Jak napisać dobre wypracowanie maturalne?

Małgorzata Haze

klp.pl

© klp.pl

2

Spis treści

I. Wstęp II. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego
1. 2. 3.

Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach

III. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych
1. 2. 3. 4. 5.

Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Lektury na poziomie podstawowym Lektury na poziomie rozszerzonym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym

IV. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne
1. 2.

Etapy pracy nad wypracowaniem Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie B. Jak rozumieć temat? Przykłady

3.

Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. Nie taki ten klucz straszny... B. O czym pisać należy C. O czym pisać nie powinieneś

4.

Jak rozpocząć, jak zakończyć pracę? A. Wstęp – od razu zbieraj punkty B. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek

5.

Nie tylko treść, ale i forma się liczy A. Język – pisz poprawną polszczyzną B. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania

© klp.pl

3

C. Styl – jaki być powinien? D. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję
6.

Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze

V. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym
1. 2. 3.

Jak interpretować wiersz? Jak interpretować tekst prozatorski? Jak interpretować dramat?

VI. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym
1. 2. 3.

Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza

VII. Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu, komentarzem i oceną
1. 2.

Wypracowania na poziomie podstawowym Wypracowania na poziomie rozszerzonym

VIII. Podziękowania IX. Bibliografia

I. Wstęp
Matura pisemna z języka polskiego spędza Ci sen z powiek? Nie wiesz, jak pisać, żeby wpasować się w klucz odpowiedzi? Nie wiesz, jak powinieneś skonstruować wypowiedź pisemną, aby otrzymać jak najwięcej punktów za kompozycję, styl, język? E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne na pewno Ci pomoże. Zawiera on konkretne porady i wskazówki, które pomogą Ci w uzyskaniu jak największej liczby punktów z jednej z części matury pisemnej, jaką jest pisanie własnego wypracowania – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

że Twoja praca będzie oceniana nie przez Twoich nauczycieli szkolnych. Czym to się je – na czym polega pisanie wypracowania maturalnego 1. Wypracowanie maturalne jako część matury pisemnej Na maturze pisemnej z języka polskiego. jak powinno się pisać wypracowanie maturalne. sprawdzającego rozumienie przez Ciebie czytanego tekstu. które pomogą Ci w napisaniu na maturze jak najlepszej pracy pisemnej. Podstawowym atutem e-booka jest to. że nie tylko podaje kryteria oceny. jak i napisanie wypracowania. aby otrzymać jak najwięcej punktów z wypracowania. jak je spełnić. II. aby zapewnić bezstronność w ocenianiu. Pracy nie podpisujesz. Zgodnie z rozporządzeniem ministra Giertycha od tego roku będziesz musiał wybrać. ale przez wyznaczonych prze Centralną Komisję Egzaminacyjną egzaminatorów. jak i rozszerzonym. Rozwiązaniem testu. Pisemny egzamin maturalny nazywany jest „zewnętrznym” – oznacza to. zarówno na poziomie podstawowym. czy na rozszerzonym – i dlatego właśnie na obu poziomach Twoim zadaniem będzie zarówno rozwiązanie testu na rozumienie tekstu. E-book Jak napisać dobre wypracowanie maturalne ma za zadanie pomóc Ci przy zmaganiach z drugim etapem. ale także pokazuje. Pisaniem własnego tekstu (wypracowania) na jeden z dwóch podanych tematów.pl 4 W e-booku znajdziesz informacje dotyczące wymagań egzaminacyjnych. . sposobu przeprowadzania pisemnego egzaminu maturalnego oraz szczegółowe kryteria oceny Twojego wypracowania. zostaniesz postawiony przed dwoma zadaniami: 1. czy chcesz zdawać maturę na poziomie podstawowym. 2. Autentyczne przykłady z prac uczniowskich pomogą Ci zrozumieć. Będziesz miał okazję zapoznać się z konkretnymi poradami. ale zostaje ona zakodowana – tak. a jakich błędów należy unikać.© klp.

jak i poezja.© klp. każdy z tematów będzie wymagał analizy konkretnego tekstu literackiego (bądź dwóch tekstów). Poza różnicą w doborze lektur wypracowania na poziomie podstawowym i rozszerzonym będą podlegały innym kryteriom oceny. do których temat się . dramat. Jeśli wybrałeś maturę na poziomie rozszerzonym musisz liczyć się z tym. Muszą one być jednak – jak podaje CKE – utrzymane w znanej Ci poetyce i konwencji. Jeśli wybrałeś poziom podstawowy. powieści czy dramatów). że potrafisz utwór zinterpretować. Może to być jeden tekst bądź dwa. 2. przedstawić własną opinię o problemie w nim zawartym. skomentować. język i zapis oceniane nie będą (kryteria oceny wypracowania znajdziesz niżej).pl 5 Na rozwiązanie testu na rozumienie tekstu oraz napisanie wypracowania masz na poziomie podstawowym 170 minut. na rozszerzonym – 180 minut. Twoim zadaniem jest napisanie wypracowania na wybrany temat nie krótszego niż 250 słów (około 2 strony. Powinieneś wykazać się. kompozycja. że możesz dostać do analizy także teksty inne niż te w Informatorze. w zależności od pisma). np. Twoim zadaniem będzie zanalizowanie danego tekstu głównie na poziomie idei. że posiadasz wiedzę na temat epoki. natomiast styl. Jakich tekstów możesz się spodziewać? Może to być zarówno proza. prądu czy treści tekstu (tekstów) literackich. Podczas pisania egzaminu maturalnego masz prawo korzystać ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny. Tekst literacki będzie dla Ciebie punktem wyjścia do omówienia jakiegoś zagadnienia. W wypracowaniu krótszym niż 250 słów będzie oceniane tylko rozwinięcie tematu. który otrzymasz na arkuszu. W przypadku wypracowania na poziomie podstawowym lista lektur określona jest jednoznacznie. Na maturze mogą pojawić się jedynie teksty wymienione w Informatorze maturalnym (patrz rozdział III: Lista lektur i tematów maturalnych). Może być cały tekst (np. Zakres wymagań na poziomie podstawowym i rozszerzonym Twoim zadaniem w drugiej części pisemnego egzaminu maturalnego będzie stworzenie własnego tekstu w związku z tekstem literackim. Będziesz miał dwa tematy do wyboru. wiersz) bądź jego fragment (w przypadku tekstów dłuższych.

. za test z rozumienia tekstu 20. Za wypracowanie na poziomie rozszerzonym maksymalna wartość punktów to 40. jeśli uzyskasz co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów (w przypadku matury podstawowej jest to 21 punktów. A. Szczegółowe kryteria oceny na obu poziomach Zarówno na poziomie podstawowym. że będziesz musiał odczytać tekst zarówno na poziomie idei. to pamiętaj. rozszerzonej – 15) – chyba.) 3. Jeśli jesteś ambitniejszy i piszesz na poziomie rozszerzonym. którym się posłużysz. Szczegółowe kryteria oceny i punktacja są różne na każdym z poziomów. Poziom podstawowy Na poziomie podstawowym najważniejszym kryterium jest rozwinięcie tematu i poprawność językowa. porównania ich. co daje razem 70 punktów. Maturę zdasz. Za wypracowanie maturalne na poziomie podstawowym możesz uzyskać 50 punktów. że liczysz na amnestię .© klp. na jakim poziomie spełniłeś wymagania danego kryterium. jak i rozszerzonym. kompozycja – spójność Twojego tekstu. styl – styl. Wymagane będzie wyrażenie przez Ciebie opinii na temat tekstów (także tych z dziedzin sztuki innych niż literatura). Twoje wypracowanie będzie oceniane według następujących kryteriów: ● ● ● ● ● rozwinięcie tematu – zawartość treściowa Twojego wypracowania (zgodność z kluczem). jak i organizacji – jego warstwy językowej. zapis – ortografia i interpunkcja. kryteriami mniej ważnymi są kompozycja i styl. polemizowania z poglądem wyrażonym w tekście.pl 6 odwołuje. czyli razem 50. Za wypracowanie możesz uzyskać maksymalnie 50 punktów. Każde z kryteriów poza rozwinięciem tematu dzieli się na mniejsze – punkty dostajesz zależnie od tego. język – Twoja poprawność językowa. za test – 10.

interpunkcja niezakłócająca komunikacji – mimo różnych błędów (1 pkt. słownictwo i frazeologia (6 pkt. na ogół jasny. na ogół poprawna interpunkcja (2 pkt.) język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych. w większości poprawne składnia.) język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych.) język w całej pracy komunikatywny.) – – III. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 25 punktów) II. licznych błędów składniowych. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu).) IV. żywy.) – – – – V. STYL (maksymalnie 5 punktów) – – – jasny.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium.) język w całej pracy komunikatywny. przejrzysta i logiczna. graficzne wyodrębnienie głównych części (3 pkt. frazeologia i fleksja (9 pkt. słownictwo. JĘZYK (maksymalnie 12 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. frazeologicznych i fleksyjnych (3 pkt.) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. poprawna. wystarczająca leksyka (3 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia.) wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli.nieliczne błędy (3 pkt.) poprawna ortografia – nieliczne błędy II stopnia. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. na ogół spójna (1 pkt. urozmaicona składnia. KOMPOZYCJA (maksymalnie 5 punktów) – oceniana tylko wtedy. słownikowych. spójna wewnętrznie. słownikowych i frazeologicznych (1 pkt. poprawne: składnia. dopuszczalne schematy językowe (1 pkt. urozmaicona leksyka (5 pkt.) . poprawna fleksja. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – – bezbłędna ortografia. swobodny. poprawna interpunkcja . spójna. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. fleksja (12 pkt.pl 7 I.© klp. pełna konsekwencja w układzie graficznym (5 pkt. frazeologia. poprawne: słownictwo.) na ogół komunikatywny.

) zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. B. słownictwo. spójna. poprawna fleksja. żywy. poprawne: słownictwo. poprawne: składnia. Łączna liczba punktów za wypracowanie nie może jednak przekroczyć 50. pełna konsekwencja w układzie graficznym (2 pkt. swobodny.) – – . kompozycji. JĘZYK (maksymalnie 8 punktów) – język w całej pracy komunikatywny. spójna wewnętrznie. urozmaicona składnia. I. STYL (maksymalnie 2 punkty) – – jasny. stylu lub języka. frazeologia.pl 8 Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. wystarczająca leksyka (1 pkt. ustalanego indywidualnie dla każdego tematu (maksymalnie 26 punktów) II. na ogół jasny. przejrzysta i logiczna.© klp. gdy zostały przyznane punkty za rozwinięcie tematu – podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu. zgody z zastosowaną formą wypowiedzi. jednak wyróżniającą się w zakresie rozwinięcia tematu. graficzne wyodrębnienie głównych części (1 pkt.) IV. Poziom rozszerzony Na poziomie rozszerzonym najwięcej punktów otrzymujesz za rozwinięcie tematu. frazeologia i fleksja (5 pkt.) – III. Za całe wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 40 punktów. w większości poprawne składnia. ROZWINIĘCIE TEMATU – oceniane według klucza (modelu rozwinięcia tematu). Przyznaje się je jedynie za pracę ocenioną poniżej maksymalnej liczby punktów. KOMPOZYCJA (maksymalnie 2 punkty) – oceniana tylko wtedy. poprawna.) język w całej pracy komunikatywny.) uporządkowana wobec przyjętego kryterium. urozmaicona leksyka (2 pkt.) język w całej pracy komunikatywny. fleksja (8 pkt. słownictwo i frazeologia (3 pkt.

że w wypracowaniu na poziomie rozszerzonym kryteria oceny są podobne. W przypadku matury na poziomie rozszerzonym możesz dostać do analizy i interpretacji tekst. słownikowych. zdarza się.) poprawna ortografia – nieliczne błędy różnego stopnia. poprawna interpunkcja . za co na poziomie podstawowym dostałbyś 1 punkt. na ogół poprawna interpunkcja (1 pkt. ale jest to taktyka bardzo ryzykowna. Owszem. Co daje Ci znajomość lektur i lista tematów z lat ubiegłych? Ujednolicenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną listy lektur sprawia. jakich tekstów możesz spodziewać się na maturze. że uczniowie piszą wypracowanie o lekturze. albo przypomnij sobie ich treść na postawie dobrych. frazeologicznych i fleksyjnych (1 pkt. W przypadku poziomu podstawowego jest o tyle łatwo. ZAPIS (maksymalnie 3 punkty) – – bezbłędna ortografia.nieliczne błędy (2 pkt. że wiesz.) V. najlepiej miej je wszystkie przeczytane. Dlatego przy powtórce zwróć szczególną uwagę na te lektury. przeczytaj te. co na poziomie podstawowym.pl 9 – język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych.© klp. że lista lektur jest ściśle określona – żadne teksty literackie inne niż te wskazane przez CKE nie mogą się pojawić do analizy. dokładnych streszczeń.) Dodatkowo możesz otrzymać jeszcze od 1 do 4 punktów za szczególne walory pracy. Dlatego zapoznaj się dokładnie z treścią lektur obowiązkowych. której nie czytali. że ci uczniowie zdają maturę (sama znam takie przypadki!). . posiłkując się jedynie tekstem. Zauważ. Warto znać – lista lektur i tematów maturalnych 1. który mają przed sobą (fragmentem z utworu) i bywa. których nie czytałeś. na takich samych zasadach. ale poprzeczka jest wyższa – za to samo. na poziomie rozszerzonym nie dostaniesz już nic. III.

Jakże zaskoczeni byli maturzyści roku 2006. akt II. Literatura polska: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej. Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy. jak są skonstruowane tematy maturalne. ● ● ● ● ● . Nie łudź się jednak. czego możesz się spodziewać. tekst niepopularny. część III (scena w obozie rewolucji). Adam Mickiewicz – wybór wierszy. Adam Mickiewicz Dziady cz. że skoro powieść Reymonta była już na maturze próbnej. jak i zwykłej znaleźli na arkuszu fragment z „Chłopów”! Wszyscy przewidywali. w zeszłym roku na maturze. Wacław Potocki – wybór wierszy. Bolesław Prus Lalka. Jan Kochanowski – pieśni i treny (wybór). Adam Mickiewicz Pan Tadeusz. przy mogile powstańców.pl 10 którego nie znasz. Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy. Juliusz Słowacki Kordian: akt I. III. CKE zaś postanowiła inaczej. Zaznajomienie się z tematami wypracowań z lat ubiegłych pomoże Ci w zorientowaniu się. Lektury na poziomie podstawowym 1. Ignacy Krasicki – satyry (wybór). to nie będzie jej na normalnej. W tym przypadku będziesz musiał wykazać się umiejętnością analizy i interpretacji zupełnie nieznanego Ci tekstu. 2. że jeśli dany tekst literacki pojawił się np. to w tym roku go nie będzie. 5 i 6. kiedy zarówno na maturze próbnej. Lektury więc mogą się powtarzać i powtarzają się. część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa). Daniel Naborowski – wybór wierszy.© klp. Zygmunt Krasiński Nie-Boska komedia: część I. akt III sc. Juliusz Słowacki – wybór wierszy. nieomawiany w szkole. Hymn do miłości ojczyzny. Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty: przy mogile Jana i Cecylii.

Bolesław Leśmian – wybór wierszy. Sławomir Mrożek Tango. w Auschwitzu. Czesław Miłosz – wybór wierszy. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy. IX. X. . U nas. II.pl 11 ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● Eliza Orzeszkowa Gloria victis. Władysław Stanisław Reymont Chłopi (t. Jan Twardowski – wybór wierszy. Gustaw Herling-Grudziński Inny świat. Stefan Żeromski Przedwiośnie. Julian Tuwim – wybór wierszy. XII. Bolesław Prus Kamizelka. Proszę państwa do gazu. Tadeusz Borowski Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią.. Wisława Szymborska – wybór wierszy. Literatura powszechna: ● Sofokles Król Edyp. Henryk Sienkiewicz Potop.© klp. Stanisław Wyspiański Wesele. Witold Gombrowicz Ferdydurke – rozdz. IV. Stanisław Barańczak – wybór wierszy. XIV. I). Bitwa pod Grunwaldem). Zofia Nałkowska Granica. Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy. Jan Kasprowicz – wybór wierszy. III.. Tadeusz Różewicz – wybór wierszy. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem. Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok. VII. ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● 2. Stefan Żeromski Ludzie bezdomnie. Maria Konopnicka Mendel Gdański.. Miron Białoszewski – wybór wierszy. Zbigniew Herbert – wybór wierszy. Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy.

Franz Kafka Proces. 3. Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu. . Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk. William Szekspir Makbet. Lektury na poziomie rozszerzonym Na poziomie rozszerzonym obowiązują te same lektury. Literatura powszechna ● ● Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła. Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka. Juliusz Słowacki Kordian. 2. Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara. Jan Wolfgang Goethe Cierpienia młodego Wertera. antycznych i innych (De facto chodzi o znajomość treści najważniejszych ksiąg Biblii oraz mitów greckich). Obowiązuje Cię także znajomość kontekstów biblijnych. rozmowa z Mefistofelesem). Joseph Conrad Jądro ciemności.pl 12 ● ● ● ● ● ● ● Horacy – wybór pieśni.© klp. co na poziomie podstawowym oraz: 1. Albert Camus Dżuma. muszą one jednak być utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji. ● ● Uwaga! Na egzaminie na poziomie rozszerzonym mogą pojawić się inne lektury. Literatura polska ● ● ● ● ● Jan Kochanowski Treny. Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy. Molier Świętoszek. Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata.

na czym polega jej dramatyzm oraz kluczowy charakter w powieści Granica Zofii Nałkowskiej. ● Matura – maj 2003: ● Wizerunek kraju lat dziecinnych w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza. Czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Odpowiedź uzasadnij argumentami z całego utworu.. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z określeniem własnej tożsamości. ● . na czym polega istota „bezdomności” w przypadku Judyma i innych bohaterów utworu. Panie. Interpretując podane fragmenty. ● Matura – maj 2002: ● Jaką funkcję pełni Mazurek Dąbrowskiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza? W pracy wykorzystaj znajomość tekstu Józefa Wybickiego i podanych fragmentów Pana Tadeusza..© klp. Cezarego Baryki zmagania z polskością i Polską. rozważ związek doświadczeń emigracyjnych z obrazem utraconej ojczyzny. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie podstawowym Matura próbna – 2002: ● W kontekście załączonego tekstu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego i całej powieści rozważ. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. Wyjaśnij tytuł na podstawie podanego fragmentu.pl 13 4. Wnioski z analizy odnieś do całej epopei. komu. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak żyć ma człowiek? Kto. Zaprezentuj renesansową koncepcję Boga i świata – odwołując się do znanych Ci pieśni Jana Kochanowskiego i dokonując interpretacji Hymnu (Czego chcesz od nas.). Zanalizuj przedstawioną niżej scenę i objaśnij. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Inny świat. Wnioski z analizy odnieś do refleksji wyniesionych z lektury całej powieści. Interpretując fragment Przedwiośnia.

odwołując się do swojej wiedzy o Konradzie – bohaterze III części Dziadów Adama Mickiewicza. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. (niżej podany tekst Wielkiej Improwizacji) Różne oblicza heroizmu. Na podstawie podanych fragmentów Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej wyjaśnij symbolikę dwóch mogił. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. ● Matura próbna – grudzień 2005: .. (. porównaj postawę Kordiana i Męża. Analizując wypowiedzi bohaterów romantycznych.. ● Matura – maj 2005: ● Jaki obraz Polaków XVII wieku wyłania się z Potopu Henryka Sienkiewicza? Punktem wyjścia swoich rozważań uczyń wnioski z analizy fragmentów powieści. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa.pl 14 Matura próbna – czerwiec 2004 ● Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. Zinterpretuj podany fragment. ● Matura próbna – maj 2004: ● Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. W interpretacyjnych wnioskach wykorzystaj wiedzę o utworach. To chory kąt. z których pochodzą fragmenty..analizując fragment. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.. ● Matura próbna – styczeń 2005 ● Różne wizje zaświatów. Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu.) . Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Zwróć uwagę na ich znaczenie dla całości utworu.© klp.

Porównaj obraz Zachodu zawarty w poniższym fragmencie Lalki z tym. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. w której bohaterowie zostali umieszczeni. Romantyk i pozytywista (Juliusz Słowacki i Bolesław Prus) w kontekście ideałów swojej epoki oceniają cywilizację zachodnioeuropejską. analizując wskazany fragment oraz wykorzystując znajomość I tomu powieści. Kłótnia u Borynów. ● Matura – maj 2006: ● Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. Zwróć uwagę na rolę miłości i literatury w życiu bohatera oraz jego stosunek do natury.© klp. Koncepcje ludzkiego losu w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Przedstaw temat. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Analizując dany fragment powieści. ● Matura próbna – listopad 2006: ● Na podstawie analizy podanego fragmentu i znajomości całego utworu scharakteryzuj Wertera. Wnioski analizy wykorzystaj w pracy: Przedwiośnie jako powieść-dyskusja nad kształtem odrodzonej Polski. który znasz z Kordiana. Porównaj rodzinę przedstawioną w podanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka z rodziną Borynów ukazaną w Chłopach Władysława Reymonta. ● . Zwróć uwagę na znaczenie podróży po Europie w życiu bohaterów. czym charakteryzowało się życie ludzi w Rosji na początku XIX wieku. zwróć uwagę na przedstawione przez bohaterów racje. Na podstawie załączonych fragmentów Pana Tadeusza i Dziadów części III napisz. Dwa modele rodziny. określ. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie.pl 15 ● Carska Rosja i jej stolica. Zwróć uwagę na relacje między różnymi pokoleniami i scenerię.

Dwie lekcje łaciny. Baśń o Narcyzie). zwróć uwagę na sposób kreowania przestrzeni i czasu oraz miejsce owego „pamiętam” w relacji mówiących. ● Matura próbna – styczeń 2003: ● Jak pisarze odpowiadają na pytanie o rolę „bagażu pamięci” w życiu człowieka? Interpretując fragment prozy Aleksandra Jurewicza oraz wiersz Czesława Miłosza. Tematy wypracowań maturalnych z lat 2002-2006 na poziomie rozszerzonym Matura – maj 2002: ● Różne literackie wersje mitu o Narcyzie.© klp. ● Matura – maj 2003: ● Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej poświadczają między innymi utwory Ku muzom Jana Kochanowskiego i Do losu Juliana Tuwima. Owidiusz Metamorfozy (fragm. Porównaj sposoby kreacji postaci w podanych fragmentach Moralności pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej i Kartoteki Tadeusza Różewicza. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Rozważ. Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza i Przedwiośniu Stefana Żeromskiego. Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta Akropol. Ucztowanie jako motyw literacki.pl 16 5. . Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Narcyz – analiza i interpretacja porównawcza. ● Matura próbna – maj 2004: ● ● Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka Psalm o powrocie. Na podstawie tych tekstów zaprezentuj różnice w sposobie ujęcia ujęcia motywu oraz rozważ przyczyny takiego ujęcia. Porównaj sposoby ich przedstawienia we fragmentach Fedrydurke Witolda Gombrowicza i Lekcji łaciny Zbigniewa Herberta.

Analizując Hymn Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu Święty Boże Jana Kasprowicza. ● Matura zimowa – styczeń 2006: ● Opisz i porównaj dwa sposoby uzyskiwania efektu groteskowości w przytoczonych fragmentach dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza i Sławomira Mrożka. ● Matura – maj 2005: ● Analizując i interpretując wiersze Tadeusza Różewicza Ocalony i Józefa Barana Mam dwadzieścia pięć lat. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz W. Audena Musée des Beaux Arts. Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. ● Matura próbna – grudzień 2005: ● O poznawaniu. Dokonaj analizy i interpretacji opowiadania Zabawa w klucz Idy Fink. Analizując zachowania bohaterów zwierzęcych oraz ukształtowanie językowe podanego fragmentu.pl 17 Matura próbna – styczeń 2005 ● Stwórca i jego dzieło. przedstaw wzajemne relacje między narratorem i światem przedstawionym. porównaj poetyckie kreowanie doświadczeń pokoleniowych i egzystencjalnych. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus. przedstaw i porównaj dwa sposoby prezentacji dramatu zwykłych ludzi uwikłanych w historię. ● . odczytaj metaforyczny sens sceny i jej związek z przesłaniem powieści Zofii Nałkowskiej Granica.© klp. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. świata i człowieka. porównaj sposoby przedstawienia Boga. H. ● Matura – maj 2006: ● Analizując i interpretując wiersz Anny Świrszczyńskiej Budując barykadę oraz fragment z Pamiętnika warszawskiego Mirona Białoszewskiego. Jednostka w świecie ograniczeń. zwracając uwagę na sposób podjęcia tematu zagłady Żydów w czasie II wojny światowej. Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka.

że czas ten powinieneś przeznaczyć nie tylko na pisanie tekstu.pl 18 Matura próbna – listopad 2006: ● Dwa obrazy wojny – dwa sposoby mówienia o niej. równie trudno z lektury. Jest to wiedza potrzebna. jak należy zastosować ją w praktyce. 1. ale powinieneś także wiedzieć. które masz przed sobą i wybierz ten. Jak spełnić wymagane kryteria? Uwagi ogólne Znajomość kryteriów i listy lektur nie wystarczy. Ważne jest. Krok 1: Uważnie przeczytaj oba tematy.© klp. który najbardziej Ci odpowiada. Zastanów się. czego się od Ciebie oczekuje i napisz właśnie o tym – nie mniej. W wyborze tematu kieruj się swoją wiedzą oraz gustami. żebyś dobrze go wykorzystał. nie więcej (więcej o rozumieniu tematu maturalnego znajdziesz w następnym podrozdziale). Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. ● IV. Dokonaj analizy porównawczej poniższych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza i Pamiętnika z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego. Etapy pracy nad wypracowaniem Na napisanie wypracowania maturalnego masz ograniczony czas. której się nie czytało (choć bywają tacy ryzykanci!). ale także na wiele czynności przygotowawczych oraz sprawdzenie pracy. Trudno jest pisać wypracowanie z lektury. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. Krok 2: Dokładnie przeanalizuj wybrany przez siebie temat. . Pamiętaj. która w ogóle Cię nie interesuje.

pl 19 Krok 3: Przeanalizuj wiersz lub fragment prozy czy dramatu. Krok 5: Napisz wypracowanie. którą masz stworzyć. Na poziomie podstawowym zazwyczaj nie jest ono aż tak ważne. czy na pewno rozwiązałeś problemy zawarte w temacie. podzielony na trzy części: wstęp. ale warto także te elementy w wypracowaniu zawrzeć. Jeśli będziesz miał wątpliwości. Szczegółowe porady na temat analizy i interpretacji tekstu literackiego znajdziesz w następnych rozdziałach. Zwróć też uwagę na formę wiersza czy prozy (ukształtowanie językowe). Na koniec przeczytaj jeszcze raz cały tekst. jest już zawarte w temacie – ważne jest. to nie otrzymasz punktów za kompozycję! . Później wypisz w formie notatki zagadnienia poruszane w tekście przez autora. na pewne tory. zwracając baczną uwagę na błędy. Plan ten powinien uwzględniać wszystkie wyniki Twojej analizy.© klp. To. 2. pod jakim kątem masz przeprowadzić interpretację. czy poruszyłeś w nim wszystkie zagadnienia. które dostałeś w temacie. Najpierw zaznacz w nim te miejsca. być spójny. żebyś od niego nie odbiegł! Pamiętaj. rozwinięcie i zakończenie. Analiza tematu kluczem do otrzymania punktów za rozwinięcie Tematy maturalne są skonstruowane w dość specyficzny sposób. wiedza z epoki itd. Jak dobrze zrozumieć temat maturalny? A. Na koniec zwróć uwagę na kontekst Twojego tekstu (inny tekst. a istotne z punktu widzenia Twojego tematu. całość tekstu. Krok 4: Stwórz plan wypracowania. Zawsze nakierowują interpretację. z którego pochodzi fragment. posłuż się słownikiem.). że jeśli napiszesz wypracowanie nie na temat. sprawdź. które zamieściłeś w notatkach i w planie. które wydają Ci się szczególnie przydatne w wypełnieniu zadań.

: . który masz przed sobą... koncepcję . Zanim zabierzesz się do interpretacji tekstu literackiego. zadania. że tematy te składają się z kilku powtarzających się (choć nie zawsze występujących) części: 1. ● ● ● ● ● ● ● ● ● Postawienie problemu. zwróć uwagę na .. zinterpretuj podany fragment rozważ. Carska Rosja i jej stolica. które przed Tobą stoją...pl 20 Prawidłowe zrozumienie zadania. przedstaw temat.. ● ● ● ● ● ● ● ● ● czasami w formie pytań.. np..: Kłótnia u Borynów.. określ przyczyny .. Koncepcje ludzkiego losu w „Chłopach” Władysława Stanisława Reymonta.. który masz w wypracowaniu poruszyć – np. jest więc bardzo ważne. które stawia przed Tobą komisja..... zanalizuj . zamieszczonych w rozdziale III. Wnioski z analizy odnieś do . O poznawaniu. Szczegółowe polecenia. Spojrzyj raz jeszcze na kilka tematów maturalnych z poprzednich lat. Czym dla bohaterów „Lalki” Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Różne wizje zaświatów... odwołując się do .. Zauważ. rozważ ..: interpretując .. analizując . zaprezentuj . Jak żyć ma człowiek? Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle... a które masz zawarte w temacie. określ.© klp. charakteryzując . np. Romantyczna koncepcja poety jako przywódcy narodu. na czym polega ... czasami wyrażone w formie czasowników w trybie rozkazującym. 2. na czym polega istota .. powinieneś dokładnie przeanalizować wybrany przez siebie temat....

.. Zanalizuj podany fragment Chłopów Stanisława Reymonta i scharakteryzuj występujące w nim postacie. Jak rozumieć temat? Przykłady Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Kłótnia u Borynów. Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Stwórca i jego dzieło. Analiza i interpretacja wiersza Tadeusza Nowaka „Psalm o powrocie”) analiza porównawcza dwóch tekstów (np. połączona z odniesieniem się do większych całości (np.© klp.pl 21 ● ● ● co i w jaki sposób krytykuje . Analizując podane fragmenty zwróć uwagę na sposoby obrazowania oraz porównaj stosunek autorów do szlacheckiej tradycji ucztowania zaprezentowanej w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego) odniesienie się do innych tekstów (np. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego) ● ● ● ● Pamiętaj.. cyklu utworów czy całej powieści) – np. analiza porównawcza. Na postawie fragmentu i I tomu powieści określ .. że temat wyznacza Ci zawartość Twojego wypracowania. Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. Analizując „Hym” Jana Kochanowskiego i fragmenty hymnu „Święty Boże” Jana Kasprowicza.. ? czy opisany mechanizm działał w pełni skutecznie? Określenie zakresu zagadnień. wyłania się z . Jaki może być to zakres? ● 3. Ucztowanie jako motyw literacki. wyłącznie analiza tekstu. świata i człowieka) odniesienie się do większej całości (np. ? jaki obraz . który masz przed sobą (np.. porównaj sposoby przedstawienia Boga.. określ. Dlatego właśnie kluczem do uzyskania jak największej liczby punktów za rozwinięcie jest dobre zrozumienie tematu! B. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety.

Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● ● Tematem wypracowania jest kłótnia u Borynów. Edypa. określeniu przyczyn kłótni i źródeł dramatyczności sceny. (matura 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira.pl 22 przyczyny kłótni i źródła dramatyczności sceny. Aby dobrze zanalizować scenę.© klp. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. określ. Analiza sceny musi opierać się na: charakterystyce występujących w scenie postaci. powinieneś odnieść się także do całego I tomu Chłopów – aby móc umiejscowić ją w utworze. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Eurydyka) z tragizmem Makbeta. ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom podstawowy) Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. które poprzedziły kłótnię. Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. ale może być to także Hajmon. Antygodny. przedstawiającego scenę kłótni. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. Twoim zadaniem jest analiza fragmentu Chłopów. połączyć z innymi wydarzeniami. (matura próbna 2004) Co możesz wyczytać z tematu: .

Musisz także zanalizować. a co inne. (matura próbna 2005) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. Powinieneś odnieść się do tezy. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej „Przypomnienia dawnej miłości” Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2006) Co możesz wyczytać z tematu: ● Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wiersza Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. jakich środków używa autor. zawarte w utworach.wyjaśnić.pl 23 ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii.© klp. ● ● . W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości. Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . Technikę tę powinieneś ukazać jako sposób wyrażania refleksji o świecie i człowieku. co w tych obrazach jest podobne. Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Kontrast jako sposób wyrażenia refleksji o świecie i człowieku. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Dom wielkiego człowieka. jak przeprowadzana jest krytyka. W analizie powinieneś zwrócić szczególną uwagę na technikę kontrastu. co to znaczy i podać na to argumenty. jakich środków używają. ● ● ● Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. jak obaj autorzy mówią o miłości.

którzy są zobowiązani do „zgadywania”. jakimi posłużył się Herbert w tym fragmencie.© klp. powinieneś znać sposoby konstruowania eseju. Nie taki ten klucz straszny. to może przyznać Ci punkt. Głównym argumentem było to. które w wypracowaniu znaleźć się muszą. ale podaje pewien zakres zagadnień. często oburzali się zarówno nauczyciele. jak wybrana przez autora forma. Dobrą wiadomością jest to. jak forma eseju służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. które mogą się w nim znaleźć. że zawarłeś w danym zakresie odpowiednie treści. Rozważ. (matura 2003) Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja fragmentu eseju Herberta. który powinien być poruszony w wypracowaniu oraz przykładowe treści. Tuż po wprowadzeniu do szkół nowych zasad oceniania wypracowania maturalnego. służy prezentacji różnych postaw ludzkich wobec wielkich pomników kultury. Aby to pokazać. co znajdą w kluczu odpowiedzi.. W swoim wypracowaniu musisz zawrzeć także elementy analizy – pokazać. aby wskazać techniki. ● 3. Nie jesteś więc niewolnikiem klucza – jeśli nauczyciel stwierdzi. . choć nie ma ich w kluczu. jak i uczniowie. że są zmuszeni dotrzeć do jedynej prawidłowej interpretacji utworu.pl 24 Przykład: jak rozumieć temat (poziom rozszerzony) Temat: Zinterpretuj zamieszczony niżej końcowy fragment tekstu Zbigniewa Herberta „Akropol”. że klucz maturalny nie zawiera już konkretnych treści. Jakie treści zawrzeć w wypracowaniu? Problem klucza A. że nowa matura ogranicza inwencję twórczą uczniów. jaką jest esej..

brak szacunku dla przodków. elementy dialogowe w monologu podmiotu mówiącego (apostrofy do bohaterów. inne sposoby. Krytykowane wady Polaków. puste życie. nagromadzenie) opisywanych wad. np. wykrzyknienia itp. pogoń za cudzoziemską modą.: pozorne odwołanie zarzutów jako ich potwierdzenie.pl 25 Przykład: fragment klucza Oto fragment klucza odpowiedzi do tematu „Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. 0-1 0-1 Sposób krytyki: 2. 3. pytania. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. . wyolbrzymienie (przerysowanie. trwonienie majątków. odrzucenie wartości cnoty i honoru).: ● ● ● ● ● ● ● 0–6 demoralizacja (zdrada. np. wskazanie co najmniej jednego argumentu np. nie konkretnych osób). korzystanie z cudzej pracy.). pijaństwo. oszustwo. 4. kontrasty.© klp.” Palinodia 1. beztroskie. ironia. stypizowanie bohaterów (krytyka wad.: ● ● ● ● ● 0-4 komizm słowny. brak troski o kraj (upodobanie do warcholstwa). rozpusta.

po 1 punkcie za każdą wadę. komu. analiza tekstu – konieczna w przypadku tematów na poziomie rozszerzonym. . odwołanie się do innych tekstów – jeśli zakłada to temat. ● ● Przykład: kiedy konieczne są konteksty Oto przykład tematu. Jakie więc zasady przyjąć? O czym w wypracowaniu pisać. Słuszne to czy nie – odpowiadania zgodnie z modelem można się nauczyć. zazwyczaj najlepiej podać je we wstępie lub w zakończeniu. inne środki masz prawo zauważyć różne. Jeśli chodzi o część drugą klucza (sposób krytyki). filozofii. że klucz jest ściśle związany z tematem! Zadaniem. podaje tylko przykłady. O czym pisać należy: interpretacja tekstu – to podstawa Twojego wypracowania. to koniecznie musisz zauważyć w tekście ironię i uzasadnić jej wystąpienie. w którym konieczność odwołania się do kontekstów jest wyraźnie zaznaczona: Temat: Jak żyć ma człowiek? Kto. Za wypunktowanie wad Polaków przedstawionych w satyrze możesz dostać od 0 do 6 punktów. ● ● ● konteksty (Twoja wiedza z historii literatury. a o czym nie? Oto kilka wskazówek: B. jakie muszą to być konkretnie wady. Zauważ.) . co krytykuje Krasicki w satyrze (jakie wady Polaków przedstawia) i jak to robi (jakimi środkami poetyckimi się posługuje). własne przemyślenia – w niewielkiej ilości. Jest to wybór zasadny – ironia jest podstawowym środkiem organizującym ten utwór. jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie. Klucz nie mówi.© klp. które wyznacza temat jest przedstawienie. na poziomie podstawowym konieczna. jeśli zakłada ją temat. także tylko na temat.jedynie jeśli temat tego wymaga lub jeśli są związane z tematem.pl 26 Fragment ten dotyczy interpretacji samego tekstu Palinodii. sztuki itd.

a nawet konieczne jest odwołanie się do dydaktyzmu klasycyzmu polskiego oświecenia – wpisanie Palinodii i innych satyr Krasickiego w ten nurt literatury. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. W tym przypadku może to być odwołanie się do filozofii stoicyzmu. Zdanie to możesz odnieść do tematu – w zakończeniu podsumować.© klp. że sam Prus twierdził. że celem jej napisania było „ukazanie idealistów polskich na tle społecznego rozkładu”. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. W przypadku tego tematu uzasadnione. że do filozofii i historii literatury odnieść się musisz i na pewno będziesz miał za to punkty. Przykład: kiedy konteksty są związane z tematem Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. . że zamiar Prusa widać właśnie w sposobie ukazania miłości w powieści. W zakończeniu tego wypracowania możesz odwołać się do swojej wiedzy związanej z okolicznościami powstania „Lalki” – przypomnieć. ponieważ wiąże się to z zagadnieniem krytyki wad Polaków. Przykład: kiedy konieczna jest analiza na poziomie podstawowym Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Powinieneś o tym napisać.pl 27 Ten temat podaje kawa na ławę. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. epikureizmu i renesansowego humanizmu (kontekst filozoficzny) oraz do Horacego lub poezji renesansowej (kontekst historycznoliteracki).

które wynikają z Twojego przemyślenia tematu. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. Pieśń to najstarszy i najbardziej powszechny gatunek poezji lirycznej. prądach literackich. jak udziela rad w „Pieśni XI” i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historyczno literackie. informacje o autorach. niezwiązane z tematem (np. W tradycji antycznej występowała jako składnik zbiorowych obrzędów. jakimi autor posłużył się do osiągnięcia swoich celów. ● Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto. obszerne refleksje. których nie możesz poprzeć argumentami z analizowanego utworu. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: „Jak żyć ma człowiek ? Kto.pl 28 Owo niepozorne słówko „jak” w temacie świadczy o tym. epokach). komu.© klp. ale nie są ściśle z nim związane. C. takie. że powinieneś zbadać środki. komu. własne. jakich. ● ● konteksty zbyt szerokie. Kontekst zdecydowanie zbyt szeroki. jakich. związany genetycznie z muzyką. . Oczywiście musisz wykazać się przy tym ich znajomością. O czym pisać nie powinieneś: informacje ogólne. zdania niezwiązane w ogóle z tematem.

© klp. Są uparci. a więc o wiele później niż Tren X. to niezwiązane z tematem. Jest to przykład niepotrzebnie przeprowadzanej analizy. najlepsze. Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Różne wizje zaświatów. co niestety na przestrzeni lat. Trzeba szerzyć dobro na świecie. a nawet wieków nie zawsze udawało się . Można sądzić. po to byśmy nie byli bestiami. co pisze. które podarował na Bóg.pl 29 Powinniśmy być ludźmi odpowiedzialnymi. że wyrażone w sposób naiwny i nieskładny. że ludzie tacy często popadają w konflikty z najbliższym otoczeniem. ale stwierdzeniami niemającymi w utworze potwierdzenia. Elementy ukształtowania językowego . wręcz wrogo. zwróć uwagę na potrtet dziecka oraz kreacje innych bohaterów. że swoimi bliskimi. nie jest analizą. Do ludzi młodych odnoszą się podejrzliwie. Wiersz ten [„Urszula Kochanowska”] został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. potworami. Należy chronić to co jest dobre. Przemyślenia nie dość. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. kulturalne zachowanie. mowy. Nie przegra osoba pewna siebie. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. tzn. Musimy korzystać dobrodziejstw. Kolejny fragment zawierający stwierdzenia zbyt ogólne. prawość. Autorka tego wypracowania zapewne chciała analizować tekst literacki. Brak odwołania do analizowanego tekstu! Przykład: tego w wypracowaniu maturalnym być nie powinno Temat: Literacki obraz starości na podstawie fragmentu z „Granicy” Zofii Nałkowskiej. ale to. z rozumu. nieskorzy do przeprosin przez co atmosfera wokół nich nie jest najmilsza. porządek. Analizując Tren X Jana Kokchanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste.

dobrze dobranym cytatem itd. Najlepiej krótko scharakteryzuj tekst pod takim kątem. ale za ten fragment autor wypracowania nie otrzymał punktów za rozwinięcie. jak wymaga tego temat. W tym wstępie autor od razu porównuje ze sobą sytuacje liryczne i relacje między podmiotem a adresatem. „Tren XI” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana to utwory pochodzące z różnych epok. podając konkretne fakty. Już od pierwszych słów powinieneś dbać o to. Wstęp – od razu zbieraj punkty Podstawowym zadaniem wstępu jest wprowadzenie w problem poruszany w wypracowaniu. ale nie został pokazany ich związek z treściami.© klp. Takie ozdobniki są w przypadku wypracowania maturalnego całkowicie zbędne. jej wizytę w niebie i rozmowę z Bogiem. Przykład wstępu: od razu porównuj utwory Temat: Różne wizje zaświatów. skierowany do zmarłej córki. Analizując Tren XI Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Jak rozpocząć. ale powiązane ze sobą tematycznie. 3 punkty za rozwinięcie. Nie jest to błąd. Drugi przedstawia życie pośmiertne dziewczynki. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. żeby zbierać punkty za rozwinięcie: dlatego w pierwszych zdaniach staraj się odnieść do tematu. Zazwyczaj wstęp powinien także zrobić dobre „pierwsze wrażenie” jakimś wyszukanym zdaniem. jak zakończyć pracę? A. Za takie konkrety możesz już we wstępie dostać punkty.pl 30 wiersza zostały prawidłowo rozpoznane. . 4. które przekazuje utwór. Pierwszy z nich to monolog zrozpaczonego ojca.

który w swoich innych satyrach wielokrotnie krytykował wady Polaków. „Palinodia”. jedna z satyr Ignacego Krasickiego. Szuman.pl 31 Przykład wstępu: przedstaw postaci. motywy. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. który przez miłość przegrał swoje życie. która nigdy nie doświadczyła miłości. wprowadzający bohaterów. Wokulski – człowiek. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Dlaczego? . który nie ze swojej winy ją utracił. Co najmniej 4 punkty za rozwinięcie. poglądów i klasy społecznej. bawidamek Starski. Wstęp zawierający bardzo dużo konkretów. że Krasicki pozornie odwołuje swoje zarzuty wstęp ten otrzymałby 2 punkty za rozwinięcie tematu. B. związany z tematem. Prezesowa. Mimo to utwór ten dobrze wpisuje się w moralizatorsko-dydaktyczny ton biskupa warmińskiego. utwory z tematu Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. o których będzie mowa. Przykład wstępu: od razu interpretuj utwór Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. do której należą. osobistych historii. Za elementy analizy i interpretacji „Palinodii” – zauważenie ironii oraz tego. Zakończenie – sformułuj odpowiedni wniosek Pisząc wypracowanie maturalne powinieneś zwrócić szczególną uwagę na zakończenia. to utwór przewrotny – autor posługując się ironią pozornie odwołuje w nim stawiane wcześniej zarzuty i wyraża wolę zrezygnowania z pisemnego wyrażania krytyki.© klp. która zaprzepaściła szansę na szczęśliwą miłość. W przytoczonych fragmentach z „Lalki” na temat miłości wypowiadają się różne postaci: panna Izabela – arystokratka. Różniące się między sobą opinie bohaterów na temat miłości i małżeństwa zależą od ich charakteru.

Co podaje klucz: pełny wniosek: np. pełne. który nazywa się „Podsumowanie”. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. wręcz wykorzystaj sformułowania zawarte w temacie. niech Twoje zakończenie zawiera ich co najmniej pięć. Przedstawia miłość ograniczoną jedynie do korzyści materialnych (Starski) oraz pokazuje osobę. kulturowe. jakim było ukazanie społeczeństwa polskiego w stanie rozkładu. która nigdy nie doświadczywszy miłości. Podsumuj całą swoją interpretację – napisz. co dobrze wpisuje się w zamiar autora. Powieść Prusa miała ambicje ukazać całe społeczeństwo polskie i dlatego obraz miłości w utworze został ukazany z różnych perspektyw. Miłość ukazał Prus w „Lalce” w sposób bardzo pesymistyczny – nie ma w utworze miejsca na szczęśliwe uczucie. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. Za pełne podsumowanie możesz uzyskać 4 punkty. Przedstawione w przytoczonych fragmentach. za niepełne – 2. społeczne.© klp. marzyła o uczuciu idealnym (Izabela). a zanalizowane przeze mnie poglądy bohaterów „Lalki” przedstawiają różne obrazy miłości. za próbę podsumowania – 1.pl 32 Ponieważ każdy klucz odpowiedzi zawiera element. Zakończenie bardzo rozbudowane. Przykład zakończenia Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. Nie kończ całego wypracowania jednym zdaniem. które możesz otrzymać za całe rozwinięcie 4 za zakończenie to bardzo dużo! Co więc powinieneś zrobić. fizjologiczne itp. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach. Przeczytaj jeszcze raz temat i w zakończeniu udziel ostatecznej odpowiedzi na pytania tam zamieszczone. Autor w osobie Wokulskiego przedstawia psychikę człowieka zakochanego. które są nakładane na osoby zakochane (Zasławska). do czego doszedłeś. jego autor spełnił wszystkie warunki kwalifikujące do otrzymania 4 punktów: . W skali 25 punktów. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za zakończenie? Przede wszystkim przyłóż się do niego. pokazuje także ograniczenia kulturowe i społeczne.

Zgodnie z zasadą „utile – duci” przedstawia Polaków w krzywym zwierciadle. Co podaje klucz: pełne podsumowanie: np.pl 33 ● Podsumowanie całego wypracowania: w dwóch zdaniach pokazanie. rozrzutność i inne – dobrze wpisuje się w dydaktyczny charakter polskiej literatury klasycystycznej. oraz zinterpretowanie go we właściwym kontekście. Stosowane przez autora zabiegi mają za zadanie zwrócić uwagę czytelnika satyr na przedstawione tam treści. wymienienie konkretnych wad. aby zmienić jego światopogląd i sposób postępowania. Przywołanie odpowiedniego kontekstu: cel napisania powieści.© klp. że obrazy miłości w utworze są zróżnicowane. Zakończenie na 4 punkty. jak poszczególne postaci „Lalki” przedstawione we fragmentach widzą miłość. wyolbrzymia ich wady. jaki wyłania się z satyr Krasickiego. Odpowiedni kontekst – powołania się na dydaktyczny charakter klasycyzmu oświeceniowego oraz na zasadę „utile – duci” (uczyć – bawiąc). Autor zamieścił w nim: ● Podsumowanie wcześniejszych rozważań – pokazanie. wyjaśnienie metafory „społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle”. określony przez samego Prusa. dostrzeżenie dydaktycznego charakteru obrazu Polaków. Odwołanie się do tematu. Krytykując różne ich wady – pijaństwo. Zwrócenie uwagi na to. ● ● . jak i w innych swoich satyrach przedstawia bardzo negatywny obraz Polaków. że obraz Polaków jest ukazany głównie w negatywnym świetle. głupotę. nie dostrzegając zalet. demoralizację. ● ● Przykład zakończenia Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. Ignacy Krasicki zarówno w „Palinodii”.

. którym się posłużysz. Nie tylko treść. Odrabiając lekcje.© klp. co stanowi aż 24% całości! Zadbaj więc o to.. W porównaniu do innych krajów. np.pl 34 5. a niezwykle piękna. np. rządu lub przynależności. Język – pisz poprawną polszczyzną Język jest najważniejszym kryterium na poziomie podstawowym.. Praca niemal była skończona (poprawnie: Praca była niemal skończona) ● ● anakoluty – błędy polegające na zniekształcaniu budowy zdania tak. (poprawnie: W porównaniu z innymi krajami). mama poprosiła mnie do telefonu (poprawnie: Kiedy odrabiałem lekcje. która doświadczyła w swoim życiu niemało cierpień. ortografię i interpunkcję. żeby unikać błędów językowych. które były dla niej bardzo dotkliwe z powodu wrażliwości. powtarzanie w jednym zdaniu tych samych struktur składniowych.. styl. Punkty za te wszystkie kryteria stanowią 50% ogółu punktów na poziomie podstawowym. a 35% na poziomie rozszerzonym. np. Warto więc i tutaj zbierać punkty! A. Wysłałem ci list na adres. ale i forma się liczy Poza punktami za rozwinięcie tematu możesz otrzymać sporo punktów za ukształtowanie językowe Twojego wypracowania. Bohaterka opowiadania. mama poprosiła mnie do telefonu) nieprawidłowe łączenie wyrazów w ramach związku zgody. Czego musisz się wystrzegać? 1) Błędy składniowe: niepoprawny szyk wyrazów w zdaniu. ● ● ● ● . dziewczę poszła (poprawnie: dziewczę poszło). wylądować na ziemię (poprawnie: wylądować na ziemi). niewłaściwe użycie spójników i zaimków względnych. np. np. jego spójność. którą się odznaczała. że powoduje to niewłaściwy związek logiczny między jego członami. np. niewłaściwe użycie przyimków. aby Twoje wypracowanie było komunikatywne i poprawne. Była to osoba dobra. za pisanie bezbłędną polszczyzną możesz uzyskać aż 12 punktów. najczęstszym tego typu błędem jest niewłaściwe użycie imiesłowów.

© klp. ● ● Kompozycja Twojej pracy musi być podporządkowana temu. np. B. np. Treści. niezgodnie z ich znaczeniem. Pojawianie się kolejnych typów błędów spowoduje obniżenie oceny. Osobistość Cześnika była bardzo niezrównoważona (poprawnie: osobowość). jak i poj ego zdradzie. do czego chcesz dojść. otrzymasz na poziomie podstawowym 9 punktów. np. lecz schematyczna.. Kompozycja – zadbaj o spójność swojego wypracowania Oceniając Twoją kompozycję egzaminator będzie brał pod uwagę to. niepoprawne zapożyczenia.pl 35 ● niepoprawne skróty składniowe. snuć zamiary (poprawnie: snuć plany. 4) Błędy frazeologiczne – nieprawidłowe połączenia wyrazów w wyrażenia i zwroty. . za język nie dostaniesz nic. które chcesz przedstawić. czy potrafisz odpowiednio uporządkować zawarte w Twoim wypracowaniu treści. interpretacji) i zakończenia (podsumowania. Czwarta i piąta strofa ukazuje. (poprawnie: Była wierna mężowi zarówno przed jego zdradą. (poprawnie: ukazują) 3) Błędy leksykalne (słownictwo) – niepoprawne użycia wyrazów. O czym należy pamiętać? Twoje wypracowanie powinno mieć budowę trójdzielną – składać się ze wstępu (wprowadzenia do problemu).. Jeśli błędów będzie tak dużo. Była wierna mężowi zarówno przed. uporządkuj biorąc pod uwagę konkretne kryterium. rozwinięcia (przedstawienie Twoich tez. na rozszerzonym – 8. Zauważyłem na ulicy tą koleżankę (poprawnie: tę koleżankę). pisząc swoje wypracowanie. to na poziomie podstawowym otrzymasz 12 punktów. mieć perspektywy) Jeśli Twoje wypracowanie nie będzie zawierało żadnych błędów językowych i będziesz stosował urozmaiconą składnię. na rozszerzonym – 5. np. zebrania wniosków). Jeśli składnia będzie poprawna. a nie popełnisz innych błędów. że wypracowanie przestanie być komunikatywne (zrozumiałe dla czytającego). jak i po niej) 2) Błędy gramatyczne (fleksyjne) – błędy w odmianie różnych części mowy.

Jeden akapit powinien odpowiadać jednej większej myśli Twojego wypracowania. np. z drugiej strony.. tak więc. ● ● ● C.. Z kolei przejdę do. gdy w drugim zdaniu chcemy odnieść się do jakiegoś elementu poprzedniego. toteż. ale. Nie stylizuj swojej wypowiedzi na zbyt poważną i naukową.. Pokazałam. [ominięcie zaimka] Może oznaczać tchnienie. całe akapity) muszą być spójne – myśli przekazane za ich pomocą powinny być ze sobą powiązane logicznie oraz językowo. a nie chcemy się powtórzyć. to.... . Z jednej strony . ponieważ. bieg Twoich myśli. w gruncie rzeczy. powietrze.... a z drugiej strony .. duszę. w rzeczywistości.. Styl – jaki być powinien Co zrobić. ● ● proste – unikaj niepotrzebnych ozdobników... trzecie). elipsa . które uwydatniają organizację tekstu. np... w istocie... np. że .. jednak. przy pomocy różnych środków spajających. Zacznę od sprawy. sformułowania.© klp. wreszcie.. Przedstawiłem taki a taki punkt widzenia. mimo to. Na zakończenie . Po pierwsze (drugie. w pełni zrozumiały dla czytającego. kiedy to Bóg tchnie w nozdrza Adama. widocznie. żeby Twoje sformułowania były: jasne – żebyś wypowiadał się w sposób jak najbardziej komunikatywny. oddające logikę Twojego wywodu. chociaż. tymczasem. To oni są autorami poglądu. słownictwa pseudonaukowego. Unikaj zdań zbyt długich i skomplikowanych. aby w jego ciało wlać duszę.. Należą do nich: ● ● zaimki – stosujemy je. wyrazy spajające. gdzie mógłby pojawić się zaimek.. np.. za to. jak w biblijnej wizji stworzenia człowieka. Ostatni z żywiołów. Kolejny przykład.... Z kolei przejdę do zagadnienia.. Poszczególne elementy Twojego wypracowania (zdania. żeby uzyskać jak najwięcej punktów za styl? Zadbaj o to. Zanim przejdę do analizy konkretnych dzieł chciałbym zwrócić uwagę na to. natomiast. jest także wieloznaczny. I ostatni problem. że substancją świata są właśnie cztery żywioły..pominięcie pewnego słowa w miejscu... jeśli. że refleksja nad rolą czterech żywiołów pojawiała się już u starożytnych Greków.pl 36 ● Stosuj podział na akapity..

takie jak np. trudno udzielać jakichś rad. że należy korzystać z życia. Z jej treści wynika. . a są jedynie niepotrzebnymi dodatkami. ogólnie bardzo źle. Uważaj po prostu na błędy. Wokulski czynił starania. Czwarta i piąta [strofa] ukazuje straszną prawdę dotyczącą momentu śmierci. które nie wnoszą żadnej treści. Czas biegnie nieubłaganie i to co przeszło już nie powróci.” Każdy był kiedyś piękny i młody. „ Inny świat” jest to również świat innych wartości i praw „świat odwróconego dekalogu”. Drugim utworem jest pieśń „XXIII”. książka z dziedziny historii (lepiej: książka historyczna) jednolicie ukształtowane stylistycznie – nie mieszaj ze sobą różnych stylów. Problem X należy rozpatrzeć w sposób kompleksowy. Nic nie można zabrać ze sobą.(…). ● Przykłady: błędy stylistyczne z wypracowań uczniowskich Literacki obraz starości w przytoczonym fragmencie kojarzy mi się ponuro.pl 37 pseudowytwornego. np. Zapis – uważaj na ortografię i interpunkcję Jeśli chodzi o ortografię i interpunkcję. zajrzyj do słownika ortograficznego. przeprowadzać analizę (lepiej pisz: analizować). ● zwięzłe – unikaj sformułowań. Wokulski wkurzył się na pannę Izabelę. wszystko sprawdź dwa razy. Autor ukazuje iż to co miało miejsce w sowieckich łagrach było zupełnie przeciwne temu co działo w się poza nimi. D. żadnych rzeczy. żeby uzyskać rękę panny Izabeli. nieudanych metafor.© klp. „Czas ucieka jako woda. np. uważaj na wtręty ze słownictwa potocznego czy terminy pseudonaukowe. gdzie wszystko jest na odwrót niż w normalnym świecie.

zależnie od zakresu tematu. Do błędów drugiego stopnia należy łączna bądź rozdzielna pisownia „nie” oraz innych wyrazów. Jeśli wiesz. ● ● ● ● ● ● ● . że masz do dyspozycji słowniki.pl 38 Warto jeszcze wyjaśnić. podawaj cytaty. Podsumujmy – tych zasad trzymaj się zawsze ● ● Uważnie czytaj temat. pisownia rzeczowników zakończonych na -i. Jeśli praca będzie krótsza. Pamiętaj. że masz problemy z ortografią i interpunkcją. Zwracaj uwagę na błędy językowe i stylistyczne.© klp. 6. których potwierdzenia nie możesz w nim znaleźć. Napisz pracę odpowiednio długą. -ji i inne. ale także na jego formę. ó/u. Staraj się nie odbiegać od planu. Nie przytaczaj w pracy myśli. Zwróć uwagę nie tylko problemy poruszone w tekście literackim. dbając o kompozycję. Nie łudź się. znajdziesz tam wskazówki do interpretacji! Najważniejszy jest analizowany przez Ciebie tekst literacki. 250 słów). Błędy pierwszego stopnia to typowe błędy ortograficzne – złe zapisy h/ch. Sporządź plan pracy. Powinieneś odwołać się także do kontekstów. Po napisaniu całego wypracowania sprawdź je raz jeszcze i popraw błędy. szczególnie. to sprawdź! Bez sensu jest tracić punkty za zapis. na dwie strony (ok. czym są błędy ortograficzne pierwszego i drugiego stopnia – takie sformułowania znajdziesz w kluczu. rz/ż. -ii. to nie otrzymasz punktów za kompozycję. gdy temat to zakłada. że sam tekst wystarczy. Swoje tezy popieraj konkretnymi przykładami z tekstu. nieprawidłowe użycie małej i wielkiej litery.

pokazać. nazwę dla całości utworu. Może wskazywać na temat. choć większą wagę powinieneś przywiązywać do jak najdokładniejszego określenia podmiotu lirycznego. w zależności od tematu. Zawsze warto odnieść tytuł do całości utworu. fragmentu prozy bądź dramatu. na co powinieneś zwrócić uwagę analizując różne teksty. 2) Relacja między podmiotem a adresatem a) Kto do kogo mówi? Scharakteryzowanie osoby mówiącej w wierszu. zwrócenie uwagi na tytuł Spróbuj spojrzeć na wiersz jako na całość. Zwróć także uwagę na tytuł. Postaram się teraz pokazać Ci. zastanów się. Jak wpasować się w klucz? Interpretacja tekstu na poziomie podstawowym Do tej pory mówiliśmy raczej ogólnie o tym. wiele osób (podmiot . Pisząc wypracowanie maturalne staniesz przed zadaniem zinterpretowania wiersza. sformułuj wstępną hipotezę interpretacyjną. zawierać informację o adresacie bądź gatunku. Na co zwrócić szczególną uwagę? 1) Wstępne rozpoznanie całości. Nie da się wprawdzie stworzyć listy zawierającej zagadnienia. co powinieneś zawrzeć w swoim wypracowaniu. Jest on ważny. ale najprostsze elementy analizy są także ważne.© klp. jaki jest jego główny temat. jaką pełni w nim funkcję. które powinieneś poruszyć w każdym wypracowaniu – jego zawartość trzeba zawsze ustalać indywidualnie. Jak interpretować wiersz? Na poziomie podstawowym powinieneś wiersz przede wszystkim zinterpretować. ponieważ stanowi niejako „wizytówkę”. Może to być jedna osoba. 1. jej adresata oraz ich wzajemnych relacji jest przy interpretacji bardzo ważne. teraz przyszła pora na konkrety. Pewne zasady ogólne można jednak sformułować.pl 39 V.

to masz do czynienia z liryką bezpośrednią – wtedy warto te momenty ujawniania się podmiotu wskazać. jest to liryka pośrednia. Jeśli wiersz jest skierowany do konkretnego adresata. że Mickiewicz w „Stepach akermańskich” opisuje swoje przeżycia z podróży po Krymie. to masz do czynienia z liryką inwokacyjną. sprawdź jednak. 4) Jak mówi – ukształtowanie artystyczne wiersza a) Układ stroficzny i wersyfikacyjny . przeszłość? Te wszystkie informacje są bardzo ważne. Sprawdź. bądź jednak przy tym bardzo ostrożny! Nigdy nie pisz.pl 40 zbiorowy). Bywa. czy podmiot ujawnia się w wierszu – poszukaj czasowników w formie osobowej. zaimków osobowych.© klp. lub osoba wypowiadająca się w imieniu zbiorowości. w jakiej sytuacji wypowiada się podmiot liryczny. Adresat wiersza bywa często nieokreślony. że autor czyni podmiotem lirycznym jakąś konkretną osobę (np. b) W jakiej sytuacji? Określ. Jeśli tak. czas. Jeśli nie. Podmiot liryczny można utożsamiać z autorem wiersza. że Znając biografię Mickiewicza podmiot liryczny „Stepów akermańskich” możemy utożsamiać z autorem. Może da się określić miejsce. Interpretując wiersz kieruj się wskazówkami zawartymi w temacie. w którym mówi. Zwróć uwagę na najważniejsze zagadnienia zawarte w tekście. niestety trudno udzielać jakichkolwiek rad w tym zakresie. ale raczej. okoliczności? Może jego stan ducha. 3) Co mówi – obrazy pojawiające się w wierszu Jest to najważniejszy element interpretacji. Fortynbrasa z Trenu Fortynbrasa Zbigniewa Herberta) – masz wtedy do czynienia z liryką maski (roli). czy nie możesz czegoś o nim powiedzieć.

określenie budowy wiersza. warto napisać. jedna strofa jest krótsza od pozostałych albo ostatni wers strofy jest krótszy. historycznoliterackie. Pamiętaj! Elementy analizy (wskazanie podmiotu. o czym do tej pory mówiłeś.) muszą być zawsze związane z interpretacją – powinieneś umieć pokazać. tren. ile dany wers ma sylab czy ile strofa wersów.pl 41 Niekoniecznie ważne musi być. jak gatunek ten zrealizował autor. sonet czy oda. filozoficzne. . warto jednak zastanowić się nad sensem znalezionych w wierszu środków stylistycznych. ale sprawdź. zwróć uwagę na różne odniesienia. Powiąż je z całą interpretacją.© klp. podsumuj. 7) Końcowe uogólnienie Na koniec zbierz wszystko. c) Środki stylistyczne Mało istotne w przypadku matury na poziomie podstawowym. estetyczne i inne. Jak wpływa to na sens utworu? b) Gatunek literacki Gatunek literacki jest ważniejszy w przypadku wierszy z wcześniejszych epok – określa pewne normy tworzenia tekstu poetyckiego. które znajdziesz w utworze: kulturowe. Warto go podać. jak autor wiersza wykorzystuje specyficzną formę do pokazania pewnych treści. jeśli jest to np. Możesz także wyrazić swoją refleksję wartościującą. 6) Konteksty Jeśli ma to znaczenie dla tematu. czy nie ma czegoś szczególnego – np. nazwanie środków stylistycznych itd.

Cóż wstyd? . Oszukać to kunszt doskonały. Więc już łajać przestanę.] Do czegoś w polerownym tym wieku przywykła. lecz w grzeczne krotofile płodny œ Przystąp. rządów. Nie rozpustny.. Nie zdrajco.zuchwałe rzemiosło. [.Marność znikła. Oswoiłyście cnotę. . lecz dzielny umysłów badaczu. Co i w jaki sposób krytykuje Ignacy Krasicki w Palinodii? Obraz Polaków wyłaniający się z podanych fragmentów utworu skonfrontuj z ich wizerunkiem zawartym w innych znanych Ci satyrach tego poety. a co niegdyś dzika.© klp. Płci piękna. Na złe szczerość wychodzi. Pawle. lecz było wesoło. a podchlebiać wolę. już innej natury: Zgodziła się z wdziękami. Tyś mistrz w kunszcie. Co honor? Mistrz dziwaczny i tyran ponury. Bogdaj ów czas szczęśliwy nigdy był nie mijał. boś pochwały godny. ozdobny i sławny. Pietrze. prawda w oczy kole. Ciesz się. Nie szalbierzu. lecz sprawny.] Ciesz się. nie złodziej. (matura próbna 2004) Ignacy Krasicki Palinodia Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło... Dobrym kunsztem urosłeś. Już pieszczotom niesprzeczna i modzie przywyka.. zamożny. więc winne odbieraj pochwały. czyń krok pierwszy. Kiedy się król ze trzema stanami upijał! Nie byłoć. Świat poprawiać . bezpiecznie. Pietrze. prawda. ale z dobrej sławy korzystaczu.pl 42 Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Społeczeństwo polskie w krzywym zwierciadle. Przestańmy. [.

Płużne te bydlęta Orzą. marnotrawce. Chwalę.. [. Cóż czynić? Nieznajomych czy w dwójnasób sławić? Mówić? czyli umilknąć? Taić? czy objawić? Milczą. ... stosując po kolei etapy pracy zaprezentowane w rozdziale IV.. a ja pióro kruszę. ale miał karczochy. chwałę. Bierzcie. Nie miał.. Szacowna skromność zdobi wielkie dusze. niech będą jawni. Niechże sądzi potomność.. taiłem ganionych nazwiska. Niech się śmieją do woli.] Lecz nie dosyć przeprosić.. kto inny zbiera.pl 43 Wróćcie się. trwogę uspokoi I będziemy szczęśliwi. niech pogodne czoło Oznacza wnętrzną radość. Przeniósł pysznym ogrodem Francuzy i Włochy. lecz kraj przyozdobił: Pałac został. Kiedym ganił. Co spasłe głodem ojców. prawda.. [.© klp. Trunek troski goi. Niechaj pozna świat cały z daleka i z bliska. [. Nie chcecie? Zacny wstydzie! Osiadłeś na tych czołach przecie. Trunek serca orzeźwia. dobre wieki. Spróbujmy teraz dotrzeć do treści.] Stracił Tomasz majętność. Rumieniec?. Źle z skąpymi wszędzie. co wam należy.. Zgoła pięknie z nim było. Stąd hojne panięta.. na dowód wdzięczności Śmieją się z fundatorów swojej wspaniałości. nie dosyć odwołać.] Przecież się czasem zdadzą. Dobrej chwile dawce. które powinieneś zawrzeć w wypracowaniu. pszenicy. tapiser na meblach zarobił.

© klp. kiedy nie interesowano się ojczyzną. Kobiety nie mają wstydu i honoru. żyją z tego. a co inne. co w tych obrazach jest podobne. jakich środków używa autor. Polacy chcą. zdrada. przypomnijmy jednak: Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Twoim zadaniem jest interpretacja jednej z satyr Krasickiego – Palinodii. jak przeprowadzana jest krytyka. że chodzi mu o coś wprost przeciwnego – wcale Polaków nie chwali. Powinieneś odnieść się do tezy. rozpusta. czego ich ojcowie się dorobili. jakie wady Polaków przedstawia w swojej satyrze Krasicki? Jakie konkretne nazwy wad mógłbyś podać? Jakie postaci krytykuje? Przyjrzyjmy się po kolei: Na początku narrator deklaruje. że pisanie satyr jest czynnością bezsensowną. będzie tylko chwalił. trwonią swoje majątki. W społeczeństwie szerzy się demoralizacja – oszustwo. Nie troszczą się więc o swój kraj. Polacy są niegospodarni. jeszcze bardziej podkreśla ich wady.pl 44 1) Analiza tematu Ten temat był już analizowany wcześniej.wyjaśnić. Zrozumiałe jest. ● ● Polacy nie chcą być krytykowani – ponieważ „prawda w oczy kole”. złodziejstwo. ale pozornie usprawiedliwiając ich zachowanie. Musisz także zanalizować. Polacy nie mają poszanowania dla przodków. usprawiedliwiają swoje postępowanie. co to znaczy i podać na to argumenty. ● ● ● 2) Interpretacja Palinodii – obraz Polaków w utworze Zastanów się. aby powróciły czasy saskie. ● ● ● ● ● . Obraz społeczeństwa polskiego z Palinodii masz porównać z obrazem społeczeństwa z innych satyr Krasickiego – pokazać. a czas spędzano na pijatykach. że rezygnuje z krytyki. że obraz społeczeństwa polskiego jest obrazem „w krzywym zwierciadle” . Powinieneś odpowiedzieć na pytanie: co krytykuje Krasicki – ukazać obraz społeczeństwa polskiego.

kiedy narrator deklaruje odwołanie dotychczasowej krytyki. „Pawle”). Żona modna – marnotrawienie majątków. ale tak naprawdę chodzi o pewne postawy. który zdaje sobie sprawę z konieczności walki z wadami społecznymi. bohaterowie są stypizowani – jawnie krytyka skierowana jest do konkretnych osób. „Kiedy się król ze trzema stanami upijał!”). źle rozumiana szlachecka równość. zawiść. . nieuctwo.© klp. Pijaństwo – nadużywanie alkoholu. kiedy podaje zadeklarowane zalety. pytania retoryczne (np. prawda. dobry. zazdrość. wykrzyknienia (np. „Cóż wstyd?”. odchodzenie od religii. „Zacny wstydzie!”. a przedstawione postaci są jedynie ich reprezentantami. „Cóż honor?”). Adresat satyry Do króla – król oczytany. Drugi bohater dialogu w satyrze Pijaństwo – człowiek. ale miał karczochy”). a tak naprawdę wady Polaków. pszenicy. Jest to oczywiście pozorne. nieposzanowanie przodków. Podobnie czyni w dalszej części utworu. o których nie pisze Krasicki w Palinodii? Przypomnij sobie inne satyry: • Do króla – brak wykształcenia. „nie miał. ● ● Jakie mógłbyś jeszcze wymienić wady Polaków. 4) Odwołanie się do innych tekstów – jak to jest w innych satyrach? Zastanów się. 2. brak patriotyzmu i troski o kraj. a tak naprawdę je wzmacnia. dbający o kulturę. ● ● ● ● ● ● bezpośrednie zwroty do adresatów – imiona w wołaczu („Piotrze”. mądry.pl 45 3) Analiza Palinodii – jakich środków używa autor do krytyki? ironia – pojawia się już na początku utworu. ograniczenie światopoglądowe. • A może znalazłbyś w satyrach jakieś pozytywne wzorce osobowe? O nich też warto napisać: 1. komizm słowny (np. narrator w sposób przewrotny niby odwołuje zarzuty. Świat zepsuty – rozpad więzi rodzinnych. które z wad ukazane w Palinodii pojawiały się już w innych satyrach Krasickiego? ● Świat zepsuty – demoralizacja społeczeństwa. wymienionych z imienia.

wzywająca do ratowania ojczyzny. Gdzie i kiedy rozgrywa się scena? Kto bierze w niej udział? ... Jak interpretować tekst prozatorski? W przypadku prozy zazwyczaj będziesz miał do czynienia z fragmentem powieści do interpretacji...© klp. scharakteryzuj stosunek bohaterów do . Zobacz. wyjaśnij symbolikę .. do oświeceniowego dydaktyzmu (wytykanie innym wad jako cel do poprawy sytuacji społecznej). Poza tym zawsze powinieneś zwrócić uwagę na następujące zagadnienia: Fragment a całość utworu Pamiętaj – zawsze umieść przytoczony fragment w kontekście całości utworu.. 5) Konteksty Odwołaj się do poetyki klasycyzmu. do zasady „utile – duci” (uczyć – bawiąc). Gdzie rozgrywa się przedstawiona we fragmencie scena? Co ją poprzedza? Z czego wynikają wydarzenia w niej przedstawione? O tym napisać musisz koniecznie.. porównaj obraz .. Powinieneś także pokrótce scharakteryzować scenę. 2. zwróć uwagę na rozterki bohatera związane z . wyjaśnij. którą przedstawia fragment.. Po raz kolejny najwięcej wskazówek interpretacyjnych znajdziesz w samym temacie.. na czym polega kluczowy charakter sceny dla powieści. jakie są to przykładowe polecenia: • • • • • • określ źródło dramatyczności sceny..pl 46 3. Narrator Świata zepsutego – osoba zdająca sobie sprawę z konieczności przemian.

.© klp. jak zachowują się bohaterowie? Jakie ich cechy widać we fragmencie? Zwróć uwagę na dialogi. które pełnią ważną rolę w charakteryzowaniu bohaterów. odwrócił się ze wstrętemi poszedł w lewo. zwróć uwagę na przemyślenia Stanisława Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju i odnieś je do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w Lalce Bolesława Prusa.analizując fragment.) . Pamiętaj. Zastanów się. na swój nowo wykończony sklep. żeby opisując ich odnieść się do całości utworów – aby ich dobrze scharakteryzować powinieneś wiadomości na ich temat czerpać nie tylko z zacytowanego fragmentu.pl 47 Bohaterowie Często przy interpretacji prozy masz za zadanie scharakteryzować bohaterów. (. Nie ciągnęło go nic w żadną stronę. (matura próbna 2005) Bolesław Prus Lalka (fragmenty) Znalazłszy się na ulicy Wokulski stanął na chodniku. Jakim językiem wypowiadają się postaci? Jakich informacji na ich temat dostarczają ich wypowiedzi? Może znajdziesz jakieś elementy stylizacji? Narrator i narracja Choć jest to już element analizy. Czy narracja jest trzecioosobowa czy pierwszoosobowa? Co możemy powiedzieć o narratorze? Jak prowadzona jest narracja? Z perspektywy narratora wszechwiedzącego... jakby namyślając się.. a może jakiegoś bohatera? Jest to mowa niezależna czy pozornie zależna? Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: To chory kąt. przed którym już zatrzymywali się ludzie. zawsze warto określić choć w jednym zdaniu narratora. dokąd iść. . Dopiero gdy przypadkiem spojrzał w prawo.

Zdanie już miał wyrobione: Warszawa całym swoim ogromem ciąży i zsuwa się ku Wiśle. Zostały po nich spękane mury. sklepy. jak my dziś koralowe rafy albo kredę nazywamy skałami wyrobu pierwotniaków.© klp. „Sklep odstąpię. A cały pożytek z tego stosu cegieł i tysiąca innych stosów będzie. I gdzie oni są?.. jaki zrobisz ludziom.” (. Alboż mnie samego nie spotkał zawód?. dokąd chce.. I dopiero ktoś stojący na boku widzi.. – Postoją jakiś czas. że jeden z zagranicznych kapitalistów pytał go o zdanie w kwestii bulwarów nad Wisłą.. a potem będą walić się. że ci wszyscy ludzie i ich rodziny nic go w tej chwili nie interesują. „Cóż. i o tych tysiącach. Błyszczą przez mgnienie oka. Zdawało mu się. o tych setkach.. którzy dzięki jego tanim towarom mogli sobie poprawić nędzny byt – i – czuł.) Na Karowej odetchnął.. jak te oto ściany. które właśnie w tej chwili unosiły się nad miastem dążąc ku północy. który unosi smugi iskier wydmuchniętych przez lokomotywę podczas nocy?. a może zabawy i pieszczoty.) Stanął i patrzył... jak by to wyglądało?” – szepnął Wokulski i skręcił na ulicę Karową. i o tych kilkudziesięciu. powstałaby tam najpiękniejsza część miasta: gmachy. a wewnętrzna pustka straszliwą. I cóż ma z trudu swego człowiek?. którzy od pierwszego maja mieli dostać u niego zajęcie.. Chciał czymś się zająć i przypomniał sobie. że jest jedną z plew. Może nawet ten sam. aleje.. (.. – myślał. że przyszły geolog nazwie je skałą ludzkiego wyrobu.. Ludzie. które już odrzucił młyn wielkomiejskiego życia. dla których w ciągu roku miał stworzyć nowe źródła pracy. „Trzeba spojrzeć. mocniejszy od ich przewidywań i pragnień. bezpieczeństwo. zarośnięte zielskiem i odrapane.... którym już daje zajęcie.. i że powoli spływa sobie gdzieś na dół tym rynsztokiem zaciśniętym odwiecznymi murami.. nie zawiążę spółki i wyjadę za granicę” – myślał. i to nazywa się życiem. którzy je budowali z wielką pracą. jak skorupa po ślimaku dawnej epoki. „A zawód. Potem myślał o tych kilkunastu ludziach. majątek... – Każdy ptak w górze i każdy człowiek na ziemi wyobraża sobie. Dzień przedświąteczny i ładna pogoda wywabiły mnóstwo ludzi na bruk miejski.)” Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym.. bulwary?.pl 48 „Dziwna rzecz. „Szczególna rzecz – mówił. (. . którzy w tobie położyli nadzieję?” „Zawód?. jak mnie to wszystko mało obchodzi” – rzekł do siebie. Sznur powozów i pstrokaty falujący tłum między Kopernikiem i Zygmuntem wyglądał jak stado ptaków. że wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd. aby zgasnąć na całą wieczność. Gdyby brzegi rzeki obwarować bulwarami. że idzie tam. mieli także na celu zdrowie.

które niedawno podawał gościom. . ażeby karmić niedołęgów. drugi – linia od Garbarskiej do Topieli. Kiedy nareszcie dostał się do uniwersytetu – prześladowano go porcjami. Znikomość – jego dzieła gońcem. – To chory kąt. A żywot jego mgnieniem powiek. zegarów o jednej skazówce z porozbijanymi cyferblatami.. (. którzy trudnią się tylko łataniem starej odzieży. „ Nigdzie nie wejdziemy po tej leżącej drabinie – myślał. Gdziem ja to czytał. Szedł. gdzie?. ażeby ją spętać i zużyć w pustej walce – o nic.. że ten płat ziemi nadrzecznej. „Oto miniatura kraju – myślał – w którym wszystko dąży do spodlenia i wytępienia rasy. Uderzyło go podobieństwo do drabiny. przez brudne szyby zaglądał do mieszkań i nasycał się widokiem szaf bez drzwi. bo wszystko sprzysięgło się. a kilkanaście uliczek poprzecznych formują jakby szczeble.. Jedni giną z niedostatku. Kiedy dzieckiem będąc łaknął wiedzy – oddano go do sklepu z restauracją.) „Nic. przekupek. drudzy z rozpusty. okna łatane papierem albo zatkane łachmanem..© klp.” Potem w wielkich konturach przyszła mu na myśl jego własna historia. drzwi zabite gwoździami. krzeseł na trzech nogach. rzemieślników.” I rozważał pełen goryczy.. mizernych dzieci i kobiet niezwykle brudnych.. Tu nie poradzi jednostka z inicjatywą. których największą zaletą jest wczesna śmierć.” Zatrzymał się w połowie drogi i patrzył na ciągnącą się u jego stóp dzielnicę między Nowym Zjazdem i Tamką. które wszczął pod słońcem?. zasypany śmieciem z całego miasta. dziki kąt. lokale z okiennicami dniem i nocą zamkniętymi na sztaby. z dachami porosłymi mchem. nic!. gdzie widać było rudery zapadnięte niżej bruku. kanap z wydartym siedzeniem.. Praca odejmuje sobie od ust. naprzód i w tył powychylane ściany.. Kiedy zabijał się nocną pracą będąc subiektem – wszyscy szydzili z niego. zacząwszy od kuchcików.” – powtarzał tułając się po uliczkach. Szedł i cicho śmiał się na widok wyrobników wiecznie czekających na robotę. nie urodzi nic nad parterowe i jednopiętrowe domki barwy czekoladowej i jasnożółtej.pl 49 I z prac tych. skończywszy na upijającej się w sklepie inteligencji. których całym majątkiem jest kosz zeschłych ciastek – na widok obdartych mężczyzn. Mniejsza o to. ciemnozielonej i pomarańczowej. a ubóstwo nie mogące zdobyć się na sprzęty otacza się wiecznie głodnymi dziećmi. miłosierdzie hoduje bezczelnych próżniaków. której jeden bok stanowi ulica Dobra.

● 2) Interpretacja fragmentu – przemyślenia Wokulskiego Umiejscowienie sceny w całości powieści: jest to fragment rozdziału Medytacje. lecz gdy w tym kierunku szukał zajęcia. Dybowskich. prowadzona z perspektywy Wokulskiego – świat przedstawiony pokazany jest. We fragmencie powinieneś zwrócić uwagę na przemyślenia Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju – przedstawić je. że się sprzedał i żyje na łasce żony.© klp. „To taki piękny kawałek chleba w tak ciężkich czasach!” No i wrócił do handlu.. Tam mógł pracować. Czekanowskich.. z pracy Minclów. • • • • Narracja: 3-osobowa. I może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem. iż po kilku latach żona umarła zostawiając mu dość spory majątek. tam zdobył uznanie i przyjaźń Czerskich. zna za to myśli bohatera. Jest wzburzony i pełen rozgoryczenia. jakby był widziany oczyma Wokulskiego. Pochowawszy ją Wokulski odsunął się nieco od sklepu. Ogólna charakterystyka sceny: scena opisuje spacer Wokulskiego po Powiślu. Wokulski właśnie wyszedł ze sklepu po wizycie tam panny Izabeli i kokietowaniu jej przez Mraczewskiego. przedstawia przy tym liczne przemyślenia bohatera. 1) Analiza tematu Co możesz wyczytać z tematu: ● ● Powinieneś dokładnie przeanalizować zacytowany fragment Lalki. Nastrój Wokulskiego. a znowu zbliżył się do książek. gdyby znalazłszy się raz w teatrze nie zobaczył panny Izabeli. Treść przemyśleń Wokulskiego masz odnieść do innych opinii o społeczeństwie wyrażonych w całej powieści.pl 50 Odetchnął dopiero na Syberii. a wtedy zawołano. zakrzyczano go i odesłano do handlu. Wrócił do kraju prawie uczonym. zachowanie bohatera: • • . narrator nie jest wszechwiedzący. Traf zdarzył.

podyktowany doświadczeniami życiowymi. Jego obraz jest jednak subiektywny. Nie interesują go teraz interesy. żeby rzucić wszystko i wyjechać za granicę. Podsumowanie analizy fragmentu: Zwróć uwagę na zależność między nastrojem i losem bohatera a jego przemyśleniami. sklep („Dziwna rzecz. brak możliwości przebicia dla „jednostki z inicjatywą”. rozgoryczeniem bohatera. demoralizacja społeczeństwa („wszystko dąży do spodlenia”). Rozdrażnienie. zmęczenie. • • • • • • • • • • • • • • • 3) Odniesienie się do całości powieści – jaki obraz społeczeństwa się z niej wyłania? Po przeanalizowaniu sceny powinieneś pokrótce scharakteryzować warstwy społeczne przedstawione w Lalce: . brak postępu cywilizacyjnego (niemożliwość zrealizowania projektu bulwarów na zrujnowanym Powiślu) bierność społeczeństwa. nie ma żadnego planu spaceru. brak wartości wysiłków ludzkości w budowaniu lepszej przyszłości (odwołanie się do wiersza. Wokulski w swoich przemyśleniach przedstawia Powiśle jako miniaturę całego kraju. brak możliwości zmian (metafora „Nigdzie nie wejdziemy po tej drabinie”). Myśli nawet o tym. Refleksje Wokulskiego dotyczące sytuacji w kraju: negatywna diagnoza społeczeństwa („to chory kąt”).pl 51 • Wokulski jest oszołomiony. jak mnie to wszystko mało obchodzi”). Czuje wstręt do życia. których zatrudnia. Nie obchodzą go ludzie. brak wiary w postęp. Refleksje Wokulskiego dotyczące ludzkiego losu: fatalizm – człowiek nie wpływa sam na swój los („wszystkich razem pcha naprzód jakiś fatalny prąd”). które prowadzi („odwrócił się ze wstrętem [od sklepu] i poszedł w lewo”).. żeby zgasnąć na całą wieczność”). marność i kruchość ludzkiego życia („Błyszczą przez mgnienie oka. który przytacza Wokulski). wzburzony. brak działania.© klp. idzie zupełnie bez celu.

Jak interpretować dramat? Dramat jest najrzadziej interpretowanym rodzajem literackim. najrzadziej też pojawia się na maturze. brak możliwości zmiany sytuacji. obawa przed ryzykiem. jego prawdziwe motywacje i przemyślenia. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę? Bohaterowie – monologi i dialogi W dramacie z całego świata przedstawionego najwyraźniej scharakteryzowani są bohaterowie. egoizm (dbanie tylko o siebie). zamknięcie. 3. demoralizacja. pogarda dla innych. Z tą formą wypowiedzi literackiej trzeba jednak także się liczyć. jest to społeczeństwo podzielone na klasy. • • 4) Końcowe podsumowanie Społeczeństwo polskie w Lalce zostało ukazane w sposób negatywny. nierozwiązany problem asymilacji Żydów. można odnieść także o dramatu. W monologu możesz poznać myśli bohatera. Dialogi dostarczą Ci informacji związanych z interakcją bohatera z innymi postaciami dramatu. niechęć wobec tych. Nie ma większych szans na poprawę tej sytuacji. Pamiętaj też o didaskaliach – bywa. Osoby takie jak Wokulski to idealiści. Ich charakterystyka odbywa się na dwa sposoby: poprzez monolog (wypowiedź jednego bohatera do samego siebie) bądź dialog z innym bohaterem. jednostki chcące coś zmienić są bezradne. że są ważne. anachroniczność (brak otwarcia na zmiany). Większość wskazówek interpretacyjnych. pełne kontrastów. niezaradność i lenistwo. którym się powiodło. .© klp. którzy zostali przez Prusa ukazani „na tle społecznego rozkładu”. Mieszczaństwo – bierność. Lud – ogromna bieda. o których mówiłam już przy okazji omawiania poezji i prozy. bierna zgoda na zły los. życie ponad stan.pl 52 • Arystokracja i szlachta – utrata majątków.

© klp.pl 53 Gatunek Czasami możesz odnieść dramat do znanych Ci poetyk. i wasalem. na tej doczesnej mieliźnie. stać się musi. spada Na własną naszą głowę. (matura 2006) Wiliam Szekspir Makbet (fragmenty) AKT I. Lecz zwykle W podobnych razach tu już kaźń nas czeka. którą dajem. określ. gdyby ten czyn mógł być Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego Tylko tu. widoczne w tekście. Krwawa nauka. co się ma stać. komedia Moliera bądź Fredry lub dramat szekspirowski. . Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie Dalsze następstwa. SCENA VII MAKBET Jeśli to. Niechby przynajmniej stało się niezwłocznie. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Charakteryzując Makbeta na podstawie danych fragmentów dramatu Szekspira. to warto to zaznaczyć i zwrócić uwagę na cechy charakterystyczne dla tych typów dramatów. O przyszłe życie bym nie stał. Jeśli jest to tragedia antyczna. na czym polega tragizm postaci i porównaj go z tragizmem bohatera ze znanego Ci dramatu antycznego. Sprawiedliwość Zwraca podaną przez nas czarę jadu Do własnych naszych ust. Z podwójnych względów Należy mu się u mnie bezpieczeństwo: Jestem i krewnym jego.

Piorunującym głosem świadczyć będą Przeciw wyrodnym sprawcom jego śmierci. co więcej. by wiatr łzy osuszył. Że cnoty jego. Dunkan tak skromnie piastował Swą godność. I gospodarzem jego.© klp. powietrznych rumakach. Wchodzi Lady Makbet Cóż tam? LADY MAKBET Właśnie Wstał od wieczerzy. Wiać będzie w oczy każdemu okropny Obraz tej zbrodni. jako nowo narodzone Nagie niemowlę lub cherub siedzący Na niewidzialnych. jak anioły nieba. A potem. Po coś się oddalił? MAKBET Czy pytał o mnie? LADY MAKBET Ty mnie o to pytasz? . I litość.lecz jestem.pl 54 To samo zbyt już przeważnie potępia Taki postępek -. Spada po drugiej stronie. nie owszem Sam mu do piersi zbójczy nóż przykładać. to jest Ambicja. wyłącznie jeden tylko bodziec Podżega we mnie tę pokusę. Jeden. który winien Drzwi zamknąć jego zabójcy. która przeskakując siebie. tak był nieskalanie czysty W pełnieniu swego wielkiego urzędu.

Co cię niedawno jeszcze kołysała? Zasnęłaż potem i budziż się teraz. u którego „Nie śmiem” przeważa „chciałbym”. Masz skrupuły Mężnie w czyn przelać to. co sam uznajesz Ozdobą życia. i chcesz żyć zarazem W własnym uznaniu jak tchórz albo jako Ów kot. LADY MAKBET Byłaż pijaną nadzieja. czego pożądasz? Chciałbyś posiadać to.pl 55 MAKBET Nie postępujmy dalej na tej drodze: Dopiero co mnie obdarzył godnością I sam dopiero co sobie kupiłem Złotą u ludzi sławę. Na wszystkom gotów. trwożnie patrzeć na to. Żeby ospale.© klp. MAKBET Przestań. w przysłowiu gminnym. nie jest nim. sławę. którą Godziłoby się jak najdłużej w świeżym Utrzymać blasku. Kto więcej waży. LADY MAKBET I jakiż . nie zaś tak skwapliwie Odrzucać. Na co tak raźnie wtedy poglądała? Nie lepsze dajesz mi wyobrażenie I o miłości twojej. co jest godne męża. proszę.

Teraz się jedno i drugie nastręcza. MAKBET Gdybyśmy chybili? LADY MAKBET Chybić! Obwaruj jeno swoje męstwo. byłabym mu jednak Wyrwała była pierś z ust nadstawionych. A nie chybimy.pl 56 Zły duch ci kazał tę myśl mi nasunąć? Kiedyś ją powziął. Jak ty do tego. ten stróż mózgu. wtedy byłeś mężem: O ile byś był więcej tym. I roztrzaskała czaszkę.© klp. A ty się cofasz? Byłam karmicielką I wiem. jak to słodko kochać dziecię. O tyle więcej byłbyś nim. Gdy snem zwierzęcym ujęci. czym byłeś. przyrządzonym winem Dwóch pokojowców jego tak uraczę. Skoro Dunkan zaśnie (Co naturalnie po trudach dnia prędko Pewnie nastąpi). w parę A władz siedlisko zamieni w alembik. czegóż nie zdołamy Dokazać wtedy ze śpiącym Dunkanem? Czego nie złożyć na jego pijaną Służbę. Które się karmi. Jedno i drugie stworzyć byłbyś gotów. Które się do mnie tkliwie uśmiechały. na którą spadnie cała wina . gdybym była Zobowiązała się do tego czynu. Nie była Wtedy po temu pora ani miejsce. jak trupy Spoczywać będą. Że się ich pamięć.

] MAKBET Niech się więc stanie! Wszystkie moje siły Nagnę do tego okropnego czynu. Przeładowałem się okropnościami: Spoufalone z zgrozą zmysły moje Stępiały na wpływ wrażeń. Wychodzą [... Sejton powraca Co znaczyły te krzyki? SEJTON Panie. gdym drętwiał słysząc głos puszczyka. SCENA V […] MAKBET Dawno już smaku trwogi zapomniałem: Był czas. Aż do ostatniej głoski czasokresu. Jakby był żywy..] AKT V.© klp. Gdy przy słuchaniu powieści o strachach Włos mi się jeżył i prężył na głowie. królowa umarła! MAKBET Powinna była umrzeć nieco później. Idźmy i szydźmy z świata jasnym czołem: Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem. Czego się było tak spieszyć z tą wieścią? Ciągle to jutro. jutro i znów jutro Wije się w ciasnym kółku od dnia do dnia.pl 57 Naszego mordu? [. . czas ten prędko minął..

• • . Głośną. zwracając szczególną uwagę na tragizm postaci. Które głupocie naszej przyświecały W drodze do śmierci. chce. przytoczę ją dla przypomnienia: Twoim podstawowym zadaniem jest analiza fragmentów Makbeta Szekspira. Początkowe rozterki Makbeta (monolog): Makbet boi się. Przekład Józefa Paszkowskiego (William Szekspir.powieścią idioty. Eurydyka) z tragizmem Makbeta.© klp. plany zabicia króla. która ostatecznie przekonuje Makbeta do popełnienie zbrodni. ale może być to także Hajmon. Pomysł zamordowania wykluł się w głowie Lady. który swoją rolę Przez parę godzin wygrawszy na scenie W nicość przepada . Później następuje rozmowa z żoną.pl 58 A wszystkie wczora to były pochodnie. Makbet. a nic nie znaczącą. Króla Edypa) i porównać tragizm wybranej przez siebie postaci (np. W swojej analizie powinieneś skupić się na tytułowym bohaterze – scharakteryzować go. • • Ogólna charakterystyka sceny: początkowo Makbet wygłasza monolog. Zgaśnij. wątłe światło! Życie jest tylko przechodnim półcieniem. wrzaskliwą. ● ● ● Musisz odwołać się do jakiegoś dramatu antycznego (Antygony. 2) Analiza fragmentu I Usytuowanie sceny w całym dramacie: spiskowanie Makbeta i Lady przeciwko Dunkanowi. Antygodny. Edypa. Nędznym aktorem. Ossolineum 1967) 1) Analiza tematu Analiza tematu była już przeprowadzana wcześniej. żeby jak najszybciej dokonał się mordu na królu. w którym wyraża swoje wątpliwości moralne dotyczące zabicia króla.

obojętność wobec śmierci żony.pl 59 • Bohater ma wyrzuty sumienia – jako wasal i osoba goszcząca króla pod swym dachem powinien troszczyć się o jego bezpieczeństwo. Edyp nie jest w stanie uciec od własnego losu. sprowokowanie go do zbrodni. osamotnienie. jaką drogą chce pójść. to ona motywuje go do morderstwa. Koniec Makbeta: moralny upadek bohatera. Cel postępowania Lady: zagłuszenie wyrzutów sumienia w mężu. to tak się na pewno stanie. Rozmowa z żoną: Próba przekonania jej do rezygnacji ze zbrodni przy pomocy różnych argumentów (zwrócenie uwagi na swoją sytuację życiową oraz na zalety Dunkana). Próbując uciec przed przeznaczeniem bohater sam wpada w jego sidła. Upór. ale nie pozwala mu na to jego namiętność – ambicja. Usytuowanie sceny w całym dramacie: zamek Makbeta atakują wrogowie. . a służba donosi Makbetowi o śmierci Lady. nie wchodzić na złą drogę. że nie jest świadomy popełnienia złego czynu nie uchroni go przed karą. Makbet odróżnia dobro od zła. poczucie bezsensu życia. za które musi być mu wymierzona sprawiedliwość. W jego dramacie to człowiek decyduje o tym. 2. To. Makbet zdaje sobie sprawę z konsekwencji swojego czynu: zabicie króla będzie początkiem innych zbrodni.© klp. Kara ta dosięgnie także jego najbliższych – grzech Edypa położy się cieiem na historii całego rodu Labdakidów. • • • • ● ● ● • 3) Analiza fragmentu II 1. że zabije własnego ojca i ożeni się z matką. Makbet przyznaje się do swojej ambicji. Lady przekonuje męża: odwoływanie się do jego ambicji. Wniosek: Makbet staje przed wyborem: może odrzucić plan zabójstwa. 4) Porównanie Makbeta z Edypem z dramatu Sofoklesa Król Edyp Przyczyna tragizmu Edypa: nie wolny wybór. niewzruszoność i brak skrupułów u Lady Makbet. skoro wyrocznia przepowiedziała mu. Wniosek ogólny: Szekspir przedstawia swojego bohatera jako mogącego dokonać wyboru między dobrem a złem. zdaje sobie sprawę z niegodziwości swego czynu. strach. mężności. lecz fatum. nienawiść.

VI. jeśli jesteś uczniem oczytanym. o których możesz nawet nic nie wiedzieć.© klp. Bohater tragedii antycznej zaś jest igraszką fatum. lubisz literaturę. żadne jego działania nie są w stanie zmienić jego tragicznego losu. W tej sytuacji często jesteś zmuszony do analizy i interpretacji tekstu bez możliwości odwołania się do jakiejkolwiek wiedzy o autorze. musisz natomiast wykazać się wiedzą z zakresu historii idei. takie. kultury. bez żadnej pomocy poprawnie interpretować tekst literacki. Wypracowanie na poziomie rozszerzonym – trudniejsze zadanie Matura na poziomie rozszerzonym jest dla Ciebie. Tragizm bohatera szekspirowskiego polega na tym. to także może być wymagana ich analiza interpretacja z odniesieniem się do innych dziedzin sztuki lub pod nietypowym kątem. zawierające aluzje. Są to często teksty bogatsze w treści. interesujesz się innymi dziedzinami sztuki i jesteś w stanie samodzielnie. mniej jednoznaczne. nietuzinkowe. bohater antyczny jest tej możliwości pozbawiony. sztuki. W wypracowaniu maturalnym na tym trudniejszym poziomie pojawiają się często lektury spoza kanonu. .pl 60 5) Podsumowanie Bohater szekspirowski ma możliwość wyboru między dobrem a złem. Jeśli zaś pojawią się lektury z kanonu. zwracając także uwagę na jego formę – zabiegi językowe. w wyniku własnych wyborów pogrążą się w złu. które wykorzystał autor do pokazania pewnych sensów. Jak wpasować się w klucz? Analiza i interpretacja tekstu na poziomie rozszerzonym 1. że z własnej woli. nawiązania.

ale może po ten spokój przychodziłem właśnie w to miejsce. z uschłych wieńców. nic ich nie obchodzą ani ja. O elementach analizy. na które trzeba zwrócić uwagę. fragment prozy). Łączenie interpretacji z analizą poziomu organizacji tekstu W przypadku matury na poziomie rozszerzonym konieczne jest. jakie tylko u nas w jesieni bywa.wygładzało się. zastanawiając się nad jałowością podobnej wędrówki. Wzdłuż drogi. żebyś umiał dobrze zanalizować podany tekst (wiersz. Śpią. Perspektywy były mgliste. współgra z treściami. pochylonych zachodnim wiatrem drzew. Pochylałem się ku ziemi. była już mowa przy omawianiu wypracowania na poziomie rozszerzonym. co falowało. żeby analizę łączyć z interpretacją – pokaż. jak tworzywo literackie. ze wspaniałych. wygładzałem. rosły stare wiśniowe drzewa i wyglądały jak duże wiązki różowych i kremowych liści. Stałem sobie nad . jakim jest język.wiało wielkim spokojem. Jeden był tylko pożytek z takich odwiedzin: z niskich mogiłek. Wiedziałem. Wszystko. że to nie na długo. posługując się aparatem teoretycznoliterackim.© klp..pl 61 2. Jarosław Iwaszkiewicz Wiewiórka Dla Tereski Wczoraj byłem na cmentarzu. dramat. Pogodny poranek późnej jesieni usposabiał melancholijnie. ani moje wszystkie tak skomplikowane sprawy. ale jednocześnie wyprostowywałem się. co się we mnie ostatnio gotowało. ale niebo bezchmurne i niebieskie. . Nic ja im już nie pomogę. przedstaw wzajemne relacje między narratorem a światem przedstawionym. które chce przekazać autor tekstu. nic oni mnie nie pomogą. Nie mogą to być drobne przymiarki jak w przypadku matury na poziomie podstawowym – analiza tekstu będzie tutaj bardzo ważna. Pamiętaj o tym. jakimi porośnięty był cmentarz . co niepokoiło . którą przeszedłem. Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Analizując i interpretując utwór Jarosława Iwaszkiewicza Wiewiórka.moimi” grobami.

Ponieważ stałem nieruchomo. podkopała nowy pęk trawy.© klp. Cicho tu było całkowicie. Dzień był pogodny nad wszelki wyraz. Uczyniła to pyskiem. Gdy doprowadziła paczkę trawy do zwartego. chciałem. Siedziała teraz słupkiem przede mną z dużym pękiem trawy w zębach. Na tym kancie rosła obfita. które rozciągało się za cmentarzem. wychwyciła z ziemi cały jej duży pęk razem z korzeniami. sprzeciwy losowi i inne takie ciężkie do znoszenia namiętności. I mnie się chciało już wszystko zakończyć. Przechodząc szybkimi ruchami wzdłuż mogił wybrała takie miejsce. Z kartofliska. Zatęskniłem bardzo do takiego spokoju. Ludzie byli przy pracy. i zajęła się swoimi sprawami. Wiewiórka zatrzymała się przez chwilę. dochodziły dalekie odgłosy rozmów i chwilami trzepanie się koparki. oczyściła korzonki z piasku. a potem zszedłszy na dół skarpy szybko zaczęła grzebać w gliniastym sztychu i podkopywać się do korzeni trawy. Na szczycie sosny zniknęła na chwilkę i natychmiast pojawiła się znowu. obrywając pazurkami jesienne płatki sosnowej kory. otrzepała z ziemi (łapki naprzód). usłyszałem jakiś szelest. Sprężynowym ruchem łapek naprzód otrzepała trawę z ziemi. i nie mieszkając ani chwilki w te pędy zeszła z sosny pomiędzy mogiłki. stanęła słupka i spojrzała na mnie. takiej. zdecydowała. ale powszedni.pl 62 Naokoło było cicho. Wiewiórka zeszła z drzewa na ziemię. spłaszczając je na kształt miniaturowej beli siana. Tak to się powtarzało może z pięć razy. a potem pomknęła z powrotem na tę sosnę. Zapewne pracowała tak przez cały dzień. kiedy pochyliłem głowę przybitą jak gdyby tą ciszą. jakie widzimy czasami na ciężarówkach czy na wagonach kolejowych przy dostawach wojskowych. Z sosny. doprowadziła do żądanego kształtu (łapki w tył) i znowu pomknęła na sosnę. Tym ciszej wydawało się w sąsiedztwie. A potem gestem blaszanego robota uderzyła parę razy w obie strony paczki trawy. jakby mi chciała pokazać swoje dzieło. już bez pęku trawy. wszystko tu było zakończone. powąchała trawę. że to jest nieważne. Zwierzątko zainteresowało mnie i począłem się mu pilnie przypatrywać. która stała nad grobem. podobne do brunatnych płatków kwiatowych . W momencie kiedy cisza naciągnęła się jak nitka. gdzie naokoło jakiegoś pomnika powstał rowek wycięty sztychami łopaty. Dłużej nie miałem już cierpliwości stać. Kiedy dostatecznie podkopała korzenie trawy. Zadziwiało mnie zdecydowanie i dokładność bystrych ruchów jej małych łapek. Aby nie szastał się we mnie gniew. sprasowanego kształtu. sucha już w tej chwili trawa. Powtórzyła się ta sama scena: popatrzyła na mnie. . a potem zwróciła się do mnie. z której zlazła. Wszystkie jej ruchy były zadziwiająco precyzyjne i celowe. wściekłość. aby już wszystko się we mnie ostatecznie uspokoiło.zsuwała się wiewiórka. jeszcze chwileczkę postała. wyrwała go.

© klp.pl

63

Zrozumiałem łatwo cel tej czynności: wiewiórka wyściełała sobie dziuplę na sośnie. Tam miała zamieszkać na zimę, tam miała przeczekać te chwile, kiedy cmentarz i drzewa, i groby, i zeschłe kwiaty pokryje warstwa śniegu. Śledząc zwinne ruchy wiewiórki przerwałem na chwilę moje rozmyślania o śmierci. I po prawdzie powiedziawszy, już do nich nie powróciłem. Spostrzegłem w krajobrazie mnie otaczającym sprawy i rzeczy, które mnie zainteresowały. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego ta koparka kartofli tak często się zatrzymuje. Zacząłem myśleć o tym, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle. I nie mogłem sobie przypomnieć, czy to jest pole księżowskie - to za cmentarzem czy to jest to, co zostało po folksdojczu Berze, który uciekł z Niemcami. Pomyślałem z pewnego rodzaju czułością o gniazdku, które sobie słała wiewiórka. I gdy już wyszedłem za cmentarne wrota i znowu szedłem do domu, aleją różową od wiśniowych liści, wyobrażałem sobie, jak to ona wyjdzie z tej dziupli na wiosnę i niefrasobliwie rozpocznie swoje dzielne, beztroskie, bezcelowe życie - na cmentarzu. 1950 (Jarosław Iwaszkiewicz, Wiewiórka, w: Opowiadania wybrane, Czytelnik 1964)

1) Analiza tematu Co podpowiada temat?
● ●

Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja wskazanego tekstu. Masz zwrócić szczególną uwagę na relację między narratorem a światem przedstawionym.

2) Wstępne scharakteryzowanie utworu
1. 2. 3. 4.

Jest to opowiadanie pisane prozą poetycką. Narracja 3-osobowa, narrator-bohater pokazuje świat z własnej perspektywy. Nastrój utworu: elegijny, melancholijny. Sytuacja opisana: wizyta bohatera-narratora na cmentarzu, odwiedzanie grobów bliskich.

© klp.pl

64

3) Analiza relacji między narratorem a światem przedstawionym
1. ● ●

Narrator a otaczająca go przestrzeń cmentarza (I część utworu): sposób przedstawienia cmentarza: jest to tło, w którym ujawniają się emocje narratora; spokojny cmentarz jest skontrastowany z niepokojem narratora, który nie chce już dłużej żyć; cmentarz symbolizuje spokój i harmonię, zaś wnętrzem narratora targają namiętności, które chce uciszyć śmiercią;

2. ● ● ●

Narrator a wiewiórka (II część utworu) wiewiórka jako element dynamizujący przestrzeń; skupienie się narratora na prostych czynnościach wykonywanych przez zwierzę; wiewiórka jako uosobienie żywotności, a zarazem spokoju (przygotowuje sobie gniazdo na zimę, w którym zaśnie, podobnie jak zasypiają ludzie po śmierci); Przemiana bohatera: zauważenie świata poza cmentarzem, zwrócenie uwagi na ludzi, na ich troski i życie: „Zacząłem się zastanawiać, że to tak późno, a ludzie jeszcze kopią kartofle”. Wiewiórka jako prezent, symbol, dany narratorowi w trudnej chwili, pokazujące sens w codziennej krzątaninie.

4) Podsumowanie: przemiana bohatera

Pod wpływem spotkania z wiewiórką bohater odzyskuje sens życia, zwraca się ku innym ludziom.

3. Gdy masz przed sobą dwa teksty – analiza i interpretacja porównawcza
Na poziomie rozszerzonym często Twoim zadaniem będzie porównanie ze sobą dwóch tekstów. Przyjrzyj się liście tematów maturalnych na poziomie rozszerzonym, które wymagają analizy porównawczej. Zauważ, że często wskazują one na zasadę, łączącą oba teksty, np.:
● ● ● ● ●

Różne literackie wersje mitu o Narcyzie. Dwie lekcje łaciny. Ucztowanie jako motyw literacki. Stwórca i jego dzieło. Żywotność motywu non omnis moriar w literaturze polskiej

© klp.pl

65

Jest to uzasadnione – teksty do interpretacji porównawczej nie są przecież dobierane dowolnie, ale pod kątem jakiegoś kryterium – coś na pewno łączy dwa utwory, które masz interpretować. Tworząc analizę i interpretację porównawczą masz do wyboru dwa schematy kompozycyjne:
● ●

Analiza i interpretacja każdego utworu oddzielnie, a potem porównanie ich. Porównywanie jednocześnie obu utworów na tych samych poziomach struktury, np. podmiot liryczny, sytuacja liryczna, obrazy poetyckie, sposób przedstawienia danego motywu itp.

Przykład: co powinieneś zawrzeć w wypracowaniu Temat: Różne koncepcje miłości i różne sposoby mówienia o niej. Dokonaj analizy i interpretacji porównawczej Przypomnienia dawnej miłości Franciszka Karpińskiego oraz danego fragmentu IV części Dziadów Adama Mickiewicza. (matura próbna 2005) Przypomnienie dawnej miłości Pieśń pasterska Potok płynie doliną, Nad potokiem jawory, Tam ja z tobą, Justyno, Słodkie pędził wieczory. Noc się krótka zdawała, Żegnamy się z świtaniem, Miłość sen nam zabrała, Miłość żyje niespaniem. Gdy świat zorza pobieli, Każdy jawor znaczony Gdzieśmy z tobą siedzieli,

] Oto przy tym strumieniu. I ślady się zmazały! Las zarasta krzewiną! Potok. Oto przy tej jabłoni. drzewa zostały. Dusza z duszą gadała [.© klp. Usta nam się złączyły. nie szydził. BN 1997) Adam Mickiewicz Dziady – część IV .pl 66 Karbowany imiony Nikt nie widział. Poezje wybrane.. Ręka rękę ściskała. Wieleż razy w pragnieniu Wodę piłem z jej dłoni? Dziś. Niebo świadek jedyny! Jam się nieba nie wstydził. kiedy nas w swym gniewie Los rozdzielił opaczny. Justyno! (Franciszek Karpiński. Oczy w oczy patrzyły. Ciebie nie masz. Znaki nasze po drzewie Popsuł pasterz niebaczny. Miłość była bez winy..

. wywabiała wędką Srebrnopiórego karpia. I gwiazdy toną w błękit po nocnym obiegu. Z tych lasów przynosiłem kwiateczki. Pod tęż porę..]! Tam ona wyszła patrzeć na igraszkę dzieci.] (z żalem) . tum pożegnał!. ach! com uczuł w tobie! [.. którą widzę co dnia. Wszystko było jak dawniej . za nią! Jej pełne dotąd jeszcze wszystkie okolice: Tu po raz pierwszy boskie obaczyłem lice... Tenże bladawy księżyc i kroplista rosa. Tum poznał. Z tych zdrojów.. Russa czytaliśmy razem. Tutaj. Którą wtenczas widziałem.© klp. stojąc przy mnie... I tuman na kształt z lekka prószącego śniegu. Nie! to wietrzyk zżółkłe strząsał liścia. na wzgórku.] Byłem i w ogrodzie.. w jesieni..pl 67 GUSTAW Ileż znowu pamiątek [. przy wieczornym chłodzie.tylko jej nie było! Podchodzę ku altance. jagody. chęci.. odtąd dla niej tylko. W tychże miejscach toż samo uczucie paliło. pstrąga z kraśną cętką. Tu mnie pierwszej rozmowy uczciła wyrazem. To ona?. I taż sama nade mną świeci gwiazdka wschodnia. (płacze) [. jakiś szmer u wniścia. Odtąd wszystkich spraw moich. Altano! mego szczęścia kolebko i grobie. Też same cieniowane chmurami niebiosa. przez nią. myśli panią. Altankę jej pod tymi uwiązałem chłody. o niej.. Ach. A dziś!.

Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu. gdybym mógł choć przez sen pokazać się tobie. Przypięła jednę czarną wstążkę do sukienki!.... Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie.] Niech ją sumienia sztylety ranią! [. Może spojrzysz ukradkiem. gorszą niżeli!. Bóg osnuł przyszłe węzły. [. Postawą sobie bliscy... jakie obietnice? Miałemże od niej choć przez sen nadzieję? Nie! nie! sam urojone żywiłem mamidła....] O. toż samo niechcenie. Gdybyś na mojej pamiątkę męki Jeden przynajmniej dzionek chodziła w żałobie. Ten sam powab we wszystkim. A duszę gorszą masz..© klp.] Pójdę tylko spojrzeć na nią.. Równi. gniewny) Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli. . [...] Po co? czego chcę od niej? o zazdrości podła! I jakież są jej grzechy? Czyli mię słówkiem dwuznacznym podwiodła? Czy wabiącymi łowiła uśmiechy Albo kłamliwe układała lice? I gdzież są jej przysięgi.. i łezka boleści.. jednostajni wiekiem. (z żalem największym) a tyś je rozstrzygła! (mocniej. od których szaleję! [. choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem. Sam przyprawiłem jady.. Gdy nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła.pl 68 O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu..

moja luba.. wszystko. i rozkosze. ja zapomnę! [. Wszakże ją widzę. wszak tu. stój... on mię tak kochał! (z dziką ironią) Stój.] (przebija się) (Adam Mickiewicz. jesteś woli swojej panią.. tu stoi! Płacze nade mną.. jaka łezka szczera! (z żalem) Płacz... luba. żałosne pisklę!.. i świat.. Warszawa 1955) . Zostawię życie. wzdycham! czegoż wzdycham? ha! westchnąłem za nią. on się nic nie boi! Czego żałujesz.. jak dziecko szczęścia..© klp. o.. wrzasku niewieści! Będęż.. o nic. Dzieła. ani łzy nie proszę! [. on nic z sobą nie zabiera! Tak! wszystko! wszystko tobie zostawię.. Nie! nie mogę zapomnieć o niej i umarły. wszystko niebiosa wydarły... (z wściekłością) I twego!. co chcesz..] (pauza) Ach.pl 69 I pomyślisz westchnąwszy: ach. Lecz reszty dumy nie mogą odebrać Żywy.] (podnosi sztylet) (z żalem) Nie bój się. precz. Zapomnij!. umierając szlochał? Wszystko mi. twój Gustaw umiera! [. Żebrać litości nie będę umarły! (z determinacją) Rób. o nic przed nikim nie umiałem żebrać..

Środki poetyckie: • • podmiot mówiący – kochanej tęskniący za ukochaną adresat monologu lirycznego: ukochana. natura pełni ważną rolę jako oznaka miłości: zmienia się wraz ze zmianą sytuacji kochanków. • 2. Justyno!. sposoby wyrażania emocji: wykrzyknienia (np. bezpośredni zwrot do adresatki w pierwszej („Tam ja z tobą. regularnych rymach.. melodyjność. miłość nie tylko erotyczna. „Niebo świadek jedyny!”). regularnym sylabizmie (każdy wers składa się z 7 sylab). przeżywanie żalu po stracie ukochanej osoby. jak obaj autorzy mówią o miłości. 2) Analiza i interpretacja Przypomnienia dawnej miłości 1. jakich środków używają.”). zawarte w utworach. zwrotki środkowe to liryka pośrednia (opis krajobrazu i przeżyć podmiotu) – wtedy podmiot mówi o ukochanej w trzeciej osobie. Obraz miłości: • • • jest to miłość zmysłowa. liryka bezpośrednia występuje w pierwszej i ostatniej zwrotce (kompozycja klamrowa). Justyno”) i ostatniej zwrotce („Ciebie nie masz. gatunek: pieśń pasterska. przypomnijmy: Twoim zadaniem jest analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów – Przypomnienia dawnej miłości Karpińskiego i fragmentu IV części Dziadów Mickiewicza. miłość czuła. prosty język.pl 70 1) Analiza tematu Temat ten był już analizowany wcześniej. Swoją analizę powinieneś nakierować na to. erotyczna.] wodę piłem z jej dłoni?”) • • • • • .© klp. ale także duchowa „dusza z duszą gadała”.. stylizowany na pasterski. poetyka sentymentalizmu. powtórzeniach. pytania retoryczne („Wieleż razy [.. która wyraża się w: podziale na strofy.. ● ● ● W swojej interpretacji powinieneś przedstawić koncepcje miłości.

sposób wyrażenia: monolog bohatera oraz didaskalia. listek jako pamiątka. nic nie jest jej w stanie zniszczyć. prowadząca do samobójstwa. towarzyszą jej zmienne emocje (od uwielbienia do gniewu). wykorzystanie typowych motywów. miłość jest gwałtowna. nawet śmierć. liczne wykrzyknienia. co do tej pory zostało powiedziane. kontrasty. 5) Podsumowanie Zebranie wszystkiego. np. które informują o jego stanie psychicznym i działaniach.© klp. miłość nieszczęśliwa. obrazuje zmiany. . hiperbole. Środki poetyckie: • • romantyczna konwencja mówienia o miłości. nieregularna wersyfikacja i układ rymów. które są złączone przez Boga (należy do sfery sacrum). • • • 2.pl 71 3) Analiza i interpretacja fragmentu IV części Dziadów: 1. pełna żalu. zwrócenie uwagi na podobieństwa i różnice w obrazie miłości i sposobie jej przedstawienia. • • 4) Podobieństwa obrazu miłości w utworach: • • • miłość uczuciowa. miłości tej nie da wyplenić. natura odgrywa ważną rolę. jakie zachodzą między kochankami. tęsknoty za ukochaną. a potem porównać sposób obrazowania. Kompozycję pracy możesz ułożyć inaczej: najpierw porównać obraz miłości w obu utworach. miłość nieszczęśliwa. emocjonalna. gwiazdy. biorąc pod uwagę po kolei te same kryteria. Obraz miłości: • miłość opiera się na „jedności dusz”. księżyc. sposoby ukazania gwałtownych emocji: apostrofy do różnych adresatów. altana. jest ona zakorzeniona w człowieku.

Przykłady sprawdzonych wypracowań maturalnych z modelem rozwinięcia tematu. frazeologiczny. (matura próbna. Stąd wynika obowiązek oględnego zawierania małżeństw. Miłość bowiem (.. pomnaża ich dochody i zsyła im na wychowanie aniołka. Bardzo też możliwym. interpunkcyjny. że wielki świat jest wyższym światem. że dobry Bóg. widząc dwie dusze z pięknymi nazwiskami.) zjawia się . styczeń 2005) Bolesław Prus Lalka Fragment I Rozumiejąc. rzeczowy). że do tych wyżyn wzbić się można i stale na nich przebywać tylko za pomocą dwu skrzydeł: urodzenia i majątku... ortograficzny. Przykład: bardzo złe wypracowanie Temat: Czym dla bohaterów Lalki Bolesława Prusa są miłość i małżeństwo? Zanalizuj podane fragmenty utworu. które powinieneś traktować jako antyprzykłady oraz prac – wzorów. leksykalny.pl 72 VI. panna Izabela dowiedziała się powoli. Wypracowania na poziomie podstawowym Uwaga: błędy w tekście są podkreślone. na prawym marginesie zaznaczony jest typ błędu (składniowy. potem przyznaną liczbę punktów. Lewy margines zawiera punkty za rozwinięcie tematu – najpierw numer kryterium z klucza. na czym najlepiej znają się stare damy i sędziwi panowie. połączone węzłem sakramentu. odwołując się do swojej wiedzy o wskazanych w nich postaciach.. W wypracowaniach została zachowana oryginalna ortografia i interpunkcja.). Urodzenie zaś i majątek są przywiązane do pewnych wybranych familii (. Wszystko znaczy trafny dobór nazwisk i majątków. komentarzem i oceną Zadaniem tego rozdziału e-booka jest pokazanie Ci prac. dobrym ułożeniem i pięknością. 1. który w dalszym ciągu podtrzymuje sławę rodów swoimi cnotami.© klp.

wiara. że stała się ona jakimś mistycznym punktem.. Służba w sklepie kolonialnym. że dla tych czy innych powodów kochać go nie może. Przyczyniał się do tego jej chłodny temperament. o jakiej słyszano. jakie jest.). który na niej zrobił tak silne wrażenie. Przypatrywała mu się całymi godzinami. Zdawało mu się. a mąż z powagą asystować jej w świecie. że już kiedyś ją widział i że ją dobrze zna (. kto wie.. (. gdyby.. w półrzeczywistych marzeniach. że małżeństwo trzeba przyjąć takim.. ile pocałunków ogrzało ręce i nogi marmurowego bóstwa?. według zgodnej opinii wszystkich matron. i – każdy z nich za sprawą bóstwa ukazywał się w jego postaci.. (. ażeby żona umiała pięknie prezentować się w domu.. którzy kiedykolwiek zrobili na niej wrażenie..pl 73 dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza. rozumiejąc. (. pragnienia i nadzieje. Syberia..© klp. gdy wcale nie miał chęci – wszystko to były ścieżki .. miał piękne nazwisko i odpowiedni majątek..) Każdy z tych ludzi przez pewien czas zaprzątał tajemne myśli panny Izabeli. Po przejściu pewnego niesmaku pana Izabela zrozumiała. „I nie ma szczęścia w małżeństwach” – dodawała po cichu panna Izabela (.. (.).)...). Oto panna Izabela nigdy nie była zakochaną.) w swym boskim obliczu kolejno ukazywał jej wypiększone rysy tych ludzi.) może z galanteryjnego kupca zostałby na dobre uczonym przyrodnikiem.).. nieśmiertelny zstąpił ze swego piedestału i przyszedł do niej (. że kupiła piękną jego kopię i ustawiła w swoim gabinecie.) Jedna rzecz w wysokim stopniu ułatwiała jej wyjście za mąż dla stanowiska. bez którego życie nie miałoby stylu... pod tym wszakże warunkiem.. znalazłszy się raz w teatrze. w którym zbiegają się wszystkie jego wspomnienia. uniwersytet.. Tak było dawniej i było dobrze. myślała o nim i. każdemu poświęcała najcichsze westchnienia. a w końcu mimowolne pójście do teatru.)..) Zrobiła na nim szczególne wrażenie. ogniskiem.. Odtąd nawiedzał ją coraz częściej (. że małżeństwo obejdzie się bez poetycznych dodatków.. Czuł (. aby przyszły towarzysz – podobał się jej.. nareszcie miłość idealna.) A kiedy pewnej nocy zapłakana usnęła.. A (.. ożenienie się z wdową po Minclu.. Raz zobaczyła w pewnej galerii rzeźb posąg Apollina.. a nawet sensu.. Była już zdecydowana wyjść za mąż. Fragment II Wokulski (.. najdziwniejsza. nie zobaczył panny Izabeli. Dziś zapomniano o tym i jest źle (.

. w którym człowiekowi wydaje się.. najgorszej (.) mówił z miną znudzoną.). ażeby... że pierwsza miłość jest najgorsza – szepnął Wokulski. który wysadził drzwi i uratował mnie. wreszcie odezwał się Wokulski: – Powiedz mi: czy medycyna zna taki stan umysłu.. w którą lubi przebierać się instynkt utrwalenia gatunku. a cztery głupstwa. (. jedyny to ratunek na twoją chorobę.) Na kilka dni przed wyjazdem zaszedł do znajomego lekarza Szumana (. Przy ciągłej pracy umysłowej i dobrym odżywianiu mogą wytworzyć się w mózgu nowe komórki albo – skojarzyć się między sobą dawne.... kochać kobietę w sposób idealny.. ale zwykłą... można było radzić się serca... ...). (. To nie jest poetyczny związek dwu dusz.. (. przystępując do niego..) Niekiedy zdawało mu się..) Małżeństwo jest zbyt doniosłym aktem..... Żeń się. – powtórzył Wokulski. uderzając szpicrózgą w koniec buta: – (.).pl 74 i etapy.) Piąte już zrobiłeś: zakochałeś się.) Starski (.) – Czy myślisz – spytał Wokulski – że można.. Po pierwszej czeka cię sto innych.) – i ożeń się. Fragment III (.. – Dlaczegożeś ty się nie ożenił? – Bo mi narzeczona umarła – odpowiedział doktór pochyliwszy się na tył fotelu i patrząc w sufit.. – Zrób szóste – odpowiedział doktór (. (. com mógł: trułem się chloroformem. No i wówczas z rozmaitych departamentów mózgu i z rozmaitych dziedzin wiedzy tworzy się jedna całość. Przez pewien czas obaj milczeli. – Instynkt – gatunek – instynkt utrwalenia czegoś i – utrwalenie gatunku!. (. to jest ważny wypadek dla mnóstwa osób i interesów (..© klp. – Trzy wyrazy.. – Więc zrobiłem. a może nawet bardzo pospolitą panną na wydaniu. – Nieprawda. uczucia złączyły się jakby w jeden organizm? – Owszem.) Ale Bóg zesłał dobrego kolegę.. ale po setnej pierwszej – już nic. – Znawcy mówią. nie pożądając jej? – Naturalnie.. (. że jego rozproszone dotychczas wiadomości i.. którymi los prowadził go do zobaczenia panny Izabeli. Jest to jedna z masek..) Czterdzieści pięć lat – to epoka ostatniej miłości.. że w jego uczuciach tkwi jakaś omyłka i że panna Izabela nie jest żadnym środkiem jego duszy.

lecz składn. że jest to mierzwa..) (.. składn. się ciekawa. W całej powieści nie znajdujemy bowiem prawidłowej (pełnej) miłości. tu obecna. którego się nie kocha – odpowiedziała prezesowa patrząc w ziemię i bębniąc palcami po stole. nawet idealna miłość. (.) Wszyscy obłudnie gardzimy pieniędzmi.). wyszła za mąż wbrew skłonności i dziś jest błogosławieństwem całej okolicy.. dzięki czemu książka staje fraz. Prawdziwa miłość jest na drugim planie (co automatycznie skreśla styl. że składn.... Uważa ona. które utworzyły kobietę z delikatną cerą i białą ręką. Gdzież to wreszcie urodziła się miłość rycerzy i trubadurów? (. Dla niej partner nie musi być na pierwszym miejscu ukochanych wybrankiem. (Bolesław Prus. jednak przez całe życie nie byli szczęśliwi (. z której wyrasta wolność osobista.. – To gwałt zadany najświętszym uczuciom. nie jest ona odwzajemniona przez Izabelę. (. co prawda usiłowanie.. nauka.. składn. lecz każdy z nas wie.) Moi rodzice podobno pobrali się z czystej miłości. BN 1991) Wypracowanie: Miłość w „Lalce” Bolesława Prusa jest niemal całym motorem styl. kochana babciu – odparł Starski z westchnieniem – łatwo to mówić o swobodzie uczuć. napędowym sytuacji w tym utworze. składn.. że jako 2/1 szlachcianka jej partner powinien mieć godne pochodzenie i majątek.. Lalka. na pół smutnie. – Ach. sztuka. . Wokulski zmienia swoje życie i napędza akcję. Tymczasem moja czcigodna babka. (. które wydały mężczyznę mającego dosyć czasu na ubóstwianie kobiety.) Wypielęgnowały ją klasy majętne..pl 75 – Co innego małżeństwa polityczne. kiedy się ma dwadzieścia tysięcy rubli rocznie. 1/1 Panna Izabela jest osobą bardzo oschłą i nieczułą (lecz również pragnie kochać – lecz na swój sposób).. Lecz miłość jest odbierana różnie przez bohaterów. Jest składn.. dążenie do takiej miłości przez Wokulskiego.) uśmiechał się na pół drwiąco.© klp.) Starski (.. i – co składn. ważniejsze – różny jest punkt widzenia na miłość przez bohaterów.. To ona (miłość) sprawia. a co innego małżeństwo dla pieniędzy z człowiekiem. leksyk.

ort. Jest to szaleńcza miłość. Panna Izabela nie umie kochać. Nie jest to samouwielbienie. Pojęcie prawdziwej miłości jest inne. . by podpożądkować się wymaganiom panny Łęckiej.int styl. Otóż nie wystarcza. a dokładniej małżeństwo jest dla „mnóstwa osób i interesów”. Chciał kochać idealnie. rzecz. składn. składn. status i pieniądze sprawiają. 13 / 1 Starski natomiast uważa miłość. źle rozumie pojęcia małżeństwa. styl. leksyk. Dla Wokulskiego miłość do Izabeli była wszystkim. fraz. styl. składn. składn. fraz. rzecz... „Miłość bowiem zjawia się dopiero po sakramencie i najzupełniej wystarcza”. ort. 6/1 Pan Wokulski prezentuje inny rodzaj miłości. składn. Po uświadomieniu sobie zamiaru Izabeli (w pociągu. Dlatego właśnie taka osoba nie zazna nigdy szczęścia w małżeństwie. co automatycznie go skreślało. Robił wszystko.pl 76 „prawdziwą miłość”). ort. Pragnoł dać jej wszystko. Sądzi on.. styl. lecz ona pochodziła z wyższych sfer. że ludzie żenią się dla sprawy. Poprzez złe zrozumienie miłości.. fraz. nie pożądając lecz tylko kochać. lecz ona lekceważyła go. nam arystokratom ciężko będzie zrozumieć dlaczego oni tak robią (gdyż jest to „gwałt zadany najświętszym uczuciom”).. pieniędzy. To właśnie jej pieniądze blokują ją w prawdziwej miłości. styl. uważa on (ponieważ on ma pieniądze). Wokólski całkowicie odmienia swoje życie. Miłość jest dla niego porażką.. że inni ludzie patrzą tylko na swój status. Niezwykła próżność i samozachwyt. leksyk. lecz wprost przeciwnie. int.© klp. składn. składn. „nigdy nie była zakochaną”.. składn. Małżeństwo byłoby dla niego spełnieniem.. fraz.styl. gdy rozmawiała po francusku śmiejąc się z Wokulskiego) Wokulski przeżył ogromne rozczarowanie. Miłość była dla niego złączeniem uczuć w jeden organizm.. Niemal nic nie jest w stanie stanąć jej na przeszkodzie (oprócz samej Panny Łęckiej). że panna Izabela staje się zarozumiałą pedantyczką. ślepa bezgraniczna. poczucie wyższości nad innymi. ort. składn. składn. interesu.

i brnięcie w 19 / 1 przekonaniu o swojej słuszności.. Jest to podpożądkowanie wiary swojej wygodzie. Kazdy z bohaterów jest przekonany o swojej słuszności.: ● ● ● ● 3. Miłość nie znajduje spełnienia. styl.. 0-1 typowa młoda arystokratka. który kocha możnaby powiedzieć czysto. Takie pojęcie nie istnieje (w książce).: ● ● małżeństwo jako konwenans. 0-2 2.. styl. panny Łęckiej. jest Wokulski. Nie można powiedzieć. wskazanie co najmniej jednego argumentu podtrzymanie chwały rodu jako cel małżeństwa. że wstąpił w wyższe sfery. połączenie trafnie dobranych nazwisk i majątków jako istota małżeństwa. godne uczestniczenie w życiu towarzyskim jako główny obowiązek małżonków. styl. . rzecz. np. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Punktacja Fragment I 1. jej ślepota jest tak głęboka. dostrzeżenie przejawów marzenia o idealnej miłości. styl. Wyjątkiem . charakterystyka jej wyobrażeń o małżeństwie. skreślony poprzez swój status społeczny. Autor przedstawia bohaterów i różne rodzaje charakterów.: ● ● ● styl.© klp. oddzielenie miłości od małżeństwa (nie jest konieczna do jego zawarcia). składn. 0-1 np. składn.pl 77 W „Lalce” małżeństwo widziane jest przez pryzmat pieniędzy. Przedstawienie postaci panny Izabeli. składn. że wierzy że sam Bóg pomaga ort. np. oderwanie od rzeczywistości (efekt cieplarnianego wychowania). Mimo. W przypadku w pomnażaniu majątku dwóch dusz i zsyła im anioła by im w tym pomagał. lecz zostaje jego przeszłość jest jego przekleństwem. że w „Lalce” spotykamy wzór miłości czy małżeństwa. chłodny temperament (niezdolność do zakochania się).

: ● ● 0-1 0-1 lekarz. dostrzeżenie ironii narratora i jej interpretacja. np. broniący się przed cierpieniem ironią i pozornym cynizmem. charakterystyka sposobu przeżywania miłości przez Wokulskiego. przedstawienie postaci Szumana.: ● ● adoracja posągu Apollina. charakterystyka obrazu miłości w oczach Szumana. pół pozytywista. romantyczne źródła takiego pojmowania miłości.: . człowiek zgorzkniały.: • • • • • 7.© klp. miłość jako zjawisko niemal mistyczne.: ● ● miłość jako zjawisko biologiczne. 0-2 np. Fragment II 5. dostrzeżenie zdolności bohatera do racjonalnej oceny swego zauroczenia panną Izabelą. miłość jako sens życia.: 6. dojrzały mężczyzna o burzliwym życiorysie. idealizacja (niemal ubóstwienie) ukochanej kobiety. Przedstawienie postaci Wokulskiego. miłość jako efekt przeznaczenia. bohater poszukujący. 0-2 9. wskazanie co najmniej jednego argumentu miłość od pierwszego wejrzenia. naukowiec. wskazanie co najmniej jednego argumentu np.: ● ● ● 0-1 pół romantyk. o których głośno w świecie salonów. np. np. ● ● np. 0-1 4.pl 78 np. 8. powierzchowna fascynacja kolejnymi mężczyznami.

18. 15. Podsumowanie: ● pełny wniosek (np.pl 79 • • • miłość jako efekt procesów zachodzących w mózgu. np. nieszczęśliwa miłość do człowieka z niższej sfery. 11. dostrzeżenie. 0-1 0-1 10.). fizjologiczne itp. intensywność uczucia Wokulskiego jako konsekwencja jego wieku. interpretacja sposobu zachowania się prezesowej podczas rozmowy. interpretacja uśmiechu „na pół drwiąco. że dla prezesowej miłość jest najświętszym uczuciem. kulturowe. zdemoralizowany cynik. 0-1 0-1 0-1 0-4 16. (4) . charakterystyka obrazu małżeństwa i miłości w oczach Starskiego. 19. Przedstawienie postaci Starskiego. dostrzeżenie i interpretacja we właściwym kontekście tego. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. dostrzeżenie znaczenia nieszczęśliwej miłości w życiu Szumana. reprezentantka pokolenia romantycznego. miłość jako rozrywka ludzi bogatych. ● ● ● ● 14. 17. miłość i małżeństwo jako kulturowe maski instynktu zachowania gatunku.: ● ● ● 0-1 przedstawiciel arystokratycznej „złotej młodzieży”. małżeństwo jako interes. np. na pół smutnie”. interpretacja sposobu zachowania się bohaterów podczas rozmowy. przedstawienie postaci prezesowej. społeczne. Fragment III 12. pieniądze jako czynnik najważniejszy w życiu.© klp. łowca posagów. oddzielenie miłości i szczęścia (miłość nie gwarantuje go).: ● ● ● 0-1 0-1 szlachetna arystokratka. 0-1 np.: 13. dostrzeżenie sprzeniewierzenia się przez bohaterkę miłości.

. że Lalka ukazuje różne aspekty zjawiska miłości – psychologiczne. jest na granicy komunikatywności (1 punkt za język). społeczne.). Sposób przedstawienia tegoż dziecka w „Trenie X” i styl. pojawiają się też interpunkcyjne (zapis – 0 pkt. (2) (1) próba podsumowania (np. zebranie opinii bohaterów). Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. dostrzeżenie tego.). praca bardzo niespójna (za kompozycję 1 pkt. nieprzemyślane stwierdzenia ogólne (6 punktów za rozwinięcie).).© klp. pieśni żałobnych skomponowanych po śmierci dwu i pół letniej Urszulki ort. fizjologiczne itp. podaje nieskładne. Kochanowskiej. (matura próbna – styczeń 2005) Wypracowanie: Jan Kochanowski napisał treny ku pamięci swojej córeczki. kulturowe.). Praca zawiera ogromną ilość błędów językowych.pl 80 ● niepełny wniosek (np. Jest to seria fraz. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. Styl fatalny (1 pkt. ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz: Autor pracy praktycznie nie analizuje podanych fragmentów. Bardzo duża ilość błędów ortograficznych. 6/25 1/5 1/5 1/12 0/3 9/50 Przykład: średnie wypracowanie Temat: Różne wizje zaświatów.

styl. natomiast adresatem jest Urszulka. 5/1 Urszula po przybyciu do nieba czuje się wyobcowana. W utworze „Urszula Kochanowska” autor utorzsamia się z podmiotem lirycznym. Ciągle walor 2 podważone. Na końcu wersów znajdują się rymy parzyste. Podkreślają one uczucia autora. Ma osiemnaście wersów trzynastozgłoskowych. rzecz.. Wizja raju jaką przedstawił Leśmian jest inna od int. W utworze znajdują się również nacechowane epitety. Wątpi w istnienie Boga. Odpowiedzi na te pytania nie zostają szuka odpowiedzi gdzie znajduje się jego ukochana pociecha. Oprócz poszukiwań w chrześcijańskiej wizji nieba i czyśćca autor zaczyna jej szukać w innych zaświatach. Jego renesansowe poglądy zostają autor nie może zachować się obojętnie wobec śmierci córki. int. lecz tylko na końcu wersów.pl 81 „Urszuli Kochanowskiej” Bolesława Leśmiana jest nieco inny. Podmiot liryczny utożsamiany jest z samym autorem. leksyk. Przybyła w pustkowie. Jest to pogwałcenie wiary chrześcijańskiej. Załamuje się dotychczasowa wizja świata poety. Utwór ten zbudowany jest z dwunastu zwrotek po dwa wersy. Tren X jest stychiczny i sylabiczny. Wiersz ten został napisany w dwudziestoleciu międzywojennym. składn. możemy znaleźć w nim liczne rymy parzyste. Podmiot liryczny martwi się o Urszulkę.. Na mitologicznych wyspach. Autor zastanawia się nawet nad reinkarnacją. Liczne zdania pytające świadczą o dużym zaniepokojeniu poety. składn. Kochanowski prowadzi 1/1 6/1 6/1 2/1 jakby monolog do nieżyjącej już córki. walor 1 znalezione. Stanowi on pewną odpowiedź na pytania stawiane przez Kochanowskiego. Kochanowski nie 6/1 2/1 może zrozumieć dlaczego pełen miłości Bóg ukarał go tak bardzo. leksyk. . składn. fraz.© klp. Tęskni za nią. ponieważ styl. którym jest Urszula. „Tren X” został wydany w 1580 r. Stoicyzm nie ma prawa bytu. Prowadzi ona dialog z Bogiem. a więc o wiele później niż Tren X. ort. Każdy wers składa się z trzynastu zgłosek. czy przez Charona przez jeziora wiedziona. składn.

9/1 Oba te utwory nawiązują do jednego wydażenia – śmierci córki Kochanowskiego. Bóg jest personifikowany.5 roku. Tak samo myśli. wierzeń niepewność co do losów człowieka po śmierci zwątpienie w życie wieczne . Świadczy o styl. np. składn. by Urszula była szczęśliwa w jego świecie.© klp. Stworzył jej dom taki. Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu): Wstępne rozpoznanie 1. Niebo dla Urszulki staje się miejscem cierpienia. fraz. które już nigdzie nie mogą czuć się dobrze. np. Sa one przepełnione smutkiem i żalem. W niebie przedstawione jest jako przynajmniej młoda dziewczyna. jak w Czarnolesie. Człowiek czuje się w niebie niemal tak samo jak na ziemi. Urszula gdy zmarła miała 2. a więc nie jest 5/1 wszechwiedzący. smuci się z powodu rozłąki.pl 82 7/1 chrześcijańskiej. Nadawca i odbiorca wypowiedzi poetyckiej. ● ● ● ● 0-3 wykorzystanie toposu ubi sunt [gdzie są (dusze zmarłych)] znajomość różnych systemów. Sprzątając i przebywając w domu coraz bardziej pogrąża się w tęsknocie za rodzicami. W trenie X to sam Kochanowski opisuje swoje cierpienie. W efekcie śmierć staje się źródłem nieszczęścia fraz. Bóg nie jest wszechmogący. Nawet Bóg nie był w stanie temu zaradzić. 3/1 tym zaskakująca puenta. obu stron. lecz nie potrafił zaspokoić potrzeb psychicznych Urszulki. doskonały. Śmierć rozłączyła dwie osoby. Urszula odrzuca niemal miłość Boga. Nie do końca rozumie dziecko. Tren X. styl.. Stara się. ● ● Punktacja 0-2 monolog – wyznanie ojca adresowane do zmarłej córki monolog – opowieść dziewczynki o spotkaniu z Bogiem w niebie Przedstawienie wizji pośmiertnych losów Urszulki 2. przedstawiony osobowo. ort. natomiast u Leśmiana to Urszula styl. żyje i czuje.

Czarnolasem. ● ● ● ● 0-3 przedwcześnie zmarła dziewczynka małe.pl 83 3. Urszula Kochanowska. Tren X . życiem ziemskim istota nieszczęśliwa. Urszula Kochanowska. niewinne dziecko (aniołek mały) urocza. ● istota boska poddana personifikacji .© klp. np. np. obcym otoczeniu dziecko tęskniące za rodziną. miła osoba (wdzięczna) ukochana córka. Ojciec w Trenie X . do której tęskni opuszczony przez nią ojciec 0-3 5. Bóg w Urszuli Kochanowskiej. np. np. ● ● ● ● ● 0-3 antropomorfizacja nieba niebiosów pustkowie nie jest nagrodą dla małego człowieka pobyt w niebie namiastką życia humanizm autora wyrażający się zainteresowaniem człowiekiemi jego losem nawiązanie do powszechnych wyobrażeń nieba Przedstawienie portretu Urszulki 4. ● ● ● ● ● ● 0-4 podmiot liryczny wypowiadający się w formie monologu rodzic zbolały. przebywające w nowym. np. ● ● ● ● ● samotne dziecko. którą Bóg chce pocieszyć dziewczynka odczuwająca lęk przed Bogiem mała gospodyni pracowicie przygotowująca dom na przybycie rodziców Przedstawienie portretów innych bohaterów 6. rozpaczający po śmierci ukochanego dziecka człowiek ciekawy losów pośmiertnych chrześcijanin pytający o sens przedwczesnej śmierci dziecka filozof rozważający kwestie śmierci i życia pozagrobowego poeta mistrzowsko posługujący się gatunkiem trenu 0-3 7.

● ● 10. 12/25 3/5 3/5 3/12 2/3 2 25/50 . Sformułowanie wniosku pełnego. np.). 2 punkty za walor – ciekawe. Kompozycja w miarę spójna (3 pkt. np. ponieważ nie ukoił żalu człowieka tęskniącego za ziemskim życiem Pan litościwy i dobry 4 8.pl 84 ● ● ● ● ● Bóg o cechach ojcowskich. ● ● Tren X – formułuje pytania dotyczące życia po śmierci Urszula Kochanowska – konkretyzuje wizję nieba. powstałych pod wpływem Biblii portret Urszulki w wierszu Leśmiana kopią wizerunku utrwalonego w Trenach portret ojca i Boga-Ojca wpisuje się w tradycję kulturową 2 obydwa utwory łączy portret Urszulki przestrzeń zaświatów zgodna z tradycją. ale w sposób niewystarczający (połowa punktów za rozwinięcie). obdarzający dziecko troską stwórca.). odkrywcze obserwacje. np. odwołując się do powszechnych wyobrażeń. Podjęcie próby podsumowania.© klp.). ● Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walory Razem: Komentarz: W pracy temat jest rozwinięty poprawnie. potocznymi wyobrażeniami 1 obydwa utwory łączy portret Urszulki ● ● 9. czarodziej mający moc kreowania Bóg niedoskonały. w zapisie kilka błędów ortograficznych (2 pkt. liczne błędy językowe (3 pkt.). Sformułowanie wniosku częściowego. styl poprawny (3 pkt.

co odzwierciedlają zadawane przez niego pytania retoryczne.© klp. 1/ 1 6/ 1 2/ 1 2/ 1 Tren X. zwróć uwagę na portret dziecka oraz kreacje innych bohaterów. że Orszulka po śmierci po prostu przestała istnieć. czy z człowieka nie została przemieniona w słowika. Próbując znaleźć odpowiedź na pytanie o miejsce znajdowania się swojego dziecka podmiot sięga do różnych religii i systemów filozoficznych – zarówno Biblii. 6/ 1 styl. czy Orszulka nie stała się aniołem. Analizując Tren X Jana Kochanowskiego i wiersz Urszula Kochanowska Bolesława Leśmiana. Będzie to dobra okazja do zobaczenia. Temat: Różne wizje zaświatów. Każdy z wierszy przedstawia nieco inną wizję zaświatów i na inne aspekty życia pośmiertnego zwraca uwagę. jest monologiem cierpiącego ojca adresowanym do zmarłej córki. jak i filozofii starożytnej czy wierzeń mitologicznych. Wątpi on nawet w istnienie jakiegokolwiek życia pozagrobowego. łączy je jednak wspólna tematyka – pośmiertne losy córki Kochanowskiego. o czym świadczy fragment „gdziekolwiek jesteś / jeśliś jest” – dopuszcza możliwość. Zastanawia się. Wątpliwości podmiotu świadczą o jego zwątpieniu w możliwość poznania przez człowieka losów pośmiertnych. jak różnie i na różnym poziomie można ująć ten sam temat. ale lepsze i napisane przez innego ucznia. Podmiot nie ma pewności. gdzie znajduje się jego dziecko.pl 85 Przykład: dobre wypracowanie Za chwilę przytoczę wypracowanie na ten sam temat co poprzednie. Wypracowanie: „Tren X” Jana Kochanowskiego i „Urszula Kochanowska” Bolesława Leśmiana powstały w różnych epokach. . czy nie przebywa na Wyspach Szczęśliwych lub w 2/1 czyśćcu. jeden z najsłynniejszych trenów cyklu.

© klp.pl

86

6/ 1 6/ 1 6/ 1

Wątpliwości podmiotu wynikają z dramatu, jaki przeżył po śmierci córki. Nie umie on pogodzić się z jej stratą, nie rozumie sensu jej śmierci i bardzo boleje z powodu niemożności spotkania się z nią. Jest to jednocześnie filozof, szukający odpowiedzi na nurtujące go pytania o sens życia ziemskiego i ciekawy tego, co nastąpi po śmierci.

styl.

4/ 1 4/ 1 1/1 walor W „Trenie X” Urszulka została przedstawiona jako przedwcześnie zmarłe dziecko ukochane przez ojca, niewinne i urocze. Ze względu na jej dobre uczynki podmiot szuka jej jedynie w zaświatach będących dla zmarłych nagrodą, wątpi w to, czy „jakakolwiek zmazeczka” grzechu na niej została. Podobną Orszulkę znajdziemy w utworze Leśmiana, tym razem jednak możemy dowiedzieć się więcej o jej charakterze i uczuciach, ponieważ to ona jest podmiotem lirycznym wiersza. Dziewczynka w formie monologu opowiada 1/ 1 4/ 1 4/ 1 4/ 1 o swoim pośmiertnym spotkaniu z Bogiem w niebie. Leśmian przedstawia ją jako niewinne, zalęknione dziecko, czujące się w nowym miejscu niepewnie, obawiające się o swój los. W jej pierwszym spotkaniu z Bogiem widać lęk dziewczynki w stosunku do Stwórcy. Orszulka bardzo tęskni za domem rodzinnym i dlatego nieśmiało prosi Boga, aby nowe miejsce jej pobytu przypominało Czarnolas. Jest bardzo uradowana, gdy Bóg spełnia jej prośbę, wykazuje się gospodarnością w przygotowywaniu domu na tak bardzo wyczekiwane, zapowiedziane przez Boga przyjście rodziców. Doznaje jednak wielkiego rozczarowania, gdy okazuje się, że to „tylko” Bóg ją odwiedził. Jej miłość do rodziców okazuje się być o wiele większa niż przywiązanie do Boga, 7/ 1 Stwórca nie jest w stanie uszczęśliwić dziewczynki. Niebo przedstawione w utworze nie jest więc miejscem idealnym, miejscem 3/ 1 3/ 1 wiecznego szczęścia. Jest raczej namiastką ludzkiego życia, miejscem pozbawionym radości z powodu braku możliwości kontaktu z innymi ludźmi – to „niebiosów pustkowie”. Bóg, który takie niebo dla człowieka przygotował, nie jest w stanie zaspokoić jego pragnień. Przedstawiony został wprawdzie 7/ 2 jako dobroduszny, kochający ojciec, mogący wyczarować dla Orszulki co tylko styl. styl.

© klp.pl

87

zechce, nie jest jednak w stanie zastąpić jej miłości rodzicielskiej. „Tren X” formułuje pytania dotyczące życia po śmierci, a wiersz Leśmiana 8/ 4 przedstawia konkretną wizję zaświatów. Oba utwory łączy portret Urszulki, oba też podejmują tematykę relacji między osobami żyjącymi a tymi, które już przekroczyły granicę śmierci. Oba pokazują, że więzy międzyludzkie są silniejsze niż śmierć oraz że rzeczą bardzo trudną jest pogodzenie się z koniecznością odejścia najbliższych. Ocena pracy: Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Walor Razem: Komentarz: Praca dobra, w sposób wyczerpujący rozwinięty temat, kompozycja i styl poprawne, język bardzo dobry. 25/25 3/5 3/5 9/12 3/3 1 44/50 styl.

2. Wypracowania na poziomie rozszerzonym

Przykład: dobre wypracowanie Temat: O poznawaniu. Zanalizuj i zinterpretuj wiersz Wisławy Szymborskiej Mała dziewczynka ściąga obrus.

© klp.pl

88

Wisława Szymborska, Mała dziewczynka ściąga obrus Od ponad roku jest się na tym świecie, a na tym świecie nie wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę. Teraz w próbach są rzeczy, które same nie mogą się ruszać. Trzeba im w tym pomagać, przesuwać, popychać, brać z miejsca i przenosić. Nie każde tego chcą, na przykład szafa, kredens, nieustępliwe ściany, stół. Ale już obrus na upartym stole - jeżeli dobrze chwycony za brzegi objawia chęć do jazdy. A na obrusie szklanki, talerzyki, dzbanuszek z mlekiem, łyżeczki, miseczka aż trzęsą się z ochoty. Bardzo ciekawe, jaki ruch wybiorą, kiedy się już zachwieją na krawędzi: wędrówkę po suficie? lot dokoła lampy? skok na parapet okna, a stamtąd na drzewo? Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego. Niech sobie patrzy z nieba i wymachuje rękami.

Główna „bohaterka” wiersza to postać ciekawa świata. co ją otacza. miseczka”) czy pocieszne. popychać / brać z miejsca i przenosić”). jaką ma każdy dorosły – nie wie. elementy zastawy stołowej „trzęsą się z ochoty”. niejako wciela się w jej rolę. uparcie dążąca do 6/1 6/1 6/1 odkrywania wszystkiego. wyliczenia („przesuwać. Jest nieustępliwa i uparta w swoim pragnieniu poznania wszystkiego samodzielnie. Wypracowanie: Wiersz Wisławy Szymborskiej w sposób żartobliwy opowiada historię 1/2 dziewczynki. żeby sprawdzić. co stanie się z elementami zastawy stołowej. zdrobnienia („łyżeczki. Sam obraz Newtona. Świat widziany oczyma dziecka jest jeszcze nie do końca poznany i przez to bardzo ciekawy. jakie będzie mieć to skutki. Mogą dziać się w nim rzeczy nie do zaakceptowania w świecie dorosłych – obrus „objawia chęć do jazdy”. naiwne pytania. I będzie. która (jak zapowiada tytuł) ściąga obrus. takich jak proste zdania oznajmujące. W wierszu znajdziemy także wiele sformułowań stylizowanych na język dziecięcy.© klp. patrzącego z nieba i wymachującego rękami jest typowo dziecięcy. . 4/1 Mimo wczuwania się w rolę dziewczynki nadawca wypowiedzi poetyckiej styl. Głównym tematem utworu jest poznawanie – z przedstawionej scenki można wyciągnąć głębokie wnioski filozoficzne. Nie posiada wiedzy takiej. Zna jej emocje. styl. że istnieje przyciąganie ziemskie i sama chce sprawdzić. To. gdy pociągnie za obrus. motywacje i zamiary.pl 89 Ta próba dokonana być musi. dla niej już takie pewne nie jest. typowo dziecięce sformułowanie „pan Newton”. 2/ 1 6/1 3/1 3/1 3/1 Podmiot liryczny utożsamia się z małą dziewczynką. co dla świata dorosłych jest oczywiste. 3/ 1 nawiązuje zapewne do dziecięcych wyobrażeń Boga w chmurach.

Na 12 / 2 tym polu świat dorosłych ze swoją wiedzą naukową zdecydowanie przegrywa. To dzieci są tymi osobami. że powinniśmy czerpać od dzieci ich spontaniczność. „objawiać chęć”. spontanicznością i aktywizmem poznawczym. którą zmierzamy. Różnice między dwoma światami widać w ukształtowaniu 8/1 wypowiedzi poetyckiej. wszystko jest „zbadane / i wzięte pod kontrolę”. Podmiot jest reprezentantem świata dorosłych. Przesłanie utworu dobrze wpisuje się w tematykę innych wierszy Szymborskiej. bacznie obserwuje zachowanie dziewczynki i komentuje je. które rządzą niepodzielnie i niezmiennie (tak jak prawo grawitacji). 8/1 Jednoczesne wczuwanie się podmiotu w świat dziecka oraz dystans do zachowania dziewczynki sprawia. W wierszu znajdują się także fragmenty pisane stylem naukowym. „ta próba dokonana być musi” oraz elementy wiersza charakterystyczne dla sposobu wypowiadania się dorosłych („wzięte pod kontrolę”. styl. bardziej tajemniczy. posiada wiedzę naukową. „ta próba dokonana być musi”). otwartość i ciekawość świata. które wyliczają wykonywane przez nie czynności. „trzeba (. styl. Świadczą o tym przede 5/1 5/ 1 5/1 wszystkim bezosobowe formy czasowników: „jest się”. Przedstawienie sposobu poznawania rzeczywistości przez małą dziewczynkę uczy nas. W świecie dorosłych istnieją pewne prawa. że w wierszu Szymborskiej dochodzi do ciekawego zderzenia świata dziecka i dorosłych. które dzięki swojej spontaniczności są w stanie czerpać radość z odkrywania rzeczywistości. Aktywność dziecka pokazana jest przez nagromadzenie czasowników. W świecie tym można wykazać się o wiele większą ciekawością. . Poetka już nie raz 11 / 1 zadawała „naiwne pytania” o sens naszego życia.pl 90 dystansuje się od jej poglądów i zachowania. styl...© klp. Świat dziecka jest 7/1 mniej skostniały. które mają oddać logiczne uporządkowanie i stagnację świata dorosłych.) pomagać”. drogę. Ciekawość widać w zadawanych pytaniach. niezbadany. Utwór Szymborskiej można nazwać traktatem filozoficznym o poznawaniu.

Uwaga: jeśli zdający napisze. 2. Uzasadnienie. b. Wstępne rozpoznanie całości. Nadawca jednocześnie zachowuje dystans. Dostrzeżenie. tytuł zapowiada opis wydarzenia. d. wyrażenie „Pan Newton” – wystarczy wskazać jedno. żartobliwa (lekko stylizowana) opowiastka o zdarzeniu. 4. zna intencje.: wzięte pod kontrolę. że nadawca utożsamia się z dziewczynką (jakby wciela w jej rolę – liryka roli). że w wierszu występuje dziecięcy nadawca. myśli i pragnienia dziewczynki. mówi językiem dorosłego (np. dysponuje wiedzą naukową. zdrobnienia. c. a jako dowody poda odpowiednie kryteria. d. składnia wyliczeniowa. e. np. należy to uznać. b. e. b. np.© klp. objawiać chęć). 0-1 3. ożywia przedmioty. wypowiada się w formie bezosobowej. 0-1 0-4 0-4 0-2 . 5.: a. mówi językiem stylizowanym na dziecięcy. ma dziecięce wyobrażenie postaci Newtona (obraz). c. że jest nieuchronne. wiersz o urodzie poznawania rzeczywistości. Uzasadnienie.: a. obserwuje bawiącą się dziewczynkę. zwrot: Niech sobie patrzy. c.pl 91 Model odpowiedzi (rozwinięcie tematu) 1. emocje.: a. wskazanie elementów stylizacji: proste zdania. np. akceptuje postępowanie dziewczynki (wie.

Wskazanie wyróżników świata dziecka (przednaukowego modelu poznania). 11. jest nieświadoma istniejącej wiedzy (Pan Newton nie ma jeszcze nic do tego). Opis bohatera. np. Rozpoznanie typu liryki. Wykorzystanie kontekstów. z determinacją poznaje świat (śmiałość próby). c. np.). np. b. konteksty filozoficzne. logiczne uporządkowanie (wszystko zbadane i wzięte pod kontrolę) co najmniej jedno wskazanie. np. poznaje prawa oczywiste dla dorosłych. e. b. 9. Wskazanie wyróżników świata dorosłych (naukowego modelu poznania). np. b. np. wiersz refleksyjny. Wskazanie cech wersyfikacji.: świat dorosłych: stagnacja. aktywność – wyliczenie czynności (nagromadzenie czasowników). z pasją poznaje świat (w roli eksperymentatora). rozważanie o psychologicznych mechanizmach poznawania świata (o ciekawości jako impulsie do poznawania świata). 10. d..: a..: a. 7.pl 92 6.© klp. mała dziewczynka (Od ponad roku jest się. długość zwrotki dyktowana obrazem lub zamkniętą myślą (wiersz stroficzny). 8.: a. ciekawość – ciąg pytań.: poezji Wisławy Szymborskiej. 0-4 0-1 0-1 0-1 0-1 0-2 .

na 3 możliwe). Ocena pracy Rozwinięcie Kompozycja Styl Język Zapis Razem: Komentarz Praca dobra. Zabrakło jeszcze jednego kontekstu. kilka punktów autorka straciła przy analizie i interpretacji. temat opracowany w miarę wyczerpująco. np. dostrzeżenie. dostrzeżenie. Podsumowanie pełne.© klp. Powodzenia na maturze! . próba podsumowania. zakończenie mogłoby być pełniejsze. dostrzeżenie. że nie wiedza poprzedników. częściowe. Język poprawny (5 pkt. lecz dziecięca ciekawość. pojawiają się błędy stylistyczne (głównie powtórzenia – 2 pkt. że wiersz należy do liryki refleksyjnej – zawiera rozważania o poznawaniu świata. wynika z niej. że wiersz należy do liryki refleksyjnej: opowiedziana w wierszu prosta historyjka służy uogólnieniu – refleksji o poznawaniu świata.pl 93 12.). na 2 możliwe). 4 np. spontaniczność i determinacja gwarantują autentyczne i dające satysfakcję rozpoznawanie rzeczywistości. 21/26 1/2 2/3 5/8 2/2 31/40 (2) (1) np. Kompozycja nie zawsze spójna (1 pkt. że wiersz zawiera rozważania o poznawaniu świata.

© klp. Matura 2005. Warszawa 2003 (ze wszystkimi aneksami). Małgorzata Furgała. Małgorzata Burzyńska-Kupisz. Język polski. wyd. 2. Wydawnictwo Szkolne „Omega”. Język polski. Jak zdać maturę. Warszawa 2004. Małgorzata Grzebień. Podziękowania Bardzo dziękuję moim uczniom: Katarzynie Sobczak i Piotrowi Staszewskiemu za zgodę na wykorzystanie ich wypracowań maturalnych jako przykładów.pl 94 VII. Kraków 2004. VIII. Jacek Kozieł. Eremis. . część I i II. Anna Finkstejn. Bibliografia 1. Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego. Lucyna Grabowska. 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful