseczka”) czy pocieszne. 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl. niejako wciela się w jej rolę. co stanie się z elementami zastawy stołowej. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. zdrobnienia („łyżeczki. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. popychać / brać z miejsca i przenosić”). żeby sprawdzić. dla niej już takie pewne nie jest. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy. co ją otacza. Sam obraz Newtona. takich jak proste zdania oznajmujące. Zna jej emocje. 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. To. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. motywacje i zamiary.

spontanicznością i aktywizmem poznawczym. Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia. „ta próba dokonana być musi”). Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je.. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. bardziej tajemniczy.© klp. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. „trzeba (. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”. które wyliczają wykonywane przez nie czynności.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu. „objawiać chęć”. To dzieci są tymi osobami.) pomagać”. otwartość i ciekawość świata. posiada wiedzę naukową. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. którą zmierzamy. styl. styl. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”. . styl. drogę. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych.. niezbadany.

c. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. c. b. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. wypowiada się w formie bezosobowej. Uzasadnienie. d. 0-1 0-4 0-4 0-2 . 5.© klp. myśli i pragnienia dziewczynki. e. 0-1 3. np. emocje. c. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. dysponuje wiedzą naukową. należy to uznać. Wstępne rozpoznanie całości. b. b.: a. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania. 2. np. że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. 4. Uzasadnienie. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. mówi językiem dorosłego (np. ożywia przedmioty. składnia wyliczeniowa. objawiać chęć). Uwaga: jeśli zdający napisze. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli). e. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie. że jest nieuchronne. tytuł zapowiada opis wydarzenia. Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. zna intencje.: a. a jako dowody poda odpowiednie kryteria.: wzięte pod kontrolę. Dostrzeżenie. np. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy.: a. d. zwrot: Niech sobie patrzy. zdrobnienia.

np.: świat dorosłych: stagnacja. Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania). b.: a. 10. d. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. np. np.: poezji Wisławy Szymborskiej. ciekawość – ciąg pytań. np. Wykorzystanie kontekstów. Rozpoznanie typu liryki.: a. 9. długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). Wskazanie cech wersyfikacji. 11. 7. c. konteksty filozoficzne. rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata). z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). b. Opis bohatera. poznaje prawa oczywiste dla dorosłych.). np. 8. np.: a. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników).© klp. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania)..pl 92 6. 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 . e.. b. wiersz refleksyjny.

Język poprawny (5 pkt. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. temat opracowany w miarę wyczerpująco. dostrzeżenie. Podsumowanie pełne. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np. Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. dostrzeżenie. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata. próba podsumowania. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. na 3 możliwe). np. że nie wiedza poprzedników. Powodzenia na maturze! .© klp. lecz dziecięca ciekawość. zakończenie mogłoby być pełniejsze. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. dostrzeżenie.pl 93 12. 4 np.). wynika z niej. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości. na 2 możliwe). pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. częściowe.

Małgorzata Grzebień. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Eremis. Warszawa 2004. Matura 2005. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. Małgorzata Furgała. . Język polski.pl 94 VII. część I i II. Anna Finkstejn. 3. wyd. Kraków 2004. 2. Jacek Kozieł. Jak zdać maturę. VIII. Język polski. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego.© klp. Bibliografia 1. Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Lucyna Grabowska.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful