P. 1
Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

Biologia 1 - Sprawdziany dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym i rozszerzonym

|Views: 16,766|Likes:

More info:

Published by: Adrian Modrzyk on May 28, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/12/2015

pdf

text

original

B I O L O G I A 1

Sprawdziany
lic eum ogólnoksztace,
lic eum profilowane i tec hnikum
Ksztac enie w zakresie podstawowym i rozszerzonym
Wydawnic two j
Spis treci
1. Kartkówki
1.1. Wskazówki metodyczne
1.2. Propozycje kartkówek
Homeostaza
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Mechanizmy homeostazy
Wersja A
Wersja A bis
Budowa i funkcje ukadu krwiononego
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Budowa i funkcje serca
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Skadniki morfotyczne krwi i ich rola
Wersja A
Wersja A bis
Choroby ukadu krenia
Wersja A
Wersja A bis
Systemy obronne organizmu
Wersja A
Wersja A bis
Rodzaje odpornoci i ich charakterystyka
Wersja A
Wersja A bis
Przyczyny i skutki zaka
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Immunoprofilaktyka w chorobach
Wersja A
Wersja A bis
Przeszczepy tkanek
Wersja A
Wersja A bis
Budowa ukadu oddechowego
Wersja A
Wersja A bis
Istota oddychania komórkowego
Wersja A
Wersja A bis
Choroby ukadu oddechowego
Wersja A
Wersja A bis
Wspódziaanie ukadów oddechowego i krwiononego w
adaptacji do wysiku
Wersja A
Wersja A bis
Budowa ukadu pokarmowego
Wersja A
Wersja A bis
Skadniki pokarmowe
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Etapowo trawienia
Wersja A
Wersja A bis
troba
Wersja A
Wersja A bis
Normy zapotrzebowania energetycznego
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Klasyfikacja diet
Wersja A
Wersja A bis
Ukadanie jadospisów
Wersja A
Wersja A bis
Wersja B
Wersja B bis
Regulacja nerwowo-hormonalna procesu trawienia
Wersja A (zakres rozszerzony)
Wersja A bis (zakres rozszerzony)
Zaburzenia prawidowej wagi ciaa
Wersja A
Wersja A bis
Pasoyty przewodu pokarmowego
Wersja A
Wersja A bis
Budowa ukadu wydalniczego
Wersja A
Wersja A bis
Mechanizm powstawania moczu
Wersja A
Wersja A bis
Higiena ukadu wydalniczego
Wersja A
Wersja A bis
1.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi
2. Sprawdziany
2.1. Wskazówki metodyczne
2.2. Propozycje sprawdzianów
Homeostaza
Wersja A
Wersja A bis
Krenie i odporno
Wersja A
Wersja A bis
Oddychanie
Wersja A
Wersja A bis
Odywianie
Wersja A
Wersja A bis
Wydalanie
Wersja A
Wersja A bis
2.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi
Bibliografia
1. Kartkówki
1.1. Wskazówki metodyczne
Zestaw zawiera 10-15-minutowe kartkówki ulozone do kazdej z 30 lekcji zawartych w propozycji rozkladu
materialu nauczania do podrecznika Biologia 1 do programu nauczania dla ksztalcenia ogólnego w zakresie
podstawowym. Kazda z kartkówek opracowana zostala w minimum dwóch równoleglych wersjach (A i A bis
lub dodatkowo B i B bis), w których wyróznione zostaly poziomy wymagan. Zadania z poziomu
ponadpodstawowego, sprawdzajace wymagania rozszerzajace i dopelniajace, na ocene dobra i bardzo dobra,
oznaczono jedna gwiazdka (*). Zadania z tresci wykraczajacych poza Podstawe programowa w zakresie
podstawowym, a dotyczace analizy doswiadczen biologicznych, na ocene celujaca oznaczono dwoma
gwiazdkami (**). W przypadku tego typu zadan ocena celujaca moze byc wystawiona tylko wtedy, gdy uczen
bezblednie odpowie na wszystkie pozostale pytania.
Wykorzystane zostaly róznorodne typy zadan, zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi, jak i zamkniete: na
dobieranie, wielokrotnego wyboru lub typu prawda – falsz.
Zastosowane w poleceniach rózne czasowniki operacyjne sprawdzaja opanowanie wybranych wiadomosci
i umiejetnosci, w tym czytanie ze zrozumieniem tresci zadan, co powinno byc przydatne do przygotowywania
sie w przyszlosci do egzaminów maturalnych.
Znaczenie wybranych czasowników operacyjnych uzywanych w poleceniach jest nastepujace:
– „podaj nazwe”, „wymien” – podanie wylacznie nazwy, bez opisu;
– „wskaz”, „wybierz z”, „przyporzadkuj” – tylko te, które spelniaja warunki polecenia, lub „dobierz” parami
odpowiadajace sobie elementy;
– „okresl”, „podaj”, „przedstaw” – przedstaw (krótko, zwiezle) przebieg zjawiska, procesu z uwzglednieniem
terminologii biologicznej z ograniczeniem do wymaganego zakresu;
– „wyjasnij”, „udowodnij”, „uzasadnij”, „wykaz” – najczesciej za pomoca 1–2 argumentów, a wiec bardzo
zwiezle, zwiazki przyczynowo-skutkowe we wskazanym zakresie; wyjasnienie np. zjawiska bez opisu jego
przebiegu;
– „porównaj” – wskaz podobienstwa i (lub) róznice miedzy wskazanymi obiektami;
– „narysuj” – wykonaj rysunek (schemat lub jego fragment) wedlug podanych zasad;
– „ocen”, „ustosunkuj sie” – wydaj opinie, skonstruuj logiczna, spójna i samodzielna opinie na podstawie
podanych lub posiadanych informacji.
Niektóre z zadan odwoluja sie do analizy tekstu, tresci w formie tabeli, wykresów lub schematów
i wnioskowania na ich podstawie. W szczególnosci dotyczy to zadan z poziomu ponadpodstawowego,
wykorzystujacych przykladowe doswiadczenia do analizy ich wyników, formulowania hipotez i problemów
badawczych.
Kazde z zadan ma model odpowiedzi oraz zasady oceniania, które zostaly oparte na wzorcach formuly oceniania
w nowej maturze. System punktacji przygotowano w mysl zasady: 1 operacja (element odpowiedzi) = 1 pkt.
Nieliczne odstepstwa od tej reguly zastosowano w przypadkach zadan zamknietych na dobieranie lub
przyporzadkowanie, gdy zbyt duza liczba westraktorów zmuszalaby do przyznania wiekszej liczby punktów, niz
wynikaloby to z wagi zadania.
Aby w pelni wykorzystac proponowane modele odpowiedzi i punktacji, nalezy zastosowac kilka
uniwersalnych regul oceniania:
– zadania
otwarte, za których rozwiazanie mozna przyznac 1 pkt, wymagaja odpowiedzi w pelni poprawnej;
– maksymalna liczbe punktów mozna przyznac za odpowiedz, która jest wylacznie „na temat”, logiczna,
zwiezla, poprawna terminologicznie i jezykowo;
– ocenie podlegaja kolejne, liczac od pierwszego, elementy odpowiedzi (w przypadku, kiedy uczen poda ich
wiecej);
– podany model odpowiedzi uwzglednia jej zakres merytoryczny, a nie jest scislym wzorcem sformulowania;
– jezeli podane w odpowiedzi informacje (równiez dodatkowe, które nie wynikaja z polecenia w zadaniu)
swiadcza o zupelnym braku zrozumienia omawianego zagadnienia i zaprzeczaja udzielonej prawidlowej
odpowiedzi, za taka odpowiedz nie nalezy przyznawac punktów.
1.2. Propozycje kartkówek
HOMEOSTAZA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Wskaz poziomy organizacji zycia, których dotyczy homeostaza, zaznaczajac wlasciwa odpowiedz.
a) komórka
b) organizm
c) poziom molekularny
d) wszystkie wymienione
Zadanie 2 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan, wpisujac znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Wartoci rónych parametrów rodowiska wewntrznego organizmu nigdy nie zmieniaj si
w czasie.
b) Rozprenie mechanizmów homeostatycznych w organizmie moe spowodowa jego chorob,
a w skrajnych przypadkach mier.
c) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdziaaj zaburzeniom wywoanym zarówno przez
rodowisko zewntrzne, jak i rodowisko wewntrzne organizmu.
Zadanie 3 (2 pkt)
Wymien 4 parametry krwi u czlowieka podlegajace scislej kontroli.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Na podstawie analizy zaleznosci przedstawionych na ponizszym wykresie
napisz, czy dotyczy on organizmu zmienno- czy stalocieplnego. Ustal, czy
badany parametr podlega wewnetrznej kontroli tego organizmu,
i uzasadnij swoja odpowiedz.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
HOMEOSTAZA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Wskaz poziomy organizacji zycia, których dotyczy homeostaza, zaznaczajac wlasciwa odpowiedz.
a) narzd
b) komórka
c) poziom czsteczkowy
d) wszystkie wymienione
Zadanie 2 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan, wpisujac znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Zarówno dyfuzja, jak i dyfuzja wspomagana nie wymagaj nakadów energetycznych.
b) Jeeli przenikanie substancji przez bon komórkow odbywa si wbrew gradientowi
st, to jest to transport pasywny.
c) Woda przedostaje si przez ka bon póprzepuszczaln w obu kierunkach zgodnie
z prawami dyfuzji.
Zadanie 3 (2 pkt)
Wymien 4 parametry srodowiska zewnetrznego oddzialujace na organizm.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Na podstawie analizy zaleznosci przedstawionych na wykresie okresl,
czy dotyczy on organizmu zmienno- czy stalocieplnego. Ustal, czy
badany parametr podlega wewnetrznej kontroli tego organizmu,
i uzasadnij swoja odpowiedz.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
HOMEOSTAZA Wersja B
Zadanie 1 (1 pkt)
Wska ukady narzdów uczestniczcych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie czowieka,
zaznaczajc wciw odpowied.
a) nerwowy i hormonalny
b) krwionony i wydalniczy
c) prawidowe a oraz b
d) adne z wymienionych
Zadanie 2 (1 pkt)
Okrel skutek, jaki wywoa rozprenie mechanizmów homeostatycznych w organizmie czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (4 pkt)
Na poniszym schemacie dorysuj groty strzaek wskazujce kierunek przemieszczania si substancji
w przypadku A i B. Podaj nazwy obu rodzajów transportu.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Przedstaw wniosek wynikajcy z analizy wykresu przeprowadzonych obserwacji oraz podaj nazw
wielkoci oznaczonej liter A.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 5 (2 pkt)
Ptaki i ssaki nale do organizmów staocieplnych. Wska parametr bcy podstaw do wyrónienia tego
rodzaju organizmów. Podaj jeden argument uzasadniajcy to stwierdzenie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
HOMEOSTAZA Wersja B bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Wskaz uklady narzadów uczestniczacych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie czlowieka,
zaznaczajac wlasciwa odpowiedz.
a) krwionony i wydalniczy
b) nerwowy i hormonalny
c) adne z wymienionych
d) prawidowe a oraz b
Zadanie 2 (1 pkt)
Odpowiedz, czy zawsze skutki wywolane rozprezeniem mechanizmów homeostatycznych w organizmie
czlowieka sa odwracalne. Odpowiedz uzasadnij.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (4 pkt)
Na ponizszym schemacie dorysuj groty strzalek wskazujace kierunek przemieszczania sie substancji przez
blone komórkowa w przypadku A i B. Dla kazdego rodzaju transportu okresl jego wymagania
energetyczne.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Okresl, czy przedstawione na wykresie wahania kontrolowanego parametru (wielkosc A) beda jednakowe
u wszystkich organizmów. Odpowiedz uzasadnij jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 5 (2 pkt)
Ryby i pazy nale do organizmów zmiennocieplnych. Wskaz parametr bedacy podstawa do takiego ich
zaklasyfikowania. Podaj jeden argument uzasadniajacy to stwierdzenie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Do rodzaju sprzenia zwrotnego dobierz wszystkie przykady procesów, dla których jest ono
mechanizmem regulacyjnym.
I. sprzenie zwrotne dodatnie
II. sprzenie zwrotne ujemne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymów
b) regulacja produkcji ATP
c) rozmnaanie si bakterii
d) regulacja poziomu glukozy we krwi
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Jednym z zewntrznych czynników mogcych wpywa np. na liczebno osobników danego gatunku jest
dostpno poywienia na terenie wystpowania populacji.
Zaznacz (zakreskuj) na wykresie pole, w którym dla opisywanej populacji dostpno poywienia bya
najwiksza. Podaj, z jakim rodzajem sprzenia zwrotnego ma zwizek opisany przypadek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wyjanij, na czym polega podstawowa rónica midzy utrzymywaniem równowagi dynamicznej
w ekosystemie a homeostaz organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz, co jest: A – bodcem, B – receptorem,
C – efektorem.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Do rodzaju sprzenia zwrotnego dobierz wszystkie przykady procesów, dla których jest ono
mechanizmem regulacyjnym.
I. sprzenie zwrotne dodatnie
II. sprzenie zwrotne ujemne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) kontrola wytwarzanych w komórce
aminokwasów
b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewania
owoców
c) regulacja poziomu glukozy we krwi
d) regulacja produkcji ATP
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Jednym z zewntrznych czynników mogcych wpywa np. na liczebno osobników danego gatunku jest
obecno drapieników na terenie wystpowania populacji.
Zaznacz (zakreskuj) na poniszym wykresie pole, w którym wpyw drapieników na opisywan populacj
by najmniejszy. Podaj, z jakim rodzajem sprzenia zwrotnego ma zwizek opisany przypadek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wyjanij, na czym polega podobiestwo utrzymywania homeostazy organizmu do utrzymywania
równowagi dynamicznej w ekosystemie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz, co jest: A – bodcem, B – receptorem, C – efektorem.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE UKLADU KRWIONOSNEGO Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Schemat przedstawia przekrój poprzeczny tetnicy.
Wskaz strzalka i podpisz glówny element struktury tego naczynia krwionosnego, umozliwiajacy mu
spelnianie charakterystycznych dla niego funkcji. Uzasadnij krótko swój wybór.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Wybierz i zakresl prawidlowa odpowiedz.
Wielkosc sieci naczyn wlosowatych:
a) jest jednakowa we wszystkich narzadach danego organizmu;
b) zalezy glównie od aktywnosci organu w procesach przemiany materii;
c) jest duza np. w watrobie i mózgu, a mala np. w soczewce oka;
d) prawidlowe odpowiedzi b oraz c.
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij schemat obrazujacy krazenie nieutlenowanej krwi, wpisujac w wolne kratki wybrane
okreslenia z podanych ponizej: zyly plucne, tetnice plucne, aorta, zyly glówne, tetnice odchodzace od aorty,
lewy przedsionek serca, prawy przedsionek serca, lewa komora serca, prawa komora serca, drobniejsze zyly
krwiobiegu duzego.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Przedstaw specyficzna funkcje, jaka pelni wystepujacy w nerkach nietypowy uklad naczyn wlosowatych,
zwany siecia dziwna. Ustal, czy odgrywa ona role w procesie utrzymania homeostazy w organizmie
czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE UKLADU KRWIONOSNEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Schemat przedstawia budowy.
Wskaz strzalka i podpisz glówny element struktury tego naczynia krwionosnego, umozliwiajacy mu
spelnianie charakterystycznych dla niego funkcji. Uzasadnij krótko swój wybór.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Wybierz i zakresl prawidlowa odpowiedz.
Naczynia krwionone wosowate:
a) zbudowane s z jednej warstwy komórek ródbonka;
b) tworz sieci jednakowej wielkoci we wszystkich narzdach danego organizmu;
a) tworz sieci, których wielko zaley gównie od aktywnoci metabolicznej danego organu;
b) prawidowe odpowiedzi a oraz c.
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij schemat obrazujacy krazenie utlenowanej krwi, wpisujac w wolne kratki wybrane okreslenia
z podanych ponizej:y pucne, ttnice pucne, aorta, y gówne, ttnice odchodzce od aorty, lewy
przedsionek serca, prawy przedsionek serca, lewa komora serca, prawa komora serca, drobniejsze y
krwiobiegu duego.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Przedstaw specyficzna funkcje, jaka pelni wystepujacy w narzadach jamy brzusznej nietypowy uklad sieci
naczyn wlosowatych zwany ukladem wrotnym. Ustal, czy odgrywa on role w procesie utrzymania
homeostazy w organizmie czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Na poniszych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy wosowatych.
Ustal i zaznacz, który z nich (A, B czy C) przedstawia sie dziwn. Podaj jeden przykad jej
wystpowania.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Poniszy wykres przedstawia rednie wartoci cinienia krwi w rónych rodzajach naczy krwiononych
krwiobiegu duego.
Odczytaj warto najwyszego cinienia krwi w ttnicach. Wyjanij, dlaczego w tych naczyniach
krwiononych waha si ono w duym zakresie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu duego oraz okrel miejsce, w którym nastpuje w nim wymiana
gazowa.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Na poniszych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy wosowatych.
Ustal i zaznacz, który z nich (A, B czy C) przedstawia ukad wrotny. Podaj lokalizacj tego specyficznego
ukadu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Poniszy wykres przedstawia rednie wartoci cinienia krwi w rónych rodzajach naczy krwiononych
krwiobiegu duego.
Odczytaj warto najwyszego cinienia krwi w ttniczkach. Wyjanij, dlaczego w tych naczyniach
krwiononych nie jest ono stae, lecz waha si w pewnym zakresie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu maego oraz okrel miejsce, w którym nastpuje w nim wymiana
gazowa.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Rysunek przedstawia schemat budowy serca czowieka.
Podpisz wszystkie naczynia krwionone, które uchodz do jego lewej czci.
Podaj nazwy struktur uniemoliwiajcych cofanie si krwi w tej czci serca oraz ich dokadn
lokalizacj.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Przedstaw dwa podobiestwa w budowie minia sercowego i minia szkieletowego, porównujc
je ze sob.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Poniej przedstawiono dwa przykady elektrokardiogramów.
P – zaamek odpowiadajcy skurczowi przedsionków
QRS – zespó zaamków odpowiadajcych skurczowi komór
T – zaamek odpowiadajcy rozkurczowi komór
Ustal, który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracujcego prawidowo. Odpowied swoj
uzasadnij przy uyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Rysunek przedstawia schemat budowy serca czowieka.
Podpisz wszystkie naczynia krwionone, które uchodz do jego prawej czci.
Podaj nazwy struktur uniemoliwiajcych cofanie si krwi w tej czci serca oraz ich dokadn
lokalizacj.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Przedstaw dwie rónice w budowie oraz fizjologii minia sercowego i minia szkieletowego,
porównujc je ze sob.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Poniej przedstawiono dwa przykady elektrokardiogramów.
P – zaamek odpowiadajcy skurczowi przedsionków
QRS – zespó zaamków odpowiadajcych skurczowi komór
T – zaamek odpowiadajcy rozkurczowi komór
Ustal, który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracujcego nieprawidowo. Odpowied
swoj uzasadnij przy uyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Poniszy schemat przedstawia przekrój podny serca czowieka.
Zaznacz na nim strza wze zatokowy. Podaj funkcj tej struktury.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (1 pkt)
Poniej przedstawiono elektrokardiogram serca pracujcego prawidowo.
Obwied kókiem na tej krzywej zaamek odpowiadajcy skurczowi komór.
Zadanie 3 (1 pkt)
Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca.
Przedstaw genez powstania drugiego tonu serca.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Uzupenij schemat obrazujcy wpyw czynników zewntrznych na prac serca, wpisujc w wolne kratki
odpowiednie okrelenia wybrane z podanych poniej:
hamowanie akcji serca, nerwy wspóczulne, nerwy przywspóczulne, przyspieszanie akcji serca, orodek
zwalniajcy prac serca, orodek przyspieszajcy prac serca.
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Poniszy schemat przedstawia przekrój podny serca czowieka.
Zaznacz na nim strza pczek Hisa. Podaj funkcj tej struktury.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (1 pkt)
Poniej przedstawiono elektrokardiogram serca pracujcego prawidowo.
Obwied kókiem na tej krzywej zaamek odpowiadajcy skurczowi przedsionków.
Zadanie 3 (1 pkt)
Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca.
Przedstaw genez powstania pierwszego tonu serca.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Uzupenij schemat obrazujcy wpyw czynników zewntrznych na prac serca, wpisujc w wolne
kratki odpowiednie okrelenia wybrane z podanych poniej:
hamowanie akcji serca, nerwy wspóczulne, nerwy przywspóczulne, przyspieszanie akcji serca,
rodek zwalniajcy prac serca, orodek przyspieszajcy prac serca.
Rys I
SKADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakrel prawidow odpowied.
W osoczu krwi transportowane s:
a) glukoza, aminokwasy, kwasy tuszczowe i witaminy;
b) mocznik, kwas moczowy, jony nieorganiczne;
c) wszystkie zwizki i jony wymienione w punkcie a oraz b;
d) tylko elementy morfotyczne.
Zadanie 2 (4 pkt)
Przyporzdkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi. Podaj ich nazw.
a) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi. Ich liczba zaley od wieku,
ci, ale podlega równie wahaniom w zalenoci od stenia tlenu
w otoczeniu.
b) Nie s komórkami, lecz ich fragmentami, uczestnicz w wielu procesach
chronicych organizm przed wykrwawieniem.
c) Stanowi najbardziej rónorodn grup komórek krwi. Ich wspóln cech
jest uczestnictwo w reakcjach obronnych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Na przykadzie erytrocytów wyka zwizek budowy z funkcj penion przez ten rodzaj krwinek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Poniej przedstawiono niektóre wyniki badania morfologii krwi 20-letniej kobiety.
Hematokryt 30
Erytrocyty 3,2 mln/l
Leukocyty 8 tys./l
Trombocyty 350 tys./l
Ustal, czy wszystkie przedstawione powyej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej, czy te
od niej odbiegaj. Swoj odpowied krótko uzasadnij.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rys II
SKADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakrel prawidow odpowied.
W osoczu krwi transportowane s:
a) tylko elementy morfotyczne;
b) glukoza, aminokwasy, kwasy tuszczowe i witaminy, jony nieorganiczne, mocznik, kwas moczowy;
c) tlen i dwutlenek wgla;
d) wszystkie zwizki i jony wymienione w punkcie b oraz c.
Zadanie 2 (4 pkt)
Przyporzdkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi. Podaj ich nazw.
a) zapewne najbardziej rónorodn grup komórek krwi. Ich wspóln
cech jest uczestnictwo w reakcjach obronnych.
b) Nie s komórkami, lecz ich fragmentami, uczestnicz w wielu procesach
chronicych organizm przed wykrwawieniem.
c) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi. Ich liczba zaley od wieku,
ci, ale podlega równie wahaniom w zalenoci od stenia tlenu
w otoczeniu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Na przykadzie trombocytów wyka zwizek budowy z funkcj penion przez ten rodzaj elementów
morfotycznych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Poniej przedstawiono fragment wyników badania morfologii krwi 20-letniego mczyzny.
Hematokryt 45
Erytrocyty 4,5 mln/µl
Leukocyty 15 tys./µl
Trombocyty 350 tys./µl
Ustal, czy wszystkie przedstawione powyej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej,
czy te od niej odbiegaj. Swoj odpowied krótko uzasadnij.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Rys I
Rys II
CHOROBY UKADU KRENIA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne:
A – ttnicy zdrowej, B – ttnicy ze zogami substancji
uszczowych.
Przedstaw dwie konsekwencje tego rodzaju zmian
w organizmie czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (4 pkt)
Wykonano pomiary cinienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzajc je trzykrotnie w godzinnych
odstpach czasu). Wyniki przedstawiono w tabeli.
Osoba
Pomiar cinienia
A B C
1. 130/90 mm Hg 128/80 mm Hg 160/100 mm Hg
2. 135/90 mm Hg 130/90 mm Hg 165/100 mm Hg
3. 132/85 mm Hg 135/80 mm Hg 160/95 mm Hg
Okrel, z uzasadnieniem, która ze zbadanych osób jest zagroona chorob nadcinieniow. Podaj dwie
moliwe przyczyny tej choroby.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Poniej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia:
maa aktywno fizyczna, dieta bogata w wglowodany i tuszcze zwierzce, naduywanie alkoholu, palenie
papierosów.
Udowodnij, przy uyciu dwóch argumentów, e wyej opisany styl ycia przyczynia si do powstawania
wielu chorób ukadu krenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj si do stwierdzenia:
Cakowite wyleczenie bahych i z pozoru niezwizanych bezporednio z ukadem krenia chorób, np. ropni
wokó korzeni zba, jest bardzo wanym elementem profilaktyki chorób ukadu krenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
CHOROBY UKLADU KRAZENIA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne:
A – ttnicy zdrowej, B – ttnicy ze zogami
substancji tuszczowych.
Przedstaw dwa przyklady chorób, których
podlozem moga byc powyzsze zmiany.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (4 pkt)
Wykonano pomiary cinienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzajc je trzykrotnie w godzinnych
odstpach czasu). Wyniki przedstawiono w tabeli.
Osoba
Pomiar cisnienia
A B C
1. 130/90 mm Hg 160/100 mm Hg 128/80 mm Hg
2. 135/90 mm Hg 165/110 mm Hg 130/90 mm Hg
3. 132/85 mm Hg 160/95 mm Hg 135/80 mm Hg
Okresl, z uzasadnieniem, która ze zbadanych osób jest zagrozona choroba nadcisnieniowa. Podaj dwie
zasady profilaktyki tej choroby.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Poniej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia:
aktywny tryb ycia, dieta oparta na zrównowaonym bilansie energetycznym, rezygnacja z uywek: alkoholu,
papierosów.
Udowodnij, przy uzyciu dwóch argumentów, ze wyzej opisany styl zycia stanowi najlepsza profilaktyke
chorób ukladu krazenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj sie do stwierdzenia:
Takie choroby jak np. ropnie wokó korzeni zba, angina, grypa i inne infekcje dróg oddechowych nie
przyczyniaj si do powstawania chorób ukadu krenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakrel wciw odpowied.
Odpornoci organizmu nazywamy:
a) równowag pomidzy patogennoci ustroju a zdolnoci ukadu immunologicznego do jego niszczenia;
b) powstawanie swoistych biaek, niszczcych antygeny np. wirusów i bakterii;
c) zdolno organizmu do wywoania odpowiedzi na pojawiajcy si we krwi antygen;
d) stan, w którym komórki ukadu limfatycznego nie reaguj na antygeny.
Zadanie 2 (1 pkt)
Przedstaw jedn funkcj grasicy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwciaa.
Wska na nim strza fragment wicy si z antygenem.
Wyka rol przeciwcia w procesach odpornociowych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Poniszy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu, który dwukrotnie mia kontakt
z tym samym antygenem, np. wirusem wywoujcym wirusowe zapalenie wtroby (WZW) typu B.
Na podstawie analizy wykresu udowodnij, przy uyciu dwóch argumentów, nastpujce stwierdzenie:
Szczepienie przeciwko WZW typu B zabezpiecza organizm przed t chorob.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakresl wlasciwa odpowiedz.
Antygenem nazywamy:
a) biaka proste, które s zbudowane wycznie z reszt aminokwasowych;
b) biako odpornociowe powstajce w wyniku odpowiedzi humoralnej;
c) substancj, która po wnikniciu do organizmu i nawizaniu kontaktu z komórkami ukadu odpornociowego
wywouje odpowiedni jego reakcj;
d) prawidowe s odpowiedzi a oraz b.
Zadanie 2 (1 pkt)
Przedstaw role wezlów chlonnych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwciaa.
Wskaz na nim strzalka fragment wiazacy sie z makrofagiem lub
limfocytem. Podaj rodzaj komórek, które maja zdolnosc
wytwarzania przeciwcial.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Poniszy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu, który dwukrotnie mia kontakt z tym
samym antygenem, np. bakteri wywouj tec.
Na podstawie analizy wykresu udowodnij, przy uzyciu dwóch argumentów, nastepujace stwierdzenie:
Szczepionka przeciwko tcowi zabezpiecza organizm przed t chorob.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
RODZAJE ODPORNOCI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Podziel wszystkie podane poniej mechanizmy decydujce o odpowiedzi immunologicznej na te,
które nale do odpornoci nieswoistej (I), i te, które nale do odpornoci swoistej (II).
a) uczynnienie fagocytarnych wlasciwosci makrofagów
b) wydzielanie lez i innych wydzielin
c) namnazanie limfocytów T oraz B
d) obecnosc w plynach ciala substancji bakteriobójczych i niektórych enzymów
e) pojawianie sie goraczki oraz stanów zapalnych
f) synteza przeciwcial przez komórki plazmatyczne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Przedstaw rónic midzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern. Podaj dwa przykady
sposobów sztucznego nabycia odpornoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Na podstawie analizy zamieszczonego poniej tekstu przedstaw dwa argumenty potwierdzajce
pozytywn rol gorczki w procesach zdrowienia.
Rola goraczki w procesach odpornosciowych nie jest jeszcze dokladnie poznana. Istnieja dane, ze wzmaga ona
wrazliwosc na niektóre infekcje. Z pewnoscia zbyt wysoka goraczka trwajaca przez zbyt dlugi okres moze miec
grozne dla organizmu skutki. Jednakze w niektórych wypadkach moze byc ona bronia przeciwko pasozytom, np.
kretkom wywolujacym kile. Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne postepuja znacznie szybciej
w podwyzszonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzialan obronnych organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Z podanych poniej zda wybierz i zakrel to, które jest bdne. Popraw je tak, aby i ono zawierao
informacj prawdziw.
a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie moze pokonac barier mechanicznych, jakimi sa np. blony
sluzowe ukladu oddechowego.
b) Inwazyjnoscia nazywamy zdolnosc ukladu immunologicznego do niszczenia antygenów.
c) Warunkiem niezbednym do wytworzenia komórek pamieci immunologicznej jest przebycie choroby lub
zastosowanie szczepionki.
Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów, które wydzielaja substancje blokujaca i niszczaca antygeny.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
RODZAJE ODPORNOCI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Podziel wszystkie podane poniej mechanizmy decydujce o odpowiedzi immunologicznej na te,
które nale do odpornoci swoistej (I), i te, które nale do odpornoci nieswoistej (II).
a) synteza przeciwcial przez komórki plazmatyczne
b) wystapienie odpowiedzi immunologicznej typu humoralnego
c) wystepowanie barier ochronnych, np. blony sluzowe pluc
d) namnazanie limfocytów T oraz B
a) obecnosc w plynach ciala substancji bakteriobójczych
b) produkcja interferonów
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Przedstaw rónic midzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern. Podaj dwa przykady
sposobów naturalnego nabycia odpornoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Na podstawie analizy zamieszczonego poniej tekstu przedstaw dwa argumenty zaprzeczajce
pozytywnemu znaczeniu gorczki w procesach zdrowienia.
Rola goraczki w procesach odpornosciowych nie jest jeszcze dokladnie poznana. Istnieja dane, ze wzmaga ona
wrazliwosc na niektóre infekcje. Z pewnoscia zbyt wysoka goraczka trwajaca przez zbyt dlugi okres moze miec
grozne dla organizmu skutki. Jednakze w niektórych wypadkach moze byc ona bronia przeciwko pasozytom, np.
kretkom wywolujacym kile. Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne postepuja znacznie szybciej
w podwyzszonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzialan obronnych organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Z podanych poniej zda wybierz i zakrel to, które jest bdne. Popraw je tak, aby i ono zawierao
informacj prawdziw.
a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie moze pokonac barier mechanicznych, jakimi sa np. blony
sluzowe ukladu oddechowego.
b) Warunkiem niezbednym do wytworzenia komórek pamieci immunologicznej jest przebycie choroby lub
zastosowanie szczepionki.
c) Patogennoscia nazywamy zdolnosc drobnoustroju do wnikania i namnazania sie w organizmie.
d) Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów, które wydzielaja substancje blokujaca i niszczaca antygeny.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Z niej wymienionych przykadów chorób wybierz i podkrel wszystkie te, które wywoywane s przez
bakterie:
blonica, odra, rózyczka, dzuma, rzezaczka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina, tezec.
Zadanie 2 (1 pkt)
Pocz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zakaenia.
I. grypa
II. tezec
I. salmonelloza
a) zanieczyszczenie ran kurzem
b) droga pokarmowa przez zakazona zywnosc
c) droga kropelkowa
d) kontakt seksualny
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Rysunki przedstawiaja cykle rozwojowe dwóch róznych fagów.
Podaj, który z nich (A czy B) jest agodny. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj definicj pasteryzacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojami
chorobotwórczymi.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Z niej wymienionych przykadów chorób wybierz i podkrel wszystkie te, które wywoywane s przez
wirusy:
onica, odra, róyczka, duma, rzeczka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina, tec.
Zadanie 2 (1 pkt)
Pocz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zakaenia.
I. borelioza
II. kia
I. salmonelloza
a) droga kropelkowa
b) droga pokarmowa przez zakaonywno
c) kontakt seksualny
d) ukszenie przez zaraonego kleszcza
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Rysunki przedstawiaj cykle rozwojowe dwóch rónych fagów.
Podaj, który z nich (A czy B) jest zjadliwy. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj definicj sterylizacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojami
chorobotwórczymi.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKAZEN Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Z nizej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkresl wszystkie te, które sa
charakterystyczne dla wirusów.
a) nie maj budowy komórkowej
b) zazwyczaj s pojedynczymi, samodzielnymi komórkami
c) posiadaj w cytoplazmie kolist ni DNA
d) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydem
e) nie maj wasnych enzymów umoliwiajcych odczytywanie informacji genetycznej i rozmnaanie
f) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chronicej przed wysychaniem
g) namnaaj si, kopiujc swoje czstki dziki wprowadzeniu wasnego kwasu nukleinowego do DNA
komórek gospodarza
Zadanie 2 (4 pkt)
Schemat przedstawia dwa sposoby zakaenia si drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Podaj po 1 przykladzie choroby przenoszacej sie droga A i droga B. Zaproponuj sposoby obrony przed
zakazeniem (profilaktyke) w obu przypadkach.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (1 pkt)
W procesie namnaania si fagów zjadliwych mona wyróni kilka gównych etapów. Uporzadkuj
przedstawione ponizej etapy, wpisujac w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak, aby odzwierciedlaly kolejnosc
przebiegu tego procesu.
a) Replikacja – przejcie kontroli nad procesami yciowymi komórki, powielenie wasnego kwasu nukleinowego,
synteza potrzebnych biaek.
b) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii.
c) Skadanie – formowanie czsteczek faga.
d) Adsorpcja – przyczenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza.
e) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego.
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKAZEN Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Z nizej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkresl wszystkie te, które sa
charakterystyczne dla bakterii.
a) nie maj budowy komórkowej
b) zazwyczaj s pojedynczymi, samodzielnymi komórkami
c) maj w cytoplazmie kolist ni DNA
d) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydem
e) nie maj wasnych enzymów umoliwiajcych odczytywanie informacji genetycznej i rozmnaanie
f) rozmnaaj si w ciele gospodarza, uszkadzajc struktur jego komórek najczciej za porednictwem
enzymów zewntrzkomórkowych
g) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chronicej przed wysychaniem
Zadanie 2 (4 pkt)
Schemat przedstawia dwa sposoby zakaenia si drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Podaj po 1 przykladzie choroby przenoszacej sie droga A i droga B. Zaproponuj sposoby obrony przed
zakazeniem (profilaktyke) w obu przypadkach.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (1 pkt)
W procesie namnaania si fagów zjadliwych mona wyróni kilka gównych etapów.
Uporzadkuj przedstawione ponizej etapy, wpisujac w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak, aby
odzwierciedlaly wlasciwa kolejnosc przebiegu tego procesu.
a) Replikacja – przejcie kontroli nad procesami yciowymi komórki, powielenie wasnego kwasu nukleinowego,
synteza potrzebnych biaek.
b) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego.
c) Skadanie – formowanie czsteczek faga.
d) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii.
e) Adsorpcja – przyczenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza.
IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A
* Zadanie 1 (2 pkt)
Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatów
medycznych.
Cecha Preparat A Preparat B
Skadniki ywe, lecz pozbawione zjadliwoci
drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jady
gotowe, skierowane przeciwko
danemu antygenowi przeciwciaa
Rodzaj wywoywanej
odpornoci
sztuczna, czynna sztuczna, bierna
Ustal i napisz, który z tych preparatów (A czy B) stosuje si profilaktycznie (zanim czowiek zetknie si
z danym antygenem). Podaj jego nazw.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Przedstaw dwie z cech dziaania cytokin.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wybierz i zakrel prawidow odpowied.
Kalendarz szczepie dzieci i modziey obowizujcy w Polsce zakada, e przeciwko grulicy
naley szczepi si:
a) tylko raz w yciu (w 12. roku ycia);
b) dwukrotnie w cigu pierwszego roku ycia;
c) w okresie przedszkolnym;
d) w 12. oraz 18. roku ycia;
e) prawidowe odpowiedzi: b, c, d.
Zadanie 4 (2 pkt)
Dopiero od niedawna do obowizkowego kalendarza szczepie w Polsce weszo szczepienie przeciwko
róyczce. Zaleca si jednokrotne zastosowanie tej szczepionki (okoo 13. roku ycia).
Wyjanij, dlaczego uznano, e szczepionk przeciwko tej chorobie wystarczy poda jednokrotnie i na
dodatek dopiero w okresie szkolnym.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis
* Zadanie 1 (2 pkt)
Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatów
medycznych.
Cecha Preparat A Preparat B
Skadniki ywe, lecz pozbawione zjadliwoci
drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jady
gotowe, skierowane przeciwko danemu
antygenowi przeciwciaa
Rodzaj wywoywanej
odpornoci
sztuczna, czynna sztuczna, bierna
Ustal i napisz, który z tych preparatów (A czy B) naley poda osobie w sytuacji, gdy zetkna
si ju z danym antygenem. Okrel czas trwania wywoywanej przez niego odpornoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Przedstaw dwie funkcje interferonu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wybierz i zakrel prawidow odpowied.
Kalendarz szczepie dzieci i modziey obowizujcy w Polsce zakada, e przeciwko wirusowemu
zapaleniu wtroby typu B naley szczepi si:
a) tylko raz w yciu (w cigu 24 godzin po urodzeniu);
b) trzykrotnie w cigu pierwszego roku ycia;
c) trzykrotnie w 14. roku ycia w cyklu: 0, 1, 6 miesicy;
d) prawidowe odpowiedzi: b oraz c.
Zadanie 4 (2 pkt)
Szczepienie przeciwko wince nie weszo jeszcze do obowizkowego kalendarza szczepie w Polsce. Jednak
coraz czciej rodzice decyduj si na wasny koszt zaszczepi swoich synów, o ile nie przeszli oni jeszcze tej
choroby.
Podaj jeden powód, który wpywa na ich decyzj, oraz okrel warunek, jaki musi spenia poddane
szczepieniu dziecko.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PRZESZCZEPY TKANEK I NARZDÓW Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Znajomosc grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo duze znaczenie.
Podaj dwa przykady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie klinicznej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Niezgodnosc grupowa ukladu Rh moze byc przyczyna konfliktu serologicznego.
Przedstaw warunki, w których wystpuje ten konflikt serologiczny, okrelajc:
1. grupe krwi matki: . . . . . . . . . . . . . . . .
2. grupe krwi dziecka: . . . . . . . . . . . . . .
3. szczelnosc lozyska: wystepuje (+), nie wystepuje (–) . . . . . . . . . . . . . .
Podaj przykad dziaania zwikszajcego szanse na szczliwe donoszenie takiej ciy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przyporzdkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce.
Nazwa rodzaju przeszczepu
I. autologiczny
II. ksenogeniczny
III. allogeniczny
Charakterystyka przeszczepu
a) wystepuje miedzy bliznietami jednojajowymi
(dawca i biorca sa identyczni genetycznie)
b) dawca i biorca naleza do jednego gatunku, lecz
sa odmienni genetycznie
c) wystepuje w obrebie jednego osobnika, np.
przeszczep skóry po oparzeniu
d) przeszczepianie narzadów pomiedzy osobnikami
róznych gatunków
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Obecnie jedynym ograniczeniem mozliwosci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organów.
Miedzy innymi z tego wzgledu zostaly w Polsce zmienione przepisy prawne. Zaklada sie tzw. domniemana
zgode na pobranie narzadów po smierci danej osoby (jesli wczesniej nie wyrazila ona sprzeciwu w tej sprawie).
Przyjmujc zaenie, e w peni zgadzasz si z obowizujcym w Polsce podejciem prawnym w sprawie
transplantacji narzdów, przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PRZESZCZEPY TKANEK I NARZDÓW Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Znajomo grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo due znaczenie nie tylko w dziaaniach
klinicznych.
Podaj dwa przykady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie sdowej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Wyjanij, dlaczego kolejna cia konfliktowa (tzn. taka, w której zachodzi niezgodno w ukadzie
Rh matki i dziecka) naley do zagroonych. Przedstaw dwa dziaania zwikszajce szanse na szczliwe
donoszenie takiej ciy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przyporzdkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce.
Nazwa rodzaju przeszczepu
I. autologiczny
II. syngeniczny
III. allogeniczny
Charakterystyka przeszczepu
a) przeszczepianie narzdów pomidzy osobnikami
rónych gatunków
b) dawca i biorca nale do jednego gatunku, lecz
odmienni genetycznie
c) wystpuje w obrbie jednego osobnika, np.
przeszczep skóry po oparzeniu
d) wystpuje midzy blinitami jednojajowymi
(dawca i biorca s identyczni genetycznie)
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Obecnie jedynym ograniczeniem moliwoci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organów
ludzkich. Midzy innymi z tego wzgldu zostay w Polsce zmienione przepisy prawne. Zakada si tzw.
domnieman zgod na pobranie narzdów po mierci danej osoby (jeli wczeniej nie wyrazia ona sprzeciwu w
tej sprawie).
Przy zaeniu, e nie zgadzasz si z obowizujcym w Polsce podejciem prawnym w sprawie
transplantacji narzdów, przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA UKADU ODDECHOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Ponisze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji puc ze szczególnym uwzgldnieniem roli przepony.
Ustal, który z rysunków (A czy B) przedstawia wdech. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Podkrel rodzaj nabonka, który buduje pcherzyki pucne. Wyka zwizek budowy tej tkanki z funkcj,
jak peni w wymienionych strukturach.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Stopie wentylacji puc uzaleniony jest od gbokoci wdechu i wydechu.
Podaj definicj pojemnoci yciowej puc oraz jeden sposób na jej zwikszenie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
Przygotowano dwie zlewki z tak sam iloci wody wapiennej. Do pierwszej z nich wdmuchiwano przez rurk
powietrze (2-5 wydechów). Zaobserwowano zmtnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce, podczas gdy woda
wapienna w drugiej z nich pozostaa niezmieniona.
Sformuuj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego dowiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA UKADU ODDECHOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Ponisze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji puc ze szczególnym uwzgldnieniem roli przepony.
Ustal, który z rysunków (A czy B) przedstawia wydech. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Podkrel rodzaj nabonka, który buduje drogi doprowadzajce powietrze do puc. Wyka zwizek
budowy tej tkanki z funkcj, jak peni w wymienionych strukturach.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Stopie wentylacji puc uzaleniony jest od gbokoci wdechu i wydechu.
Podaj definicj pojemnoci oddechowej puc oraz sposób, w jaki mona j zmierzy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
Przygotowano dwie zlewki z tak sam iloci wody wapiennej. Do pierwszej z nich wdmuchiwano
przez rurk powietrze (2-5 wydechów). Zaobserwowano zmtnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce,
podczas gdy woda wapienna w drugiej z nich pozostaa niezmieniona. Sformuuj problem badawczy do
powyszego dowiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A
* Zadanie 1 (2 pkt)
Z podanych nizej informacji wybierz i podkresl wszystkie, które uzasadniaja kataboliczny charakter
procesu oddychania.
a) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli odlaczenia atomów wodoru od substratu organicznego.
b) Organellami komórkowymi bioracymi udzial w tym procesie sa cytoplazma i mitochondria.
c) Jest to proces, w którym uwalniana jest energia zmagazynowana w ATP.
d) Jest to proces, który moze przebiegac zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.
Zadanie 2 (3 pkt)
Schemat przedstawia budowe mitochondrium.
Wskaz na nim strzalka i podaj nazwe struktury, w której zachodzi lancuch oddechowy. Podaj przyklad
jej przystosowania umozliwiajacego zajscie tego procesu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Uzupelnij ponizszy tekst, wpisujac w odpowiednie miejsca nastepujace okreslenia:
lancuch oddechowy, kwas bursztynowy, atomy wodoru, kwas jablkowy, kwas szczawiooctowy.
Kwas cytrynowy, pierwszy produkt cyklu Krebsa, powstaje z polaczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
z acetylo-CoA. Potem odbywa sie ciag przemian kwasu cytrynowego w inne kwasy, np.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podczas tych reakcji zostaja odlaczone
czasteczki dwutlenku wegla i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ., które redukuja nukleotydy (FAD i NAD).
Wlasnie te nukleotydy biora nastepnie udzial w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj nazwe etapu oddychania komórkowego, który moze przebiegac zarówno w warunkach
tlenowych, jak i beztlenowych. Okresl miejsce jego zachodzenia w komórce.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A bis
* Zadanie 1 (2 pkt)
Z podanych niej informacji wybierz i podkrel wszystkie, które uzasadniaj kataboliczny charakter
procesu oddychania.
a) ówne etapy tego procesu zachodz w mitochondriach.
b) Jest to proces, w którym wyzwala si energia.
c) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli odczenia atomów wodoru od substratu organicznego.
d) Jest to proces, który moe przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych.
Zadanie 2 (3 pkt)
Schemat przedstawia budow mitochondrium.
Wska na nim strza i podaj nazw struktury, w której zachodzi cykl Krebsa. Podaj przykad jej
przystosowania umoliwiajcego zajcie tego procesu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Uzupenij poniszy tekst, wpisujc w odpowiednie miejsca nastpujce okrelenia:
kwas cytrynowy, glukoza, kwas szczawiooctowy, kwas pirogronowy, NADH2.
Substratem glikolizy jest . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , a produktami tego procesu s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pierwszy etap cyklu Krebsa polega na poczeniu acetylo-CoA z czterowglowym
. . . . . . . . . . . . . . . . . , w wyniku czego powstaje szeciowglowy zwizek o nazwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj nazw etapu oddychania komórkowego, który nie wymaga obecnoci tlenu. Okrel miejsce jego
zachodzenia w komórce.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
CHOROBY UKADU ODDECHOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (4 pkt)
Uzupenij poniszy schemat odpowiednimi nazwami chorób.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Ponizszy diagram przedstawia wyniki badan smiertelnosci (na 100 tysiecy osób) z powodu raka pluc,
przeprowadzonych w USA wsród mezczyzn w wieku 40-79 lat.
Sformuuj wniosek na podstawie analizy powyszych danych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego moga pochodzic z róznych zródel.
Podaj przykad szkodliwego czynnika mogcego si znale w powietrzu atmosferycznym oraz skutku
jego oddziaywania na organizm czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj si do zalecenia: Nalezy poddawac sie okresowemu przeswietlaniu klatki piersiowej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
CHOROBY UKADU ODDECHOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (4 pkt)
Uzupenij poniszy schemat odpowiednimi nazwami chorób lub czynnikami chorobotwórczymi.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Poniszy diagram przedstawia wyniki badamiertelnoci (na 100 tysicy osób) z powodu raka puc,
przeprowadzonych w USA wród mczyzn w wieku 40-79 lat.
Na podstawie analizy powyszych danych udowodnij stwierdzenie: Naogowe palenie tytoniu jest gówn
przyczyn umieralnoci na raka puc u mczyzn w USA.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego bardzo niekorzystnie wpywaj na organizm czowieka.
Podaj przykad róda takiego zanieczyszczenia oraz zaproponuj sposób jego wyeliminowania.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj si do zalecenia: Naley unika przebywania w zapylonym rodowisku.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
WSPÓLDZIALANIE UKLADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONOSNEGO Wersja A
W ADAPTACJI DO WYSILKU
Zadanie 1 (3 pkt)
W czasie wzmozonego wysilku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwieksza sie nawet do 25 razy.
Sposród nizej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te, które pozwalaja
organizmowi na wykonanie tego zadania. Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku.
a) zwieksza sie procentowa zawartosc karboksyhemoglobiny
b) nastepuje rozkurcz przepony i skurcz miesni miedzyzebrowych
c) zwieksza sie pojemnosc minutowa serca
d) nastepuje skurcz naczyn krwionosnych w pracujacych miesniach
e) uruchomiony zostaje mechanizm wzmozonej wentylacji pluc
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Wykonano pomiary pojemnosci minutowej serca oraz miejscowego przeplywu krwi przez wybrane narzady przy
maksymalnym pochlanianiu tlenu u dwóch osób. Wyniki przedstawiono w tabeli.
Osoba A Osoba B
Pojemnosc minutowa serca 24000 ml/min 5900 ml/min
Przeplyw krwi przez mózg 750 ml/min 750 ml/min
Przeplyw krwi przez pracujace miesnie szkieletowe 20850 ml/min 650 ml/min
Przeplyw krwi przez nerki, watrobe i przewód pokarmowy 600 ml/min 3100 ml/min
Wskaz, uzasadniajac swój wybór jednym argumentem, która z tych osób (A czy B) wykonywala
intensywne cwiczenia fizyczne.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przedstaw, z uzasadnieniem, jedna ceche budowy miesni szkieletowych przystosowanych do duzego
wysilku fizycznego w porównaniu z miesniami osób nietrenujacych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Wybierz i podkresl wlasciwa odpowiedz.
Osrodki oddechowe odgrywajace zasadnicza role w regulacji rytmu i glebokosci oddechu znajduja sie w:
a) kresomózgowiu;
b) miedzymózgowiu;
c) mózdzku;
d) rdzeniu przedluzonym.
WSPÓLDZIALANIE UKLADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONOSNEGO Wersja A bis
W ADAPTACJI DO WYSILKU
Zadanie 1 (3 pkt)
W czasie wzmozonego wysilku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwieksza sie nawet do 25 razy.
Sposród nizej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te, które pozwalaja
organizmowi na wykonanie tego zadania. Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku.
a) spada temperatura w pracujacych miesniach
b) zwieksza sie czestosc skurczów serca
c) zwieksza sie procentowa zawartosc karboksyhemoglobiny we krwi
d) wystepuje przyspieszony rytm oddychania i glebsze oddechy
e) nastepuje rozkurcz przepony i skurcz miesni miedzyzebrowych
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Wykonano pomiary pojemnosci minutowej serca oraz miejscowego przeplywu krwi przez wybrane narzady przy
maksymalnym pochlanianiu tlenu u dwóch osób. Wyniki przedstawiono w tabeli.
Osoba A Osoba B
Pojemnosc minutowa serca 24000 ml/min 5900 ml/min
Przeplyw krwi przez mózg 750 ml/min 750 ml/min
Przeplyw krwi przez pracujace miesnie szkieletowe 20850 ml/min 650 ml/min
Przeplyw krwi przez nerki, watrobe i przewód pokarmowy 600 ml/min 3100 ml/min
Wskaz, uzasadniajac swój wybór jednym argumentem, która z tych osób (A czy B) odpoczywala
(spokojne lezakowanie).
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przedstaw z uzasadnieniem, jedna ceche fizjologii miesni szkieletowych przystosowanych do duzego
wysilku fizycznego w porównaniu z miesniami osób nietrenujacych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Wybierz i podkresl wlasciwa odpowiedz.
Osrodki oddechowe odgrywajace zasadnicza role w regulacji rytmu i glebokosci oddechu znajduja sie w:
a) sródmózgowiu;
b) mózdzku;
c) rdzeniu przedluzonym;
d) kresomózgowiu.
BUDOWA UKADU POKARMOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
A. Jest to narzad w ksztalcie rury uchodzacej do zoladka,
którego podstawowa funkcja jest transport pokarmu.
B. Jego powierzchnia jest pokryta milionami palczastych
wyrostków zwanych kosmkami jelitowymi.
Podaj nazwy oraz zaznacz strzakami na schemacie
lokalizacj opisanych narzdów.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Zoladek jest zbiornikiem pokarmu, pelni tez funkcje trawienna.
Z podanych poniej cech wybierz wszystkie te, które stanowi jego przystosowanie do penionych funkcji.
a) posiada wpust, czyli czesc przylegajaca do przelyku
b) jego blona sluzowa zawiera liczne gruczoly wytwarzajace sok zoladkowy
c) powierzchnie chlonna zwiekszaja w nim mikrokosmki
d) miesnie jego scian kurcza sie
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw funkcj, jak peni pcherzyk ciowy w ukadzie pokarmowym czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
Wykresy przedstawiaja wyniki doswiadczenia Pawlowa, w którym zmierzono ilosc wydzielanego przez psa soku
zoladkowego pod wplywem podanego pokarmu.
Sformuuj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego dowiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA UKADU POKARMOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
A. Jest to narzad, w którym pokarm ulega mechanicznej
fragmentacji oraz wstepnemu trawieniu.
B. Pelni funkcje trawienna i odgrywa role sterylizatora
pokarmu, dzieki wydzielaniu kwasu solnego do jego swiatla.
Podaj nazwy oraz zaznacz strzakami na schemacie
lokalizacj opisanych narzdów.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Rola jelita cienkiego jest trawienie wielu zwiazków
organicznych, a nastepnie wchlanianie strawionego
pokarmu.
Z podanych poniej cech wybierz wszystkie te, które stanowi jego przystosowanie do penionych
funkcji.
a) wystepuja w nim 3 pary duzych gruczolów slinowych
b) posiada silnie pofaldowana powierzchnie pokryta licznymi palczastymi wyrostkami
c) gruczoly jelitowe wydzielaja sluz, który chroni sciany tej czesci przewodu pokarmowego przed
samostrawieniem
d) do jego pierwszego odcinka splywaja sok trzustkowy i zolc z watroby
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw rol, jak odgrywa trzustka w ukadzie pokarmowym czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
Wykresy przedstawiaja wyniki doswiadczenia Pawlowa, w którym zmierzono ilosc wydzielanego przez psa soku
zoladkowego pod wplywem podanego pokarmu.
Sformuuj problem badawczy do tego dowiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SKLADNIKI POKARMOWE Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zaznacz poprawna odpowiedz.
Zródlem energii w organizmie czlowieka sa:
a) tluszczowce, weglowodany, woda;
b) tluszczowce, weglowodany, sole mineralne;
c) weglowodany, lipidy, bialka (w wyjatkowych wypadkach);
d) jedynie weglowodany.
Zadanie 2 (3 pkt)
Dostarczaja organizmowi czlowieka najwieksza ilosc energii, a takze niektórych witamin (np. A i E). Ulatwiaja
przyswajanie witamin, które sa w nich rozpuszczalne.
Podaj nazwe grupy zwiazków chemicznych, których charakterystyke przedstawiono powyzej. Wymien
dwa przyklady produktów zywnosciowych, w których te zwiazki wystepuja.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Podaj dwa przyklady makroelementów. Przedstaw funkcje jednego z nich.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (3 pkt)
Do 3 probówek wycisnieto jednakowa ilosc (po 5 ml): 1 – soku z winogron, 2 – soku z cytryny, 3 – soku
z cebuli. Do kazdej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. Po podgrzaniu w kazdej z nich pojawilo
sie ceglastoczerwone zabarwienie swiadczace o obecnosci grupy aldehydowej (charakterystyczne np. dla
glukozy).
Sformuluj problem badawczy do opisanego eksperymentu oraz zaproponuj próbe kontrolna, która
nalezaloby wykonac.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SKLADNIKI POKARMOWE Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zaznacz poprawna odpowiedz.
Zródlem energii w organizmie czlowieka sa:
a) jedynie tluszczowce;
b) tluszczowce, weglowodany, woda;
c) tluszczowce, weglowodany, sole mineralne;
d) weglowodany, lipidy, bialka (w wyjatkowych wypadkach).
Zadanie 2 (3 pkt)
Zwiazki te sa magazynowane przez organizm czlowieka w watrobie i miesniach. Natomiast ich zródlem sa
glównie produkty pochodzenia roslinnego. Mozna je podzielic ze wzgledu na przyswajalnosc na takie, które sa
przyswajalne, i takie, które nie sa, chociaz obie te grupy powinny byc skladnikami kazdego jadlospisu.
Podaj pelna nazwe grupy zwiazków chemicznych, których charakterystyke przedstawiono powyzej.
Wymien dwa przyklady produktów zywnosciowych, w których te zwiazki wystepuja.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Podaj dwa przyklady mikroelementów. Przedstaw funkcje jednego z nich.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (3 pkt)
Do 3 probówek wycisnieto jednakowa ilosc (po 5 ml): 1 – soku z winogron, 2 – soku z cytryny, 3 – soku
z cebuli. Do kazdej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. Po podgrzaniu w kazdej z nich pojawilo
sie ceglastoczerwone zabarwienie swiadczace o obecnosci grupy aldehydowej (charakterystyczne np. dla
glukozy).
Sformuluj hipoteze badawcza potwierdzona wynikami powyzszego eksperymentu oraz zaproponuj
próbe kontrolna, która nalezaloby wykonac.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SKADNIKI POKARMOWE Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Utrata okolo 20% ogólnej ilosci wody z ustroju jest bardzo niebezpieczna i moze prowadzic nawet do jego
smierci.
Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów, uwzgldniajc biologiczne funkcje wody
w organizmie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Wymie dwa podstawowe róda wody dla organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wybierz i zakrel zdanie faszywe.
a) Nadmierne spozywanie bialek jest niewskazane, poniewaz prowadzi do zaburzen w funkcjonowaniu
przewodu pokarmowego.
b) Czlowiek potrafi magazynowac nadmiar zjedzonego bialka.
c) Niedobór pelnowartosciowego bialka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i mlodziezy, poniewaz
prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburzen fizjologicznych.
d) U doroslych niedobory bialka objawiaja sie obnizeniem wydolnosci fizycznej, psychicznej oraz zwiekszeniem
podatnosci na zakazenia.
** Zadanie 4 (2 pkt)
Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu zelatyny, plynu powstalego ze zmiazdzonych
i roztartych w wodzie destylowanej napecznialych nasion fasoli oraz plynu powstalego ze zmiazdzonych
i roztartych w wodzie destylowanej napecznialych nasion grochu. Nastepnie do kazdej probówki dodano po 1 ml
stezonego kwasu azotowego. Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmiane koloru na ciemnozolty.
Sformuuj hipotez badawcz potwierdzon wynikiem tego dowiadczenia. Ustal i napisz, co stanowio
prób kontroln w tym dowiadczeniu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
SKADNIKI POKARMOWE Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Mimo braku wartosci odzywczych woda jest niezbednym skladnikiem pozywienia. Bez tego skladnika
niemozliwe byloby prawidlowe funkcjonowanie czlowieka.
Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów uwzgldniajcych rol wody w organizmie
czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Wymie dwa czynniki, od których uzalenione jest zapotrzebowanie na wod dla organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Wybierz i zakrel zdanie faszywe.
a) Nadmierne spozywanie bialek jest niewskazane, poniewaz prowadzi do zaburzen w funkcjonowaniu
przewodu pokarmowego.
b) Niedobór pelnowartosciowego bialka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i mlodziezy, poniewaz
prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburzen fizjologicznych.
c) Czlowiek potrafi magazynowac nadmiar zjedzonego bialka.
d) U doroslych niedobory bialka objawiaja sie obnizeniem wydolnosci fizycznej, psychicznej oraz zwiekszeniem
podatnosci na zakazenia.
** Zadanie 4 (2 pkt)
Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu zelatyny, plyn powstaly ze zmiazdzonych i roztartych
w wodzie destylowanej napecznialych nasion fasoli oraz taki sam plyn z nasion grochu. Nastepnie do kazdej
probówki dodano po 1 ml stezonego kwasu azotowego. Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmiane
koloru na ciemnozolty.
Sformuuj problem badawczy do tego dowiadczenia. Podaj przykad zawartoci czwartej probówki,
gdyby chciano rozszerzy ten eksperyment.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Pocz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj.
I. przelyk
II. watroba
III. jelito grube
I. pecherzyk zolciowy
a) magazynowanie i zageszczanie zolci
b) trawienie weglowodanów
c) wydzielanie zolci
d) transport tresci pokarmowej
e) wchlanianie wody i formowanie kalu
I . . . . . . . . . . . . . . . . II. . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . IV . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (3 pkt)
Uzupenij ponisz tabel.
Miejsce trawienia Nazwa enzymu Substrat Produkt trawienia
trypsyna polipeptydy
amylaza slinowa maltoza
zoladek bialka
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw funkcj, jak spenia w procesie trawienia w organizmie czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Na poniszej skali zaznacz kókiem optimum dziaania trypsyny (A) i pepsyny (B).
Zadanie 5 (1 pkt)
Obecnosc symbiotycznych bakterii w przewodzie pokarmowym jest jednym z warunków jego prawidlowego
funkcjonowania.
Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Pocz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj.
I. jama ustna
II. trzustka
III. jelito cienkie
IV. dek
a) magazynowanie i zagszczanie ci
b) trawienie zwizków organicznych, wchanianie
soli mineralnych i produktów trawienia
c) wydzielanie enzymów trawiennych do
dwunastnicy
d) ucie, mieszanie i rozdrabnianie pokarmu
e) mieszanie treci pokarmowej, trawienie biaek
I . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . IV . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (3 pkt)
Uzupenij ponisz tabel.
Miejsce trawienia Nazwa enzymu Substrat Produkt trawienia
jama ustna skrobia
pepsyna peptydy i dwupeptydy
jelito cienkie lipidy
Zadanie 3 (1 pkt)
Podaj przykad funkcji, jak spenia kwas solny znajdujcy si w soku dkowym w organizmie
czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Na poniszej skali zaznacz kókiem optimum dziaania maltazy (A) i amylazy linowej (B).
Zadanie 5 (1 pkt)
Bakterie znajdujce si w przewodzie pokarmowym czowieka peni pozytywn rol.
Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
WATROBA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Rysunek przedstawia krenie wrotne wtroby.
Wskaz strzalka zyle wrotna. Podaj jedna, najbardziej
charakterystyczna ceche plynu ustrojowego
transportowanego tym naczyniem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
1 – nadmiar ulega przemianie; 2 – glikogen;
3 – w miar potrzeby ulega przemianie; 4 – glukoza
Okresl, dla jakiego stezenia glukozy we krwi charakterystyczne sa przemiany przedstawione na
powyzszym schemacie. Podaj przyklad sytuacji, w której wystepuje podobne stezenie glukozy
w organizmie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (1 pkt)
troba peni funkcj wydzielnicz.
Udowodnij to stwierdzenie za pomoca jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc ponizszych zdan dotyczacych funkcji metabolicznej watroby, zaznaczajac to
znakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) troba uczestniczy w wytwarzaniu tuszczów z wolnych kwasów tuszczowych oraz
z wglowodanów.
b) Do syntezy glukozy komórki wtroby wykorzystuj skrobi.
c) W wtrobie przemianom ulegaj aminokwasy sce do syntezy biaek.
WATROBA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Rysunek przedstawia krenie wrotne wtroby.
Wskaz strzalka tetnice watrobowa. Podaj jedna,
najbardziej charakterystyczna ceche plynu ustrojowego
transportowanego tym naczyniem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Okresl, dla jakiego stezenia glukozy we krwi charakterystyczne sa przemiany przedstawione na
powyzszym schemacie. Podaj przyklad sytuacji, w której wystepuje podobne stezenie glukozy
w organizmie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (1 pkt)
troba peni funkcj detoksykacyjn.
Udowodnij to stwierdzenie za pomoca jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc ponizszych zdan dotyczacych funkcji metabolicznej watroby, zaznaczajac to
znakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) troba uczestniczy w wytwarzaniu tuszczów z wolnych kwasów tuszczowych oraz
z wglowodanów.
b) Do syntezy glukozy komórki wtroby wykorzystuj glikogen.
c) W wtrobie przemianom ulegaj aminokwasy sce do magazynowania biaek.
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Z podanych poniej funkcji yciowych wybierz i podkrel dwie, które s objte podstawow przemian
materii (PPM).
a) transport skadników przez bony biologiczne
b) aktywno fizyczna
c) termogeneza
d) wydzielanie hormonów
e) synteza skadników koniecznych do budowy i regeneracji komórek
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (1 pkt)
Badano wydatek energetyczny podczas rónych form aktywnoci yciowej. Wyniki przedstawiono w tabeli.
Rodzaj aktywnoci Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min]
Spanie 0,172
Siedzenie i czytanie 0,176
Zajcia lekcyjne 0,268
Siedzenie, pisanie 0,245
Ubieranie si 0,466
Gra w tenisa stoowego 0,566
Jazda na rowerze 0,734
Gra w tenisa ziemnego 1,014
Bieg przeajowy 1,630
Sformuuj hipotez badawcz potwierdzon wynikami bada.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupenij tekst, wpisujc w wolne miejsca okrelenia wybrane z podanych: zrównowaony,
niezrównowaony, dodatni, ujemny.
Oty prosta najczciej zwizana jest z nadmiernym, przekraczajcym zapotrzebowanie energetyczne
organizmu, spoywaniem pokarmu, co charakteryzuje bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Inna nieprawidowo
w ywieniu prowadzi do drastycznego zmniejszenia masy ciaa (niedowagi), która charakteryzuje bilans
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wciw mas ciaa zapewnia natomiast bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Oty jest jednym z czynników uatwiajcych pojawienie si i rozwój wielu chorób, dlatego te lekarze czsto
zalecaj zlikwidowanie nadmiernej masy ciaa.
Podaj dwa przykady zalece, których zastosowanie pomaga w walce z nadwag.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Z podanych poniej funkcji yciowych wybierz i podkrel dwie, które nie s objte podstawow
przemian materii (PPM):
a) transport skadników przez bony biologiczne;
b) aktywno fizyczna;
c) termogeneza;
d) wydzielanie hormonów;
e) synteza skadników koniecznych do budowy i regeneracji komórek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (1 pkt)
Badano wydatek energetyczny podczas rónych form aktywnoci yciowej. Wyniki przedstawiono w tabeli.
Rodzaj aktywnoci Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min]
Spanie 0,172
Siedzenie i czytanie 0,176
Zajcia lekcyjne 0,268
Siedzenie, pisanie 0,245
Ubieranie si 0,466
Gra w tenisa stoowego 0,566
Jazda na rowerze 0,734
Gra w tenisa ziemnego 1,014
Bieg przeajowy 1,630
Przedstaw wniosek z analizy powyszych wyników bada.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupenij tekst, wpisujc w wolne miejsca okrelenia wybrane z podanych: ujemny, dodatni,
zrównowaony, niezrównowaony.
Jeeli warto energetyczna caodziennego poywienia odpowiada zapotrzebowaniu energetycznemu
organizmu, to taki bilans energetyczny nazywa si . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jeeli warto energetyczna
pokarmu jest nisza ni potrzeby organizmu to mamy do czynienia z bilansem . . . . . . . . . . . . . . . . Dugotrway
bilans . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . moe by jedn z przyczyn otyci.
Zadanie 4 (2 pkt)
Oty jest nie tylko nieestetyczna, ale stanowi take czynnik uatwiajcy pojawienie si i rozwój niektórych
chorób.
Wymie dwa przykady schorze, których przyczyn moe by oty.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Podane poniej przykady funkcji yciowych rozdziel na te, które nie s objte podstawow przemian
materii (PPM (I) i te, które PPM obejmuje (II).
a) aktywno fizyczna
b) praca ukadu oddechowego
c) termogeneza
d) wydzielanie hormonów
e) synteza skadników koniecznych do budowy i regeneracji komórek
f) praca ukadu krenia
g) transport skadników przez bony biologiczne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Przedstaw trzy zmiany, jakim podlega intensywno PPM (na 1 kg masy ciaa) w zalenoci od wieku
organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioski
dotyczce wydatków energetycznych na PPM.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okrel, kiedy bdzie on dodatni dla organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Podane poniej przykady funkcji yciowych rozdziel na te, które s objte podstawow przemian
materii (PPM (I) i te, których PPM nie obejmuje (II).
a) transport skadników przez bony biologiczne
b) aktywno fizyczna
c) praca ukadu oddechowego
d) termogeneza
e) wydzielanie hormonów
f) synteza skadników koniecznych do budowy i regeneracji komórek
g) praca ukadu krenia
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Przedstaw trzy zmiany, jakim podlega intensywno PPM (na 1 kg masy ciaa) w organizmie czowieka
w zalenoci od pci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (2 pkt)
Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioski dotyczce wydatków energetycznych zwizanych
z produkcj ciepa i aktywnoci fizyczn.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okrel, kiedy bdzie on ujemny dla organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
KLASYFIKACJA DIET Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Wska, w którym z niej wymienionych produktów ywnociowych jest najwicej: witaminy D,
witamin A i C, witamin grupy B.
witamina D . . . . . . . . . . , witaminy A i C . . . . . . . . . . , witaminy grupy B . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Podaj jeden argument za spoywaniem duych iloci bonnika.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Podaj definicj pojcia: aminokwas endogenny oraz dwa przykady tego rodzaju aminokwasów.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (1 pkt)
Wyka za pomoc jednego argumentu, e jod jest niezbdnym pierwiastkiem dla prawidowego
funkcjonowania organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
KLASYFIKACJA DIET Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Wska, w którym z niej wymienionych produktów ywnociowych jest najwicej: witaminy D, witaminy
A i C, witaminy grupy B.
witamina D . . . . . . . . . . , witaminy A i C . . . . . . . . . . , witaminy grupy B . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Podaj jeden argument za unikaniem spoywania nadmiernych iloci tuszczów pochodzenia zwierzcego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Podaj definicj pojcia: aminokwas egzogenny oraz dwa przykady tego rodzaju aminokwasów.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (1 pkt)
Wyka za pomoc jednego argumentu, e elazo jest niezbdnym pierwiastkiem dla prawidowego
funkcjonowania organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
UKADANIE JADOSPISÓW Wersja A
Zadanie 1 (4 pkt)
Aby prawidowo funkcjonowa, czowiek, niezalenie od miejsca zamieszkania i trybu ycia, musi pobra
z poywienia okrelon ilo energii i niezbdnych skadników odywczych.
Majc to na uwadze, przedstaw 4 zalety diety wegetariaskiej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Do kadego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przykady.
I. aminokwasy egzogenne
II. aminokwasy endogenne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) fenyloalanina
b) alanina
c) glicyna
d) tryptofan
e) seryna
f) walina
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (4 pkt)
Korzystajc z podanych niej rónych produktów ywnociowych, zaproponuj przygotowanie zestawu
obiadowego (dwudaniowy z deserem) dla dzieci w wieku 8-15 lat, których rodzice s wegetarianami. Podaj
uzasadnienie do przedstawionego przykadu jadospisu.
ry, makaron, biae pieczywo, razowy chleb, mka
kurczak, jajka, krewetki, oso wdzony, pstrg
mleko, mietana, kefir, biay ser
banany, ananas, truskawki, jabka, czarna porzeczka
soja, fasola, kukurydza, ziemniaki, marchewka, seler, cebula, pietruszka
przyprawy, olej lub maso do smaenia
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
UKADANIE JADOSPISÓW Wersja A bis
Zadanie 1 (4 pkt)
Aby prawidowo funkcjonowa, czowiek, niezalenie od miejsca zamieszkania i trybu ycia, musi pobra
z poywienia okrelon ilo energii i niezbdnych skadników odywczych.
Majc to na uwadze, przedstaw 4 wady diety wegetariaskiej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Do kadego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przykady.
I. aminokwasy egzogenne
II. aminokwasy endogenne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) izoleucyna
b) leucyna
c) glicyna
d) lizyna
e) seryna
f) prolina
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (4 pkt)
Korzystajc z podanych niej rónych produktów ywnociowych, zaproponuj przygotowanie zestawu
obiadowego (dwudaniowy z deserem) dla wegetarianki bcej w ciy. Podaj uzasadnienie do
przedstawionego przykadu jadospisu.
ry, makaron, biae pieczywo, razowy chleb, mka
kurczak, jajka, krewetki, oso wdzony, pstrg
mleko, mietana, biay ser
banany, ananas, truskawki, jabka, czarna porzeczka
soja, fasola, kukurydza, ziemniaki, marchewka, seler, cebula, pietruszka, pomidory
przyprawy, olej lub maso do smaenia
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
UKLADANIE JADLOSPISÓW Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Ocen i uzasadnij, który z przedstawionych posilków (sniadanie I lub II) nie powinien byc spozywany przez
osoby majace problemy z nadwaga.
I
kromka razowego chleba z masem rolinnym,
biaym chudym serem i szczypiorkiem
czarna kawa
II
buka z masem i boczkiem
buka z masem i demem
pomidor
kawa biaa z 3% mlekiem
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Wytlumacz, dlaczego scisla (absolutna) dieta wegetarianska nie moze byc stosowana w zywieniu kobiet
ciezarnych lub karmiacych. Podaj przyklad pokarmu, którym nalezaloby ja uzupelnic.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej. Podaj dwie zasady, jakimi nalezy sie
kierowac podczas planowania jadlospisu dla okreslonej grupy osób.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (1 pkt)
Uzasadnij koniecznosc podawania informacji o zawartosci glutenu na opakowaniach zywnosci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
UKLADANIE JADLOSPISÓW Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Ocen i uzasadnij, który z przedstawionych posilków (sniadanie I lub II) jest bardziej wskazany dla osób
majacych problemy z nadwaga.
I
buka z masem i boczkiem
buka z masem i demem
pomidor
kawa biaa z 3% mlekiem
II
kromka razowego chleba z masem rolinnym,
biaym chudym serem i szczypiorkiem
herbata z cytryn
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Wytlumacz, dlaczego scisla (absolutna) dieta wegetarianska nie moze byc stosowana w zywieniu dzieci
i mlodziezy. Podaj przyklad pokarmu, którym nalezaloby ja uzupelnic.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej. Podaj dwie zasady, jakimi nalezy sie
kierowac podczas planowania jadlospisu dla okreslonej grupy osób.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (1 pkt)
Uzasadnij koniecznosc podawania informacji o zawartosci laktozy na opakowaniach zywnosci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA Wersja A (zakres rozszerzony)
PROCESU TRAWIENIA
Zadanie 1 (3 pkt)
Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska godu.
Uzupenij go, wpisujc w wolne miejsca odpowiednie okrelenia wybrane z niej podanych:
brak aknienia;
aknienie;
wzrost poziomu glukozy we krwi;
spadek poziomu glukozy we krwi.
Zadanie 2 (1 pkt)
Wybierz i podkrel zdanie, które jest bdne.
a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.
b) Jedyn reakcj na obecno poywienia w jamie ustnej jest wydzielanie siliny.
c) Gastryna to hormon tkankowy powodujcy wydzielanie si soku dkowego.
d) Odczuwanie godu i sytoci jest regulowane zgodnie z zasad ujemnego sprzenia zwrotnego przez orodek
pokarmowy.
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw wpyw stresu i rozdranienia na wydzielanie enzymów trawiennych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Podaj przykad udziau ukadu nerwowego w procesie regulacji trawienia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA Wersja A bis (zakres rozszerzony)
PROCESU TRAWIENIA
Zadanie 1 (3 pkt)
Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska sytoci.
Uzupenij go, wpisujc w wolne miejsca odpowiednie okrelenia wybrane z niej podanych:
brak aknienia;
aknienie;
wzrost poziomu glukozy we krwi;
spadek poziomu glukozy we krwi.
Zadanie 2 (1 pkt)
Wybierz i podkrel zdanie, które jest bdne.
a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.
b) Obecno poywienia w jamie ustnej wyzwala szereg reakcji pobudzajcych ukad pokarmowy,
rozpoczynajc od wydzielania liny.
c) Gastryna to hormon tkankowy powodujcy wydzielanie soku dkowego.
d) Odczuwanie godu i sytoci jest regulowane zgodnie z zasad dodatniego sprzenia zwrotnego przez orodek
pokarmowy.
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw wpyw smutku i lku na wydzielanie enzymów trawiennych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Podaj przykad udziau ukadu dokrewnego w procesie regulacji trawienia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ZABURZENIA PRAWIDOWEJ WAGI CIAA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Dodatni bilans energetyczny wie si zwykle z nadwag lub otyci.
Wybierz z niej opisanych rodzajów diet tak, któr mona by poleci osobie z podobnym problemem.
Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
a) Dieta ubogotuszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spoywania tuszczów.
b) Dieta podstawowa – zawiera wszystkie skadniki pokarmowe, w ilociach przewidzianych dla czowieka
zdrowego.
c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystywane s produkty o niskiej wartoci energetycznej i stosunkowo duej
objtoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Okrel pode oraz przedstaw dwa przykady skutków bulimii dla organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupenij poniszy schemat, rysujc brakujce groty strzaek. Napisz, co oznacza litera Y. Okrel rodzaj
sprzenia regulujcego mechanizm kontroli zjawiska godu i sytoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ZABURZENIA PRAWIDOWEJ WAGI CIAA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Dodatni bilans energetyczny wie si zwykle z nadwag lub otyci.
Wybierz z niej opisanych rodzajów diet tak, któr mona by poleci osobie z podobnym problemem.
Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.
a) Dieta bogatobiakowa – zapewnia choremu odpowiednie iloci biaka i energii.
b) Dieta ubogotuszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spoywania tuszczów.
c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystane s produkty o niskiej wartoci energetycznej i stosunkowo duej
objtoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Okrel pode oraz przedstaw dwa przykady skutków anoreksji dla organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupenij poniszy schemat, rysujc brakujce groty strzaek. Napisz, co oznacza litera X. Okrel rodzaj
sprzenia regulujcego mechanizm kontroli zjawiska godu i sytoci.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PASOYTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Zaklasyfikuj wszystkie niej wymienione nazwy pasoytów do robaków paskich (I) lub robaków
obych (II).
a) tasiemiec uzbrojony
b) osie
c) tasiemiec karowaty
d) owsik
e) glista ludzka
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Pocz w pary nazw pasoyta ze ródem zaraenia si nim.
I. owsik
II. glista ludzka
III. tasiemiec nieuzbrojony
a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego misa
woowego z larwami pasoyta
b) kontakt z jajami pasoyta, które znajduj si na
przedmiotach lub poywieniu dotykanych przez
chorego
c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego misa
wieprzowego z larwami pasoyta
d) spoycie nieumytych, zakaonych jajami
warzyw, owoców lub zanieczyszczonej wody
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Wymie dwa przykady chorób wywoywanych przez pasoyty w przewodzie pokarmowym czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Wska jeden z bdów, jaki popeniono, rysujc
poniszy schemat cyklu rozwojowego jednego
z tasiemców. Swój wybór uzasadnij jednym
argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 5 (2 pkt)
Podaj definicj pojcia: ywiciel ostateczny oraz nazw organizmu, który moe peni jego funkcj
(dla przykadowego pasoyta).
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
PASOZYTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Zaklasyfikuj wszystkie nizej wymienione nazwy pasozytów do robaków plaskich (I) lub robaków
oblych (II).
a) osogówka
b) owsik
c) tasiemiec nieuzbrojony
d) glista ludzka
e) tasiemiec uzbrojony
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Polacz nazwe pasozyta ze zródlem zarazenia sie nim.
I. glista ludzka
II. osie
III. tasiemiec nieuzbrojony
a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego misa
woowego z larwami pasoyta
b) kontakt z jajami pasoyta, które znajduj si na
przedmiotach lub poywieniu dotykanych przez
chorego
c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego misa
wieprzowego lub z dzika z otorbionymi larwami
pasoyta
d) spoycie nieumytych, zakaonych jajami
warzyw, owoców lub zanieczyszczonej wody
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Wymien dwa przyklady szkodliwego dzialania pasozytów na organizm zywiciela.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Wskaz jeden z bledów, jaki popelniono, rysujac
ponizszy schemat cyklu rozwojowego jednego
z tasiemców. Swój wybór uzasadnij jednym
argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 5 (2 pkt)
Podaj definicje pojecia: zywiciel posredni oraz nazwe organizmu, który moze pelnic jego funkcje
(dla przykladowego pasozyta).
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Wska i podpisz na schemacie: moczowody, cewk moczow, nerki, pcherz moczowy. Podkrel struktur
odpowiedzialn za wytwarzanie moczu.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Kady nefron skada si z:
ciaka nerkowego;
kanalika krtego bliszego;
tli nefronu;
kanalika krtego dalszego;
uchodzcego ostatecznie do:
kanalika zbiorczego.
Podkrel wszystkie struktury znajdujce si w rdzeniu nerki.
Zadanie 3 (1 pkt)
Podaj lokalizacj orodka nerwowego odpowiedzialnego za odruch wydalania moczu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj si do stwierdzenia:
ugo cewki moczowej jest niezalena od pci czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
BUDOWA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Wska i podpisz na schemacie: moczowody, nerki, cewk moczow, pcherz moczowy. Podkrel
struktur odpowiedzialn za gromadzenie moczu.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Kady nefron skada si z:
ciaka nerkowego;
kanalika krtego bliszego;
tli nefronu;
kanalika krtego dalszego;
uchodzcego ostatecznie do:
kanalika zbiorczego.
Podkrel wszystkie struktury znajdujce si w korze nerki.
Zadanie 3 (1 pkt)
Podaj lokalizacj orodka nerwowego odpowiedzialnego za wiadome kierowanie odruchem wydalania
moczu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 4 (2 pkt)
Ustosunkuj si do stwierdzenia:
ugo cewki moczowej jest zalena od pci czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Pocz nazw zbdnego produktu metabolizmu z ukadem biorcym udzia w usuwaniu go z organizmu
czowieka.
I. barwniki ciowe
II. dwutlenek wgla
III. mocznik
a) ukad krwionony
b) ukad pokarmowy
c) ukad wydalniczy
d) ukad oddechowy
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
W cigu doby nerki czowieka wytwarzaj okoo 150–180 l moczu pierwotnego zawierajcego due iloci
midzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 l
moczu ostatecznego.
Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm czowieka przed tak wielk
utrat wody.
** Zadanie 3 (2 pkt)
Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w cigu doby moczu, w losowo
wybranych grupach dziewczt i chopców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie dowiadczenia wszystkie osoby
wykonyway intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczyway. Podczas kolejnych
powtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia pynów, raz podajc ich bardzo duo, w innych dniach
ograniczajc je do minimum.
Sformuuj dwie hipotezy robocze do powyszych bada.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Przedstaw przykad funkcji wydzielniczej nerek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Pocz nazw zbdnego produktu metabolizmu z ukadem biorcym udzia w usuwaniu go z organizmu
czowieka.
I. dwutlenek wgla
II. barwniki ciowe
III. kwas moczowy
a) ukad pokarmowy
b) ukad wydalniczy
c) ukad krwionony
d) ukad oddechowy
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
W cigu doby nerki czowieka wytwarzaj okoo 150-180 l moczu pierwotnego zawierajcego due iloci
midzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 l
moczu ostatecznego.
Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm czowieka przed utrat glukozy
i aminokwasów.
** Zadanie 3 (2 pkt)
Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w cigu doby moczu, w losowo
wybranych grupach dziewczt i chopców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie dowiadczenia wszystkie osoby
wykonyway intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczyway. Podczas kolejnych
powtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia pynów, raz podajc ich bardzo duo, w innych dniach
ograniczajc je do minimum.
Sformuuj dwa problemy badawcze do powyszych bada.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Przedstaw przykad funkcji regulacyjnej nerek.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
HIGIENA UKLADU WYDALNICZEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
W moczu ostatecznym mog si pojawi róne substancje, których analiza pozwala na identyfikacj wielu
chorób.
Wymien dwa przyklady substancji, których nie ma w moczu czlowieka zdrowego. Dla jednej z nich podaj
nazwe rodzaju schorzenia, które moglo spowodowac pojawienie sie tej substancji w moczu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Schemat jest ilustracj sposobu dziaania tzw. sztucznej nerki.
Ustal, który z plynów (A czy B) jest plynem dializacyjnym. Podaj jeden
argument uzasadniajacy odpowiedz.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Przedstaw jeden z typowych objawów zapalenia pecherza moczowego. Podaj glówna przyczyne tego
schorzenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
W tabeli podano wyniki bada iloci wydalanego moczu i potu przez tego samego czowieka, przy zaeniu, e
kadego dnia jad i pi dokadnie tyle samo.
Dzien o temperaturze: Mocz [dm
3
] Pot [dm
3
] NaCl w moczu [g] NaCl w pocie [g]
Optymalnej 1,5 0,5 17,0 1,5
Niskiej 2,0 0 18,5 0
Wysokiej 0,375 2,0 12,5 6,0
Sformuluj problem badawczy do powyzszego doswiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
HIGIENA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
W moczu ostatecznym mog si pojawi róne substancje, których analiza pozwala na identyfikacj wielu
chorób.
Sporód niej wymienionych podkrel dwa przykady substancji, których nie ma w moczu czowieka
zdrowego. W jednym przypadku uzasadnij swój wybór, podajc nazw prawdopodobnego schorzenia,
którego objawem jest wystpowanie tej substancji w moczu:
biako, mocznik, glukoza, chlorek sodu, kwas moczowy, kreatynina.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 2 (2 pkt)
Schemat jest ilustracj sposobu dziaania tzw. sztucznej nerki.
Ustal, który z pynów (A czy B) jest osoczem krwi. Podaj jeden
argument uzasadniajcy odpowied.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (2 pkt)
Podaj z uzasadnieniem, u której z pci zapalenie pcherza moczowego wystpuje najczciej.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 4 (1 pkt)
W tabeli podano wyniki bada iloci wydalanego moczu i potu przez tego samego czowieka, przy zaeniu, e
kadego dnia jad i pi dokadnie tyle samo.
Dzie o temperaturze: Mocz [dm
3
] Pot [dm
3
] NaCl w moczu [g] NaCl w pocie [g]
Optymalnej 1,5 0,5 17,0 1,5
Niskiej 2,0 0 18,5 0
wysokiej 0,375 2,0 12,5 6,0
Sformuuj hipotez badawcz potwierdzon wynikami powyszego dowiadczenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi
Uwaga: Znak „/” oznacza inn, równie poprawn wersj odpowiedzi.
HOMEOSTAZA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazde poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – falsz, b – prawda, c – prawda.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowo wskazanych par parametrów – po 1 pkt.
Przyklady: pH, zawartosc tlenu, zawartosc dwutlenku wegla, stezenie glukozy, stezenie soli, temperatura,
cisnienie, zawartosc wody.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 parametry, ocenie podlegaj 4 pierwsze.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowe podanie nazwy organizmu – 1 pkt.
Przyklad: Wykres dotyczy organizmu stalocieplnego. Za stwierdzenie, ze temperatura podlega u tych
organizmów wewnetrznej kontroli – 1 pkt.
Przyklad: Temperatura jest scisle kontrolowana i utrzymywana na stalym poziomie u zwierzat stalocieplnych.
Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt.
Przyklad: (...) poniewaz nieznacznie sie tylko podnosi wraz ze wzrostem temperatury otoczenia i pozostaje
niezmieniona na jednym poziomie (charakterystycznym dla danego gatunku zwierzat).
HOMEOSTAZA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazde poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – prawda, b – falsz, c – prawda.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowo wskazanych par parametrów – po 1 pkt.
Przyklady: zawartosc tlenu w otoczeniu, zawartosc dwutlenku wegla, temperatura powietrza, cisnienie,
wilgotnosc, naslonecznienie.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 parametry, ocenie podlegaj 4 pierwsze.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowe podanie nazwy organizmu – 1 pkt.
Przyklad: Wykres dotyczy organizmu zmiennocieplnego.
Za stwierdzenie, ze temperatura nie podlega u tych organizmów wewnetrznej kontroli – 1 pkt.
Przyklad: Temperatura jest uzalezniona od temperatury otoczenia.
Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt.
Przyklad: (...) poniewaz rosnie wprost proporcjonalnie do temperatury otoczenia, wahajac sie w szerokich
granicach.
HOMEOSTAZA Wersja B
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowe okreslenie skutku (choroba lub nawet smierc) – 1 pkt.
Zadanie 3 (4 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowo narysowanych strzalek – po 1 pkt. A| B|
Za kazda prawidlowa nazwe – po 1 pkt (A – dyfuzja, B – transport aktywny).
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za przedstawienie logicznego wniosku – 1 pkt.
Przyklady:
• Tolerowane przez organizm wartosci parametru zawieraja sie miedzy minimum a maksimum.
• Tolerowane przez organizm wartosci parametru oscyluja wokól wartosci optymalnej.
Za prawidlowe podanie nazwy wielkosci (zakres tolerancji) – 1 pkt.
Zadanie 5 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz temperatura ciala tych organizmów nie zalezy od temperatury otoczenia.
HOMEOSTAZA Wersja B bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie wraz z uzasadnieniem – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz trwale rozprezenie tych mechanizmów w konsekwencji spowoduje smierc organizmu.
Zadanie 3 (4 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowo narysowanych strzalek – po 1 pkt. A| B|
Za prawidlowe okreslenie wymagan energetycznych w obu przypadkach po 1 pkt
(A – nie wymaga energii, B – wymaga dostarczenia energii).
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie beda jednakowe – 1 pkt.
Za przedstawienie logicznego argumentu – 1 pkt.
Przyklady:
• Poniewaz zakresy tolerancji danego parametru sa rózne dla róznych gatunków.
• Poniewaz istnieja organizmy o waskim lub szerokim zakresie tolerancji danego parametru, np. temperatury.
Zadanie 5 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz temperatura ciala tych organizmów zalezy od temperatury otoczenia.
MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt:
I – c; II – a, b, d.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt.
Za wskazanie sprzezenia zwrotnego ujemnego – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za trafne wyjasnienie róznicy (odwolujace sie do definicji homeostazy i wynikajace z porównania) – 1 pkt.
Przyklady:
• Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru, jak to jest w przypadku homeostazy
organizmu.
• Rózne parametry w ekosystemie nie sa z góry ustalone i moga miec rózne wartosci zalezne od warunków
zewnetrznych, a homeostaza organizmu ma na celu utrzymanie jego parametrów na zalozonym poziomie
(niezaleznie od warunków zewnetrznych).
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowe wskazanie kazdego z 3 czynników – po 1 pkt:
A (bodziec) – zmiana poziomu wapnia we krwi;
B (receptor) – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc;
C (efektor) – enzymy komórek docelowych.
MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt:
I – b; II – a, c, d.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt.
Za wskazanie sprzezenia zwrotnego ujemnego – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za trafne wyjasnienie podobienstwa (odwolujace sie do definicji homeostazy i wynikajace z porównania)
– 1 pkt.
Przyklad: Równowaga dynamiczna ekosystemu, podobnie jak homeostaza organizmu, opiera sie na istnieniu
sprzezen zwrotnych.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowe wskazanie kazdego z 3 czynników – po 1 pkt:
A (bodziec) – zmiana poziomu glukozy we krwi;
B (receptor) – wyspecjalizowane komórki trzustki;
C (efektor) – enzymy komórek docelowych.
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wskazanie strzalka warstwy srodkowej / miesni gladkich i tkanki lacznej sprezystej oraz prawidlowy podpis –
po 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Warstwa srodkowa zbudowana jest z grubej warstwy miesni, co stanowi dobre przystosowanie do transportu
krwi pod duzym cisnieniem.
Znajdujace sie w tej warstwie wlókna sprezyste umozliwiaja odksztalcanie sie sciany naczynia i pulsowanie
krwi, co warunkuje aktywne rozprowadzanie tego plynu.
W grubej warstwie miesniowej znajduja sie liczne zakonczenia nerwów ukladu autonomicznego, które
reguluja napiecie miesni, a w konsekwencji tempo przeplywu krwi.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za piec prawidlowych uzupelnien – 3 pkt, za cztery prawidlowe uzupelnienia – 2 pkt,
za trzy prawidlowe uzupelnienia – 1 pkt.
drobniejsze zyly krwiobiegu duzego ÷ zyly glówne ÷ prawy przedsionek ÷ prawa komora ÷ tetnice plucne
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona funkcje – 1 pkt.
Przyklad: Zapewnia ona utrzymanie szybkiego tempa przeplywu krwi i wysokiego cisnienia, co umozliwia
przefiltrowanie krwi i wytworzenie moczu pierwotnego.
Za stwierdzenie, ze odgrywa ona role w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt.
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wskazanie strzalka zastawki i prawidlowy podpis – po 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Zastawki uniemozliwiaja cofanie sie krwi.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za piec prawidlowych uzupelnien – 3 pkt.
Za cztery prawidlowe uzupelnienia – 2 pkt.
Za trzy prawidlowe uzupelnienia – 1 pkt.
zyly plucne ÷ lewy przedsionek ÷ lewa komora ÷ aorta ÷ tetnice odchodzace od aorty
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona funkcje – 1 pkt.
Przyklad: Dzieki temu ukladowi bogata w skladniki pokarmowe krew z jelita przedostaje sie bezposrednio do
watroby, która pelni role filtra i magazynu zwiazków zapasowych.
Za stwierdzenie, ze odgrywa ona role w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt.
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego rysunku (B) – 1 pkt.
Za prawidlowa lokalizacje – 1 pkt.
Przyklady:
• w nerkach;
• w przysadce mózgowej.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej, odczytanej z wykresu wartosci (140 mm Hg) – 1 pkt.
Za prawidlowe wyjasnienie – 1 pkt.
Przyklad: W przypadku cisnienia tetniczego podaje sie zwykle dwie graniczne wartosci, poniewaz cisnienie
w tych naczyniach krwionosnych zalezy od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz).
Zadanie 3 (2 pkt)
Za prawidlowa funkcje – 1 pkt.
Przyklad: Uklad ten zapewnia lacznosc z tkankami i narzadami ciala.
Za prawidlowa lokalizacje procesu – 1 pkt.
Przyklad: Wymiana gazowa odbywa sie w naczyniach wlosowatych narzadów / narzadów oraz tkanek.
BUDOWA I FUNKCJE UKADU KRWIONONEGO Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego rysunku (C) – 1 pkt.
Za prawidlowa lokalizacje – 1 pkt.
Przyklady:
• w narzadach jamy brzusznej;
• w jelitach i watrobie.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej, odczytanej z wykresu wartosci (100 mm Hg) – 1 pkt.
Za prawidlowe wyjasnienie – 1 pkt.
Przyklad: W przypadku cisnienia tetniczego podaje sie zwykle dwie graniczne wartosci, poniewaz cisnienie
w tych naczyniach krwionosnych zalezy od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz).
Zadanie 3 (2 pkt)
Za prawidlowa funkcje – 1 pkt.
Przyklad: Uklad ten zapewnia lacznosc serca z plucami.
Za poprawna lokalizacje procesu – 1 pkt.
Przyklad: Wymiana gazowa nastepuje w naczyniach wlosowatych pluc.
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Za podpisanie zyl plucnych prawych i lewych – 1 pkt.
Za podanie wlasciwej nazwy kazdej z zastawek wraz z okresleniem jej dokladnej lokalizacji – po 1 pkt:
• zastawka dwudzielna miedzy przedsionkiem a komora;
• zastawka pólksiezycowata otwiera sie do swiatla aorty z komory lewej.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazde z dwóch prawidlowych porównan – po 1 pkt.
Przyklady:
• Oba rodzaje miesni maja prazki (utworzone z wlókien kurczliwych).
• W tych dwóch typach miesni wystepuja liczne mitochondria.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego elektrokardiogramu (A) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: W przypadku prawidlowo pracujacego serca na krzywej EKG wyróznia sie charakterystyczne,
widoczne na tym rysunku zalamki: P, Q, R, S, T.
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Za podpisanie zyly glównej dolnej i górnej – 1 pkt.
Za podanie wlasciwej nazwy kazdej z zastawek wraz z okresleniem jej dokladnej lokalizacji – po 1 pkt:
• zastawka trójdzielna miedzy przedsionkiem a komora;
• zastawka pólksiezycowata otwiera sie do swiatla tetnicy plucnej z komory prawej.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazde z dwóch prawidlowych porównan – po 1 pkt.
Przyklady:
• Komórki miesnia sercowego sa rozgalezione na koncach (widlasto), a komórki miesnia szkieletowego nie.
• Skurcz komórek miesnia sercowego jest wolniejszy niz skurcz komórek miesnia szkieletowego.
• Skurcz miesnia sercowego przebiega niezaleznie od woli czlowieka, a szkieletowego zaleznie.
• Miesien sercowy cechuje dluzszy okres refrakcji niz miesien szkieletowy.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego elektrokardiogramu (B) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Poniewaz w tym przypadku na krzywej EKG brak charakterystycznych dla prawidlowo pracujacego serca
zalamków: P, Q, S, T.
Poniewaz na tym wykresie wystepuje (w dodatku nieregularnie) jedynie zalamek R (brak charakterystycznych
zalamków: P, Q, S, T).
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowe wskazanie lokalizacji wezla zatokowego – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej funkcji – 1 pkt.
Przyklad: Wezel zatokowy zwany jest rozrusznikiem serca, poniewaz to wlasnie tam tworzone sa z najwieksza
czestotliwoscia (70 impulsów na minute) impulsy nerwowe stymulujace prace serca.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za zaznaczenie zalamka Q, R, S – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona przyczyne – 1 pkt.
Przyklad: Ton drugi powstaje w zwiazku z zamykaniem sie zastawek pólksiezycowatych oraz uderzeniem o nie
krwi.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za wszystkie trzy prawidlowe uzupelnienia – 2 pkt.
Za dwa prawidlowe uzupelnienia – 1 pkt.
W kolejnosci od lewej: osrodek przyspieszajacy prace serca ÷nerwy wspólczulne ÷przyspieszanie akcji serca.
BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowe wskazanie lokalizacji peczka Hisa – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej funkcji – 1 pkt.
Przyklad: Peczek Hisa przewodzi impulsy nerwowe z przedsionków do komór.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za zaznaczenie zalamka P – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona przyczyne – 1 pkt.
Przyklad: Ton pierwszy powstaje w zwiazku z zamykaniem sie zastawek przedsionkowo-komorowych.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za wszystkie trzy prawidlowe uzupelnienia – 2 pkt.
Za dwa prawidlowe uzupelnienia – 1 pkt.
W kolejnosci od lewej: osrodek zwalniajacy prace serca ÷ nerwy przywspólczulne ÷ hamowanie akcji serca.
SKADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
Zadanie 2 (4 pkt)
Za kazde z dwóch prawidlowych przyporzadkowan – po 1 pkt.
Za kazda z dwóch prawidlowych nazw – po 1 pkt:
I – b: trombocyt; II – c: leukocyt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za prawidlowe okreslenie funkcji erytrocytu – 1 pkt.
Przyklad: Najwazniejsza funkcja erytrocytów jest transport gazów oddechowych (tlenu, dwutlenku wegla).
Za wskazanie wlasciwego przystosowania – 1 pkt.
Przyklady:
Erytrocyty zawieraja czerwony barwnik, hemoglobine, która ma zdolnosc nietrwalego laczenia sie z gazami
oddechowymi.
Plaski, dwuwklesly i zaokraglony ksztalt erytrocytu sprawia, ze komórka ta ma korzystny stosunek
powierzchni do masy.
Erytrocyty ssaków pozbawione sa jadra i wiekszosci innych organelli, dzieki czemu komórki te ponosza
minimalne koszty wlasnego metabolizmu i moga caly swój wysilek skierowac na transport tlenu.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcza sie w granicach normy) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Ta kobieta ma za malo erytrocytów (ponizej dolnej granicy normy dla kobiet).
SKADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt.
Zadanie 2 (4 pkt)
Za kazde z dwóch prawidlowych przyporzadkowan i podanie prawidlowych nazw – po 1 pkt: I – c: erytrocyt;
II – a: leukocyt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za prawidlowe okreslenie funkcji trombocytu – 1 pkt.
Przyklad: Trombocyty uczestnicza w procesie krzepniecia krwi.
Za wskazanie wlasciwego przystosowania – 1 pkt.
Przyklad: Plytki krwi uwalniaja enzym (trombokinaze plytkowa), zapoczatkowujaca proces tworzenia sie
skrzepu.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcza sie w granicach normy) – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Ten mezczyzna ma za duzo leukocytów (powyzej górnej granicy normy).
CHOROBY UKADY KRENIA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowych konsekwencji – po 1 pkt.
Przyklady:
• ograniczony doplyw krwi do danego narzadu (np. mózg, serce);
• zatrzymanie krazenia krwi w danym narzadzie prowadzace do calkowitej lub czesciowej jego martwicy;
• wzrost cisnienia krwi.
* Zadanie 2 (4 pkt)
Za wybór osoby C – 1 pkt. Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz ma ona podwyzszone (odbiegajace od normy) zarówno cisnienie skurczowe, jak
i rozkurczowe.
Za kazda z dwóch prawidlowych przyczyn – po 1 pkt.
Przyklady:
• dlugotrwaly i silny stres;
• palenie tytoniu;
• zaburzenia gospodarki tluszczowej;
• sklonnosci dziedziczne.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Mala aktywnosc fizyczna moze stac sie przyczyna otylosci, która stanowi czynnik ulatwiajacy pojawienie sie
i rozwój niektórych chorób ukladu krazenia (np. miazdzyca, niewydolnosc krazenia, choroba
nadcisnieniowa).
Dieta bogata w weglowodany równiez moze doprowadzic do otylosci wraz z jej dalszymi konsekwencjami.
Palenie papierosów zmusza serce do nadmiernego wysilku (nastepuje przyspieszenie pracy serca).
Zadanie 4 (2 pkt)
Za ustalenie, ze podane stwierdzenie jest prawdziwe – 1 pkt.
Za logiczny argument – 1 pkt.
Przyklad: Liczne zakazenia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych czesci ciala (np. z chorego zeba) moga
powodowac powstanie wielu róznych schorzen serca (stany zapalne miesnia sercowego, uszkodzenie zastawek itp.).
CHOROBY UKADY KRENIA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
• miazdzyca tetnic (arterioskleroza);
• choroba wiencowa;
• zawal serca;
• choroba nadcisnieniowa.
* Zadanie 2 (4 pkt)
Za wybór osoby B – 1 pkt. Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz ma ona podwyzszone (odbiegajace od normy) zarówno cisnienie skurczowe, jak
i rozkurczowe.
Za kazda z dwóch prawidlowych zasad – po 1 pkt.
Przyklady:
• W diecie nalezy ograniczyc ilosc soli i weglowodanów.
• Nalezy zaprzestac palenia papierosów.
• Trzeba zwiekszyc aktywnosc fizyczna, ale bez treningu silowego.
• Nalezy ograniczyc spozywanie produktów z cholesterolem.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Aktywny tryb zycia zapobiega otylosci, która stanowi czynnik ulatwiajacy pojawienie sie i rozwój niektórych
chorób ukladu krazenia (np. miazdzyca, niewydolnosc krazenia, choroba nadcisnieniowa).
Dieta oparta na zrównowazonym bilansie energetycznym równiez w przewazajacej liczbie przypadków
stanowi najlepszy sposób na unikniecie otylosci wraz z jej dalszymi konsekwencjami.
Picie alkoholu i palenie papierosów sa czynnikami sprzyjajacymi powstawaniu zmian miazdzycowych,
dlatego tez rezygnacja z nich jest waznym elementem profilaktyki chorób ukladu krazenia.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za ustalenie, ze podane stwierdzenie jest falszywe – 1 pkt.
Za logiczny argument – 1 pkt.
Przyklad: Liczne zakazenia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych czesci ciala (np. z chorego zeba) moga
powodowac powstanie wielu róznych schorzen serca (stany zapalne miesnia sercowego, uszkodzenie zastawek itp.).
SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (a) – 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona funkcje – 1 pkt.
Przyklad: Grasica jest centralnym narzadem ukladu limfatycznego, miejscem dojrzewania limfocytów T.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wskazanie strzalka wlasciwego miejsca – 1 pkt.
Za prawidlowe przedstawienie roli – 1 pkt.
Przyklad: Przeciwciala maja zdolnosc neutralizowania antygenów.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcial skierowanych przeciwko antygenowi
wywolujacemu WZW typu B oraz namnazanie komórek pamieci immunologicznej.
Przy powtórnym kontakcie z tym samym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcial jest znacznie
szybsze, co ulatwia neutralizacje tych obcych bialek, a tym samym chroni organizm przed zapadnieciem na
WZW typu B.
Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcial jest znacznie wyzszy niz przy pierwszym
(szczepionka), co chroni organizm przed zapadnieciem na WZW typu B.
SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowo przedstawiona role – 1 pkt.
Przyklad: Wezly chlonne sa miejscem dojrzewania limfocytów i makrofagów.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wskazanie strzalka wlasciwego miejsca – 1 pkt.
Za wymienienie prawidlowego rodzaju komórek (plazmocyty / limfocyty B) – 1 pkt.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcial skierowanych przeciwko antygenowi
wywolujacemu tezec oraz namnazanie komórek pamieci immunologicznej.
Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcial jest znacznie szybsze, co
ulatwia neutralizacje tych bialek, a tym samym chroni organizm przed tezcem.
Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcial jest znacznie wyzszy niz przy pierwszym
(szczepionka), co chroni organizm przed zapadnieciem na tezec.
RODZAJE ODPORNOCI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (b, d, e) – 1 pkt.
Za wlasciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (a, c, f) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za trafnie przedstawiona róznice – 1 pkt.
Przyklad: Odpowiedz immunologiczna czynna pojawia sie i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu sie,
natomiast jezeli organizm otrzyma gotowe przeciwciala, to jest to odpowiedz immunologiczna bierna.
Za kazdy z dwóch sposobów nabycia sztucznej odpornosci po 1 pkt.
Przyklady:
• uodpornienie przez szczepienia;
• uodpornienie dzieki surowicom odpornosciowym np. przeciwtezcowej.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
• W wysokiej temperaturze wszystkie reakcje, np. tworzenie przeciwcial, przebiegaja szybciej.
• Goraczka stanowi bron przeciwko niektórym pasozytom.
• Goraczka jest jednym z czynników zwalczajacych kretki kily.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za wybór zdania b – 1 pkt.
Za wlasciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt.
Przyklad: Inwazyjnosc to zdolnosc antygenu / drobnoustroju / pasozyta do wnikania i namnazania sie
w organizmie.
RODZAJE ODPORNOCI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (a, b, d) – 1 pkt.
Za wlasciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (c, e, f) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za trafnie przedstawiona róznice – 1 pkt.
Przyklad: Odpowiedz immunologiczna czynna pojawia sie i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu sie,
natomiast jezeli organizm otrzyma gotowe przeciwciala, to jest to odpowiedz immunologiczna bierna.
Za kazdy z dwóch sposobów nabycia naturalnej odpornosci – po 1 pkt.
Przyklady:
przebyte zakazenie lub choroba;
przeciwciala matki dostajace sie w czasie ciazy lub w trakcie karmienia piersia (tzw. siara) do organizmu
dziecka.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
• Jej rola nie jest jeszcze dokladnie poznana.
• W niektórych wypadkach goraczka wzmaga wrazliwosc na rózne infekcje.
• Zbyt dlugo utrzymujaca sie wysoka temperatura moze zagrazac zyciu czlowieka.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za wybór zdania c – 1 pkt.
Za wlasciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt.
Przyklad: Patogennoscia nazywamy zdolnosc drobnoustroju / antygenu do wywolywania niekorzystnych zmian
chorobowych.
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowy wybór wszystkich 4 chorób (blonica, dzuma, rzezaczka, tezec) – 2 pkt.
Za prawidlowy wybór 3 chorób – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkrelone choroby.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wlasciwe dobranie wszystkich par (I – c; II – a; III – b) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za ustalenie, ze fagiem lagodnym jest B – 1 pkt.
Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz po wniknieciu do komórek gospodarza nie zachodzi namnazanie sie bakteriofagów
i zainfekowane komórki przezywaja.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Pasteryzacja jest to niszczenie drobnoustrojów przez poddanie ich dzialaniu wysokiej temperatury.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Jest uzyteczna w zwalczaniu drobnoustrojów w zywnosci, np. w mleku, sokach owocowych;
równoczesnie nie powoduje utraty ich walorów odzywczych.
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKAEN Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowy wybór wszystkich 4 chorób (odra, rózyczka, ospa wietrzna, choroba Heinego-Medina) – 2 pkt.
Za prawidlowy wybór 3 chorób – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkrelone choroby.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wlasciwe dobranie wszystkich par (I – d; II – c; III – b) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za ustalenie, ze fagiem zjadliwym jest A – 1 pkt.
Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz po wniknieciu do komórek gospodarza w koncowym efekcie powoduje ich lize.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Inaczej wyjalawianie, czyli niszczenie drobnoustrojów i ich przetrwalników bardzo wysoka
temperatura w specjalnych urzadzeniach.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Jest to metoda stosowana przede wszystkim w szpitalach, przychodniach, gabinetach lekarskich do
niszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych na np. narzedziach chirurgicznych, dentystycznych itp.
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (a, d, e, g) – 2 pkt.
Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkrelone cechy.
Zadanie 2 (4 pkt)
Za kazdy przyklad choroby dla A i B – po 1 pkt.
Przyklady:
A – dzuma, kleszczowe zapalenie opon mózgowych, borelioza, wscieklizna, dyfteryt;
B – cholera, salmonelloza, czerwonka, tyfus, gruzlica.
Za kazdy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt.
Przyklady:
Podstawowa zasada profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli.
Unikanie kontaktu z chorymi zwierzetami.
Unikanie bezposredniego kontaktu z osobami chorymi.
Szczepienia ochronne.
Na terenach zagrozonych choroba spozywanie tylko przegotowanej, odkazonej wody i zywnosci odpowiednio
przygotowanej.
* Zadanie 3 (1 pkt)
Za w calosci poprawne uporzadkowanie etapów 1 pkt.
W kolejnosci od góry: a – 3, b – 5, c – 4, d – 1, e – 2.
PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (b, c, f, g) – 2 pkt.
Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 4 odpowiedzi, ocenie podlegaj 4 pierwsze podkrelone cechy.
Zadanie 2 (4 pkt)
Za kazdy przyklad choroby dla A i B – po 1 pkt.
Przyklady:
A – gruzlica, zapalenie pluc, ospa wietrzna, grypa, odra;
B – trad, dzuma, rózyczka.
Za kazdy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt.
Przyklady:
Podstawowa zasada profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli.
Unikanie kontaktu z chorymi zwierzetami.
Unikanie bezposredniego kontaktu z osobami chorymi.
Szczepienia ochronne.
Na terenach zagrozonych choroba spozywanie tylko przegotowanej, odkazonej wody i zywnosci odpowiednio
przygotowanej.
* Zadanie 3 (1 pkt)
Za w calosci poprawne uporzadkowanie etapów – 1 pkt.
W kolejnosci od góry: a – 3, b – 2, c – 4, d – 5, e – 1.
IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie preparatu A – 1 pkt.
Za podanie poprawnej nazwy (szczepionka) – 1 pkt.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowo przedstawionych cech – po 1 pkt.
Przyklady:
• wywolywanie róznych reakcji przez jedna cytokine albo podobne dzialanie róznych cytokin (plejotropizm);
• pojawienie sie jednej z cytokin powoduje powstanie nastepnych (dzialanie kaskadowe);
• dzialanie przeciwstawne poszczególnych cytokin (antagonizm dzialania);
• koniecznosc zachowania kolejnosci dzialania poszczególnych cytokin na komórke (lancuchowosc dzialania).
Zadanie 3 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (e) – 1 pkt.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za prawidlowe wyjasnienia dotyczace zarówno czestotliwosci, jak i czasu podawania tej szczepionki – po 1 pkt.
Przyklad: Przebycie rózyczki pozostawia odpornosc na cale zycie, równiez szczepionka przeciwko tej chorobie
wywoluje dlugotrwala odpornosc (1 pkt). Pózny okres podawania tej szczepionki zwiazany jest
z zabezpieczeniem kobiet w pierwszych miesiacach ciazy, poniewaz choroba ta moze wywolac poronienie lub
obumarcie plodu (1 pkt).
IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie preparatu B – 1 pkt.
Za prawidlowe okreslenie czasu – 1 pkt.
Przyklad: Preparat B (surowica), czas trwania wywolywanej przez niego odpornosci jest krótki / krótszy
w porównaniu z dzialaniem preparatu A.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazda z dwóch prawidlowych funkcji – po 1 pkt.
Przyklady:
• wplywaja na zwiekszenie produkcji przeciwcial.
• aktywuja pewne limfocyty.
• aktywuja granulocyty.
• zwiekszaja specyficzna odpowiedz komórkowa.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za prawidlowy wybór (d) – 1 pkt.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie logicznego powodu podawania tej szczepionki – 1 pkt.
Przyklad: Rodzice pragna uchronic swoich synów przed groznymi powiklaniami swinki, które wystepuja
w wieku doroslym, np. zapalenie jader z nastepstwem bezplodnosci.
Za prawidlowe okreslenie warunku – 1 pkt.
Przyklad: Dziecko poddane szczepieniu musi byc zdrowe.
PRZESZCZEPY TKANEK I NARZDÓWWersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
• wykonywanie zabiegów transfuzji krwi;
• opieka medyczna nad tzw. ciaza konfliktowa.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za wszystkie trzy prawidlowo okreslone warunki – 2 pkt. Za dwa prawidlowo okreslone warunki – 1 pkt.
Grupa krwi matki Rh–
Grupa krwi dziecka Rh+
Szczelnosc lozyska (–)
Za prawidlowy przyklad dzialan zapobiegajacych – 1 pkt.
Przyklady:
• podawanie odpowiednich gamma-globulin;
• sródmaciczne przetaczanie krwi plodu;
• dluzsza przerwa miedzy kolejnymi ciazami.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za trzy prawidlowe przyporzadkowania – 2 pkt.
Za dwa prawidlowe przyporzadkowania – 1 pkt.
I – c; II – d; III – b.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Przeszczep organu jest czesto tzw. ostatnia deska ratunku dla umierajacego czlowieka, dlatego tez trzeba
zrobic wszystko, by mu pomóc.
Skoro po smierci cialo i tak ulega rozkladowi, to mozliwosc jego czesciowego wykorzystania w celu
ratowania innego zycia powinna byc czyms naturalnym, niebudzacym sprzeciwów.
PRZESZCZEPY TKANEK I NARZDÓWWersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
• identyfikacja osób, np. posmiertna;
• okreslenie stopnia pokrewienstwa osób;
• ustalanie ojcostwa.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za prawidlowe wyjasnienie – 1 pkt.
Przyklad: W przypadku tego konfliktu serologicznego w warunkach nieszczelnosci lozyskowej, przeciwciala
obecne w krwiobiegu matki przenikaja do krwiobiegu plodu, uszkadzajac go.
Za kazdy z dwóch prawidlowych sposobów dzialania – po 1 pkt.
Przyklady:
• podawanie odpowiednich gamma-globulin;
• sródmaciczne przetaczanie krwi plodu;
• dluzsza przerwa miedzy kolejnymi ciazami.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za trzy prawidlowe przyporzadkowania – 2 pkt.
Za dwa prawidlowe przyporzadkowania – 1 pkt.
I – c; II – d; III – b.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
Istnieje obawa, ze takie podejscie prawne niesie ze soba niebezpieczenstwo naduzyc zwiazanych np.
z handlem organami ludzkimi.
Zawsze istnieje obawa, ze zgon moze nie byc faktycznie stwierdzony i ze ktos jest w tak zwanej spiaczce,
a przeciez pobieranie niektórych organów, np. serca, musi sie odbyc zaraz po stwierdzeniu zgonu.
BUDOWA UKADU ODDECHOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego rysunku (A) – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz podczas wdechu przepona kurczy sie (obniza sie w dól), co powoduje zwiekszenie objetosci
klatki piersiowej.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za podkreslenie nablonka jednowarstwowego plaskiego – 1 pkt.
Za wykazanie zwiazku miedzy potrzeba latwego przemieszczania sie gazów oddechowych a cienka warstwa
komórek nablonka, która to umozliwia – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za w pelni prawidlowo podana definicje – 1 pkt.
Przyklad: Pojemnosc zyciowa pluc to ilosc powietrza wydychanego po maksymalnym wypelnieniu pluc.
Za trafne okreslenie sposobu na jej zwiekszenie (np. cwiczenia fizyczne) – 1 pkt.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za prawidlowe sformulowanie hipotezy – 1 pkt.
Przyklad: W powietrzu wydychanym z pluc znajduje sie dwutlenek wegla.
BUDOWA UKADU ODDECHOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwego rysunku (B) – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz podczas wydechu nastepuje rozkurcz przepony (podnosi sie w góre), co powoduje
zmniejszenie objetosci klatki piersiowej.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za podkreslenie nablonka jednowarstwowego migawkowego – 1 pkt.
Za wykazanie zwiazku miedzy potrzeba oczyszczenia powietrza z zanieczyszczen, zanim dostanie sie ono do
pluc, a rzeskami na powierzchni komórek nablonka, które umozliwiaja wychwytywanie tych zanieczyszczen
– 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za w pelni prawidlowo podana definicje – 1 pkt.
Przyklad: Pojemnosc oddechowa pluc to ilosc powietrza wciaganego do pluc podczas normalnego wdechu.
Za wskazanie sposobu jej pomiaru (wykorzystanie spirometru) – 1 pkt.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za prawidlowe sformulowanie problemu badawczego – 1 pkt.
Przyklady:
• Wykrywanie obecnosci dwutlenku wegla w powietrzu wydychanym z pluc.
• Czy w powietrzu wydychanym z pluc znajduje sie dwutlenek wegla?
ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za poprawny wybór kazdego z dwóch zdan (a, c) – po 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za zaznaczenie wlasciwej lokalizacji – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej nazwy (grzebienie mitochondrialne / wewnetrzna blona) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowego przystosowania – 1 pkt.
Przyklad: W blonie tej znajduja sie enzymy i bialka biorace udzial w koncowych etapach utleniania
biologicznego i syntezie ATP.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wpisanie we wlasciwej kolejnosci wszystkich 5 podanych okreslen (kwas szczawiooctowy, kwas
bursztynowy, kwas jablkowy, atomy wodoru, lancuch oddechowy) – 2 pkt.
Za wpisanie 4 prawidlowych okreslen – 1 pkt.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.
Za okreslenie wlasciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt.
ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A bis
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za poprawny wybór kazdego z dwóch zdan (b, c) – po 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za zaznaczenie wlasciwej lokalizacji – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej nazwy (matriks / matrix / macierz) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowego przystosowania – 1 pkt.
Przyklad: W macierzy mitochondrium znajduja sie enzymy niezbedne do utleniania substancji organicznych /
wystepuja enzymy cyklu Krebsa.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wpisanie we wlasciwej kolejnosci wszystkich 5 podanych okreslen (glukoza, kwas pirogronowy, NADH
2
,
kwas szczawiooctowy, kwas cytrynowy) – 2 pkt.
Za wpisanie 4 prawidlowych okreslen – 1 pkt.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.
Za okreslenie wlasciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt.
CHOROBY UKADU ODDECHOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (4 pkt)
Za kazda prawidlowa nazwe – po 1 pkt.
Przyklady:
• przez bakterie: gruzlica, zapalenie pluc, zapalenie oskrzeli;
• przez wirusy: grypa, wirusowe zapalenie pluc lub oskrzeli;
• o podlozu alergicznym: astma;
• choroby zawodowe.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowo sformulowany wniosek – 1 pkt.
Przyklady:
• Palenie papierosów jest najczestsza przyczyna zgonów wsród mezczyzn w USA.
• Najwieksza smiertelnosc jest wsród mezczyzn palacych papierosy lub fajke i papierosy.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie prawidlowego czynnika – 1 pkt.
Za trafne okreslenie skutku jego dzialania – 1 pkt.
Przyklady:
• pyly nietoksyczne – pylica pluc;
• dwutlenek siarki – chroniczny niezyt oskrzeli;
• tlenek wegla – laczy sie z hemoglobina, powodujac niedotlenienie organizmu;
• weglowodory aromatyczne – wywoluja raka;
• olów – zmniejsza odpornosc, hamuje erytropoeze, toksyczny dla ukladu nerwowego.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest to wazne dla zdrowia badanie – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Powinnismy sie okresowo (co 2-3 lata przeswietlac), poniewaz tylko w ten sposób mozna wykryc np. poczatki
gruzlicy lub raka pluc.
Jest to pozyteczne badanie, poniewaz stanowi element dzialan profilaktycznych w wypadku tak groznych
chorób jak gruzlica czy nowotwory.
CHOROBY UKADU ODDECHOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (4 pkt)
Za kazda prawidlowa nazwe – po 1 pkt.
Przyklady:
• przez bakterie;
• przez wirusy;
• o podlozu alergicznym: astma;
• choroby zawodowe: pylica, rozedma pluc.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowo sformulowany argument – 1 pkt.
Przyklad: Najwieksza smiertelnosc – wynoszaca az 110 przypadków na 100 tysiecy
osób – jest wsród mezczyzn palacych papierosy lub – 100 przypadków – wsród mezczyzn palacych papierosy
i fajke.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie prawidlowego zródla – 1 pkt.
Za trafne okreslenie sposobu jego eliminacji – 1 pkt.
Przyklady:
motoryzacja – uzywanie benzyny bezolowiowej lub alternatywnych paliw, np. gaz, olej rzepakowy, energia
elektryczna;
przemysl energetyczny – zastepowanie energii ze zródel konwencjonalnych (wegiel, ropa, gaz)
niekonwencjonalnymi zródlami (geotermia, hydroenergia, energia sloneczna, wiatrowa);
przemysl metalurgiczny – stosowanie bardziej przyjaznych srodowisku technologii.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest to wazne dla zdrowia dzialanie – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Pyly wywoluja choroby dróg oddechowych, moga sie przedostawac do pluc i blokowac pecherzyki plucne,
dlatego tez, jezeli jest to zwiazane np. z wykonywana praca, nalezy nosic maski ochronne.
Pyly moga niesc ze soba substancje toksyczne lub rakotwórcze, dlatego tez nalezy unikac przebywania
w srodowisku zapylonym.
WSPÓDZIAANIE UKADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONONEGO W ADAPTACJI
WYSIKU Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wybór kazdego z dwóch prawidlowych mechanizmów (c, e) – po 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
c, poniewaz zwiekszenie pojemnosci minutowej serca powoduje wzrost ilosci tlenu transportowanego przez
krew do tkanek;
e, poniewaz wzmozona wentylacja pluc powoduje zwiekszenie tempa wymiany gazowej, dzieki czemu
wzrasta ilosc tlenu transportowanego do tkanek.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za wskazanie osoby A – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Podczas intensywnego wysilku narzady wewnetrzne, takie jak nerki lub watroba, nie pracuja zbyt intensywnie,
wiec przeplyw krwi przez nie jest wyraznie mniejszy.
Miesnie szkieletowe intensywnie pracuja, dlatego przeplywa przez nie zwiekszona ilosc krwi.
Pojemnosc minutowa serca jest bardzo wysoka, gdyz konieczne bylo zwiekszenie ilosci tlenu we krwi.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt.
Przyklady:
W porównaniu z miesniami osób nie trenujacych miesnie szkieletowe przystosowane do duzego wysilku maja
zwiekszona liczbe mitochondriów niezbednych w procesie oddychania komórkowego, dzieki czemu ryzyko
powstawania tzw. zakwasów oraz zaciagania dlugu tlenowego jest duzo mniejsze.
W porównaniu z miesniami osób nie trenujacych miesnie szkieletowe przystosowane do duzego wysilku sa
oplecione gestsza siecia naczyn wlosowatych, dzieki czemu maja lepszy doplyw tlenu wraz z krwia.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
WSPÓDZIAANIE UKADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONONEGO W ADAPTACJI
WYSIKU Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wybór kazdego z dwóch prawidlowych mechanizmów (b, d) – po 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
b, poniewaz zwiekszenie czestosci skurczów serca powoduje wzrost ilosci tlenu transportowanego przez
krew do tkanek;
d, poniewaz przyspieszone tempo oddychania i glebsze oddechy powoduja zwiekszenie tempa wymiany
gazowej, dzieki czemu wzrasta ilosc tlenu transportowanego do tkanek.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za wskazanie osoby B – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Podczas odpoczynku pracuja narzady wewnetrzne, takie jak nerki lub watroba, wiec przeplyw krwi przez nie
jest wyraznie wiekszy.
Miesnie szkieletowe odpoczywaja, wiec przeplywa przez nie ograniczona ilosc krwi.
Pojemnosc minutowa serca nie jest zbyt wysoka, gdyz nie ma zapotrzebowania na zwiekszenie ilosci tlenu
we krwi.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt.
Przyklad: W porównaniu z miesniami osób nie trenujacych miesnie szkieletowe przystosowane do duzego
wysilku maja zwiekszona liczbe enzymów niezbednych w procesie oddychania komórkowego, dzieki czemu
ryzyko powstawania tzw. zakwasów oraz zaciagania dlugu tlenowego jest duzo mniejsze.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
BUDOWA UKADU POKARMOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy prawidlowy podpis wraz ze wskazaniem wlasciwej lokalizacji – po 1 pkt.
A – przelyk, B – jelito cienkie.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór kazdej z dwóch prawidlowych odpowiedzi (b, d) – po 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za w pelni prawidlowo okreslona role – 1 pkt.
Przyklad: Pecherzyk zolciowy magazynuje i zageszcza zolc.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za prawidlowo sformulowana hipoteze badawcza – 1 pkt.
Przyklady:
• Ilosc wydzielanego soku zoladkowego zalezy od rodzaju pokarmu.
• Czas trawienia jest rózny dla róznych pokarmów.
• Czas trawienia jest zalezny od rodzaju pokarmu.
BUDOWA UKADU POKARMOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy prawidlowy podpis wraz ze wskazaniem wlasciwej lokalizacji – po 1 pkt.
A – jama ustna, B – zoladek.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór kazdej z dwóch prawidlowych odpowiedzi (b, d) – po 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za w pelni prawidlowo okreslona role – 1 pkt.
Przyklad: Trzustka wytwarza enzymy trawienne, które rozkladaja rózne zwiazki organiczne w dwunastnicy.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za prawidlowe sformulowanie problemu – 1 pkt.
Przyklady:
• Czy rodzaj pokarmu wplywa na ilosc wydzielanego soku trawiennego?
• Jak rodzaj pokarmu wplywa na ilosc wydzielanego soku trawiennego?
SKADNIKI POKARMOWE Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za poprawny wybór (c) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy: lipidy – 1 pkt.
Za kazdy z dwóch przykladów – po 1 pkt.
Przyklady: olej roslinny, smalec, maslo, mleko, sery, mieso, ryby.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie dwóch prawidlowych przykladów – 1 pkt.
Przyklady: wapn, fosfor, magnez, siarka, chlor, sód, potas.
Za przedstawienie prawidlowej funkcji jednego z nich – 1 pkt.
Przyklady:
wapn – umozliwia funkcjonowanie ukladu nerwowego i miesni oraz krzepniecie krwi, wchodzi w sklad kosci
i zebów;
fosfor – wchodzi w sklad kosci, ATP, kwasów nukleinowych;
magnez – zwiazany z funkcjonowaniem ukladu nerwowego i miesniowego, aktywator enzymów, buduje
kosci, zeby, miesnie;
siarka – skladnik bialek budulcowych i regulacyjnych, hormonów, enzymów i witamin;
chlor – utrzymuje równowage plynów ustrojowych;
sód i potas – biora udzial w regulacji gospodarki wodnej organizmu.
** Zadanie 4 (3 pkt)
Za sformulowanie poprawnego problemu badawczego – 1 pkt.
Przyklady:
• Badanie wystepowania glukozy w soku roslinnym.
• Czy w kazdym z badanych soków roslinnych wystepuje glukoza?
Za przedstawienie prawidlowej próby kontrolnej wraz z dalszym postepowaniem – po 1 pkt.
Przyklad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt), a nastepnie dodano po 2 ml odczynników Fehlinga
I i II. Po podgrzaniu wystapilo zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt).
SKADNIKI POKARMOWE Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za poprawny wybór (d) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy: wielocukry / cukry zlozone – 1 pkt.
Za kazdy z dwóch przykladów po 1 pkt.
Przyklady: maka, kasza, chleb, fasola, ryz, banany, ziemniaki – skrobia, warzywa i owoce – blonnik.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie dwóch prawidlowych przykladów – 1 pkt.
Przyklady: zelazo, jod, miedz, cynk, mangan, kobalt, fluor.
Za przedstawienie prawidlowej funkcji jednego z nich – 1 pkt.
Przyklady:
• zelazo – aktywator enzymów oddechowych;
• jod – skladnik hormonów tarczycy;
• miedz – skladnik wielu enzymów, potrzebna do syntezy hemoglobiny;
• cynk – skladnik wielu enzymów, odgrywa role w trawieniu bialek;
• mangan – aktywator wielu enzymów;
• kobalt – skladnik witaminy B12 potrzebnej do produkcji erytrocytów;
• fluor – skladnik szkliwa zebów.
** Zadanie 4 (3 pkt)
Za sformulowanie poprawnej hipotezy – 1 pkt.
Przyklady:
• W soku roslinnym wystepuje glukoza.
• W kazdym z badanych soków roslinnych wystepuje glukoza.
Za przedstawienie prawidlowej próby kontrolnej wraz z dalszym postepowaniem – po 1 pkt.
Przyklad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt), a nastepnie dodano po 2 ml odczynników Fehlinga
I i II. Po podgrzaniu wystapilo zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt).
SKADNIKI POKARMOWE Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
• Jest podstawowym skladnikiem cytoplazmy kazdej komórki.
• Jest podstawowym skladnikiem plynów ustrojowych, co wiaze sie z regulacja cisnienia osmotycznego
w organizmie.
• Bierze udzial w procesach trawienia (hydroliza).
• Jest rozpuszczalnikiem zarówno wydalanych zwiazków, jak i wielu transportowanych substancji.
• Pelni funkcje termoregulacyjna.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowy wybór kazdego z dwóch zródel – po 1 pkt.
Przyklady:
• z pozywieniem (pokarm + napoje);
• z rozkladu weglowodanów, bialek i tluszczów (= woda metaboliczna).
Zadanie 3 (1 pkt)
Za wlasciwy wybór odpowiedzi (b) – 1 pkt.
** Zadanie 4 (2 pkt)
Za trafnie sformulowana hipoteze badawcza – 1 pkt.
Przyklad: Nasiona wszystkich badanych roslin zawieraja bialko.
Za prawidlowe okreslenie próby kontrolnej – 1 pkt: 10% roztwór zelatyny (w którym jest bialko zwierzece).
SKADNIKI POKARMOWE Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch prawidlowych argumentów – po 1 pkt.
Przyklady:
• funkcja budulcowa (podstawowy skladnik cytoplazmy kazdej komórki);
• skladnik plynów ustrojowych;
• udzial w procesach trawienia (hydroliza);
• udzial w procesach wydalniczych (rozpuszczalnik wydalanych zwiazków);
• funkcja termoregulacyjna;
• funkcja transportowa (rozpuszczalnik wielu substancji).
Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowy wybór kazdego z dwóch czynników – po 1 pkt.
Przyklady:
• Ilosc pobieranych plynów zalezy od intensywnosci wykonywanej pracy.
• Zalezy od temperatury otoczenia.
• Zalezy od temperatury wewnetrznej organizmu, np. tzw. goraczki.
• Zalezy od warunków klimatycznych, np. wilgotnosci powietrza.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za wlasciwy wybór odpowiedzi (c) – 1 pkt.
** Zadanie 4 (2 pkt)
Za trafnie sformulowany problem badawczy – 1 pkt.
Przyklad: Czy nasiona wszystkich badanych roslin zawieraja bialko?
Za prawidlowe okreslenie zawartosci czwartej probówki – 1 pkt.
Przyklad: W podobny sposób roztarte z woda nasiona, np. bobu (lub soi).
ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wszystkie cztery prawidlowe polaczenia (I – d; II – c; III – e; IV – a) – 1 pkt.
* Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazdy w calosci poprawnie uzupelniony wiersz tabeli – po 1 pkt (w kolejnosci):
1. jelito cienkie / dwunastnica, dwupeptydy;
2. jama ustna, skrobia;
3. pepsyna, peptydy, dwupeptydy / oligopeptydy.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za podanie prawidlowej funkcji – 1 pkt.
Przyklady:
• Powoduje rozbicie duzych kropli tluszczu na male w celu wiekszego kontaktu z enzymami.
• Poprzez emulgacje tluszczu wspomaga dzialanie lipazy trzustkowej w dwunastnicy.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za prawidlowe oznaczenie optimum dzialania kazdego z dwóch enzymów – po 1 pkt: A – okolo 8 pH, B – okolo
2 pH.
Zadanie 5 (1 pkt)
Za poprawnie podany argument wykazujacy pozytywna role bakterii – 1 pkt.
Przyklady:
• Produkuja witaminy, np. K, B.
• Pomagaja we wchlanianiu witamin.
ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wszystkie cztery prawidlowe polaczenia (I – d; II – c; III – b; IV – e) – 1 pkt.
* Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazdy w calosci poprawnie uzupelniony wiersz tabeli – po 1 pkt. W kolejnosci:
1. amylaza slinowa / ptialina, maltoza;
2. zoladek, bialka;
3. lipaza trzustkowa, glicerol i kwasy tluszczowe.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za podanie prawidlowej funkcji – 1 pkt.
Przyklady:
• Uaktywnia pepsynogen.
• Pelni funkcje sterylizatora.
• Zakwasza srodowisko.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za prawidlowe oznaczenie optimum dzialania kazdego z dwóch enzymów – po 1 pkt:
A – ok. 8 pH, B – ok. 7 pH.
Zadanie 5 (1 pkt)
Za poprawnie podany argument wykazujacy pozytywna role bakterii – 1 pkt.
Przyklady:
• Produkuja witaminy, np. K, B.
• Pomagaja we wchlanianiu witamin.
TROBA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie strzalka wlasciwego naczynia – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej cechy – 1 pkt.
Przyklady:
• Krew transportowana tym naczyniem posiada zmienny poziom glukozy.
• Bezposrednio po posilku poziom glukozy we krwi transportowanej tym naczyniem wzrasta.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za wlasciwe okreslenie stezenia (wysokie) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowego przykladu sytuacji – 1 pkt.
Przyklad: Po zjedzeniu obfitego w weglowodany posilku.
* Zadanie 3 (1 pkt)
Za trafny argument – 1 pkt.
Przyklad: Watroba wytwarza zolc i odprowadza ja drogami zolciowymi do dwunastnicy.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowo wpisana ocene kazdego z trzech zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – falsz, c – prawda.
TROBA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie strzalka wlasciwego naczynia – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej cechy – 1 pkt.
Przyklad: Plynie nia do komórek watroby krew utlenowana.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za wlasciwe okreslenie stezenia (niskie) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowego przykladu sytuacji – 1 pkt.
Przyklady:
• w czasie glodu;
• po ciezkiej, wyczerpujacej pracy fizycznej.
* Zadanie 3 (1 pkt)
Za trafny argument – 1 pkt.
Przyklady:
W watrobie nastepuje przeksztalcenie substancji szkodliwych w zwiazki obojetne.
Watroba przetwarza toksyczny amoniak na mocznik.
Jej komórki wychwytuja z krwi leki, alkohol, hormony podawane zewnetrznie i zamieniaja je w zwiazki
nieaktywne.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za prawidlowo wpisana ocene kazdego z trzech zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – prawda, c – falsz.
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za podkreslenie kazdej z dwóch prawidlowych funkcji – po 1 pkt.
Mozliwe odpowiedzi: a, d, e.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za poprawnie sformulowana hipoteze – 1 pkt.
Przyklady:
• Aktywnosc fizyczna wymaga wiekszych nakladów energetycznych niz praca umyslowa.
• Im wieksza aktywnosc fizyczna, tym wyzsze wydatki energetyczne.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za kazde poprawnie wpisane okreslenie – po 1 pkt. W kolejnosci: dodatni, ujemny, zrównowazony.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazde z dwóch trafnych zalecen – po 1 pkt.
Przyklady:
• zwiekszenie wysilku fizycznego;
• spozywanie pokarmów ubogoenergetycznych, dostarczanie odpowiednich ilosci witamin i mineralów;
• poznanie zasad prawidlowego odzywiania sie, by nie popelniac bledów zywieniowych.
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za podkreslenie kazdej z dwóch prawidlowych funkcji – po 1 pkt.
Mozliwe odpowiedzi: b, c.
* Zadanie 2 (1 pkt)
Za przedstawienie trafnego wniosku – 1 pkt.
Przyklady:
• Najwiekszego wydatku energetycznego wymagaja cwiczenia fizyczne / wymaga aktywnosc sportowa.
• Praca umyslowa nie wymaga zbyt duzych nakladów energetycznych.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za kazde poprawnie wpisane okreslenie – po 1 pkt. W kolejnosci: zrównowazony, ujemny, dodatni.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch trafnych przykladów schorzen – po 1 pkt.
Przyklady:
• cukrzyca;
• miazdzyca tetnic;
• niewydolnosc krazenia;
• nadcisnienie tetnicze.
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowy rozdzial funkcji – po 1 pkt:
I: a, c; II: b, d, e, f, g.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazda z trzech prawidlowo przedstawionych zmian – po 1 pkt.
Przyklady:
• PPM jest najwyzsza w pierwszych dwóch latach zycia ze wzgledu na intensywny wzrost organizmu.
• W dalszych latach maleje z wyjatkiem okresu dojrzewania.
• Znaczaco sie zmniejsza w wieku 65–70 lat.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch trafnych wniosków – po 1 pkt.
Przyklady:
• Wydatek energetyczny na PPM jest zalezny od plci.
• Im wieksza masa ciala tym wyzsza podstawowa przemiana materii.
• U mezczyzn wydatek energetyczny na PPM jest wyzszy niz u kobiet.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie w calosci poprawnej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Jest to porównanie ilosci energii dostarczonej w pozywieniu z zapotrzebowaniem energetycznym
ustroju.
Za poprawne okreslenie warunku, od którego zalezy wystepowanie bilansu dodatniego – 1 pkt.
Przyklad: Jezeli wartosc energetyczna pokarmu jest wyzsza niz potrzeby organizmu to bedzie on dodatni dla
organizmu.
NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za prawidlowy rozdzial funkcji – po 1 pkt:
I: a, c, e, f, g; II: b, d.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za kazda z trzech prawidlowo przedstawionych zmian – po 1 pkt.
Przyklady:
Intensywnosc PPM zalezy od plci i jest rózna u chlopców i dziewczat w zaleznosci od tempa wzrostu,
szczególnie powyzej 10 roku zycia.
Intensywnosc PPM jest rózna w okresie dojrzewania, tzn. jest zwiekszona w innym okresie u dziewczat niz
u chlopców.
U kobiet szczególnie wzrasta podczas menstruacji i w drugiej polowie ciazy.
* Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch trafnie sformulowanych wniosków – po 1 pkt.
Przyklady:
• Wydatki energetyczne na termogeneze sa stale i nie sa zalezne od plci.
• Wydatki energetyczne na termogeneze sa prawie takie same u osób o podobnej masie ciala.
• Wydatki energetyczne na aktywnosc fizyczna sa zalezne od jej intensywnosci.
• Wydatki energetyczne wyraznie sa wieksze u mezczyzn niz u kobiet przy duzej aktywnosci fizycznej.
• Wydatki energetyczne przy malej aktywnosci fizycznej sa takie same niezaleznie od plci czy masy ciala.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie w calosci poprawnej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Jest to porównanie ilosci energii dostarczonej w pozywieniu z zapotrzebowaniem energetycznym
ustroju.
Za poprawne okreslenie warunku, od którego zalezy wystepowanie bilansu ujemnego – 1 pkt.
Przyklad: Jezeli wartosc energetyczna pokarmu jest nizsza niz potrzeby organizmu, to bedzie on ujemny dla
organizmu.
KLASYFIKACJA DIET Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Za kazde poprawne polaczenie (witamina D – II; witaminy A i C – I; witaminy grupy B – III)
– po 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.
Przyklady:
Blonnik jest potrzebny do pobudzenia perystaltyki jelit.
Blonnik skraca czas przejscia kalu przez jelita i przeciwdziala zaparciom.
Blonnik stanowi podloze do rozwoju flory bakteryjnej w jelicie.
Blonnik zapobiega nadmiernemu odwodnieniu mas kalowych, co przeciwdziala zaparciom.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Aminokwasy endogenne to aminokwasy, które sa wytwarzane przez organizm czlowieka.
Za podanie obu poprawnych przykladów aminokwasów – 1 pkt.
Przyklady: alanina, glicyna, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, prolina, hydroksyprolina, seryna.
* Zadanie 4 (1 pkt)
Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.
Przyklady:
• Jod sluzy do produkcji hormonów tarczycy, np. tyroksyny.
• Jod jest potrzebny do prawidlowego funkcjonowania tarczycy.
KLASYFIKACJA DIET Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Za kazde poprawne polaczenie (witamina D – III; witaminy A i C – II; witaminy grupy B – I)
– po 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.
Przyklady:
Nadmierne spozywanie tluszczów moze prowadzic do otylosci i sprzyja powstawaniu wielu chorób, np.
miazdzycy tetnic.
Tluszcze zwierzece nie zawieraja nienasyconych kwasów tluszczowych, które sa niezbedne dla organizmu.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Aminokwasy egzogenne to aminokwasy, których organizm czlowieka nie moze sam wytworzyc
i musza byc dostarczone w pozywieniu.
Za podanie obu poprawnych przykladów aminokwasów – 1 pkt.
Przyklady: fenyloalanina, leucyna, izoleucyna, lizyna, metionina, treonina, tryptofan, walina.
* Zadanie 4 (1 pkt)
Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt.
Przyklady:
• Zelazo jest aktywatorem wielu enzymów.
• Zelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny.
UKADANIE JADOSPISÓWWersja A
Zadanie 1 (4 pkt)
Za kazda prawidlowo przedstawiona zalete – po 1 pkt.
Przyklady:
mniej kalorii, nie ma ludzi otylych wsród wegetarian;
niewielka ilosc cholesterolu jest korzystna dla zdrowia;
latwiejszy dostep do witaminy C lub karotenu (witamina A);
ograniczone spozycie sodu;
zwiekszone spozycie blonnika i skrobi;
zmniejszone zagrozenie niektórymi chorobami, jak np. otylosc, próchnica zebów, nadcisnienie, hemoroidy;
mniejsze zagrozenie wprowadzeniem do organizmu pasozytów (np. z miesa), bakterii, antybiotyków.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazde poprawne dopasowanie (I: a, d, f; II: b, c, e) – po 1 pkt.
Zadanie 3 (4 pkt)
Za trafne przedstawienie kazdego z 3 dan obiadowych – po 1 pkt.
Przyklady:
ZESTAW I
• zupa fasolowa ugotowana na kawalku kurczaka;
• makaron z bialym serem, cukrem i cynamonem;
• salatka owocowa.
ZESTAW II
• zupa owocowa, np. truskawkowa;
• ziemniaki, jajko sadzone, kefir, gotowana kukurydza;
• salatka owocowa.
ZESTAW III
• zupa jarzynowa ze smietana;
• pstrag pieczony, chleb razowy, salatka z marchewki i selera;
• kompot porzeczkowy.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
tlumaczace koniecznosc wprowadzenia do diety produktu bialkowego o wysokiej wartosci biologicznej
(bialko zwierzece);
wyjasniajace koniecznosc polaczenia w jednym posilku dan przygotowanych z ryzu i fasoli, aby uzyskac
pelny zestaw aminokwasów egzogennych.
UKADANIE JADOSPISÓWWersja A bis
Zadanie 1 (4 pkt)
Za kazda prawidlowo przedstawiona wade – po 1 pkt.
Przyklady:
• klopoty z pokryciem zapotrzebowania na energie;
• niska zawartosc bialek o wysokiej wartosci biologicznej;
• niewielka przyswajalnosc wapnia, cynku, zelaza;
• niedobór witamin: B12 i D;
• zwiekszenie zagrozenia niektórymi chorobami, np. osteoporoza, krzywica, anemia.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za kazde poprawne dopasowanie (I: a, b, d; II: c, e, f) – po 1 pkt.
Zadanie 3 (4 pkt)
Za trafne przedstawienie kazdego z 3 dan obiadowych – po 1 pkt.
Przyklady:
ZESTAW I
• zupa fasolowa ugotowana na kawalku kurczaka;
• makaron z bialym serem, cukrem i cynamonem;
• salatka owocowa.
ZESTAW II
• zupa owocowa, np. truskawkowa;
• ziemniaki, jajko sadzone, kefir, gotowana kukurydza;
• salatka owocowa.
ZESTAW III
• zupa jarzynowa ze smietana;
• pstrag pieczony, chleb razowy, salatka z marchewki i selera;
• kompot porzeczkowy.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
tlumaczace koniecznosc wprowadzenia do diety produktu bialkowego o wysokiej wartosci biologicznej
(bialko zwierzece);
wyjasniajace koniecznosc polaczenia w jednym posilku dan przygotowanych z ryzu i fasoli, aby uzyskac
pelny zestaw aminokwasów egzogennych.
UKADANIE JADOSPISÓWWersja B
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie sniadania II – 1 pkt.
Za trafne uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Wskazany posilek jest mniejszy pod wzgledem ilosciowym, mniej kaloryczny (chudy ser, brak
tlustego boczku i pelnotlustego mleka).
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za trafne wytlumaczenie analizujace zawartosc pelnowartosciowych bialek i witamin
– po 1 pkt.
Przyklad: Rozwijajacy sie w lonie matki organizm wymaga dostarczania pelnowartosciowego pozywienia,
a wiec i bialka (glównie zwierzecego zawierajacego wszystkie potrzebne aminokwasy). Pokarmy pochodzenia
zwierzecego, np. jajka, zawieraja tez witaminy takie jak D i B12, których nie ma w pokarmie roslinnym.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za poprawne uzupelnienie obu brakujacych grup pokarmowych – 1 pkt.
Przyklady (w kolejnosci od góry): tluszcze, warzywa i owoce.
Za kazda z dwóch zasad – po 1 pkt.
Przyklady:
• ilosciowy i jakosciowy sklad produktów zywnosciowych dostosowany np. do wieku osób;
• liczba posilków i ich regularnosc;
• urozmaicenie posilków;
• sezonowosc wystepowania warzyw i owoców;
• wykorzystanie róznych sposobów przyrzadzania potraw.
* Zadanie 4 (1 pkt)
Za wlasciwe uzasadnienie wykazujace, ze spozywanie glutenu moze byc przyczyna groznych dla zdrowia
powiklan dla chorego na celiakie – 1 pkt.
UKADANIE JADOSPISÓWWersja B bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wskazanie sniadania II – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Wskazany posilek jest mniejszy pod wzgledem ilosciowym, mniej kaloryczny (chudy ser, brak
tlustego boczku i pelnotlustego mleka).
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za trafne wytlumaczenie analizujace zawartosc pelnowartosciowych bialek i witamin – po 1 pkt.
Przyklad: Rozwijajace sie i rosnace mlode organizmy wymagaja dostarczania pelnowartosciowego pozywienia,
a wiec i bialka (glównie zwierzecego zawierajacego wszystkie potrzebne aminokwasy). Pokarmy pochodzenia
zwierzecego, np. jajka, zawieraja tez witaminy, takie jak D i B12, których nie ma w pokarmie roslinnym.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za poprawne uzupelnienie obu brakujacych grup pokarmowych – 1 pkt.
Przyklady (w kolejnosci od góry): mieso, jaja, ryby, mleko i przetwory mleczne; pieczywo, produkty zbozowe.
Za kazda z dwóch zasad – po 1 pkt.
Przyklady:
• ilosciowy i jakosciowy sklad produktów zywnosciowych dostosowany np. do wieku osób;
• liczba posilków i ich regularnosc;
• urozmaicenie posilków;
• sezonowosc wystepowania warzyw i owoców;
• wykorzystanie róznych sposobów przyrzadzania potraw.
* Zadanie 4 (1 pkt)
Za wlasciwe uzasadnienie wykazujace, ze spozywanie laktozy moze byc przyczyna groznych dla zdrowia
powiklan dla chorego na galaktozemie – 1 pkt.
REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A
(zakres rozszerzony)
Zadanie 1 (3 pkt)
Za prawidlowe wpisanie kazdego z trzech okreslen – po 1 pkt:
W kolejnosci: spadek poziomu glukozy we krwi, laknienie, wzrost poziomu glukozy we krwi.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowy wybór (b) – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za stwierdzenie, ze pobudzaja wydzielanie enzymów trawiennych – 1 pkt.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za prawidlowy przyklad – 1 pkt.
Przyklad: Najwazniejsza role w pobudzaniu wydzielania soku zoladkowego odgrywa nerw bledny przenoszacy
impulsy nerwowe z mózgu do komórek blony sluzowej zoladka.
REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A bis
(zakres rozszerzony)
Zadanie 1 (3 pkt)
Za prawidlowe wpisanie kazdego z trzech okreslen – po 1 pkt.
W kolejnosci: wzrost poziomu glukozy, brak laknienia, spadek poziomu glukozy.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowy wybór (d) – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za stwierdzenie, ze hamuja one wydzielanie sie soków trawiennych – 1 pkt.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za podanie prawidlowego przykladu dzialania hormonów tkankowych – 1 pkt.
Przyklad: W regulacji wydzielania soku zoladkowego bierze udzial gastryna – hormon tkankowy.
ZABURZENIA PRAWIDOWEJ WAGI CIAA Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór diety a lub c – 1 pkt.
Za poprawne uzasadnienie uwzgledniajace koniecznosc ograniczenia pokarmów zawierajacych duzo kalorii
(tluszcze, weglowodany) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za wskazanie wlasciwego podloza bulimii – 1 pkt.
Przyklad: Podloze psychiczne – lek przed nadwaga, przy równoczesnych napadach obzarstwa.
Za podanie kazdego z dwóch prawidlowych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
• stany zapalne dziasel;
• uszkodzenie szkliwa;
• dusznosc i omdlenia;
• uszkodzenie nerek;
• zaburzenia pracy serca;
• obnizenie cisnienia tetniczego krwi;
• agresja i pobudzenie seksualne.
* Zadanie 3 (3 pkt)
Za zaznaczenie prawidlowego kierunku strzalek od pobierania pokarmu poprzez osrodek sytosci do
niepobierania pokarmu – 1 pkt.
Za podanie wlasciwego okreslenia (Y – wzrost ) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej nazwy (sprzezenie zwrotne ujemne) – 1 pkt.
ZABURZENIA PRAWIDOWEJ WAGI CIAA Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwy wybór diety b lub c – 1 pkt.
Za poprawne uzasadnienie uwzgledniajace koniecznosc ograniczenia pokarmów zawierajacych duzo kalorii
(tluszcze, weglowodany) – 1 pkt.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za wskazanie wlasciwego podloza anoreksji – 1 pkt.
Przyklad: Podloze biologiczne i psychiczne – walka z glodem, a potem lek przed utrata efektów glodówki.
Za podanie kazdego z dwóch trafnych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
powazne powiklania fizyczne: zmniejszenie wydolnosci serca, zmiany skórne, uczucie zimna, zwiekszenie
ryzyka zlamania kosci;
bezsennosc;
rozdraznienie i apatia.
* Zadanie 3 (3 pkt)
Za zaznaczenie prawidlowego kierunku strzalek od niepobierania pokarmu poprzez osrodek glodu do pobierania
pokarmu – 1 pkt.
Za podanie wlasciwego okreslenia (X – spadek) – 1 pkt.
Za podanie prawidlowej nazwy (sprzezenie zwrotne ujemne) – 1 pkt.
PASOYTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazde prawidlowe zaklasyfikowanie do I i do II (I: a, c; II: b, d, e) – po 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowe polaczenie wszystkich par (I – b; II – d; III – a) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazda z dwóch poprawnych nazw chorób – po 1 pkt.
Przyklady:
• owsica;
• tasiemczyca;
• glistnica;
• lamblioza;
• wlosnica;
• wlosoglówczyca.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za wskazanie jednego z dwóch bledów – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
• Dojrzale czlony tasiemca w jelicie czlowieka produkuja zaplodnione jaja, a nie larwy.
• Swinia ma w miesniach otorbione larwy, a nie jaja.
Zadanie 5 (2 pkt)
Za podanie w calosci poprawnej definicji – 1 pkt.
Zywiciel ostateczny to organizm, w którym zyje i rozmnaza sie plciowo dojrzala postac pasozyta.
Za wybór wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• czlowiek dla tasiemca uzbrojonego;
• czlowiek dla tasiemca nieuzbrojonego;
• czlowiek dla tasiemca karlowatego.
PASOYTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za kazde prawidlowe zaklasyfikowanie do I i do II (I: c, e; II: a, b, d) – po 1 pkt.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za prawidlowe polaczenie wszystkich par (I – d; II – c; III – a) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch poprawnych przykladów – po 1 pkt.
Przyklady:
• uszkadzaja narzady wewnetrzne;
• zatruwaja organizm produktami wlasnego metabolizmu;
• powoduja niedobory materialów budulcowych i energetycznych.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za wskazanie jednego z dwóch bledów – 1 pkt.
Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Zamieniona zostala kolejnosc zakazania i rozwoju tasiemca – to czlowiek jest zywicielem ostatecznym i nosi
w sobie dojrzale osobniki, a nie swinia.
Czlowiek moze zostac zarazony przez otorbione larwy z miesa swini, a nie przez jaja.
Zadanie 5 (2 pkt)
Zywiciel posredni to organizm, w którym wystepuja postacie pasozyta nie osiagajace dojrzalosci plciowej.
Za wybór wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• swinia dla tasiemca uzbrojonego;
• krowa dla tasiemca nieuzbrojonego.
BUDOWA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wlasciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów ukladu wydalniczego – 2 pkt.
Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów ukladu – 1 pkt.
Za podkreslenie nazwy nerki – 1 pkt.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za poprawne podkreslenie petli nefronu – 1 pkt i kanalika zbiorczego – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za w pelni prawidlowo podana lokalizacje (czesc krzyzowa rdzenia kregowego) – 1 pkt.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest zalezna / ze nie jest to prawda – 1 pkt. Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza niz u mezczyzn, co wiaze sie z inna jej funkcja
(u mezczyzn jest tez czescia ukladu rozrodczego).
BUDOWA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (3 pkt)
Za wlasciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów ukladu – 2 pkt.
Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów ukladu – 1 pkt.
Za podkreslenie nazwy pecherz moczowy – 1 pkt.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za poprawne podkreslenie cialka nerkowego – 1 pkt i kanalików kretych dalszego i blizszego – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za w pelni prawidlowo podana lokalizacje (osrodki w pniu mózgowym) – 1 pkt.
* Zadanie 4 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest zalezna / ze jest to prawda – 1 pkt. Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza niz u mezczyzn, co wiaze sie z inna jej funkcja
(u mezczyzn jest tez czescia ukladu rozrodczego).
MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wszystkie prawidlowo dobrane pary (I – b; II – d; III – c) – 1 pkt.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowe wskazanie i podpisanie petli nefronu (petli Henlego) – po 1 pkt.
** Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazda z dwóch poprawnie sformulowanych hipotez – po 1 pkt.
Przyklady:
• Ilosc wydalanego moczu zalezy od plci.
• Ilosc wydalanego moczu zmniejsza sie podczas wykonywania intensywnych cwiczen.
• Ilosc wydalanego moczu zalezy od trybu zycia.
• Na ilosc wydalanego moczu ma wplyw ilosc spozywanych napojów.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za podanie wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• produkcja reniny;
• synteza aktywnej postaci witaminy D3;
• synteza erytropoetyny.
MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wszystkie prawidlowo dobrane pary (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za prawidlowe wskazanie i podpisanie kanalika kretego blizszego – po 1 pkt.
** Zadanie 3 (2 pkt)
Za kazdy z dwóch poprawnie sformulowanych problemów badawczych – po 1 pkt.
Przyklady:
• Czy ilosc wydalanego moczu zalezy od plci?
• Badanie zaleznosci miedzy iloscia wydalanego moczu a intensywnoscia wykonywanych cwiczen.
• Czy ilosc wydalanego moczu zalezy od trybu zycia?
• Wplyw ilosci spozywanych napojów na ilosc wydalanego moczu.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za podanie wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• utrzymanie bilansu wodnego w organizmie;
• utrzymanie prawidlowego stezenia elektrolitów;
• utrzymanie prawidlowego cisnienia osmotycznego plynów ustrojowych;
• utrzymanie wlasciwego stezenia jonów wodorowych.
HIGIENA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za podanie obu wlasciwych substancji – 1 pkt.
Przyklady: bialko, glukoza, hemoglobina, barwniki zolciowe.
Za poprawne uzasadnienie z podaniem nazwy schorzenia dla jednej z tych substancji – 1 pkt.
Przyklady:
• bialko – bialkomocz (jego przyczyna moze byc np. stan zapalny klebuszków nerkowych);
• glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyna moze byc np. cukrzyca).
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za ustalenie, ze plyn B to plyn dializacyjny – 1 pkt.
Za trafny argument wynikajacy z analizy schematu – 1 pkt.
Przyklady:
• z osocza krwi odfiltrowywany do plynu dializacyjnego jest mocznik;
• z osocza krwi odfiltrowywane do plynu dializacyjnego sa niepotrzebne substancje.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za podanie jednego z objawów – 1 pkt.
Przyklady:
• bolesne parcie na pecherz polaczone z oddaniem malej ilosci moczu;
• pieczenie w cewce moczowej;
• obecnosc w moczu leukocytów, bakterii i zluszczonych nablonków.
Za prawidlowe podanie przyczyny – 1 pkt.
Przyklad: Jest to schorzenie spowodowane przez bakterie.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za sformulowanie logicznego problemu badawczego – 1 pkt.
Przyklady:
Badanie zaleznosci miedzy iloscia wydalanego potu a iloscia wydalanego moczu na tle zmian temperatury
otoczenia.
Czy ilosc wydalanego moczu zalezy od zmian temperatury otoczenia?
Czy zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem zaleza od temperatury otoczenia?
Czy ilosc wydalanego potu zalezy od zmian temperatury otoczenia?
HIGIENA UKADU WYDALNICZEGO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za wlasciwe podkreslenie obu wlasciwych substancji – 1 pkt: bialko, glukoza.
Za poprawne uzasadnienie, z podaniem nazwy schorzenia, dla jednej z tych substancji – 1 pkt.
Przyklady:
bialko – bialkomocz (jego przyczyna moze byc np. stan zapalny klebuszków nerkowych);
glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyna moze byc np. cukrzyca).
* Zadanie 2 (2 pkt)
Za ustalenie, ze plyn A to osocze – 1 pkt.
Za trafny argument wynikajacy z analizy schematu – 1 pkt.
Przyklady:
• z osocza krwi odfiltrowywany jest nadmiar soli;
• z osocza krwi odfiltrowywany jest mocznik.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze u kobiet – 1 pkt. Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz zwiazane jest to z budowa cewki moczowej oraz okresem ciazy, która sprzyja powstawaniu
zakazen.
** Zadanie 4 (1 pkt)
Za sformulowanie logicznej hipotezy badawczej – 1 pkt.
Przyklady:
• Im wiecej wydalanego potu, tym mniej wydalanego moczu.
• Ilosc wydalanego moczu maleje wraz ze wzrostem temperatury otoczenia.
• Zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem sa niezalezne od temperatury otoczenia.
2. Sprawdziany
2.1. Wskazówki metodyczne
Test, jako narzdzie pomiaru dydaktycznego, jest zbiorem zada przygotowanym do wykonania przez uczniów.
Najczciej stosowanym typem testu w procesie nauczania jest test sprawdzajcy, czyli sprawdzian, oparty na
wymaganiach programowych. Jego wyniki pozwalaj okreli poziom osigni uczniów.
Aby zachowa trafno oceniania, test taki powinien zawiera prawidowo okrelone cztery poziomy
wymaga dotyczcych treci nauczania, które warunkuj uzyskanie czterech pozytywnych ocen:
wymagania konieczne (K) – ocena: dopuszczajcy;
wymagania podstawowe (K + P) – ocena: dostateczny;
wymagania rozszerzajce (K + P + R) – ocena: dobry;
wymagania dopeniajce (K + P + R + D) – ocena: bardzo dobry.
W tecie sprawdzajcym nie powinno by zada wykraczajcych poza wymagania programowe. W zwizku
z tym wyniki testu nie upowaniaj nauczycieli do wystawienia oceny celujcej, nawet tym uczniom, którzy
bezbdnie rozwizali wszystkie zadania. Aby ucze móg otrzyma ocen celuj, test moe zawiera zadania
specjalnie oznaczone (**), dotyczce treci wykraczajcych poza Podstaw programow ksztacenia ogólnego
w zakresie podstawowym, za których rozwizanie ucze moe uzyska dodatkowe punkty, o ile wczeniej
rozwie bezbdnie cay test. Równoczenie punkty za takie zadania nie wpywaj na ogóln punktacj za test.
Prezentowane testy sprawdzajce do poszczególnych dziaów podrcznika przygotowane zostay w dwóch
wersjach równolegych (A i A bis) i zawieraj po 11-12 zada przeznaczonych na 35-40 minut. Uwzgldniono
w nich zadania z wszystkich kategorii celów nauczania (A, B, C i D), przy czym najwicej zada jest z kategorii
B i C. W kadym tecie 60-70% zada sprawdza czynnoci z podstawowego poziomu wymaga. Jedn
gwiazdk (*) oznaczone zostay zadania z poziomu ponadpodstawowego (na wymagania rozszerzajce
i dopeniajce). Zaproponowane zostay te, w dwóch przypadkach, testy z zadaniem oznaczonym dwoma
gwiazdkami (**), dotyczce analizy przykadowych dowiadcze. W testach wykorzystane zostay wszystkie
typy zada – zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi, jak i zamknite: na dobieranie, wielokrotnego wyboru,
z luk lub typu prawda – fasz.
Proponowany sposób przeliczenia punktów na skal ocen dla sprawdzianu na 24 pkt:
0-9 pkt – niedostateczny;
10-13 pkt – dopuszczajcy;
14-17 pkt – dostateczny;
18-21 pkt – dobry;
22-24 pkt – bardzo dobry.
2.3. Propozycje sprawdzianów
HOMEOSTAZA Wersja A (czas: 35 min)
Zadanie 1 (1 pkt)
Zdefiniuj pojecie parametru.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Porównaj pod wzgledem wymagan energetycznych
przedstawione na rysunku rodzaje transportu przez
blony komórkowe oraz podaj ich nazwy.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (3 pkt)
Na podstawie analizy zaleznosci przedstawionych na wykresie podaj,
który z nich (A czy B) dotyczy organizmu stalocieplnego. Ustal, czy
badany parametr u tego organizmu podlega jego wewnetrznej
kontroli, i uzasadnij swoja odpowiedz.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Sprawdz poprawnosc ponizszych zdan, podkresl zdanie(-a) z bledami i popraw je.
a) Wewnetrzny stan organizmu charakteryzuje duza stalosc i niezaleznosc od zmian w srodowisku
zewnetrznym.
b) Mechanizmy homeostatyczne dzialaja na róznych poziomach organizacji systemów zywych.
c) Liczba kontrolowanych i regulowanych parametrów wewnatrzustrojowych jest znaczna, przy czym im
organizm jest bardziej zaawansowany ewolucyjnie, tym jego mechanizmy regulacyjne sa mniej doskonale.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Choremu na grype 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperature ciala. Wyniki pomiarów przedstawiono
w tabeli.
Doba Godzina Temperatura ciala [°C]
1. 6 37,8
18 38,5
2. 6 38,5
18 39,5
3. 6 38,2
18 38,0
4. 6 37,5
18 37,1
5. 6 37,2
18 36,8
Narysuj wykres ilustrujacy wahania temperatury ciala badanego chorego w czasie. Podaj nazwe
rodzaju mechanizmów kontrolnych dzialajacych na przedstawiony parametr srodowiska wewnetrznego
organizmu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 6 (2 pkt)
Do rodzaju sprzezenia zwrotnego dobierz wszystkie przyklady procesów, dla których jest ono
mechanizmem regulacyjnym.
I. sprzezenie zwrotne ujemne
II. sprzezenie zwrotne dodatnie
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) kontrola wytwarzanych w komórce
aminokwasów
b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewania
owoców
c) rozmnazanie sie bakterii
d) regulacja produkcji ATP
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 7 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu ocen prawdziwosc zdan, zaznaczajac to znakiem „+” w odpowiedniej
rubryce tabeli.
Prawda Falsz
I. Zasada gruczolu nadrzednego sprawia, ze przysadka mózgowa powiazana jest funkcjonalnie
z gruczolami obwodowymi mechanizmem dodatniego sprzezenia zwrotnego.
II. Hormon tropowy pobudza gruczol obwodowy do wydzielania hormonu wlasnego.
III. Przysadka mózgowa jest polaczona z podwzgórzem, które reguluje jej prace za pomoca
neurohormonów.
Zadanie 8 (2 pkt)
Narysuj schemat procesu regulacji poziomu glukozy w organizmie czlowieka, wiedzac, ze:
bodzcem jest zmiana poziomu tego cukru we krwi;
receptorem – wyspecjalizowane komórki trzustki;
efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych;
sygnalem sterowania – glukagon lub insulina;
odpowiedzia organizmu – pobieranie lub uwalnianie glukozy z komórek.
4
* Zadanie 9 (2 pkt)
Hodujac na pozywce komórki tkanki lacznej czlowieka, mozemy zaobserwowac zjawisko hamowania
kontaktowego.
Na podstawie analizy rysunków ustal, na
którym z nich (A czy B) przedstawiono
hamowanie kontaktowe. Wyjasnij chemiczne
podloze tego zjawiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 10 (1 pkt)
Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru, jak to jest w przypadku homeostazy
organizmu. Udowodnij to stwierdzenie za pomoca jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (2 pkt)
Ulozenie chloroplastów w kazdej komórce roslinnej jest uzaleznione od natezenia swiatla. Rysunki
przedstawiaja schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach podluznych komórek
roslinnych, które najpierw oswietlono swiatlem rozproszonym o srednim natezeniu, a nastepnie
swiatlem silnym. Wykaz róznice w rozmieszczeniu tych organelli w komórce, uzupelniajac w odpowiedni
sposób drugi z rysunków. Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt
HOMEOSTAZA Wersja A bis (czas: 35 min)
Zadanie 1 (1 pkt)
Zdefiniuj pojcie homeostazy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (3 pkt)
Porównaj pod wzgldem wymaga energetycznych
przedstawione na rysunku rodzaje transportu przez bony
komórkowe oraz podaj ich nazwy.
A . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 3 (3 pkt)
Na podstawie analizy zalenoci przedstawionych na wykresach
podaj, który z nich (A czy B) dotyczy organizmu zmiennocieplnego.
Ustal, czy badany parametr u tego organizmu podlega jego
wewntrznej kontroli, i uzasadnij swoj odpowied.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Sprawd poprawno poniszych zda, podkrel zdanie (-a) z bdami i popraw je.
a) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdzialaja zaburzeniom wywolanym zarówno przez
srodowisko zewnetrzne, jak i srodowisko wewnetrzne organizmu.
b) Wartosci róznych parametrów srodowiska wewnetrznego organizmu nigdy nie zmieniaja sie w czasie, gdyz
prowadzi to do choroby lub smierci organizmu.
c) Rozprezenie mechanizmów homeostatycznych w organizmie moze spowodowac jego chorobe,
a w skrajnych przypadkach smierc.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Choremu na grype 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperature ciala. Wyniki pomiarów przedstawiono
w tabeli:
Doba Godzina Temperatura ciaa [°C]
1. 6 37,5
18 38,3
2. 6 38,5
18 39,5
3. 6 38,1
18 37,5
4. 6 37,5
18 37,0
5. 6 36,6
18 36,0
Narysuj wykres, ilustrujcy wahania temperatury ciaa badanego chorego w czasie. Ustal, czy
przedstawiony parametr rodowiska wewntrznego organizmu mieci si w tzw. zakresie tolerancji.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 6 (2 pkt)
Do rodzaju sprzenia zwrotnego dobierz wszystkie przykady procesów, dla których jest ono
mechanizmem regulacyjnym.
I. sprzezenie zwrotne dodatnie
II. sprzezenie zwrotne ujemne
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymów
b) regulacja produkcji ATP
c) rozmnazanie sie bakterii
d) regulacja poziomu glukozy we krwi
II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 7 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo zda, zaznaczajc to znakiem „+” w odpowiedniej
rubryce tabeli.
Prawda Fasz
I. Podwzgórze i przysadka mózgowa sa powiazane mechanizmem dodatniego sprzezenia
zwrotnego.
II. Jezeli pod wplywem neurohormonów poziom hormonu tropowego wzrosnie, to na skutek
sprzezenia zwrotnego oddzialuje on na podwzgórze.
III. Przysadka mózgowa wydziela hormony tropowe, które pobudzaja inne gruczoly dokrewne
do wydzielania hormonów wlasnych lub oddzialywaja bezposrednio na komórki ciala.
Zadanie 8 (2 pkt)
Narysuj schemat procesu regulacji poziomu wapnia w organizmie czowieka, wiedzc, e:
bodzcem jest zmiana poziomu tego pierwiastka we krwi;
receptorem – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc;
efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych;
sygnalem sterowania – kalcytonina lub parathormon;
odpowiedzia organizmu – pobieranie lub uwalnianie wapnia z komórek.
4
* Zadanie 9 (2 pkt)
Hodujac na pozywce komórki tkanki lacznej czlowieka, mozemy zaobserwowac zjawisko hamowania
kontaktowego.
Na podstawie analizy rysunków ustal, na którym
z nich (A czy B) przedstawiono hamowanie
kontaktowe.
Przedstaw znaczenie mechanizmu hamowania
kontaktowego dla organizmu czowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 10 (1 pkt)
Równowaga dynamiczna ekosystemu opiera sie na istnieniu sprzezen zwrotnych, podobnie jak homeostaza
organizmu. Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (2 pkt)
Ulozenie chloroplastów w kazdej komórce roslinnej jest uzaleznione od natezenia swiatla. Rysunki
przedstawiaja schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach podluznych komórek roslinnych,
które najpierw oswietlono swiatlem rozproszonym o srednim natezeniu, a nastepnie swiatlem slabym. Wyka
rónic w rozmieszczeniu tych organelli w komórce, uzupeniajc w odpowiedni sposób drugi z rysunków.
Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt
KRAZENIE I ODPORNOSC Wersja A (czas: 40 min)
Zadanie 1 (2 pkt)
Wytlumacz na dowolnym przykladzie pojecie: nosiciel.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Polacz nazwe choroby z odpowiednia dla niej droga zakazenia.
I. tezec
II. rzezaczka
I. borelioza
a) kontakt seksualny
b) ukaszenie przez zarazonego kleszcza
c) odchody chorych ludzi przenoszone z woda
d) zanieczyszczenie ran gleba
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw jedna ceche odrózniajaca sposób wywolywania chorób przez bakterie i przez wirusy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Wskaz, który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wieksze szanse powodzenia i uzasadnij
swój wybór jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Uzupelnij ponizsze schematy, zaznaczajac na nich strzalkami kierunek przeplywu krwi oraz podpisujac
rodzaje naczyn krwionosnych. Podaj przyklad lokalizacji sieci dziwnej w organizmie czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 6 (3 pkt)
Wskaz strzalkami i podpisz te czesci serca, w których krazy krew utlenowana.
Zadanie 7 (1 pkt)
Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotyczace limfocytów T. Wykorzystaj tylko trzy
okreslenia z podanych: sledziona, grasica, plyny ciala, szpik kostny.
I. miejsce powstania
II. miejsce dojrzewania
III. miejsce dzialania
Zadanie 8 (1 pkt)
Wybierz i podkresl zdanie, które blednie okresla funkcje ukladu krwionosnego.
a) rozprowadza hormony, przeciwciala
b) odprowadza zbedne produkty przemiany materii np. do nerek
c) transportuje dwutlenek wegla do komórek i odprowadza z nich tlen
d) transportuje substancje odzywcze do komórek, np. aminokwasy, glukoze
Zadanie 9 (2 pkt)
Pacjentowi posiadajacemu grupe krwi A przetoczono krew grupy AB.
Ustal, czy taki zabieg jest bezpieczny dla zdrowia pacjenta. Odpowiedz swoja uzasadnij przy
uzyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
* Zadanie 10 (2 pkt)
W tabeli zestawiono porównawczo dane dotyczace: cisnienia i predkosci krwi w trzech róznych rodzajach
naczyn krwionosnych.
Rodzaj naczynia krwionosnego Naczynie A Naczynie B Naczynie C
Cisnienie [mm Hg] 100-40 30-12 10-5
Predkosc [cm/s] 40-10 mniej niz 0,1 0,3-5
Ustal, które z tych naczyn (A, B, C) jest tetnica. Swoja odpowiedz uzasadnij.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (3 pkt)
Na rysunkach pokazano rózne rodzaje skladników morfologicznych krwi.
Podaj, który z nich przedstawia erytrocyty. Okresl dwie cechy tych komórek wskazujace zwiazek ich
budowy z funkcja, jaka pelnia w organizmie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 12 (3 pkt)
Ponizej przedstawiono kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta:
Wiek: 50 lat, mezczyzna, waga: 105 kg, wzrost: 182 cm. Pacjent jest maklerem gieldowym, nie uprawia
czynnie zadnej dyscypliny sportu. Osoba ta spozywa posilki nieregularnie i jest to zwykle jedzenie typu fast
food, poza tym pali do 25 papierosów dziennie, pije duze ilosci kawy, nie stroni tez od alkoholu. Mezczyzna ten
zostal przywieziony do szpitala z objawami udaru mózgu. (...)
Podaj trzy zalecenia, których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzglednie przestrzegac wyzej opisany
mezczyzna po wyjsciu ze szpitala.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt
KRAZENIE I ODPORNOSC Wersja A bis (czas: 40 min)
Zadanie 1 (2 pkt)
Wytlumacz na dowolnym przykladzie pojecie: zródlo zakazenia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Polacz nazwe choroby z odpowiednia dla niej droga zakazenia.
I. cholera
II. gruzlica
III. kila
a) kontakt seksualny
b) droga pokarmowa przez zakazona zywnosc
c) odchody chorych ludzi przenoszone z woda
d) kropelki unoszace sie w powietrzu
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (1 pkt)
Przedstaw jedna ceche odrózniajaca budowe bakterii od budowy wirusów.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Wskaz, który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wieksze szanse powodzenia, i uzasadnij
swój wybór jednym argumentem.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Uzupelnij ponizsze schematy, zaznaczajac na nich strzalkami kierunek przeplywu krwi oraz podpisujac
rodzaje naczyn krwionosnych. Podaj przyklad lokalizacji ukladu wrotnego w organizmie czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 6 (3 pkt)
Wskaz strzalkami i podpisz te czesci serca, w których krazy krew odtlenowana.
Zadanie 7 (1 pkt)
Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotyczace limfocytów B. Wykorzystaj tylko dwa
okreslenia z podanych: grasica, szpik kostny, sledziona, plyny ciala.
I. miejsce powstania
II. miejsce dojrzewania
III. miejsce dzialania
Zadanie 8 (1 pkt)
Wybierz i podkresl zdanie, które blednie okresla funkcje ukladu krwionosnego.
a) transportuje substancje odzywcze do komórek (np. aminokwasy, glukoze)
b) transportuje dwutlenek wegla do komórek i odprowadza z nich tlen
c) wspóldziala w utrzymaniu homeostazy
d) odprowadza zbedne produkty przemiany materii, np. do nerek
Zadanie 9 (2 pkt)
Pacjentowi posiadajacemu grupe krwi B przetoczono krew grupy AB.
Ustal, czy takie postepowanie jest bezpieczne dla zdrowia pacjenta. Odpowiedz swoja uzasadnij przy
uzyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
* Zadanie 10 (2 pkt)
W tabeli zestawiono porównawczo dane dotyczace: cisnienia i predkosci krwi w trzech róznych
rodzajach naczyn krwionosnych.
Rodzaj naczynia krwionosnego Naczynie A Naczynie B Naczynie C
Cisnienie [mm Hg] 100–40 30–12 10–5
Predkosc [cm/s] 40–10 mniej niz 0,1 0,3–5
Ustal, które z tych naczyn (A, B, C) jest zyla. Swoja odpowiedz uzasadnij.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (3 pkt)
Na rysunkach pokazano rózne rodzaje skladników morfotycznych krwi.
Podaj, który z nich przedstawia makrofaga. Okresl dwie cechy tego rodzaju komórek wykazujace zwiazek
ich budowy z funkcja, jaka pelnia w organizmie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 12 (3 pkt)
Ponizej przedstawiamy kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta:
Wiek: 45 lat, mezczyzna, waga: 102 kg, wzrost: 180 cm. Pacjent jest biznesmenem kierujacym duza firma,
prowadzi siedzacy tryb zycia. Jedynymi uprawianymi przez niego dyscyplinami sportu sa brydz sportowy
i szachy. Osoba ta spozywa najczesciej jedzenie typu fast food, pije duze ilosci kawy, nie stroni tez od alkoholu,
poza tym pali srednio 20 papierosów dziennie. Mezczyzna ten zostal przywieziony na oddzial kardiologii
z objawami zawalu serca. (...)
Podaj trzy zalecenia, których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzglednie przestrzegac wyzej opisany
mezczyzna po wyjsciu ze szpitala.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt
ODDYCHANIE Wersja A (czas: 40 min)
* Zadanie 1 (2 pkt)
Rysunek przedstawia budowe pecherzyków plucnych.
Podpisz wskazany strzalkami element struktury pecherzyka plucnego i wykaz, ze stanowi on
przystosowanie do pelnionych funkcji.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Uszereguj we wlasciwej kolejnosci etapy wentylacji pluc podczas wydechu, wpisujac w puste kratki liczby
od 1 do 5.
zmniejszenie objetosci klatki piersiowej (powrót do objetosci pierwotnej)
wzrost cisnienia w klatce piersiowej
opadanie zeber w dól
rozkurcz miesni miedzyzebrowych (zewnetrznych) i przepony
wypychanie powietrza z pluc na zewnatrz
Zadanie 3 (1 pkt)
Wdech jest aktem czynnym. Uzasadnij to stwierdzenie przy uzyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Jest to zamkniety tor przemian, w czasie których dwuweglowe reszty
acetylo-CoA zostaja calkowicie utlenione do CO
2
. Produktami tych
reakcji sa równiez zredukowane nukleotydy oraz ATP.
Podaj nazwe opisanego wyzej etapu oddychania komórkowego
oraz zaznacz strzalka jego lokalizacje na schemacie komórki.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Podaj nazwe zwiazku chemicznego, którego budowe przedstawia schemat.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zaznacz strzalka i podpisz miejsce, w którym gromadzona jest energia w tym zwiazku.
Zadanie 6 (1 pkt)
Sposród podanych ponizej procesów wybierz i podkresl tylko te, które zwiazane sa z wytwarzaniem
energii przez organizm.
a) synteza zwiazków zapasowych
b) oddychanie komórkowe
c) synteza zwiazków energetycznych
d) ruch organizmu lub jego czesci
e) trawienie pokarmu
Zadanie 7 (2 pkt)
W tabeli przedstawiono porównanie skladu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanego
i wydychanego).
Powietrze I Powietrze II
Tlen ok. 21% ok. 16%
Azot ok. 78% ok. 78%
Argon i inne gazy ok. 1% ok. 1%
Dwutlenek wegla ok. 0,03% ok. 4%
Na podstawie analizy powyzszych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem, który z rodzajów
powietrza (I czy II) jest wdychany przez czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 8 (4 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan dotyczacych wymiany gazowej w plucach i tkankach, zaznaczajac swój wybór
znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Erytrocyty prawie w calosci transportuja dwutlenek wegla powstajacy podczas
procesów przemiany materii.
b) Hemoglobina wykazuje zdolnosc do laczenia sie z tlenkiem wegla.
c) Zawarte w hemie zelazo w obecnosci tlenu ulega reakcji utlenienia, tworzac tzw.
oksyhemoglobine.
d) Tworzenie sie oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny zalezy od temperatury i pH
srodowiska.
3
Zadanie 9 (4 pkt)
Narysuj schematycznie wymiane gazowa, która zachodzi w komórkach dowolnej tkanki. Schemat musi
zawierac nastepujace elementy: komórki dowolnej tkanki, naczynia wlosowate w tkankach, nazwy
dyfundujacych gazów, strzalki wlasciwie wskazujace kierunek dyfuzji gazów.
* Zadanie 10 (3 pkt)
Podaj dwa przyklady zakaznych chorób ukladu oddechowego. Przedstaw dwa zalecenia dotyczace
profilaktyki tego rodzaju schorzen.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (1 pkt)
Polacz nazwe szkodliwego czynnika z jego oddzialywaniem na zdrowie czlowieka.
I. olów
II. tlenek wegla
III. weglowodory aromatyczne
a) zaburzenia funkcji serca i ukladu krwionosnego
z powodu tworzenia polaczen z hemoglobina
b) podwyzszone ryzyko wystapienia raka (glównie
pluc)
c) choroby dróg oddechowych – chroniczny niezyt
oskrzeli
d) zmniejszanie odpornosci pecherzyków plucnych,
hamowanie procesu tworzenia sie krwi (glównie
u dzieci
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 12 (1 pkt)
Studenci Akademii Medycznej za pomoca spirometrów regularnie (co kwartal, przez okres 3 lat) mierzyli
pojemnosc zyciowa pluc mlodziezy licealnej. Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach:
grupa dziewczat regularnie trenujacych plywanie;
grupa dziewczat nie uprawiajacych zadnej dyscypliny sportowej;
grupa chlopców z sekcji plywackiej;
grupa chlopców nie uprawiajacych zadnej dyscypliny sportowej.
Sformuluj problem badawczy, do którego rozwiazania mozna wykorzystac przedstawione powyzej
badania.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt + 1** pkt
ODDYCHANIE Wersja A bis (czas: 40 min)
* Zadanie 1 (2 pkt)
Rysunek przedstawia budowe pecherzyków plucnych.
Podpisz wskazany strzalkami element struktury pecherzyka plucnego i wykaz, ze stanowi on
przystosowanie do pelnionych funkcji.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (1 pkt)
Uszereguj we wlasciwej kolejnosci etapy wentylacji pluc podczas wdechu, wpisujac w puste kratki liczby
od 1 do 5.
wzrost objetosci klatki piersiowej
ruch zeber do góry i na zewnatrz
zasysanie powietrza do pluc
skurcz miesni miedzyzebrowych; skurcz i opuszczenie przepony w dól
zmniejszenie sie cisnienia w klatce piersiowej
Zadanie 3 (1 pkt)
Wydech jest aktem biernym. Uzasadnij to stwierdzenie przy uzyciu jednego argumentu.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (2 pkt)
Jest to zlozony ciag katalizowanych enzymatycznie reakcji,
w wyniku których nastepuje rozpad glukozy na dwie czasteczki
trójweglowego kwasu pirogronowego.
Podaj nazwe opisanego wyzej etapu oddychania komórkowego
oraz zaznacz strzalka jego lokalizacje na schemacie komórki.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 5 (3 pkt)
Podaj nazwe zwiazku chemicznego, którego budowe przedstawia schemat.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zaznacz strzalka i podpisz miejsce, w którym gromadzona jest energia w tym zwiazku.
Zadanie 6 (1 pkt)
Sposród podanych ponizej procesów wybierz i podkresl tylko te, które nie sa zwiazane z wytwarzaniem
energii przez organizm.
a) trawienie pokarmu
b) synteza zwiazków budulcowych
c) synteza zwiazków energetycznych
d) oddychanie komórkowe
e) ruch organizmu lub jego czesci
Zadanie 7 (2 pkt)
W tabeli przedstawiono porównanie skladu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanego
i wydychanego).
Powietrze I Powietrze II
Tlen ok. 21% ok. 16%
Azot ok. 78% ok. 78%
Argon i inne gazy ok. 1% ok. 1%
Dwutlenek wegla ok. 0,03% ok. 4%
Na podstawie analizy powyzszych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem, który z rodzajów powietrza
(I czy II) jest wydychany przez czlowieka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 8 (4 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan dotyczacych wymiany gazowej w plucach i tkankach, zaznaczajac swój wybór
znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Hemoglobina wykazuje zdolnosc do tworzenia nietrwalego polaczenia
z dwutlenkiem wegla.
b) Zawarte w hemie zelazo w obecnosci tlenu ulega reakcji utlenienia, tworzac tzw.
oksyhemoglobine.
c) Tworzenie sie oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny odbywa sie przeciwnie
do gradientu stezen tlenu i dwutlenku wegla.
d) Osocze krwi rozprowadza ok. 80% CO
2
.
3
Zadanie 9 (4 pkt)
Narysuj schematycznie wymiane gazowa, która zachodzi w plucach. Schemat musi zawierac nastepujace
elementy: pecherzyki plucne, naczynia wlosowate pluc, strzalki wskazujace kierunek dyfuzji gazów, nazwy
dyfundujacych gazów.
* Zadanie 10 (3 pkt)
Podaj dwa przyklady chorób zawodowych ukladu oddechowego. Przedstaw dwa zalecenia dotyczace
profilaktyki tego rodzaju schorzen.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 11 (1 pkt)
Polacz w pary nazwe szkodliwego czynnika z jego oddzialywaniem na zdrowie czlowieka.
I. pyly nietoksyczne
II. dwutlenek siarki
III. tlenek wegla
a) zaburzenia funkcji serca i ukladu krwionosnego
z powodu tworzenia polaczen z hemoglobina
b) przenoszenie innych substancji trujacych, np.
olowiu
c) choroby dróg oddechowych – chroniczny niezyt
oskrzeli
d) zmniejszanie odpornosci pecherzyków plucnych,
hamowanie procesu tworzenia sie krwi (glównie
u dzieci)
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 12 (1 pkt)
Studenci Akademii Medycznej za pomoca spirometrów regularnie (co kwartal, przez okres 3 lat) mierzyli
pojemnosc zyciowa pluc mlodziezy licealnej. Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach:
grupa dziewczat regularnie trenujacych plywanie;
grupa dziewczat nie uprawiajacych zadnej dyscypliny sportowej;
grupa chlopców z sekcji plywackiej;
grupa chlopców nie uprawiajacych zadnej dyscypliny sportowej.
Sformuluj robocza hipoteze badawcza, która mozna bedzie zweryfikowac na podstawie uzyskanych w
tych badaniach wyników.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 24 pkt + 1** pkt
ODZYWIANIE Wersja A (czas: 35 min)
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakresl poprawna odpowiedz.
Trawienie pokarmu nie odbywa sie w:
a) jamie ustnej;
b) zoladku;
c) dwunastnicy;
d) jelicie grubym.
Zadanie 2 (2 pkt)
Wchodzi w sklad hemoglobiny oraz wielu enzymów zwiazanych z procesem oddychania komórkowego.
Podaj nazwe pierwiastka, którego funkcje przedstawia podany opis. Wymien produkt spozywczy
stanowiacy glówne zródlo wystepowania tego pierwiastka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij nazwy enzymów, wpisujac je w odpowiednie miejsca w przedstawionym fragmencie schematu
trawienia bialek w przewodzie pokarmowym czlowieka.
* Zadanie 4 (3 pkt)
W narysowanym schematycznie fragmencie lancucha bialkowego otocz kólkami wszystkie (nawet
powtarzajace sie) aminokwasy egzogenne. Ustal i uzasadnij, do jakiego rodzaju bialka (roslinnego czy
zwierzecego) nalezy przedstawiony fragment.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Phe – fenyloalanina, Lys – lizyna, Gly – glicyna, His – histydyna, Leu – leucyna, Thr – treonina, Trp – tryptofan,
Ala – alanina, Tyr – tyrozyna, Cys – cysteina, Val – walina, Met – metionina, Arg – arginina, Ile – izoleucyna,
Pro – prolina
2
Grupa ludnosci
(wiek w latach)
Zapotrzebowanie
energetyczne [kcal]
Dzieci 1-3 1300
4-6 1700
7-9 2100
10-12 2600
Dziewczeta 13-15 2800
16-20 2700
Chlopcy 13-15 3300
16-20 3700
* Zadanie 5 (4 pkt)
Tabela zawiera dane dotyczace dziennego zapotrzebowania
energetycznego wybranych grup ludnosci.
Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaci
wykresu slupkowego. Sformuluj dwa wnioski dotyczace
zapotrzebowania energetycznego.
Zadanie 6 (2 pkt)
Tabela przedstawia wartosc odzywcza wybranych produktów spozywczych w przeliczeniu na 100 g.
Nazwa produktu kcal bialko tluszcze weglowodany cholesterol
Wieprzowina (schab) 174 21,0 10,0 brak obecny
Wieprzowina (szynka) 264 18,0 23,0 brak obecny
Wolowina 149 18,6 8,3 brak obecny
Kurcze (piers) 170 14,4 8,6 brak obecny
Dorsz 74 18,2 0,1 brak obecny
Karp 102 16,0 4,2 brak obecny
Ocen i uzasadnij jednym argumentem slusznosc stwierdzenia: Mieso ryb jest zdrowsze od miesa
wieprzowego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 7 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan dotyczacych skladników regulujacych, zaznaczajac swój wybór znakiem „+”
w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Wiekszosc witamin to skladniki egzogenne, chociaz niektóre z nich
moga byc syntetyzowane w organizmie czlowieka, np. witamina K.
b) Czesc witamin jest rozpuszczalna w tluszczach, np. A, D, C i K.
c) Zarówno niedobór, jak i nadmiar witamin moze byc szkodliwy.
* Zadanie 8 (1 pkt)
Polacz nazwe choroby z dieta, która nalezy stosowac w trakcie leczenia.
I. celiakia
II. choroba wrzodowa zoladka i dwunastnicy
III. miazdzyca tetnic
a) dieta niskoenergetyczna z ograniczeniem
tluszczów (zwlaszcza zwierzecych) i cukrów
prostych
b) dieta bezglutenowa z zastapieniem wszystkich
produktów macznych produktami z maki
kukurydzianej
c) dieta latwo strawna z wylaczeniem produktów
wywolujacych wzdecia i skurcze jelit
d) dieta oszczedzajaca z ograniczeniem substancji
pobudzajacych wydzielanie soku zoladkowego
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 9 (1 pkt)
Przedstaw sposób regulacji nerwowej wydzielania soku
zoladkowego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 10 (2 pkt)
Podany nizej tekst zawiera jedna bledna informacje. Podkresl ja i popraw.
Tasiemczyce to choroby wywolywane przez tasiemce. Dorosly tasiemiec rozmnaza sie plciowo w jelicie
cienkim czlowieka, po czym odrywaja sie segmenty wypelnione zaplodnionymi jajami. Aby cykl zyciowy
tasiemca zostal zamkniety, jego jajo musi zostac zjedzone przez zywiciela posredniego – czlowieka. Z jaja
rozwija sie larwa, która przebija sie z jelita do miesni, gdzie otacza sie oslonka, tworzac wagier.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 11 (3 pkt)
Wybierz zestaw doswiadczalny, podkreslajac wszystkie potrzebne materialy, przyrzady i odczynniki
z nizej wymienionych, tak aby móc udowodnic hipoteze: W produktach zbozowych znajduje sie skrobia.
Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego doswiadczenia.
Material: ziemniaki, bialy ser, banany, maka pszenna, platki owsiane, jajo kurze.
Przyrzady: pinceta, naczynie szklane, waga, pipeta, termometr, lyzeczka, zakraplacz.
Odczynniki: plyn Fehlinga, woda utleniona, Sudan III, kwas solny, jodyna.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 22 pkt + 3** pkt
ODZYWIANIE Wersja A bis (czas: 35 min)
Zadanie 1 (1 pkt)
Wybierz i zakresl poprawna odpowiedz.
Trawienie pokarmu nie odbywa sie w:
a) jamie ustnej;
b) przelyku;
c) zoladku;
d) dwunastnicy.
Zadanie 2 (2 pkt)
Umozliwia funkcjonowanie ukladu nerwowego i miesni, krzepniecie krwi oraz wchodzi w sklad kosci i zebów.
Podaj nazwe pierwiastka, którego funkcje przedstawia podany opis. Wymien produkt spozywczy
stanowiacy glówne zródlo wystepowania tego pierwiastka.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 3 (3 pkt)
Uzupelnij nazwy enzymów, wpisujac je w odpowiednie miejsca schematu trawienia weglowodanów
w przewodzie pokarmowym czlowieka.
* Zadanie 4 (3 pkt)
W narysowanym schematycznie fragmencie lancucha bialkowego otocz kólkami wszystkie (nawet
powtarzajace sie) aminokwasy egzogenne. Ustal i uzasadnij, do jakiego rodzaju bialka (roslinnego czy
zwierzecego) nalezy przedstawiony fragment.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Phe – fenyloalanina, Lys – lizyna, Gly – glicyna, His – histydyna, Leu – leucyna, Thr – treonina,
Trp – tryptofan, Ala – alanina, Tyr – tyrozyna, Cys – cysteina, Val – walina, Met – metionina,
Ser – seryna, Ile – izoleucyna, Pro – prolina
2
Grupa ludnosci Zapotrzebowanie
energetyczne [kcal]
Mezczyzni:
– calkowity spoczynek, 1600
– zajecia siedzace, 2600
– ciezka praca. 4000
Kobiety:
– calkowity spoczynek, 1520
– zajecia siedzace, 2300
– ciezka praca. 3200
Zadanie 5 (4 pkt)
Tabela zawiera dane dotyczace dziennego
zapotrzebowania energetycznego wybranych grup
ludnosci.
Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaci
wykresu slupkowego. Sformuluj dwa wnioski
dotyczace
zapotrzebowania energetycznego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 6 (2 pkt)
Tabela przedstawia wartosc odzywcza wybranych produktów spozywczych w przeliczeniu na 100 g.
Nazwa produktu kcal bialko tluszcze weglowodany cholesterol
Wieprzowina
(schab)
174 21,0 10,0 brak obecny
Wieprzowina
(szynka)
264 18,0 23,0 brak obecny
Wolowina 149 18,6 8,3 brak obecny
Kurcze (piers) 170 14,4 8,6 brak obecny
Dorsz 74 18,2 0,1 brak obecny
Karp 102 16,0 4,2 brak obecny
Ocen i uzasadnij jednym argumentem slusznosc stwierdzenia:
Mieso drobiowe jest zdrowsze od miesa wieprzowego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 7 (3 pkt)
Ocen prawdziwosc zdan dotyczacych skladników regulujacych, zaznaczajac to znakiem „+”
w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Wiekszosc witamin to skladniki egzogenne, chociaz niektóre z nich
moga byc syntetyzowane w organizmie czlowieka, np. witamina D.
b) Czesc witamin jest rozpuszczalna w wodzie, np. witaminy B, C i K.
c) Zarówno niedobór, jak i nadmiar witamin moze byc szkodliwy.
* Zadanie 8 (1 pkt)
Polacz w pary nazwe choroby metabolicznej z rodzajem diety stosowanej w jej leczeniu.
I. fenyloketonuria
II. choroby watroby
III. zaparcia
a) dieta ubogobialkowa
b) dieta latwo strawna z wylaczeniem produktów
wywolujacych wzdecia i skurcze jelit ze
zwiekszona iloscia warzyw i owoców
c) dieta polegajaca na eliminacji wszystkich
produktów zawierajacych laktoze
d) dieta polegajaca na zmniejszaniu ilosci
pokarmów z fenyloalanina, a zastapieniu ich
pokarmami z tyrozyna
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 9 (1 pkt)
Przedstaw sposób regulacji hormonalnej wydzielania
soku zoladkowego.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 10 (2 pkt)
Podany nizej tekst zawiera jedna bledna informacje. Podkresl ja i popraw.
Glistnica to choroba wywolywana przez gliste ludzka zyjaca w przewodzie pokarmowym czlowieka. Jest to
organizm obuplciowy, a zaplodnienie zachodzi w ciele zywiciela. Zaplodniona samica produkuje do 200 tysiecy
jaj w ciagu doby. Zarazenie nastepuje przez spozycie pokarmu zawierajacego jaja pasozyta (nieumyte warzywa,
owoce) oraz kontakt z jajami znajdujacymi sie w wodzie lub glebie.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
** Zadanie 11 (3 pkt)
Wybierz zestaw doswiadczalny, podkreslajac wszystkie potrzebne materialy, przyrzady i odczynniki
z nizej wymienionych, tak aby móc udowodnic hipoteze:
W produktach spozywczych pochodzenia zwierzecego znajduje sie bialko.
Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego doswiadczenia.
Material: ziemniaki, bialy ser, banany, maka pszenna, platki owsiane, jajo kurze.
Przyrzady: pinceta, naczynie szklane, waga, pipeta, termometr, lyzeczka, zakraplacz.
Odczynniki: plyn Fehlinga, woda utleniona, Sudan III, kwas azotowy (V) (stezony), jodyna.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Razem: 22 pkt + 3** pkt
WYDALANIE Wersja A (czas: 40 min)
Zadanie 1 (2 pkt)
Uzasadnij, przy uzyciu jednego argumentu nastepujace stwierdzenie:
Uklad oddechowy bierze udzial w usuwaniu zbednych produktów przemiany materii.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerke.
Zaznacz strzalka i podpisz te czesc nerki, w której znajduja sie
elementy nefronu odpowiedzialne za filtracje.
Zadanie 3 (2 pkt)
Z ponizszych zdan wybierz trzy charakteryzujace budowe i polozenie nerek w organizmie czlowieka.
a) Sa najwiekszymi gruczolami organizmu czlowieka.
b) Kazda ma dlugosc okolo 10-12 cm i mase 120-170 g.
c) Sa parzystymi narzadami, o ksztalcie zblizonym do fasoli.
d) Znajduja sie na tylnej scianie jamy brzusznej, po obu stronach kregoslupa.
e) Znajduja sie w górnej czesci jamy brzusznej, po prawej stronie kregoslupa.
f) Kazda podzielona jest bruzdami na cztery platy.
g) Kazda posiada tzw. wneke, do której uchodzi tetnica i nerwy, a wychodzi z niej zyla.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Wybierz i podkresl prawidlowa odpowiedz.
Cykl mocznikowy, podczas którego wytwarzany jest mocznik, odbywa sie w:
a) nerkach;
b) trzustce;
c) watrobie;
d) w kazdej komórce ciala.
* Zadanie 5 (2 pkt)
Zdefiniuj pojecie: proces resorpcji zwrotnej obowiazkowej. Podaj dwa przyklady substancji, które podlegaja
temu procesowi.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 6 (2 pkt)
Podaj nazwe struktury przedstawionej na ponizszym schemacie oraz podpisz brakujace elementy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 7 (2 pkt)
Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u dzieci do 3. roku zycia.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 8 (2 pkt)
Tabela przedstawia sklad dwóch plynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowego
czlowieka.
Ustal i uzasadnij, który z nich (A czy B) jest osoczem krwi.
Substancja A B
Glukoza g/100 cm
3
plynu 0 0,10
Mocznik g/100 cm
3
plynu 2,0 0,03
Bialko g/100 cm
3
plynu 0 8,0
Sole nieorganiczne g/100 cm
3
plynu 1,5 0,72
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 9 (2 pkt)
Jedyna funkcja nerek jest ich rola w utrzymaniu homeostazy wodno-elektrolitowej.
Ocen slusznosc tego stwierdzenia, podajac jeden argument na poparcie swojego stanowiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 10 (4 pkt)
Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku nadmiaru potasu i wody z wykorzystaniem
nastepujacych elementów: perforowana blona dializacyjna, osocze krwi i plyn dializacyjny, kierunek
przemieszczania sie obu substancji.
Zadanie 11 (1 pkt)
Polacz nazwe kazdej z chorób ukladu wydalniczego z jej przyczyna.
I. odmiedniczkowe zapalenie nerek
II. cukromocz
III.wielomocz
a) obecnosc glukozy w moczu wywolana np.
cukrzyca
b) wzrost ilosci wydalanego moczu na skutek np.
stosowania wysokobialkowej diety
c) niedobór wazopresyny
d) zakazenie bakteryjne dróg moczowych
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4
* Zadanie 12 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu ocen prawdziwosc
stwierdzen dotyczacych regulacji ilosci wytwarzanego
moczu w zaleznosci od ilosci wydzielanego hormonu
ADH (wazopresyna), wstawiajac znak „+”
w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Spozycie duzej ilosci napojów powoduje nadmierne rozcienczenie
krwi, spada ilosc wydzielanego ADH, co powoduje wzrost wydalanej
ilosci moczu.
b) Ciezka fizyczna praca powoduje obnizenie ilosci wytwarzanego
ADH.
c) Wzrost stezenia wydzielanego przez nerki ADH stymuluje zwrotne
wchlanianie wody i prowadzi do produkcji zageszczonego moczu.
Razem: 25 pkt
WYDALANIE Wersja A bis (czas: 40 min)
Zadanie 1 (2 pkt)
Uzasadnij, przy uzyciu jednego argumentu, nastepujace stwierdzenie:
Skóra bierze udzial w usuwaniu zbednych produktów przemiany materii.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 2 (2 pkt)
Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerke. Zaznacz
strzalka i podpisz te czesc nerki, w której znajduja sie elementy
nefronu odpowiedzialne za zageszczanie moczu.
Zadanie 3 (2 pkt)
Z ponizszych zdan wybierz trzy charakteryzujace budowe i polozenie nerek w organizmie czlowieka.
a) Sa najwiekszymi gruczolami organizmu czlowieka.
b) Sa parzystymi narzadami, o ksztalcie zblizonym do fasoli.
c) Znajduja sie na tylnej scianie jamy brzusznej, po obu stronach kregoslupa.
d) Znajduja sie w górnej czesci jamy brzusznej, po prawej stronie kregoslupa.
e) Kazda podzielona jest bruzdami na cztery platy.
f) Kazda posiada tzw. wneke, do której uchodzi tetnica i nerwy, a wychodzi z niej zyla.
g) Kazda ma dlugosc okolo 10-12 cm i mase 120-170 g.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 4 (1 pkt)
Wybierz i podkresl prawidlowa odpowiedz.
Cykl mocznikowy, podczas którego wytwarzany jest mocznik, odbywa sie w:
a) trzustce;
b) watrobie;
c) nerkach;
d) w kazdej komórce ciala.
* Zadanie 5 (2 pkt)
Zdefiniuj pojecie: proces filtracji. Podaj dwa przyklady substancji, które podlegaja temu procesowi.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
Zadanie 6 (2 pkt)
Podaj nazwe struktury przedstawionej na ponizszym schemacie oraz podpisz brakujace elementy.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 7 (2 pkt)
Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u ludzi doroslych.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Zadanie 8 (2 pkt)
Tabela przedstawia sklad dwóch plynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowego
czlowieka.
Ustal i uzasadnij, który z nich (A czy B) jest moczem ostatecznym.
Substancja A B
Glukoza g/100 cm
3
plynu 0 0,10
Mocznik g/100 cm
3
plynu 2,0 0,03
Bialko g/100 cm
3
plynu 0 8,0
Sole nieorganiczne g/100 cm
3
plynu 1,5 0,72
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
* Zadanie 9 (2 pkt)
Jedyna funkcja nerek jest ich rola wydzielnicza (endokrynna).
Ocen slusznosc tego stwierdzenia, podajac jeden argument na poparcie swojego stanowiska.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
Zadanie 10 (4 pkt)
Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku mocznika i wody z wykorzystaniem nastepujacych
elementów: perforowana blona dializacyjna, osocze krwi i plyn dializacyjny, kierunek przemieszczania
sie obu substancji.
Zadanie 11 (1 pkt)
Polacz nazwe kazdej z chorób ukladu wydalniczego z jej przyczyna.
I. moczówka prosta
II. zapalenie pecherza moczowego
I. bialkomocz
a) obecnosc bialka w moczu wywolana np.
zapaleniem cialek nerkowych
b) wzrost ilosci wydalanego moczu na skutek np.
stosowania wysokobialkowej diety
c) niedobór wazopresyny
d) zakazenie bakteryjne dróg moczowych
I . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4
* Zadanie 12 (3 pkt)
Na podstawie analizy schematu ocen
prawdziwosc stwierdzen dotyczacych regulacji
ilosci wytwarzanego moczu w zaleznosci od
ilosci wydzielanego hormonu ADH
(wazopresyna), wstawiajac znak „+”
w odpowiedniej rubryce tabeli.
Prawda Falsz
a) Spozycie duzej ilosci napojów powoduje nadmierne rozcienczenie krwi,
spada ilosc wydzielanego ADH, co powoduje spadek wydalanej ilosci
moczu.
b) Ciezka fizyczna praca powoduje wzrost ilosci wytwarzanego ADH.
c) Wzrost stezenia wydzielanego przez przysadke ADH stymuluje zwrotne
wchlanianie wody i prowadzi do produkcji zageszczonego moczu.
Razem: 25 pkt
2.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi
Uwaga: Znak „/” oznacza inn, równie poprawn wersj odpowiedzi.
HOMEOSTAZA Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za podanie prawidlowej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Parametr to wielkosc charakterystyczna dla danego materialu / procesu / urzadzenia (np. wartosc
temperatury).
Zadanie 2 (3 pkt)
Za wlasciwe porównanie – 1 pkt.
Przyklad: A – nie wymaga dostarczenia energii, B – wymaga.
Za podanie kazdej z dwóch prawidlowych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja ulatwiona / wspomagana, B – transport
aktywny.
* Zadanie 3 (3 pkt)
Za ustalenie, ze wykres B dotyczy organizmu stalocieplnego – 1 pkt.
Za ustalenie, ze badany parametr / temperatura podlega wewnetrznej kontroli – 1 pkt.
Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: U organizmów stalocieplnych temperatura ciala jest stala, niezalezna od temperatury otoczenia,
dlatego tez wymaga odpowiedniego dostosowania tempa przemian metabolicznych do temperatury otoczenia
(np. ujemne temperatury otoczenia wymagaja zwiekszenia tempa metabolizmu).
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podkreslenie zdania c – 1 pkt.
Za wlasciwa korekte – 1 pkt.
Przyklad: Im organizm jest bardziej zaawansowany w rozwoju ewolucyjnym, tym jego mechanizmy regulacyjne
sa bardziej doskonale.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za poprawne opisanie osi wspólrzednych: os X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru),
os Y – temperatura w °C – 1 pkt. Za prawidlowe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami –
1 pkt.
Za poprawna nazwe – mechanizm homeostatyczny / homeostaza – 1 pkt.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za przyporzadkowanie do kazdego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich wlasciwych dla nich
przykladów procesów (I – a, d; II – b, c) – po 1 pkt.
Zadanie 7 (3 pkt)
Za wlasciwe ocenienie prawdziwosci kazdego z trzech zdan – po 1 pkt: I – falsz; II – prawda; III – prawda.
Zadanie 8 (2 pkt)
2
Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we wlasciwej kolejnosci – 1 pkt. Za poprawne narysowanie
wszystkich strzalek laczacych elementy schematu – 1 pkt.
Przyklad:
* Zadanie 9 (2 pkt)
Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.
Za prawidlowe wyjasnienie – 1 pkt.
Przyklad: Podlozem tego zjawiska sa zwiazki chemiczne / przekazniki, majace zdolnosc do przemieszczania sie
pomiedzy przylegajacymi do siebie komórkami i blokowania ich podzialów.
Zadanie 10 (1 pkt)
Za logiczny argument – 1 pkt.
Przyklad: Parametry ekosystemu nie sa z góry ustalone / moga miec rózne, wartosci / nie sa one stale, dlatego tez
nie spelniaja podstawowego warunku samoregulacji tego systemu.
* Zadanie 11 (2 pkt)
Za prawidlowe uzupelnienie rysunku – 1 pkt.
Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt.
Przyklad: Takie ulozenie chloroplastów pozwala uniknac nadmiernego / szkodliwego dla komórki naswietlania
tych organelli.
HOMEOSTAZA Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za podanie prawidlowej definicji – 1 pkt.
Przyklad: Homeostaza to zdolnosc zywego organizmu do utrzymania stabilnego srodowiska wewnetrznego.
Zadanie 2 (3 pkt)
Za wlasciwe porównanie – 1 pkt.
Przyklad: A – nie wymaga dostarczenia energii, B – wymaga.
Za podanie kazdej z dwóch prawidlowych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja, B – transport aktywny.
* Zadanie 3 (3 pkt)
Za ustalenie, ze wykres A dotyczy organizmu zmiennocieplnego – 1 pkt.
Za ustalenie, ze badany parametr / temperatura nie podlega wewnetrznej kontroli u tego organizmu – 1 pkt.
Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: U organizmów zmiennocieplnych temperatura ciala jest zmienna, zalezna od temperatury otoczenia,
dlatego tez tempo przemian metabolicznych nie jest dostosowane do temperatury otoczenia.
Zadanie 4 (2 pkt)
3
Za podkreslenie zdania b – 1 pkt. Za wlasciwa korekte – 1 pkt.
Przyklady:
Wartosci róznych parametrów zmieniaja sie, oscylujac wokól wartosci optymalnej, nie przekraczajac jednak
wartosci granicznych.
Wartosci parametrów srodowiska wewnetrznego zmieniaja sie w obrebie charakterystycznych dla nich
zakresów tolerancji.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za poprawne opisanie osi wspólrzednych: os X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru),
os Y – temperatura w °C – 1 pkt. Za prawidlowe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami
– 1 pkt.
Za stwierdzenie, ze tak – 1 pkt.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za przyporzadkowanie do kazdego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich wlasciwych dla nich
przykladów procesów (I – c; II – a, b, d) – po 1 pkt.
Zadanie 7 (3 pkt)
Za wlasciwe ocenienie prawdziwosci kazdego z trzech zdan – po 1 pkt: I – falsz; II – prawda; III – prawda.
Zadanie 8 (2 pkt)
Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we wlasciwej kolejnosci – 1 pkt.
Za poprawne narysowanie wszystkich strzalek laczacych elementy schematu – 1 pkt.
Przyklad:
* Zadanie 9 (2 pkt)
Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.
Za prawidlowe przedstawienie znaczenia – 1 pkt.
Przyklady:
• Mechanizm ten zapobiega nadmiernemu namnazaniu sie komórek w organizmie.
• Mechanizm ten zapobiega powstawaniu nowotworów.
Zadanie 10 (1 pkt)
Za logiczny argument – 1 pkt.
Przyklad: Wzrost liczebnosci populacji ofiary powoduje wzrost liczebnosci populacji drapieznika, co po
pewnym czasie powoduje spadek liczebnosci populacji ofiary.
* Zadanie 11 (2 pkt)
4
Za prawidlowe uzupelnienie rysunku – 1 pkt.
Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt.
Przyklady:
• Takie ulozenie chloroplastów pozwala lepiej wykorzystac do fotosyntezy swiatlo, które dociera do komórki.
• Dzieki takiemu ulozeniu chloroplastów, mimo slabego oswietlenia, moze zachodzic fotosynteza.
KRENIE I ODPORNO Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za poprawne podanie definicji – 1 pkt.
Przyklad: Nosiciel to organizm, który nie wykazuje objawów chorobowych / infekcji / klinicznie zdrowy, lecz
jest zródlem drobnoustrojów dla otoczenia.
Za wybór wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklad: Nosicielem w przypadku cholery moze byc czlowiek w okresie pochorobowym / który niedawno
przeszedl te chorobe.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wszystkie prawidlowe przyporzadkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za przedstawienie prawidlowej cechy (w ujeciu porównawczym) – 1 pkt.
Przyklady:
Bakterie zatruwaja organizm zywiciela wytwarzanymi przez siebie toksynami lub produktami wlasnego
metabolizmu, natomiast wirusy wnikaja do komórek zywiciela, namnazaja sie w nich, co prowadzi do
zniszczenia zainfekowanych komórek.
Wirusy wlaczaja wlasny kwas nukleinowy do kwasu nukleinowego komórki gospodarza, natomiast bakterie
nie zmieniaja informacji genetycznej komórek swoich zywicieli.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za wskazanie na przeszczep syngeniczny – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: W przeszczepie syngenicznym dawca i biorca sa osobnikami nie tylko nalezacymi do jednego
gatunku, ale i identycznymi genetycznie (bliznieta jednojajowe), dlatego tez stopien ich podobienstwa
genetycznego jest wiekszy niz w przypadku osobników nalezacych do róznych gatunków, jak to ma miejsce
w przeszczepie ksenogenicznym.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za prawidlowe narysowanie wszystkich strzalek na obu rysunkach – 1 pkt.
Za prawidlowe podpisanie naczyn na obu rysunkach – 1 pkt.
Za podanie wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• przysadka mózgowa;
• nerka.
Zadanie 6 (3 pkt)
5
Za wskazanie strzalkami lewego przedsionka i lewej komory – 1 pkt.
Za prawidlowe podpisanie kazdej z wyzej wymienionych czesci serca – po 1 pkt.
Zadanie 7 (1 pkt)
Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawidlowych okreslen (I – szpik kostny, II – grasica,
III – plyny ciala) – 1 pkt.
Zadanie 8 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
Zadanie 9 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
W osoczu krwi czlowieka z grupa krwi A znajduja sie przeciwciala / aglutyniny anty-B, dlatego tez
przetoczenie mu krwi grupy AB, która zawiera m.in. antygeny / aglutynogeny B, moze doprowadzic do
groznego dla zycia wstrzasu immunologicznego.
Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwciala / aglutyniny anty-B moga wejsc w reakcje z antygenami /
aglutynogenami B obecnymi we krwi dawcy (tzw. reakcja typu antygen (przeciwcialo), co moze doprowadzic
do wstrzasu immunologicznego.
* Zadanie 10 (2 pkt)
Za wskazanie naczynia A – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
• Naczynie A jest tetnica, o czym swiadczy duze / najwieksze cisnienie.
• Naczynie A jest tetnica, o czym swiadczy duza / najwieksza predkosc przeplywu krwi.
* Zadanie 11 (3 pkt)
Za wskazanie rysunku C – 1 pkt.
Za kazda z dwóch prawidlowo przedstawionych cech – po 1 pkt.
Przyklady:
W erytrocytach znajduje sie barwnik – hemoglobina, który ma zdolnosc nietrwalego laczenia sie z tlenem lub
dwutlenkiem wegla, transportuje te gazy.
Komórki te maja zdolnosc oddychania beztlenowego, dzieki czemu nie zuzywaja przenoszonego w nich tlenu
na wlasne potrzeby.
W erytrocytach ssaków nie ma jadra komórkowego i innych organelli, dzieki czemu miesci sie w nich duzo
czasteczek hemoglobiny.
W erytrocytach ssaków nie ma jadra komórkowego i innych organelli, dzieki czemu maja ograniczony wlasny
metabolizm, spelniajac funkcje transportowe dla gazów.
* Zadanie 12 (3 pkt)
Za kazde z trzech prawidlowych zalecen – po 1 pkt.
Przyklady:
Mezczyzna ten powinien prowadzic bardziej aktywny tryb zycia.
Powinien zwiekszyc swoja aktywnosc zyciowa poprzez uprawianie np. plywania, jazdy na rowerze.
6
Powinien on zmienic swoje nawyki zywieniowe, np. usunac z diety pokarmy o duzej zawartosci tluszczów
zwierzecych (tluste sery, jaja) a mieso wieprzowe zastapic miesem drobiowym, rybami, duza iloscia jarzyn
i owoców.
Koniecznoscia jest takze rezygnacja z uzywek / alkoholu / papierosów.
KRENIE I ODPORNO Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za poprawne podanie definicji – 1 pkt.
Przyklad: Zródlem zakazenia jest organizm, w którym zyja i namnazaja sie drobnoustroje chorobotwórcze.
Za wybór wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklad: Zródlem zakazenia jest najczesciej chory czlowiek lub chore zwierze na poczatku badz podczas takiej
choroby zakaznej, jak: cholera / gruzlica / rzezaczka.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za wszystkie prawidlowe przyporzadkowania (I – b, II – d, III – a) – 1 pkt.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za przedstawienie prawidlowej cechy budowy (w ujeciu porównawczym) – 1 pkt.
Przyklady:
Bakterie sa organizmami zywymi, a wirusy stoja na pograniczu materii nieozywionej i organizmów zywych.
Wirusy maja DNA lub RNA, natomiast w komórkach bakterii wystepuja oba rodzaje kwasów nukleinowych.
Wirusy nie maja zadnych organelli komórkowych, natomiast w komórkach bakterii wystepuje np. nukleoid,
cytoplazma, rybosomy, mezosomy.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za wskazanie na przeszczep autologiczny – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Przeszczep autologiczny nastepuje w obrebie tego samego osobnika, którego wszystkie komórki
somatyczne posiadaja identyczna informacje genetyczna, natomiast w przeszczepie allogenicznym
podobienstwo genetyczne dawcy i biorcy jest mniejsze / zalezy od stopnia pokrewienstwa miedzy dawca
i biorca.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za prawidlowe narysowanie wszystkich strzalek na obu rysunkach – 1 pkt.
Za prawidlowe podpisanie naczyn na obu rysunkach – 1 pkt.
Za podanie wlasciwego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• jelita;
• watroba.
7
Zadanie 6 (3 pkt)
Za wskazanie strzalkami prawego przedsionka i prawej komory – 1 pkt.
Za prawidlowe podpisanie kazdej z wyzej wymienionych czesci serca – po 1 pkt.
Zadanie 7 (1 pkt)
Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawidlowych okreslen (I – szpik kostny, II – szpik kostny, III – plyny
ciala) – 1 pkt.
Zadanie 8 (1 pkt)
Za wybór wlasciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt.
Zadanie 9 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
W osoczu krwi czlowieka z grupa krwi B znajduja sie przeciwciala / aglutyniny anty-A, dlatego tez
przetoczenie mu krwi grupy AB, która ma m.in. antygeny / aglutynogeny A, moze doprowadzic do groznego
dla zycia wstrzasu immunologicznego.
Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwciala / aglutyniny anty-A moga wejsc w reakcje z antygenami /
aglutynogenami A obecnymi we krwi biorcy (tzw. reakcja typu antygen – przeciwcialo), co moze doprowadzic
do wstrzasu immunologicznego.
* Zadanie 10 (2 pkt)
Za wskazanie naczynia C – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklad: Naczynie C jest zyla, o czym swiadczy male cisnienie i stosunkowo mala predkosc przeplywu krwi.
* Zadanie 11 (3 pkt)
Za wskazanie rysunku B – 1 pkt.
Za kazda z dwóch prawidlowo przedstawionych cech – po 1 pkt.
Przyklady:
Cecha charakterystyczna makrofagów jest ich zdolnosc fagocytozy, dzieki której pochlaniaja i trawia
mikroorganizmy chorobotwórcze.
Makrofagi maja zdolnosc poruszania sie za pomoca nibynózek (ruch pelzakowaty), dzieki czemu sa bardziej
skuteczne w pochlanianiu mikroorganizmów chorobotwórczych w róznych miejscach organizmu.
* Zadanie 12 (3 pkt)
Za kazde z trzech prawidlowych zalecen – po 1 pkt.
Przyklady:
Mezczyzna ten powinien prowadzic bardziej aktywny tryb zycia.
Powinien zwiekszyc swoja aktywnosc fizyczna poprzez uprawianie sportów, np. plywanie, jazda na rowerze.
Powinien zmienic swoje nawyki zywieniowe, np. usunac z diety pokarmy o duzej zawartosci tluszczów
zwierzecych (tluste sery, jaja), a mieso wieprzowe zastapic miesem drobiowym, rybami, duza iloscia jarzyn
i owoców.
Koniecznoscia jest takze rezygnacja z uzywek / alkoholu / papierosów.
8
ODDYCHANIE Wersja A
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy – 1 pkt.
Przyklady:
• komórki nablonka oddechowego;
• nablonek jednowarstwowy plaski;
• nablonek oddechowy.
Za wykazanie zwiazku budowy z pelniona funkcja – 1 pkt.
Przyklady:
• Sciany pecherzyka zbudowane sa z nablonka jednowarstwowego plaskiego, co umozliwia wymiane gazowa.
• Pecherzyk ma cienkie sciany, co umozliwia dyfuzje gazów.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za uszeregowanie wszystkich etapów we wlasciwej kolejnosci – 1 pkt:
zmniejszenie objetosci klatki piersiowej (powrót do objetosci pierwotnej) – 3;
wzrost cisnienia w klatce piersiowej – 4;
opadanie zeber – 2;
rozkurcz miesni miedzyzebrowych (zewnetrznych) i przepony – 1;
wypychanie powietrza z pluc na zewnatrz – 5.
Zadanie 3 (1 pkt)
Za prawidlowy argument – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz na tym etapie dzialaja (kurcza sie) miesnie miedzyzebrowe i przepona.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy – 1 pkt.
Przyklady:
• cykl Krebsa;
• cykl kwasu cytrynowego.
Za wskazanie strzalka mitochondrium – 1 pkt.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy – ATP (adenozynotrójfosforan) – 1 pkt.
Za zaznaczenie strzalkami obu wlasciwych miejsc – 1 pkt.
Za podanie poprawnej nazwy (wiazanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt.
Zadanie 6 (1 pkt)
Za wybór wszystkich wlasciwych odpowiedzi (b, e) – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 2 odpowiedzi, ocenie podlegaj 2 pierwsze.
Zadanie 7 (2 pkt)
Za wybór powietrza I – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
Sklad powietrza I jest taki sam jak powietrza atmosferycznego.
Zawartosc tlenu w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym.
Zawartosc dwutlenku wegla w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym.
9
Zadanie 8 (4 pkt)
Za wlasciwa ocene prawdziwosci kazdego z 4 zdan – po 1 pkt:
a – falsz, b – prawda, c – falsz, d – prawda.
Zadanie 9 (4 pkt)
Za narysowanie i podpisanie kazdego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt.
Przyklad:
* Zadanie 10 (3 pkt)
Za podanie dwóch prawidlowych przykladów chorób – 1 pkt.
Przyklady:
• grypa;
• angina;
• zapalenie oskrzeli;
• zapalenie pluc;
• gruzlica.
Za kazde z dwóch trafnych zalecen – po 1 pkt.
Przyklady:
• izolowanie chorych;
• szczepienia ochronne;
• unikanie kontaktu z nosicielami;
• unikanie przechlodzenia organizmu.
* Zadanie 11 (1 pkt)
Za wszystkie wlasciwe przyporzadkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.
** Zadanie 12 (1 pkt)
Za prawidlowe sformulowanie problemu badawczego – 1 pkt.
Przyklady:
• Czy pojemnosc zyciowa pluc zalezy od aktywnosci ruchowej organizmu?
• Badanie zaleznosci pojemnosci zyciowej pluc od aktywnosci fizycznej mlodziezy.
• Czy pojemnosc zyciowa pluc zalezy od plci czlowieka?
ODDYCHANIE Wersja A bis
* Zadanie 1 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy (naczynia wlosowate) – 1 pkt.
Za wykazanie zwiazku budowy z pelniona funkcja – 1 pkt.
Przyklad: sciany pecherzyka otoczone sa gesta siecia naczyn krwionosnych wlosowatych, co umozliwia dyfuzje
gazów.
Zadanie 2 (1 pkt)
Za uszeregowanie wszystkich etapów we wlasciwej kolejnosci – 1 pkt:
wzrost objetosci klatki piersiowej – 3;
ruch zeber do góry i na zewnatrz – 2;
zasysanie powietrza do pluc – 5;
skurcz miesni miedzyzebrowych; skurcz i opuszczenie przepony – 1;
zmniejszenie sie cisnienia w klatce piersiowej – 4.
10
Zadanie 3 (1 pkt)
Za prawidlowy argument – 1 pkt.
Przyklad: Poniewaz ta faza wentylacji pluc nastepuje dzieki rozkurczowi miesni miedzyzebrowych
(wewnetrznych) i przepony.
Zadanie 4 (2 pkt)
Za podanie prawidlowej nazwy (glikoliza) – 1 pkt.
Za wskazanie strzalka cytoplazmy – 1 pkt.
Zadanie 5 (3 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy (ADP – adenozynodwufosforan) – 1 pkt.
Za zaznaczenie strzalka wlasciwego miejsca – 1 pkt.
Za podanie poprawnej nazwy (wiazanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt.
Zadanie 6 (1 pkt)
Za wybór wszystkich wlasciwych odpowiedzi (b, c, e) – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze poda wicej ni 3 odpowiedzi, ocenie podlegaj 3 pierwsze.
Zadanie 7 (2 pkt)
Za wybór powietrza I – 1 pkt.
Za prawidlowe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
• W tym powietrzu jest wieksza niz w powietrzu atmosferycznym zawartosc CO
2
.
• W tym powietrzu jest mniejsza niz w powietrzu atmosferycznym zawartosc O
2
.
Zadanie 8 (4 pkt)
Za wlasciwa ocene prawdziwosci kazdego z 4 zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – falsz, c – falsz, d – prawda.
Zadanie 9 (4 pkt)
Za narysowanie i podpisanie kazdego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt.
Przyklad:
11
* Zadanie 10 (3 pkt)
Za podanie dwóch prawidlowych przykladów chorób – 1 pkt.
Przyklady:
• astma oskrzelowa;
• rozedma pluc;
• pylice pluc.
Za kazde z dwóch trafnych zalecen – po 1 pkt.
Przyklady:
• dokonanie wlasciwego wyboru zawodu;
• poddawanie sie okresowym badaniom kontrolnym;
• zakladanie masek ochronnych;
• montaz (tam gdzie to mozliwe) urzadzen odpylajacych;
• stosowanie nowoczesnych technologii.
* Zadanie 11 (1 pkt)
Za wszystkie wlasciwe przyporzadkowania (I – b; II – c; III – a) – 1 pkt.
** Zadanie 12 (1 pkt)
Za poprawnie sformulowana robocza hipoteze badawcza (zarówno za prawdziwa, jak i za falszywa) – 1 pkt.
Przyklady:
• Pojemnosc zyciowa pluc czlowieka zalezy od aktywnosci fizycznej (hipoteza prawdziwa).
• Pojemnosc zyciowa pluc czlowieka zalezy od plci (hipoteza prawdziwa).
• Pojemnosc zyciowa pluc czlowieka nie zalezy od aktywnosci fizycznej (hipoteza falszywa).
• Pojemnosc zyciowa pluc czlowieka nie zalezy od plci (hipoteza falszywa).
ODYWIANIE Wersja A
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór prawidlowej odpowiedzi (d) – 1 pkt.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy (zelazo – Fe) – 1 pkt.
Za podanie trafnego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• watroba;
• wolowina.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za podanie kazdej z trzech prawidlowych nazw – po 1 pkt:
W kolejnosci od góry: pepsyna, trypsyna lub chymotrypsyna, dwupeptydazy.
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za wskazanie wszystkich wlasciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt:
Phe, Lys, His, Leu, Thr, Trp, Met, Val, Arg, Ile.
Uwaga: Jeeli ucze wskae wicej ni 10 aminokwasów, ocenie podlega 10 pierwszych.
Za ustalenie, ze jest to bialko zwierzece – 1 pkt oraz za wlasciwe uzasadnienie wskazujace, ze zawiera wszystkie
aminokwasy egzogenne, co jest cecha charakterystyczna tego rodzaju bialek – 1 pkt.
12
* Zadanie 5 (4 pkt)
Za w pelni prawidlowe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nich
danych z tabeli – 1 pkt, narysowanie slupków wykazujacych zaleznosc miedzy wiekiem a zapotrzebowaniem
energetycznym dzieci oraz oddzielnie dziewczat i chlopców w tych samych przedzialach wiekowych – 1 pkt).
Przyklad:
Za kazdy z dwóch trafnie sformulowanych wniosków – po 1 pkt.
Przyklady:
Zapotrzebowanie energetyczne rosnie wraz z wiekiem organizmu.
Zapotrzebowanie energetyczne zmienia sie w okresie dojrzewania i w tym samym przedziale wiekowym
u chlopców jest wyzsze niz u dziewczat.
Zapotrzebowanie energetyczne dziewczat i chlopców w analogicznych grupach wiekowych jest rózne.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest to sluszne – 1 pkt.
Za trafny argument wynikajacy z danych w tabeli – 1 pkt.
Przyklady:
• Mieso ryb jest zdrowsze, gdyz zawiera mniej tluszczu niz wieprzowina.
• Mieso ryb jest zdrowsze, gdyz jest mniej kaloryczne niz wieprzowina.
Zadanie 7 (3 pkt)
Za wlasciwe ocenienie prawdziwosci kazdego z trzech zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – falsz, c – prawda.
* Zadanie 8 (1 pkt)
Za wszystkie wlasciwe przyporzadkowania (I – b; II – d; III – a) – 1 pkt.
* Zadanie 9 (1 pkt)
Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt.
Przyklad: Widok, smak lub zapach pokarmu powoduje pobudzenie nerwowe, którego wynikiem jest wydzielanie
soku zoladkowego.
Zedanie 10 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwej informacji (zywiciela posredniego – czlowieka) – 1 pkt.
Za prawidlowe poprawienie blednej informacji – 1 pkt.
Przyklad: Czlowiek jest dla tasiemca zywicielem ostatecznym, a nie posrednim.
** Zadanie 11 (3 pkt)
Za wlasciwy wybór materialu do doswiadczenia (maka pszenna lub platki owsiane) – 1 pkt.
Za wlasciwy wybór wszystkich przyrzadów i wlasciwego odczynnika – 1 pkt.
Przyrzady: naczynie szklane, lyzeczka, zakraplacz lub pipeta.
Odczynnik: jodyna.
Za prawidlowo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt.
Przyklad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na ciemnogranatowy.
13
ODYWIANIE Wersja A bis
Zadanie 1 (1 pkt)
Za wybór prawidlowej odpowiedzi (b) – 1 pkt.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy (wapn – Ca) – 1 pkt.
Za podanie trafnego przykladu – 1 pkt.
Przyklady:
• mleko i produkty mleczne;
• konserwy rybne (ryby z oscmi), np. szprotki.
Zadanie 3 (3 pkt)
Za podanie kazdej z trzech prawidlowych nazw – po 1 pkt.
W kolejnosci od góry: amylaza slinowa (ptialina), amylaza trzustkowa, maltaza (lub sacharaza, laktaza).
* Zadanie 4 (3 pkt)
Za wskazanie wszystkich wlasciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt: Thr, Leu, Lys, His, Thr, Leu, Leu,
Val, Leu, Val.
Uwaga: Jeeli ucze wskae wicej ni 10 aminokwasów, ocenie podlega 10 pierwszych.
Za ustalenie, ze jest to bialko roslinne – 1 pkt oraz za wlasciwe uzasadnienie wskazujace, ze nie zawiera ono
wszystkich aminokwasów egzogennych wraz z podaniem przykladu, co jest cecha charakterystyczna tego
rodzaju bialek – 1 pkt.
Przyklad: W bialku tym nie ma np. metioniny / izoleucyny / tryptofanu / argininy / fenyloalaniny.
* Zadanie 5 (4 pkt)
Za w pelni prawidlowe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nich
danych z tabeli – 1 pkt, narysowanie slupków wykazujacych zaleznosc miedzy aktywnoscia zyciowa
a zapotrzebowaniem energetycznym z uwzglednieniem plci (oddzielne slupki dla mezczyzn i kobiet) – 1 pkt).
Przyklad:
Za kazdy z dwóch trafnie sformulowanych wniosków – po 1 pkt.
Przyklady:
• Zapotrzebowanie energetyczne wzrasta wraz z intensywnoscia wykonywanej przez organizm pracy.
• Zapotrzebowanie energetyczne u mezczyzn jest wieksze niz u kobiet.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze jest to sluszne – 1 pkt. Za trafny argument wynikajacy z danych w tabeli
– 1 pkt.
Przyklady:
• Mieso drobiowe jest zdrowsze, gdyz zawiera mniej tluszczu niz wieprzowina.
• Mieso drobiowe jest zdrowsze, gdyz jest mniej kaloryczne niz wieprzowina.
14
Zadanie 7 (3 pkt)
Za wlasciwe ocenienie prawdziwosci kazdego z trzech zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – falsz, c – prawda.
* Zadanie 8 (1 pkt)
Za wszystkie wlasciwe przyporzadkowania (I – d; II – a; III – c) – 1 pkt.
* Zadanie 9 (1 pkt)
Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt.
Przyklad: Pod wplywem pokarmu wydzielany jest hormon – gastryna, który pobudza wydzielanie soku
zoladkowego.
Zadanie 10 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwej informacji (organizm obuplciowy) – 1 pkt.
Za prawidlowe poprawienie blednej informacji – 1 pkt.
Przyklad: Glista ludzka jest organizmem rozdzielnoplciowym, a nie obuplciowym.
** Zadanie 11 (3 pkt)
Za wlasciwy wybór materialu do doswiadczenia (bialy ser lub jajo kurze) – 1 pkt.
Za wlasciwy wybór wszystkich przyrzadów i wlasciwego odczynnika – 1 pkt.
Przyrzady: naczynie szklane, lyzeczka, zakraplacz lub pipeta.
Odczynnik: kwas azotowy (V) (stezony).
Za prawidlowo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt.
Przyklad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na zolty.
WYDALANIE Wersja A
Zadanie 1 (2 pkt)
Za podanie wlasciwego argumentu – 1 pkt.
Przyklad: Wraz z wydychanym powietrzem usuwamy dwutlenek wegla i pare wodna.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwej czesci nerki – 1 pkt. Za podanie wlasciwej nazwy (kora) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wybór trzech (z 4 wlasciwych – b, c, d, g) zdan – 2 pkt.
Za wybór dwóch poprawnych zdan – 1 pkt.
Uwaga: Jeeli ucze wskae wicej ni 3 zdania, ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za wybór prawidlowej odpowiedzi (c) – 1 pkt.
* Zadanie 5 (2 pkt)
Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt.
Przyklad: Jest to proces wchlaniania (zwrotnego) do krwi potrzebnej organizmowi wody i substancji
chemicznych, odbywajacy sie w kanaliku nerkowym blizszym.
Za podanie wlasciwych nazw obu substancji – 1 pkt.
Przyklady:
• glukoza;
• aminokwasy;
• sód.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy: nefron / cialko nerkowe – 1 pkt.
Za uzupelnienie obu brakujacych podpisów – 1 pkt.
Od lewej: klebuszek nerkowy, kanalik zbiorczy.
Zadanie 7 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze bodzcem wywolujacym odruch oddawania moczu jest wypelnienie pecherza – 1 pkt. Za
stwierdzenie, ze jest to czynnosc nieswiadoma, gdyz kieruje nia wegetatywny uklad nerwowy z osrodkiem
w czesci krzyzowej kregoslupa – 1 pkt.
15
Zadanie 8 (2 pkt)
Za wskazanie plynu B – 1 pkt. Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
• Poniewaz zawiera duzo mniej mocznika i soli mineralnych.
• Poniewaz zawiera glukoze, której nie ma w moczu ostatecznym.
• Poniewaz zawiera bialka, które wystepuja w osoczu, a których brak w moczu zdrowego czlowieka.
* Zadanie 9 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie jest to prawda – 1 pkt. Za trafny argument – 1 pkt.
Przyklady:
• Poniewaz nerki pelnia nie tylko funkcje regulacyjna w organizmie, ale tez wydzielnicza, produkujac rózne
substancje, np. renine.
• Poniewaz nerki pelnia nie tylko funkcje regulacyjna w organizmie, ale tez wydalnicza, usuwajac z organizmu
koncowe produkty metabolizmu bialek.
Zadanie 10 (4 pkt)
Za poprawne wykorzystanie kazdego z 4 wskazanych elementów – po 1 pkt.
Przyklad:
Zadanie 11 (1 pkt)
Za wszystkie trzy wlasciwe przyporzadkowania (I – d; II – a; III – b) – 1 pkt.
* Zadanie 12 (3 pkt)
Za wlasciwa ocene kazdego z trzech zdan – po 1 pkt:
a – prawda, b – falsz, c – falsz.
WYDALANIE Wersja A bis
Zadanie 1 (2 pkt)
Za podanie wlasciwego argumentu – 1 pkt.
Przyklad: Poprzez skóre usuwamy wraz z potem wode, amoniak, sole mineralne, np. NaCl.
Zadanie 2 (2 pkt)
Za wskazanie wlasciwej czesci nerki – 1 pkt. Za podanie wlasciwej nazwy (rdzen) – 1 pkt.
Zadanie 3 (2 pkt)
Za wybór trzech (z 4 wlasciwych – b, c, f, g) zdan – 2 pkt.
Za wybór dwóch poprawnych zdan – 1 pkt.
Uwaga: Jeli ucze wskae wicej ni 3 zdania, ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi.
Zadanie 4 (1 pkt)
Za wybór prawidlowej odpowiedzi (b) – 1 pkt.
16
* Zadanie 5 (2 pkt)
Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt.
Przyklad: Jest to proces przesaczania, czyli przechodzenia wody oraz rozpuszczonych w niej substancji
drobnoczasteczkowych przez blone filtracyjna klebuszków nerkowych.
Za podanie wlasciwych nazw obu substancji – 1 pkt.
Przyklady:
• mocznik;
• aminokwasy;
• witaminy;
• glukoza;
• woda.
Zadanie 6 (2 pkt)
Za podanie wlasciwej nazwy nefron / cialko nerkowe – 1 pkt.
Za uzupelnienie obu brakujacych podpisów – 1 pkt.
Od lewej: torebka klebuszka / torebka Bowmana, petla nefronu / petla Henlego.
Zadanie 7 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze bodzcem wywolujacym odruch oddawania moczu jest wypelnienie pecherza – 1 pkt. Za
stwierdzenie, ze jest to czynnosc swiadoma, gdyz miesnie zwieracza cewki moczowej sa kontrolowane przez
osrodki w pniu mózgu – 1 pkt.
Zadanie 8 (2 pkt)
Za wskazanie plynu A – 1 pkt. Za wlasciwe uzasadnienie – 1 pkt.
Przyklady:
• Zawiera bardzo duzo mocznika, a nie zawiera glukozy.
• Zawiera bardzo duzo mocznika, którego jest bardzo malo w osoczu krwi.
• Nie zawiera glukozy, która wystepuje w duzych ilosciach w osoczu krwi.
* Zadanie 9 (2 pkt)
Za stwierdzenie, ze nie jest to prawda – 1 pkt. Za trafny argument – 1 pkt.
Przyklady:
Poniewaz nerki pelnia nie tylko funkcje wydzielnicza, ale tez regulacyjna, utrzymujac np. odpowiednie
cisnienie osmotyczne plynów ustrojowych.
Poniewaz nerki pelnia nie tylko funkcje wydzielnicza, ale tez wydalnicza, usuwajac z organizmu koncowe
produkty metabolizmu bialek.
Zadanie 10 (4 pkt)
Za poprawne wykorzystanie kazdego z 4 wskazanych elementów po 1 pkt.
Przyklad:
Zadanie 11 (1 pkt)
Za wszystkie trzy wlasciwe przyporzadkowania (I – c; II – d; III – a) – 1 pkt.
* Zadanie 12 (3 pkt)
Za wlasciwa ocene kazdego z trzech zdan po 1 pkt:
a – falsz, b – prawda, c – prawda.
Bibliografia
Biologia. Podrcznik dla liceum ogólnoksztacego, liceum profilowanego i technikum. Jerzmanowski A. (red.).
WSiP, Warszawa 2002
Bobrzyska E.: Sprawdzanie i utrwalanie wiadomoci z nauki o czowieku w szkole podstawowej. WSiP,
Warszawa 1987
Ewy Z.: Zarys fizjologii zwierzt. PWN, Warszawa 1989
Fizjologia zwierzt. Krzymowski T. (red.). PWRiL, Warszawa 1989
Hausbrandt L., Kot W., Wiechetek M.: Biologia dla techników i liceów ogólnoksztacych dla pracujcych.
WSiP, Warszawa 1995
Hoser P.: Fizjologia organizmów z elementami anatomii czowieka. Podrcznik dla III klasy LO. WSiP,
Warszawa 1996
Korna A., K M., liwa L., Konieczny R., Joachimiak A.: Biologia 1. Ksztacenie ogólne w zakresie
podstawowym. Podrcznik dla liceum ogólnoksztacego, liceum profilowanego i technikum. Nowa Era,
Warszawa 2002
Podbielkowska M., Podbielkowski Z.: Biologia z higien i ochronrodowiska. Podrcznik dla I klasy LO.
WSiP, Warszawa 1989
Pyka-Gutowska E., Jastrzbska E.: Podstawy ycia. Tajemnice ludzkiego ciaa. Podrcznik dla liceum
ogólnoksztacego, liceum profilowanego i technikum. MAC EDUKACJA, Kielce 2002

Spis tre ci

1. Kartkówki 1.1. Wskazówki metodyczne 1.2. Propozycje kartkówek Homeostaza Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Mechanizmy homeostazy Wersja A Wersja A bis Budowa i funkcje uk adu krwiono nego Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Budowa i funkcje serca Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Sk adniki morfotyczne krwi i ich rola Wersja A Wersja A bis Choroby uk adu kr enia Wersja A Wersja A bis Systemy obronne organizmu Wersja A Wersja A bis Rodzaje odporno ci i ich charakterystyka Wersja A Wersja A bis Przyczyny i skutki zaka Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Immunoprofilaktyka w chorobach Wersja A Wersja A bis Przeszczepy tkanek Wersja A Wersja A bis Budowa uk adu oddechowego Wersja A Wersja A bis Istota oddychania komórkowego Wersja A Wersja A bis Choroby uk adu oddechowego Wersja A Wersja A bis Wspó dzia anie uk adów oddechowego i krwiono nego w adaptacji do wysi ku Wersja A Wersja A bis Budowa uk adu pokarmowego Wersja A Wersja A bis

Sk adniki pokarmowe Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Etapowo trawienia Wersja A Wersja A bis troba Wersja A Wersja A bis Normy zapotrzebowania energetycznego Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Klasyfikacja diet Wersja A Wersja A bis Uk adanie jad ospisów Wersja A Wersja A bis Wersja B Wersja B bis Regulacja nerwowo-hormonalna procesu trawienia Wersja A (zakres rozszerzony) Wersja A bis (zakres rozszerzony) Zaburzenia prawid owej wagi cia a Wersja A Wersja A bis Paso yty przewodu pokarmowego Wersja A Wersja A bis Budowa uk adu wydalniczego Wersja A Wersja A bis Mechanizm powstawania moczu Wersja A Wersja A bis Higiena uk adu wydalniczego Wersja A Wersja A bis 1.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi 2. Sprawdziany 2.1. Wskazówki metodyczne 2.2. Propozycje sprawdzianów Homeostaza Wersja A Wersja A bis Kr enie i odporno Wersja A Wersja A bis Oddychanie Wersja A Wersja A bis Od ywianie Wersja A Wersja A bis Wydalanie Wersja A Wersja A bis 2.3. Schematy oceniania i modele odpowiedzi Bibliografia

1. Kartkówki
1.1. Wskazówki metodyczne
Zestaw zawiera 10-15-minutowe kartkówki u one do ka dej z 30 lekcji zawartych w propozycji rozk adu materia u nauczania do podr cznika Biologia 1 do programu nauczania dla kszta cenia ogólnego w zakresie podstawowym. Ka da z kartkówek opracowana zosta a w minimum dwóch równoleg ych wersjach (A i A bis lub dodatkowo B i B bis), w których wyró nione zosta y poziomy wymaga . Zadania z poziomu ponadpodstawowego, sprawdzaj ce wymagania rozszerzaj ce i dope niaj ce, na ocen dobr i bardzo dobr , oznaczono jedn gwiazdk (*). Zadania z tre ci wykraczaj cych poza Podstaw programow w zakresie podstawowym, a dotycz ce analizy do wiadcze biologicznych, na ocen celuj oznaczono dwoma gwiazdkami (**). W przypadku tego typu zada ocena celuj ca mo e by wystawiona tylko wtedy, gdy ucze bezb dnie odpowie na wszystkie pozosta e pytania. Wykorzystane zosta y ró norodne typy zada , zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi, jak i zamkni te: na dobieranie, wielokrotnego wyboru lub typu prawda – fa sz. Zastosowane w poleceniach ró ne czasowniki operacyjne sprawdzaj opanowanie wybranych wiadomo ci i umiej tno ci, w tym czytanie ze zrozumieniem tre ci zada , co powinno by przydatne do przygotowywania si w przysz ci do egzaminów maturalnych. Znaczenie wybranych czasowników operacyjnych u ywanych w poleceniach jest nast puj ce: – „podaj nazw ”, „wymie ” – podanie wy cznie nazwy, bez opisu; – „wska ”, „wybierz z”, „przyporz dkuj” – tylko te, które spe niaj warunki polecenia, lub „dobierz” parami odpowiadaj ce sobie elementy; – „okre l”, „podaj”, „przedstaw” – przedstaw (krótko, zwi le) przebieg zjawiska, procesu z uwzgl dnieniem terminologii biologicznej z ograniczeniem do wymaganego zakresu; – „wyja nij”, „udowodnij”, „uzasadnij”, „wyka ” – najcz ciej za pomoc 1–2 argumentów, a wi c bardzo zwi le, zwi zki przyczynowo-skutkowe we wskazanym zakresie; wyja nienie np. zjawiska bez opisu jego przebiegu; – „porównaj” – wska podobie stwa i (lub) ró nice mi dzy wskazanymi obiektami; – „narysuj” – wykonaj rysunek (schemat lub jego fragment) wed ug podanych zasad; – „oce ”, „ustosunkuj si ” – wydaj opini , skonstruuj logiczn , spójn i samodzieln opini na podstawie podanych lub posiadanych informacji. Niektóre z zada odwo uj si do analizy tekstu, tre ci w formie tabeli, wykresów lub schematów i wnioskowania na ich podstawie. W szczególno ci dotyczy to zada z poziomu ponadpodstawowego, wykorzystuj cych przyk adowe do wiadczenia do analizy ich wyników, formu owania hipotez i problemów badawczych. Ka de z zada ma model odpowiedzi oraz zasady oceniania, które zosta y oparte na wzorcach formu y oceniania w nowej maturze. System punktacji przygotowano w my l zasady: 1 operacja (element odpowiedzi) = 1 pkt. Nieliczne odst pstwa od tej regu y zastosowano w przypadkach zada zamkni tych na dobieranie lub przyporz dkowanie, gdy zbyt du a liczba westraktorów zmusza aby do przyznania wi kszej liczby punktów, ni wynika oby to z wagi zadania. Aby w pe ni wykorzysta proponowane modele odpowiedzi i punktacji, nale y zastosowa kilka uniwersalnych regu oceniania: – zadania otwarte, za których rozwi zanie mo na przyzna 1 pkt, wymagaj odpowiedzi w pe ni poprawnej; – maksymaln liczb punktów mo na przyzna za odpowied , która jest wy cznie „na temat”, logiczna, zwi a, poprawna terminologicznie i j zykowo; – ocenie podlegaj kolejne, licz c od pierwszego, elementy odpowiedzi (w przypadku, kiedy ucze poda ich wi cej); – podany model odpowiedzi uwzgl dnia jej zakres merytoryczny, a nie jest cis ym wzorcem sformu owania; – je eli podane w odpowiedzi informacje (równie dodatkowe, które nie wynikaj z polecenia w zadaniu) wiadcz o zupe nym braku zrozumienia omawianego zagadnienia i zaprzeczaj udzielonej prawid owej odpowiedzi, za tak odpowied nie nale y przyznawa punktów.

......................... .............. czy badany parametr podlega wewn trznej kontroli tego organizmu....................................... czy dotyczy on organizmu zmienno................ Propozycje kartkówek HOMEOSTAZA Zadanie 1 (1 pkt) Wska poziomy organizacji ycia................................................ .................................................................................. ........................................................... ...... których dotyczy homeostaza.......................... Prawda Fa sz a) Warto ci ró nych parametrów rodowiska wewn trznego organizmu nigdy nie zmieniaj si w czasie................... ...... i uzasadnij swoj odpowied ..........................1.........czy sta ocieplnego................................... b) Rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie mo e spowodowa jego chorob ............. Zadanie 3 (2 pkt) Wymie 4 parametry krwi u cz owieka podlegaj ce cis ej kontroli................ .............. wpisuj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.......... ...................................... c) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdzia aj zaburzeniom wywo anym zarówno przez rodowisko zewn trzne...................................... * Zadanie 4 (3 pkt) Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na poni szym wykresie napisz... ................. zaznaczaj c w a) komórka b) organizm c) poziom molekularny d) wszystkie wymienione Zadanie 2 (3 pkt) Oce prawdziwo Wersja A ciw odpowied ..................... jak i rodowisko wewn trzne organizmu.. ........ a w skrajnych przypadkach mier .......................................................................... Ustal......................2.. zda ......... .......................................................

.........................czy sta ocieplnego..... ........... to jest to transport pasywny......................................... jak i dyfuzja wspomagana nie wymagaj nak adów energetycznych............................................................................................ Prawda Fa sz a) Zarówno dyfuzja..... Ustal..... .......................... i uzasadnij swoj odpowied ............................................................................................................................................. czy dotyczy on organizmu zmienno. Zadanie 3 (2 pkt) Wymie 4 parametry rodowiska zewn trznego oddzia uj ce na organizm...................................HOMEOSTAZA Zadanie 1 (1 pkt) Wska poziomy organizacji ycia....... czy badany parametr podlega wewn trznej kontroli tego organizmu....... b) Je eli przenikanie substancji przez b on komórkow odbywa si wbrew gradientowi st .... ......................................................... ...................... wpisuj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli................................. .................... ........ * Zadanie 4 (3 pkt) Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresie okre l........... ............. ................... ........... ................................................ zaznaczaj c w a) narz d b) komórka c) poziom cz steczkowy d) wszystkie wymienione Zadanie 2 (3 pkt) Oce prawdziwo Wersja A bis ciw odpowied .................... ................................. których dotyczy homeostaza......................................... zda .............................................. c) Woda przedostaje si przez ka b on pó przepuszczaln w obu kierunkach zgodnie z prawami dyfuzji......................................................

......... zaznaczaj c w ciw odpowied .................... ............... jaki wywo a rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie cz owieka.......... Zadanie 5 (2 pkt) Ptaki i ssaki nale do organizmów sta ocieplnych................................................................................... .................................................................................... Podaj nazwy obu rodzajów transportu..... B................................................ Zadanie 3 (4 pkt) Na poni szym schemacie dorysuj groty strza ek wskazuj ce kierunek przemieszczania si substancji w przypadku A i B........................................... .............................. Wska parametr b cy podstaw do wyró nienia tego rodzaju organizmów................................ Podaj jeden argument uzasadniaj cy to stwierdzenie.... a) nerwowy i hormonalny b) krwiono ny i wydalniczy c) prawid owe a oraz b d) adne z wymienionych Zadanie 2 (1 pkt) Okre l skutek... ..................................................... * Zadanie 4 (2 pkt) Przedstaw wniosek wynikaj cy z analizy wykresu przeprowadzonych obserwacji oraz podaj nazw wielko ci oznaczonej liter A....................... A .... .............................HOMEOSTAZA Wersja B Zadanie 1 (1 pkt) Wska uk ady narz dów uczestnicz cych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie cz owieka..... ...........................................................

................ Odpowied uzasadnij... * Zadanie 4 (2 pkt) Okre l..................... Zadanie 5 (2 pkt) Ryby i p azy nale do organizmów zmiennocieplnych.............................. Odpowied uzasadnij jednym argumentem................. Wska parametr b zaklasyfikowania........ cy podstaw do takiego ich .. B............. a) krwiono ny i wydalniczy b) nerwowy i hormonalny c) adne z wymienionych d) prawid owe a oraz b Zadanie 2 (1 pkt) Odpowiedz............................................ A) b jednakowe ......... .HOMEOSTAZA Wersja B bis Zadanie 1 (1 pkt) Wska uk ady narz dów uczestnicz cych w utrzymywaniu homeostazy w organizmie cz owieka............. czy przedstawione na wykresie wahania kontrolowanego parametru (wielko u wszystkich organizmów....... ............................................................................... Podaj jeden argument uzasadniaj cy to stwierdzenie..................................................... Dla ka dego rodzaju transportu okre l jego wymagania energetyczne.......... ........... A .... .................................................................................................... zaznaczaj c w ciw odpowied .......... Zadanie 3 (4 pkt) Na poni szym schemacie dorysuj groty strza ek wskazuj ce kierunek przemieszczania si substancji przez on komórkow w przypadku A i B........................................................................................ czy zawsze skutki wywo ane rozpr eniem mechanizmów homeostatycznych w organizmie cz owieka s odwracalne........................

II . .. .. Zadanie 3 (1 pkt) Wyja nij................. w którym dla opisywanej populacji dost pno po ywienia by a najwi ksza...... ...... .......................... Podaj. ... sprz enie zwrotne dodatnie a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymów II....... ..... ... ... ........ .... dla których jest ono mechanizmem regulacyjnym..................................... C .... ... Zaznacz (zakreskuj) na wykresie pole. ... ........ ...... ............. ....................................... B – receptorem.... .... co jest: A – bod cem.. ........ ...... ... . ................ .... ..... ... C – efektorem.... z jakim rodzajem sprz enia zwrotnego ma zwi zek opisany przypadek........................................... ...... .......... .. sprz enie zwrotne ujemne b) regulacja produkcji ATP c) rozmna anie si bakterii d) regulacja poziomu glukozy we krwi I ......... na liczebno osobników danego gatunku jest dost pno po ywienia na terenie wyst powania populacji... I.......... na czym polega podstawowa ró nica mi dzy utrzymywaniem równowagi dynamicznej w ekosystemie a homeostaz organizmu... * Zadanie 2 (2 pkt) Jednym z zewn trznych czynników mog cych wp ywa np.. B ............. ...........MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów. ..... ........... * Zadanie 4 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz.. . ...................... ...... .... .... .................. ........... .... A ..................... .......... ................................................ ............. . ......... .. .......

... A ..... z jakim rodzajem sprz enia zwrotnego ma zwi zek opisany przypadek.... .... Podaj..... Zadanie 3 (1 pkt) Wyja nij........MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów...... ................................ ..... ...... .................. .. ... C ........ * Zadanie 2 (2 pkt) Jednym z zewn trznych czynników mog cych wp ywa np.................. . ..... dla których jest ono mechanizmem regulacyjnym......... na liczebno osobników danego gatunku jest obecno drapie ników na terenie wyst powania populacji.... ....... . B – receptorem.............. . sprz enie zwrotne dodatnie aminokwasów II.................. .................................. ... ..... . w którym wp yw drapie ników na opisywan populacj by najmniejszy........... * Zadanie 4 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu procesu regulacji napisz........... Zaznacz (zakreskuj) na poni szym wykresie pole............ ............................................ .... ....... ......................... B ... a) kontrola wytwarzanych w komórce I.................. co jest: A – bod cem....... ................................ na czym polega podobie stwo utrzymywania homeostazy organizmu do utrzymywania równowagi dynamicznej w ekosystemie.... ...... II ................. ....................... .................. sprz enie zwrotne ujemne b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewania owoców c) regulacja poziomu glukozy we krwi d) regulacja produkcji ATP I.......................................... C – efektorem... ................ ...... .......

............. Zadanie 2 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .. a ma a np.................. umo liwiaj cy mu spe nianie charakterystycznych dla niego funkcji...... prawa komora serca.. Wielko sieci naczy w osowatych: a) jest jednakowa we wszystkich narz dach danego organizmu................................... lewa komora serca.... w soczewce oka.................. * Zadanie 4 (2 pkt) Przedstaw specyficzn funkcj .. wpisuj c w wolne kratki wybrane okre lenia z podanych poni ej: y p ucne..................................... t tnice p ucne.......................... ................ ....................... jak pe ni wyst puj cy w nerkach nietypowy uk ad naczy w osowatych............... ......BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Zadanie 1 (3 pkt) Schemat przedstawia przekrój poprzeczny t tnicy. Wersja A Wska strza i podpisz g ówny element struktury tego naczynia krwiono nego........... czy odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy w organizmie cz owieka..................... . aorta............. prawy przedsionek serca..................................... . w w trobie i mózgu..... zwany sieci dziwn .................. t tnice odchodz ce od aorty...... lewy przedsionek serca.................... c) jest du a np.................. b) zale y g ównie od aktywno ci organu w procesach przemiany materii.................... Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij schemat obrazuj cy kr enie nieutlenowanej krwi...... ..................................................... y g ówne... Uzasadnij krótko swój wybór.............................................................. drobniejsze y krwiobiegu du ego............... Ustal......... d) prawid owe odpowiedzi b oraz c...... ..........................

.. drobniejsze y krwiobiegu du ego.. umo liwiaj cy mu spe nianie charakterystycznych dla niego funkcji........... czy odgrywa on rol w procesie utrzymania homeostazy w organizmie cz owieka.......... Uzasadnij krótko swój wybór...................................... y g ówne......... ............... ........... Wersja A bis Wska strza i podpisz g ówny element struktury tego naczynia krwiono nego.............. b) tworz sieci jednakowej wielko ci we wszystkich narz dach danego organizmu........BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Zadanie 1 (3 pkt) Schemat przedstawia budow y.......................... wpisuj c w wolne kratki wybrane okre lenia z podanych poni ej: y p ucne.. Zadanie 2 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied ........... aorta............ . ................... których wielko zale y g ównie od aktywno ci metabolicznej danego organu................................................... lewa komora serca.................................. Naczynia krwiono ne w osowate: a) zbudowane s z jednej warstwy komórek ródb onka.............. .... t tnice p ucne........................... b) prawid owe odpowiedzi a oraz c................................................. ..... Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij schemat obrazuj cy kr enie utlenowanej krwi................ a) tworz sieci....... prawa komora serca.... jak pe ni wyst puj cy w narz dach jamy brzusznej nietypowy uk ad sieci naczy w osowatych zwany uk adem wrotnym... ....................................................................... prawy przedsionek serca....... t tnice odchodz ce od aorty........................................... * Zadanie 4 (2 pkt) Przedstaw specyficzn funkcj .............................. lewy przedsionek serca...... Ustal..........

....................... ........................ ................. ................................................................................................................... ...................................... ...... w którym nast puje w nim wymiana gazowa...................................................................................... Podaj jeden przyk ad jej wyst powania................................... .......... ....................................................................... dlaczego w tych naczyniach krwiono nych waha si ono w du ym zakresie........................................ ................................................................................. ......................................................................... ............................ Wersja B Ustal i zaznacz...............................BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Zadanie 1 (2 pkt) Na poni szych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy w osowatych.......................... który z nich (A....... * Zadanie 2 (2 pkt) Poni szy wykres przedstawia rednie warto ci ci nienia krwi w ró nych rodzajach naczy krwiono nych krwiobiegu du ego...................... Zadanie 3 (2 pkt) Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu du ego oraz okre l miejsce..... Odczytaj warto najwy szego ci nienia krwi w t tnicach..................................................................................................................... ................ Wyja nij......................................... B czy C) przedstawia sie dziwn ..........

.................................................... ........................... ..................... lecz waha si w pewnym zakresie....................................................... dlaczego w tych naczyniach krwiono nych nie jest ono sta e.............................................................. w którym nast puje w nim wymiana gazowa........................................ ..................................... .................................. .......................................................... Podaj lokalizacj tego specyficznego uk adu................................. . ............ ...... Wyja nij...... B czy C) przedstawia uk ad wrotny...................................................... Odczytaj warto najwy szego ci nienia krwi w t tniczkach................................................................... który z nich (A............... ...................... * Zadanie 2 (2 pkt) Poni szy wykres przedstawia rednie warto ci ci nienia krwi w ró nych rodzajach naczy krwiono nych krwiobiegu du ego............................................................................................................... ............................. Zadanie 3 (2 pkt) Przedstaw jedn funkcj krwiobiegu ma ego oraz okre l miejsce............ Wersja B bis Ustal i zaznacz................ ........................BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Zadanie 1 (2 pkt) Na poni szych rysunkach przedstawiono trzy typy sieci naczy w osowatych.................................................................................................................................

..................................................... ...................................................................................................................... Podpisz wszystkie naczynia krwiono ne....................... Odpowied swoj uzasadnij przy u yciu jednego argumentu.................... ..... ............................................. ............................................................................. który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracuj cego prawid owo.......... porównuj c je ze sob ............................................................................ ..BUDOWA I FUNKCJE SERCA Zadanie 1 (3 pkt) Rysunek przedstawia schemat budowy serca cz owieka.......... P – za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionków QRS – zespó za amków odpowiadaj cych skurczowi komór T – za amek odpowiadaj cy rozkurczowi komór Ustal........ ..... .............................................................................. które uchodz do jego lewej cz ci.. .......................... .................................... * Zadanie 3 (2 pkt) Poni ej przedstawiono dwa przyk ady elektrokardiogramów....................................................................... Wersja A Podaj nazwy struktur uniemo liwiaj cych cofanie si krwi w tej cz ci serca oraz ich dok adn lokalizacj ................. Zadanie 2 (2 pkt) Przedstaw dwa podobie stwa w budowie mi nia sercowego i mi nia szkieletowego.............................................................................................................................................. ......

............................................ ............................................................................................. ......... Podpisz wszystkie naczynia krwiono ne....................... porównuj c je ze sob ........................................... .......................................................... ... ................. Zadanie 2 (2 pkt) Przedstaw dwie ró nice w budowie oraz fizjologii mi nia sercowego i mi nia szkieletowego.............BUDOWA I FUNKCJE SERCA Zadanie 1 (3 pkt) Rysunek przedstawia schemat budowy serca cz owieka............................................. ........................ .................................................................................................................. .......................... * Zadanie 3 (2 pkt) Poni ej przedstawiono dwa przyk ady elektrokardiogramów....................................................................................................... które uchodz do jego prawej cz ci........ Wersja A bis Podaj nazwy struktur uniemo liwiaj cych cofanie si krwi w tej cz ci serca oraz ich dok adn lokalizacj ....... ............... który z nich (A czy B) jest charakterystyczny dla serca pracuj cego nieprawid owo........................................ Odpowied swoj uzasadnij przy u yciu jednego argumentu.................. P – za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionków QRS – zespó za amków odpowiadaj cych skurczowi komór T – za amek odpowiadaj cy rozkurczowi komór Ustal............................... ................................................................................................

.............................................................. przyspieszanie akcji serca..................... ................. wpisuj c w wolne kratki odpowiednie okre lenia wybrane z podanych poni ej: hamowanie akcji serca............................... o rodek przyspieszaj cy prac serca... ............... Obwied kó kiem na tej krzywej za amek odpowiadaj cy skurczowi komór............. ...... Zadanie 3 (1 pkt) Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca....................... Przedstaw genez powstania drugiego tonu serca........ o rodek zwalniaj cy prac serca................................... nerwy wspó czulne......... Zaznacz na nim strza w ze zatokowy................................. ...................................... ................................................. Podaj funkcj tej struktury. * Zadanie 4 (2 pkt) Uzupe nij schemat obrazuj cy wp yw czynników zewn trznych na prac serca..............................BUDOWA I FUNKCJE SERCA Zadanie 1 (2 pkt) Poni szy schemat przedstawia przekrój pod Wersja B ny serca cz owieka....... nerwy przywspó czulne........................ ............................................ * Zadanie 2 (1 pkt) Poni ej przedstawiono elektrokardiogram serca pracuj cego prawid owo.

............................................. o rodek przyspieszaj cy prac serca...... * Zadanie 4 (2 pkt) Uzupe nij schemat obrazuj cy wp yw czynników zewn trznych na prac serca............................................................................ ..... .................................... rodek zwalniaj cy prac serca.. . nerwy wspó czulne....BUDOWA I FUNKCJE SERCA Zadanie 1 (2 pkt) Poni szy schemat przedstawia przekrój pod Wersja B bis ny serca cz owieka........... Podaj funkcj tej struktury.......................... wpisuj c w wolne kratki odpowiednie okre lenia wybrane z podanych poni ej: hamowanie akcji serca........................... przyspieszanie akcji serca..................... Zaznacz na nim strza p czek Hisa. Zadanie 3 (1 pkt) Pracy serca towarzysz zwykle zjawiska akustyczne zwane tonami serca..... Przedstaw genez powstania pierwszego tonu serca......... .................................... ........ nerwy przywspó czulne........................ Obwied kó kiem na tej krzywej za amek odpowiadaj cy skurczowi przedsionków........ * Zadanie 2 (1 pkt) Poni ej przedstawiono elektrokardiogram serca pracuj cego prawid owo.......................................................................................................................

.......... c) wszystkie zwi zki i jony wymienione w punkcie a oraz b........................ Swoj odpowied krótko uzasadnij......... ci...... * Zadanie 4 (2 pkt) Poni ej przedstawiono niektóre wyniki badania morfologii krwi 20-letniej kobiety....... Hematokryt Erytrocyty Leukocyty Trombocyty 30 3......... Ich wspóln cech jest uczestnictwo w reakcjach obronnych...... b) Nie s komórkami.... ....... c) Stanowi najbardziej ró norodn grup komórek krwi........................................................................................... lecz ich fragmentami..SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied ................ Podaj ich nazw .................. kwas moczowy...................... ..... a) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi........................................................................ W osoczu krwi transportowane s : a) glukoza........../ l Ustal................................ Wersja A Zadanie 2 (4 pkt) Przyporz dkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi.......................... aminokwasy... .............. d) tylko elementy morfotyczne.......................................................... czy wszystkie przedstawione powy ej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej........... jony nieorganiczne..... ................................. Rys I Rys II ... kwasy t uszczowe i witaminy...... Zadanie 3 (2 pkt) Na przyk adzie erytrocytów wyka zwi zek budowy z funkcj pe nion przez ten rodzaj krwinek............. .2 mln/ l 8 tys.................................. b) mocznik.............................. czy te od niej odbiegaj .../ l 350 tys.................................... uczestnicz w wielu procesach chroni cych organizm przed wykrwawieniem....................................... .............. Ich liczba zale y od wieku.......................................... ale podlega równie wahaniom w zale no ci od st enia tlenu w otoczeniu....................... ....... .......

........... kwas moczowy.. * Zadanie 4 (2 pkt) Poni ej przedstawiono fragment wyników badania morfologii krwi 20-letniego m czyzny... ............. c) tlen i dwutlenek w gla.. ....................................SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied ......... ci......................................./µl 350 tys... d) wszystkie zwi zki i jony wymienione w punkcie b oraz c.... Rys I b) Nie s komórkami.................................................................. jony nieorganiczne...... . .............................. Zadanie 3 (2 pkt) Na przyk adzie trombocytów wyka zwi zek budowy z funkcj pe nion przez ten rodzaj elementów morfotycznych.......... Podaj ich nazw ......... a) zapewne najbardziej ró norodn grup komórek krwi.............................................................................................. Hematokryt Erytrocyty Leukocyty Trombocyty 45 4..................... lecz ich fragmentami................................... Rys II c) Stanowi najliczniejsz grup komórek krwi....... kwasy t uszczowe i witaminy..........5 mln/µl 15 tys.................... W osoczu krwi transportowane s : a) tylko elementy morfotyczne........................................................................... b) glukoza.. Swoj odpowied krótko uzasadnij.............. ............................................................. czy te od niej odbiegaj ....... ................ Zadanie 2 (4 pkt) Przyporz dkuj rysunkowi I i II odpowiedni opis elementów morfotycznych krwi............ mocznik.................... czy wszystkie przedstawione powy ej wyniki mieszcz si w granicach normy fizjologicznej....... aminokwasy.. .......... .................................. ................/µl Ustal................ ale podlega równie wahaniom w zale no ci od st enia tlenu w otoczeniu................ uczestnicz w wielu procesach chroni cych organizm przed wykrwawieniem....... Ich liczba zale y od wieku......... Ich wspóln cech jest uczestnictwo w reakcjach obronnych....

..... ....................................... ................................ Udowodnij........................................... ................................................................................... dieta bogata w w glowodany i t uszcze zwierz ce.......... ..........................................CHOROBY UK ADU KR ENIA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne: A – t tnicy zdrowej........................................................................................................................................ która ze zbadanych osób jest zagro ona chorob nadci nieniow ........ ..................... Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do stwierdzenia: Ca kowite wyleczenie b ahych i z pozoru niezwi zanych bezpo rednio z uk adem kr enia chorób.................................... .................................. ......... * Zadanie 3 (2 pkt) Poni ej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia: ma a aktywno fizyczna......................................................... nadu ywanie alkoholu.......................... 2....... palenie papierosów..... Wyniki przedstawiono w tabeli......................... Osoba A Pomiar ci nienia 1................ jest bardzo wa nym elementem profilaktyki chorób uk adu kr enia......... B – t tnicy ze z ogami substancji uszczowych................................................................ ................................................................ .... 3.................................................. np........................... ...... * Zadanie 2 (4 pkt) Wykonano pomiary ci nienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzaj c je trzykrotnie w godzinnych odst pach czasu)...................................... z uzasadnieniem... .................................... .. Podaj dwie mo liwe przyczyny tej choroby.................................. przy u yciu dwóch argumentów....... 130/90 mm Hg 135/90 mm Hg 132/85 mm Hg B 128/80 mm Hg 130/90 mm Hg 135/80 mm Hg C 160/100 mm Hg 165/100 mm Hg 160/95 mm Hg Okre l................... ropni wokó korzeni z ba....... .................................................................. e wy ej opisany styl ycia przyczynia si do powstawania wielu chorób uk adu kr enia...................................... Przedstaw dwie konsekwencje tego rodzaju zmian w organizmie cz owieka........

....................... ........................ rezygnacja z u ywek: alkoholu................. ............................................................................. ..................................................... .............................................................................. papierosów........... e wy ej opisany styl ycia stanowi najlepsz profilaktyk chorób uk adu kr enia...................................................................... Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do stwierdzenia: Takie choroby jak np................................ przy u yciu dwóch argumentów........................................................ 130/90 mm Hg 135/90 mm Hg 132/85 mm Hg B 160/100 mm Hg 165/110 mm Hg 160/95 mm Hg C 128/80 mm Hg 130/90 mm Hg 135/80 mm Hg Okre l............ .... z uzasadnieniem........................... 2........ ...................... * Zadanie 3 (2 pkt) Poni ej przedstawiono kilka wyznaczników jednego ze stylów ycia: aktywny tryb ycia... .......... Osoba A Pomiar ci nienia 1. których pod em mog by powy sze zmiany.........................CHOROBY UK ADU KR ENIA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Fotografie przedstawiaj przekroje poprzeczne: A – t tnicy zdrowej............................. Podaj dwie zasady profilaktyki tej choroby............. grypa i inne infekcje dróg oddechowych nie przyczyniaj si do powstawania chorób uk adu kr enia............... Udowodnij.......... Wyniki przedstawiono w tabeli.................................................................................. ............................ która ze zbadanych osób jest zagro ona chorob nadci nieniow .......................... ................................................ * Zadanie 2 (4 pkt) Wykonano pomiary ci nienia 3 osobom w wieku 40 lat (powtarzaj c je trzykrotnie w godzinnych odst pach czasu)............. angina..................... ................................. dieta oparta na zrównowa onym bilansie energetycznym............................................................... ....... 3.......................... B – t tnicy ze z ogami substancji t uszczowych............................. ................................................................................... .. ropnie wokó korzeni z ba......... Przedstaw dwa przyk ady chorób...........................

..... wirusów i bakterii.... .................. Zadanie 2 (1 pkt) Przedstaw jedn funkcj grasicy.................................................................................... ................................................................... ........... d) stan......... .............. c) zdolno organizmu do wywo ania odpowiedzi na pojawiaj cy si we krwi antygen.................... Wyka rol przeciwcia w procesach odporno ciowych............. ................................. .......................... nast puj ce stwierdzenie: Szczepienie przeciwko WZW typu B zabezpiecza organizm przed t chorob .................................... Zadanie 3 (2 pkt) Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwcia a....... ................ niszcz cych antygeny np. Na podstawie analizy wykresu udowodnij.... wirusem wywo uj cym wirusowe zapalenie w troby (WZW) typu B................................... Odporno ci organizmu nazywamy: a) równowag pomi dzy patogenno ci ustroju a zdolno ci uk adu immunologicznego do jego niszczenia.... ..................................... ................................... np.... b) powstawanie swoistych bia ek........... * Zadanie 4 (2 pkt) Poni szy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu....... Wska na nim strza fragment wi cy si z antygenem.....................................SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l w ciw odpowied .... .. przy u yciu dwóch argumentów.................................................................................................................. który dwukrotnie mia kontakt z tym samym antygenem.................................................. w którym komórki uk adu limfatycznego nie reaguj na antygeny..........................

...... która po wnikni ciu do organizmu i nawi zaniu kontaktu z komórkami uk adu odporno ciowego wywo uje odpowiedni jego reakcj ............................. ......... Podaj rodzaj komórek...... Zadanie 3 (2 pkt) Rysunek przedstawia schemat budowy przeciwcia a...SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l w ciw odpowied .... który dwukrotnie mia kontakt z tym samym antygenem...... .. nast puj ce stwierdzenie: Szczepionka przeciwko t cowi zabezpiecza organizm przed t chorob .............. c) substancj ............................... Wska na nim strza fragment wi cy si z makrofagiem lub limfocytem........................ ................. .................... Zadanie 2 (1 pkt) Przedstaw rol w ów ch onnych........................... ............ które maj zdolno wytwarzania przeciwcia .............. Antygenem nazywamy: a) bia ka proste......... przy u yciu dwóch argumentów............. ............................................................................................................................................................................. ................. np........................ ... ................. * Zadanie 4 (2 pkt) Poni szy wykres przedstawia odpowied immunologiczn organizmu................................................................ b) bia ko odporno ciowe powstaj ce w wyniku odpowiedzi humoralnej............. d) prawid owe s odpowiedzi a oraz b.................................................................... Na podstawie analizy wykresu udowodnij............................................................................. bakteri wywo uj t ec................................ które s zbudowane wy cznie z reszt aminokwasowych.........

............... .......................................... ........................................... .. .. ...................... ...... ........ kr tkom wywo uj cym ki ... ............. b ony luzowe uk adu oddechowego. . II ............... ............... ... ............................. ............................................................. .......................... Z pewno ci zbyt wysoka gor czka trwaj ca przez zbyt d ugi okres mo e mie gro ne dla organizmu skutki..................................................................... ....................................... ....... np... ...... ................. ........... ..... ......................... ....................................... .. .............................. jakimi s np.................... ......................... Zadanie 4 (2 pkt) Z podanych poni ej zda wybierz i zakre l to..... a) uczynnienie fagocytarnych w ciwo ci makrofagów b) wydzielanie ez i innych wydzielin c) namna anie limfocytów T oraz B d) obecno w p ynach cia a substancji bakteriobójczych i niektórych enzymów e) pojawianie si gor czki oraz stanów zapalnych f) synteza przeciwcia przez komórki plazmatyczne I.................................. Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów.......... które jest b dne............... które nale do odporno ci swoistej (II).... .. Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne post puj znacznie szybciej w podwy szonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzia obronnych organizmu............................... .......... które nale do odporno ci nieswoistej (I)....... aby i ono zawiera o informacj prawdziw ........ e wzmaga ona wra liwo na niektóre infekcje..... ............................ * Zadanie 3 (2 pkt) Na podstawie analizy zamieszczonego poni ej tekstu przedstaw dwa argumenty potwierdzaj ce pozytywn rol gor czki w procesach zdrowienia... ... . .. ..... c) Warunkiem niezb dnym do wytworzenia komórek pami ci immunologicznej jest przebycie choroby lub zastosowanie szczepionki... Rola gor czki w procesach odporno ciowych nie jest jeszcze dok adnie poznana.. ............................................... Zadanie 2 (3 pkt) Przedstaw ró nic mi dzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern ..... ...... ........... Podaj dwa przyk ady sposobów sztucznego nabycia odporno ci.. .... Jednak e w niektórych wypadkach mo e by ona broni przeciwko paso ytom............. Popraw je tak..................... ........... ........................................... ................. ... ....................... ............RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Podziel wszystkie podane poni ej mechanizmy decyduj ce o odpowiedzi immunologicznej na te... Istniej dane....... a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie mo e pokona barier mechanicznych..................................... które wydzielaj substancj blokuj i niszcz antygeny... i te........ ............................ .. . ....... ................... b) Inwazyjno ci nazywamy zdolno uk adu immunologicznego do niszczenia antygenów.. ... .. ........... ....................................... .... ................

. .................................. ......... .... Rola gor czki w procesach odporno ciowych nie jest jeszcze dok adnie poznana.. które wydzielaj substancj blokuj i niszcz antygeny... a) Wiele drobnoustrojów chorobotwórczych nie mo e pokona barier mechanicznych............................................................................. .................... ...... b ony luzowe uk adu oddechowego. ... ............................................ ...... ........................ ..................... ......... ............................... ..................... ........................................ Z pewno ci zbyt wysoka gor czka trwaj ca przez zbyt d ugi okres mo e mie gro ne dla organizmu skutki......................... b) Warunkiem niezb dnym do wytworzenia komórek pami ci immunologicznej jest przebycie choroby lub zastosowanie szczepionki.................. kr tkom wywo uj cym ki ..... .......... ............... .......... np......................... .......... ..................................... i te......... .... które nale do odporno ci nieswoistej (II).. ........... .. jakimi s np................ Istniej dane. ...........RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Podziel wszystkie podane poni ej mechanizmy decyduj ce o odpowiedzi immunologicznej na te................... ..... ................ ............ . ...... II .......... c) Patogenno ci nazywamy zdolno drobnoustroju do wnikania i namna ania si w organizmie..... Jednak e w niektórych wypadkach mo e by ona broni przeciwko paso ytom.. Podaj dwa przyk ady sposobów naturalnego nabycia odporno ci....... ......... .. np........ e wzmaga ona wra liwo na niektóre infekcje...................................... ...... Zadanie 2 (3 pkt) Przedstaw ró nic mi dzy odpowiedzi immunologiczn swoist czynn i biern . ..... które jest b dne............... ............ ................... aby i ono zawiera o informacj prawdziw .......................................... które nale do odporno ci swoistej (I)........................... ... ....................... .... Popraw je tak................... ...... ... b ony luzowe p uc d) namna anie limfocytów T oraz B a) obecno w p ynach cia a substancji bakteriobójczych b) produkcja interferonów I...................................................................... a) synteza przeciwcia przez komórki plazmatyczne b) wyst pienie odpowiedzi immunologicznej typu humoralnego c) wyst powanie barier ochronnych....................... .. ... Zadanie 4 (2 pkt) Z podanych poni ej zda wybierz i zakre l to............................... * Zadanie 3 (2 pkt) Na podstawie analizy zamieszczonego poni ej tekstu przedstaw dwa argumenty zaprzeczaj ce pozytywnemu znaczeniu gor czki w procesach zdrowienia............................. .... ............ .... ........................ Dodatkowo wszystkie reakcje metaboliczne post puj znacznie szybciej w podwy szonej temperaturze i to prawdopodobnie stanowi jedno z dzia obronnych organizmu........... ............ .... d) Komórki K to jeden z rodzajów limfocytów........ ........................ .. . .............. .............. ...........

.... .. ....... które wywo ywane s przez bakterie: onica........ ... Swój wybór uzasadnij jednym argumentem................ Zadanie 3 (2 pkt) Rysunki przedstawiaj cykle rozwojowe dwóch ró nych fagów. .... . . Zadanie 2 (1 pkt) Po cz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zaka enia...... ........... ....... ....... który z nich (A czy B) jest agodny.... .... .............................. ....... ............... .... rze czka..... .... ............. ...... II ...................... ............. ........... ....... .. ....... . ....... ...... ywno III ...................... ....................... ospa wietrzna..... ........ a) zanieczyszczenie ran kurzem I..... ........ ............... . .......... .... ......... salmonelloza d) kontakt seksualny I ........... ...... ........ ec c) droga kropelkowa I.. .. ..... ........ .... odra........ ... .. .... t ec......... ...... ................. ............ ró yczka... ....... .............. ..... .................... ........ Podaj... ................PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Z ni ej wymienionych przyk adów chorób wybierz i podkre l wszystkie te......... ............. ...... grypa b) droga pokarmowa przez zaka on II..................... ..... * Zadanie 4 (2 pkt) Podaj definicj pasteryzacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojami chorobotwórczymi.......... .............. d uma.. .......... . ....... . ....... .................... .................. . ... ............................... ............. ..... ......... ............. ..... ...... . .... ... ............... ...... ... ..... ....... choroba Heinego-Medina.... . ....

...........PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Z ni ej wymienionych przyk adów chorób wybierz i podkre l wszystkie te............................................... ... ........... .......... ..... .......... ....... . ..... .. borelioza b) droga pokarmowa przez zaka on ywno II... ki a c) kontakt seksualny I..... ró yczka...... salmonelloza d) uk szenie przez zara onego kleszcza I ......... ............ t ec..... .... odra. . Podaj. ... .... .......... . ...... ospa wietrzna......... który z nich (A czy B) jest zjadliwy. ... ...... ... d uma.............. . . .. .... ........ . ... .. ................................. * Zadanie 4 (2 pkt) Podaj definicj sterylizacji oraz uzasadnij jej pozytywn rol w walce z drobnoustrojami chorobotwórczymi............ . .... .......... .... ..... ............... .... ........ ............................ .............. ......... .................... ......... ...... ...... .......................... ................... choroba Heinego-Medina.. które wywo ywane s przez wirusy: onica.... ...... ... . ............... Zadanie 3 (2 pkt) Rysunki przedstawiaj cykle rozwojowe dwóch ró nych fagów................ III ...... ........... ...... ............ a) droga kropelkowa I......... . .......... Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.................................................... ................... .......... ....... rze czka... ... .... ........................ ..... ... . ... ........ . .. .... ....... ... ...... ......... ........ ......... ..... . Zadanie 2 (1 pkt) Po cz nazw schorzenia z odpowiedni dla niego drog zaka enia.......................... ....... . ..... II ........ ..

................... synteza potrzebnych bia ek....... Zaproponuj sposoby obrony przed zaka eniem (profilaktyk ) w obu przypadkach............ ............................... a) Replikacja – przej cie kontroli nad procesami yciowymi komórki....... d) Adsorpcja – przy czenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza... aby odzwierciedla y kolejno przebiegu tego procesu....... * Zadanie 3 (1 pkt) W procesie namna ania si fagów zjadliwych mo na wyró ni kilka g ównych etapów.................................. A.... samodzielnymi komórkami c) posiadaj w cytoplazmie kolist ni DNA d) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydem e) nie maj w asnych enzymów umo liwiaj cych odczytywanie informacji genetycznej i rozmna anie f) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chroni cej przed wysychaniem g) namna aj si ...................... e) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego............. które s charakterystyczne dla wirusów.......... wpisuj c w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak.... Podaj po 1 przyk adzie choroby przenosz cej si drog A i drog B.. B................ b) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii..... a) nie maj budowy komórkowej b) zazwyczaj s pojedynczymi........... ............ powielenie w asnego kwasu nukleinowego..... Uporz dkuj przedstawione poni ej etapy.............................. ........................... ..............................................PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Z ni ej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkre l wszystkie te............ kopiuj c swoje cz stki dzi ki wprowadzeniu w asnego kwasu nukleinowego do DNA komórek gospodarza Zadanie 2 (4 pkt) Schemat przedstawia dwa sposoby zaka enia si drobnoustrojami chorobotwórczymi.......... c) Sk adanie – formowanie cz steczek faga......................

.................................. B.................. Zaproponuj sposoby obrony przed zaka eniem (profilaktyk ) w obu przypadkach................................................. d) Liza – uwolnienie potomnych bakteriofagów i zniszczenie bakterii............................ powielenie w asnego kwasu nukleinowego........... aby odzwierciedla y w ciw kolejno przebiegu tego procesu.......... samodzielnymi komórkami c) maj w cytoplazmie kolist ni DNA d) zbudowane s z nici kwasu nukleinowego otoczonej kapsydem e) nie maj w asnych enzymów umo liwiaj cych odczytywanie informacji genetycznej i rozmna anie f) rozmna aj si w ciele gospodarza......... ................................ c) Sk adanie – formowanie cz steczek faga.................... Podaj po 1 przyk adzie choroby przenosz cej si drog A i drog B.. .............. .... b) Wnikanie – wprowadzenie kwasu nukleinowego. A................................. ................... a) Replikacja – przej cie kontroli nad procesami yciowymi komórki....... e) Adsorpcja – przy czenie si faga do receptora na powierzchni ciany komórkowej gospodarza............... uszkadzaj c struktur jego komórek najcz ciej za po rednictwem enzymów zewn trzkomórkowych g) niektóre z nich maj zabezpieczenie w postaci luzowej otoczki chroni cej przed wysychaniem Zadanie 2 (4 pkt) Schemat przedstawia dwa sposoby zaka enia si drobnoustrojami chorobotwórczymi...PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Z ni ej wymienionych cech budowy lub fizjologii wybierz i podkre l wszystkie te... Uporz dkuj przedstawione poni ej etapy......... wpisuj c w wolne kratki liczby od 1 do 5 tak........... a) nie maj budowy komórkowej b) zazwyczaj s pojedynczymi... które s charakterystyczne dla bakterii........ * Zadanie 3 (1 pkt) W procesie namna ania si fagów zjadliwych mo na wyró ni kilka g ównych etapów....... synteza potrzebnych bia ek...................

. który z tych preparatów (A czy B) stosuje si profilaktycznie (zanim cz owiek zetknie si z danym antygenem)......................... Kalendarz szczepie dzieci i m odzie y obowi zuj cy w Polsce zak ada.... Zadanie 4 (2 pkt) Dopiero od niedawna do obowi zkowego kalendarza szczepie w Polsce wesz o szczepienie przeciwko ró yczce..... Wyja nij.................. ..................................................................................... .................... .......................... c) w okresie przedszkolnym..................... czynna Preparat B gotowe............. ......................................... lecz pozbawione zjadliwo ci drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jady sztuczna...................................... skierowane przeciwko danemu antygenowi przeciwcia a sztuczna..... .................. c.................................................... roku ycia). Podaj jego nazw ................................................................. roku ycia)......... ......................................................................................... d... e przeciwko gru licy nale y szczepi si : a) tylko raz w yciu (w 12. Zaleca si jednokrotne zastosowanie tej szczepionki (oko o 13................ e szczepionk przeciwko tej chorobie wystarczy poda jednokrotnie i na dodatek dopiero w okresie szkolnym............................. ..................... ................................ b) dwukrotnie w ci gu pierwszego roku ycia...................................................IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A * Zadanie 1 (2 pkt) Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatów medycznych............... ............ Zadanie 2 (2 pkt) Przedstaw dwie z cech dzia ania cytokin......................... Cecha Sk adniki Preparat A ywe................... oraz 18............................................ ......................... dlaczego uznano................................................................................... ............ Zadanie 3 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied ................. .... d) w 12.. roku ycia. bierna Rodzaj wywo ywanej odporno ci Ustal i napisz..................................................... e) prawid owe odpowiedzi: b............................

......................... .......... Zadanie 2 (2 pkt) Przedstaw dwie funkcje interferonu. Cecha Sk adniki Rodzaj wywo ywanej odporno ci Preparat A ywe............................................................................ ...... e przeciwko wirusowemu zapaleniu w troby typu B nale y szczepi si : a) tylko raz w yciu (w ci gu 24 godzin po urodzeniu).. Zadanie 4 (2 pkt) Szczepienie przeciwko wince nie wesz o jeszcze do obowi zkowego kalendarza szczepie w Polsce.................................................................. ............................. ... ............... ... który wp ywa na ich decyzj ............................ Zadanie 3 (1 pkt) Wybierz i zakre l prawid ow odpowied .......................................... ................................................... b) trzykrotnie w ci gu pierwszego roku ycia....................................... ................................... Kalendarz szczepie dzieci i m odzie y obowi zuj cy w Polsce zak ada........................ ....................... oraz okre l warunek...................................................... jaki musi spe nia poddane szczepieniu dziecko..... o ile nie przeszli oni jeszcze tej choroby................... 6 miesi cy..... .............................................. Jednak coraz cz ciej rodzice decyduj si na w asny koszt zaszczepi swoich synów................................................................................... roku ycia w cyklu: 0...........IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis * Zadanie 1 (2 pkt) Tabela przedstawia cechy charakterystyczne dwóch rodzajów powszechnie stosowanych preparatów medycznych...................... Podaj jeden powód........ skierowane przeciwko danemu antygenowi przeciwcia a sztuczna................................................................................. który z tych preparatów (A czy B) nale y poda osobie w sytuacji................................................ czynna Preparat B gotowe................................ Okre l czas trwania wywo ywanej przez niego odporno ci............................. 1.......... gdy zetkn a si ju z danym antygenem............ bierna Ustal i napisz........................... lecz pozbawione zjadliwo ci drobnoustroje chorobotwórcze lub ich jady sztuczna............. c) trzykrotnie w 14. .......................... ........ d) prawid owe odpowiedzi: b oraz c..........

........... Zadanie 2 (3 pkt) Niezgodno grupowa uk adu Rh mo e by przyczyn konfliktu serologicznego.... .............. ........................ ............... ........ . ....... .. ... .... 3.. ...... .... .. ......... ..... Zadanie 3 (2 pkt) Przyporz dkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce......... .............. ...... .... . ............. .... ............ .. Podaj przyk ad dzia ania zwi kszaj cego szanse na szcz liwe donoszenie takiej ci y...... * Zadanie 4 (2 pkt) Obecnie jedynym ograniczeniem mo liwo ci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organów.... . ... .................... ... .. .. .......... Mi dzy innymi z tego wzgl du zosta y w Polsce zmienione przepisy prawne.. ... .. ........ III .................. ...... .. . ..... ............... . np.............. ... Nazwa rodzaju przeszczepu I.... 2........ ....... Wersja A ............ autologiczny II..... ... ksenogeniczny III...... ............ ................ ..PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Zadanie 1 (2 pkt) Znajomo grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo du e znaczenie......... ......szczelno yska: wyst puje (+)..... ..... ....... . lecz odmienni genetycznie c) wyst puje w obr bie jednego osobnika..... ...... .. . . e w pe ni zgadzasz si z obowi zuj cym w Polsce podej ciem prawnym w sprawie transplantacji narz dów. ......... .................................. przeszczep skóry po oparzeniu d) przeszczepianie narz dów pomi dzy osobnikami ró nych gatunków I ... .. ...... ............. .......... ..... .... ..... ..................... domnieman zgod na pobranie narz dów po mierci danej osoby (je li wcze niej nie wyrazi a ona sprzeciwu w tej sprawie).. ........................... ... .... .. ..... ..... .. .................... ... . ... ...... ..... .... nie wyst puje (–) ........... ..... .. .................... ...... .... ....... ................ . ... .............. .................. ...... Podaj dwa przyk ady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie klinicznej.. allogeniczny Charakterystyka przeszczepu a) wyst puje mi dzy bli ni tami jednojajowymi (dawca i biorca s identyczni genetycznie) b) dawca i biorca nale do jednego gatunku.. ... .. ........................ .. ... .... Przyjmuj c za enie.. okre laj c: 1................. ....... ........ .... ...... ............... ......... Przedstaw warunki....... .... ... ............ ... . ...grup krwi dziecka: .. przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska............. ....... ... ............. .... w których wyst puje ten konflikt serologiczny..................... ... . II ...... ....... . Zak ada si tzw......... ... ..... ................. .... ....grup krwi matki: ...... .... ..... ............. ..

. . ................. np......................... ................ domnieman zgod na pobranie narz dów po mierci danej osoby (je li wcze niej nie wyrazi a ona sprzeciwu w tej sprawie). .... .. ..... syngeniczny III......PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Znajomo grup krwi oraz zasad ich dziedziczenia ma bardzo du e znaczenie nie tylko w dzia aniach klinicznych. .............. .. autologiczny II........................ ......... ....... Podaj dwa przyk ady wykorzystywania tej wiedzy w medycynie s dowej........ .................................. ... ............... dlaczego kolejna ci a konfliktowa (tzn............ ................... .. przeszczep skóry po oparzeniu d) wyst puje mi dzy bli ni tami jednojajowymi (dawca i biorca s identyczni genetycznie) I ....... Mi dzy innymi z tego wzgl du zosta y w Polsce zmienione przepisy prawne. .... .............. ..... ..... II ..... lecz odmienni genetycznie c) wyst puje w obr bie jednego osobnika......... .......................................... Zadanie 2 (3 pkt) Wyja nij............ .............. ...... ................ ........ ............ .......... .................... . .... ............ ............................ ...... Nazwa rodzaju przeszczepu I........... .......... ................. ................................... ....................... .......... taka....... ...... . ............. ................. ...................... ..... ......... ................. ............ .... ........... w której zachodzi niezgodno w uk adzie Rh matki i dziecka) nale y do zagro onych................ ..... ................ Zadanie 3 (2 pkt) Przyporz dkuj nazw rodzaju przeszczepu odpowiedniej dla niego charakterystyce................. ...... * Zadanie 4 (2 pkt) Obecnie jedynym ograniczeniem mo liwo ci wykonywania zabiegów transplantacji jest brak organów ludzkich.. ..... ............ ..... ..... ........................ przedstaw dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska........ .............................. .... .. ............ ............ .. . ......... . ............................................ ......... ....... allogeniczny Charakterystyka przeszczepu a) przeszczepianie narz dów pomi dzy osobnikami ró nych gatunków b) dawca i biorca nale do jednego gatunku.. .... Przedstaw dwa dzia ania zwi kszaj ce szanse na szcz liwe donoszenie takiej ci y............. .. Przy za eniu... ....... ...... ................................. ............... ... .. ......... .......... ................... .... .................. .... ... III ................... .............. .................. e nie zgadzasz si z obowi zuj cym w Polsce podej ciem prawnym w sprawie transplantacji narz dów........................ Zak ada si tzw....

.................................................................................................. ...................................................................................... .......BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Poni sze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji p uc ze szczególnym uwzgl dnieniem roli przepony...... Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego do wiadczenia................... ..................... Zadanie 2 (2 pkt) Podkre l rodzaj nab onka......................................... Swój wybór uzasadnij jednym argumentem................. który buduje p cherzyki p ucne....................................................................... ** Zadanie 4 (1 pkt) Przygotowano dwie zlewki z tak sam ilo ci wody wapiennej....... ........................... Wyka zwi zek budowy tej tkanki z funkcj ................................. Ustal........................ ........................................................ ............................ Zadanie 3 (2 pkt) Stopie wentylacji p uc uzale niony jest od g boko ci wdechu i wydechu............................ .............. jak pe ni w wymienionych strukturach................................................................ Do pierwszej z nich wdmuchiwano przez rurk powietrze (2-5 wydechów)............. .............................................................. Podaj definicj pojemno ci yciowej p uc oraz jeden sposób na jej zwi kszenie............... ........................... który z rysunków (A czy B) przedstawia wdech........................ Zaobserwowano zm tnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce..................................................................... ................... podczas gdy woda wapienna w drugiej z nich pozosta a niezmieniona............................................ ........................................................................... ......................

BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO

Wersja A bis

Zadanie 1 (2 pkt) Poni sze schematy przedstawiaj mechanizm wentylacji p uc ze szczególnym uwzgl dnieniem roli przepony.

Ustal, który z rysunków (A czy B) przedstawia wydech. Swój wybór uzasadnij jednym argumentem. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 2 (2 pkt) Podkre l rodzaj nab onka, który buduje drogi doprowadzaj ce powietrze do p uc. Wyka zwi zek budowy tej tkanki z funkcj , jak pe ni w wymienionych strukturach.

........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Stopie wentylacji p uc uzale niony jest od g boko ci wdechu i wydechu. Podaj definicj pojemno ci oddechowej p uc oraz sposób, w jaki mo na j zmierzy . ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ** Zadanie 4 (1 pkt) Przygotowano dwie zlewki z tak sam ilo ci wody wapiennej. Do pierwszej z nich wdmuchiwano przez rurk powietrze (2-5 wydechów). Zaobserwowano zm tnienie wody wapiennej w pierwszej zlewce, podczas gdy woda wapienna w drugiej z nich pozosta a niezmieniona. Sformu uj problem badawczy do powy szego do wiadczenia. ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO

Wersja A

* Zadanie 1 (2 pkt) Z podanych ni ej informacji wybierz i podkre l wszystkie, które uzasadniaj kataboliczny charakter procesu oddychania. a) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli od czenia atomów wodoru od substratu organicznego. b) Organellami komórkowymi bior cymi udzia w tym procesie s cytoplazma i mitochondria. c) Jest to proces, w którym uwalniana jest energia zmagazynowana w ATP. d) Jest to proces, który mo e przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych. Zadanie 2 (3 pkt) Schemat przedstawia budow mitochondrium.

Wska na nim strza i podaj nazw struktury, w której zachodzi jej przystosowania umo liwiaj cego zaj cie tego procesu.

cuch oddechowy. Podaj przyk ad

........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Uzupe nij poni szy tekst, wpisuj c w odpowiednie miejsca nast puj ce okre lenia: cuch oddechowy, kwas bursztynowy, atomy wodoru, kwas jab kowy, kwas szczawiooctowy. Kwas cytrynowy, pierwszy produkt cyklu Krebsa, powstaje z po czenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . z acetylo-CoA. Potem odbywa si ci g przemian kwasu cytrynowego w inne kwasy, np. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podczas tych reakcji zostaj od czone cz steczki dwutlenku w gla i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ., które redukuj nukleotydy (FAD i NAD). nie te nukleotydy bior nast pnie udzia w . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zadanie 4 (2 pkt) Podaj nazw etapu oddychania komórkowego, który mo e przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych. Okre l miejsce jego zachodzenia w komórce. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO

Wersja A bis

* Zadanie 1 (2 pkt) Z podanych ni ej informacji wybierz i podkre l wszystkie, które uzasadniaj kataboliczny charakter procesu oddychania. a) ówne etapy tego procesu zachodz w mitochondriach. b) Jest to proces, w którym wyzwala si energia. c) Jest to proces utleniania biologicznego, czyli od czenia atomów wodoru od substratu organicznego. d) Jest to proces, który mo e przebiega zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych. Zadanie 2 (3 pkt) Schemat przedstawia budow mitochondrium.

Wska na nim strza i podaj nazw struktury, w której zachodzi cykl Krebsa. Podaj przyk ad jej przystosowania umo liwiaj cego zaj cie tego procesu. ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Uzupe nij poni szy tekst, wpisuj c w odpowiednie miejsca nast puj ce okre lenia: kwas cytrynowy, glukoza, kwas szczawiooctowy, kwas pirogronowy, NADH2. Substratem glikolizy jest . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , a produktami tego procesu s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pierwszy etap cyklu Krebsa polega na po czeniu acetylo-CoA z czterow glowym . . . . . . . . . . . . . . . . . , w wyniku czego powstaje sze ciow glowy zwi zek o nazwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zadanie 4 (2 pkt) Podaj nazw etapu oddychania komórkowego, który nie wymaga obecno ci tlenu. Okre l miejsce jego zachodzenia w komórce. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

. Zadanie 3 (2 pkt) Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego mog pochodzi z ró nych róde ..................CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Zadanie 1 (4 pkt) Uzupe nij poni szy schemat odpowiednimi nazwami chorób......... Sformu uj wniosek na podstawie analizy powy szych danych..................................... Wersja A * Zadanie 2 (1 pkt) Poni szy diagram przedstawia wyniki bada miertelno ci (na 100 tysi cy osób) z powodu raka p uc........................................ ................................. przeprowadzonych w USA w ród m czyzn w wieku 40-79 lat........................................................................... ............................................................. ................................................................................................... ......................................................................................... .................................. ................................................... Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do zalecenia: Nale y poddawa si okresowemu prze wietlaniu klatki piersiowej... Podaj przyk ad szkodliwego czynnika mog cego si znale w powietrzu atmosferycznym oraz skutku jego oddzia ywania na organizm cz owieka....................... ........................................................... ........................... .............................................................................

............................ .. . Na podstawie analizy powy szych danych udowodnij stwierdzenie: Na ogowe palenie tytoniu jest g ówn przyczyn umieralno ci na raka p uc u m czyzn w USA.......................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego bardzo niekorzystnie wp ywaj na organizm cz owieka................................ .............................. * Zadanie 2 (1 pkt) Poni szy diagram przedstawia wyniki bada miertelno ci (na 100 tysi cy osób) z powodu raka p uc....................................................CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (4 pkt) Uzupe nij poni szy schemat odpowiednimi nazwami chorób lub czynnikami chorobotwórczymi.......... Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do zalecenia: Nale y unika przebywania w zapylonym rodowisku................................................. ....................................................................................................................................... przeprowadzonych w USA w ród m czyzn w wieku 40-79 lat............................................................. .................................................................................................................................................... Podaj przyk ad ród a takiego zanieczyszczenia oraz zaproponuj sposób jego wyeliminowania....... .......... ...................................... .................. .........................

.....................WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJI DO WYSI KU Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) W czasie wzmo onego wysi ku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwi ksza si nawet do 25 razy....................................................... w trob i przewód pokarmowy Wska ..................... z uzasadnieniem.................. Zadanie 4 (1 pkt) Wybierz i podkre l w ciw odpowied ................. która z tych osób (A czy B) wykonywa a intensywne wiczenia fizyczne..................................... Osoba A 24000 ml/min 750 ml/min 20850 ml/min 600 ml/min Osoba B 5900 ml/min 750 ml/min 650 ml/min 3100 ml/min Pojemno minutowa serca Przep yw krwi przez mózg Przep yw krwi przez pracuj ce mi nie szkieletowe Przep yw krwi przez nerki......................................................... * Zadanie 2 (2 pkt) Wykonano pomiary pojemno ci minutowej serca oraz miejscowego przep ywu krwi przez wybrane narz dy przy maksymalnym poch anianiu tlenu u dwóch osób............................................................. .................... d) rdzeniu przed onym................... ........... rodki oddechowe odgrywaj ce zasadnicz rol w regulacji rytmu i g boko ci oddechu znajduj si w: a) kresomózgowiu........... c) mó ku.................... ..... b) mi dzymózgowiu................................................. które pozwalaj organizmowi na wykonanie tego zadania................................................... ........................................... ........ Spo ród ni ej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te.................................................................................................... ........ uzasadniaj c swój wybór jednym argumentem........... a) zwi ksza si procentowa zawarto karboksyhemoglobiny b) nast puje rozkurcz przepony i skurcz mi ni mi dzy ebrowych c) zwi ksza si pojemno minutowa serca d) nast puje skurcz naczy krwiono nych w pracuj cych mi niach e) uruchomiony zostaje mechanizm wzmo onej wentylacji p uc ........................ ............................... Zadanie 3 (2 pkt) Przedstaw................ ............................. jedn cech budowy mi ni szkieletowych przystosowanych do du ego wysi ku fizycznego w porównaniu z mi niami osób nietrenuj cych............................ Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku......................................... Wyniki przedstawiono w tabeli.................... ......

....... d) kresomózgowiu..... ..................... ....................................... ......................................................... rodki oddechowe odgrywaj ce zasadnicz rol w regulacji rytmu i g boko ci oddechu znajduj si w: a) ródmózgowiu...... Wyniki przedstawiono w tabeli.............. Osoba A 24000 ml/min 750 ml/min 20850 ml/min 600 ml/min Osoba B 5900 ml/min 750 ml/min 650 ml/min 3100 ml/min Pojemno minutowa serca Przep yw krwi przez mózg Przep yw krwi przez pracuj ce mi nie szkieletowe Przep yw krwi przez nerki................ która z tych osób (A czy B) odpoczywa a (spokojne le akowanie).................................................................................................. Swój wybór uzasadnij w jednym przypadku............. jedn cech fizjologii mi ni szkieletowych przystosowanych do du ego wysi ku fizycznego w porównaniu z mi niami osób nietrenuj cych............................................................. ........................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Przedstaw z uzasadnieniem............................................................... uzasadniaj c swój wybór jednym argumentem.................... .... Zadanie 4 (1 pkt) Wybierz i podkre l w ciw odpowied ..................................................................... c) rdzeniu przed onym.............. w trob i przewód pokarmowy Wska ....................... . . a) spada temperatura w pracuj cych mi niach b) zwi ksza si cz sto skurczów serca c) zwi ksza si procentowa zawarto karboksyhemoglobiny we krwi d) wyst puje przyspieszony rytm oddychania i g bsze oddechy e) nast puje rozkurcz przepony i skurcz mi ni mi dzy ebrowych ..........WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJI DO WYSI KU Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) W czasie wzmo onego wysi ku zapotrzebowanie tkanek na tlen zwi ksza si nawet do 25 razy.............................. b) mó ku...................................... * Zadanie 2 (2 pkt) Wykonano pomiary pojemno ci minutowej serca oraz miejscowego przep ywu krwi przez wybrane narz dy przy maksymalnym poch anianiu tlenu u dwóch osób................................................................................... ...................... Spo ród ni ej wymienionych mechanizmów fizjologicznych wybierz wszystkie te........................................ które pozwalaj organizmowi na wykonanie tego zadania.............. .........

........................................ jak pe ni p cherzyk ciowy w uk adzie pokarmowym cz owieka........................................................................................................................ a) posiada wpust........... A..... którego podstawow funkcj jest transport pokarmu......... które stanowi jego przystosowanie do pe nionych funkcji......................................................... B............. ............................BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Zadanie 1 (2 pkt) A....................................................... ................ ..................................... Z podanych poni ej cech wybierz wszystkie te............. Jest to narz d w kszta cie rury uchodz cej do dka.. Wersja A * Zadanie 2 (2 pkt) dek jest zbiornikiem pokarmu................... ** Zadanie 4 (1 pkt) Wykresy przedstawiaj wyniki do wiadczenia Paw owa........... . ...... Podaj nazwy oraz zaznacz strza kami na schemacie lokalizacj opisanych narz dów.................. B....................................... pe ni te funkcj trawienn .................... w którym zmierzono ilo dkowego pod wp ywem podanego pokarmu........ Jego powierzchnia jest pokryta milionami palczastych wyrostków zwanych kosmkami jelitowymi............. czyli cz przylegaj do prze yku b) jego b ona luzowa zawiera liczne gruczo y wytwarzaj ce sok dkowy c) powierzchni ch onn zwi kszaj w nim mikrokosmki d) mi nie jego cian kurcz si Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw funkcj ..... wydzielanego przez psa soku Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami tego do wiadczenia..... .....................

..... Jest to narz d................... ............. B..................BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Zadanie 1 (2 pkt) A..................... które stanowi jego przystosowanie do pe nionych funkcji........ wydzielanego przez psa soku Sformu uj problem badawczy do tego do wiadczenia............. ........ ...... a) wyst puj w nim 3 pary du ych gruczo ów linowych b) posiada silnie pofa dowan powierzchni pokryt licznymi palczastymi wyrostkami c) gruczo y jelitowe wydzielaj luz.......... B ........................................................................................................ w którym pokarm ulega mechanicznej fragmentacji oraz wst pnemu trawieniu................... Z podanych poni ej cech wybierz wszystkie te................ a nast pnie wch anianie strawionego pokarmu..... w którym zmierzono ilo dkowego pod wp ywem podanego pokarmu............... ** Zadanie 4 (1 pkt) Wykresy przedstawiaj wyniki do wiadczenia Paw owa........................................ który chroni ciany tej cz ci przewodu pokarmowego przed samostrawieniem d) do jego pierwszego odcinka sp ywaj sok trzustkowy i z w troby Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw rol .................. Podaj nazwy oraz zaznacz strza kami na schemacie lokalizacj opisanych narz dów.. ........ Pe ni funkcj trawienn i odgrywa rol sterylizatora pokarmu. jak odgrywa trzustka w uk adzie pokarmowym cz owieka........................................................................................... dzi ki wydzielaniu kwasu solnego do jego wiat a......................................... A .................................... Wersja A bis * Zadanie 2 (2 pkt) Rol jelita cienkiego jest trawienie wielu zwi zków organicznych.. .......................................... ..........

....... woda........................................ ..... Przedstaw funkcj jednego z nich.............................. w których te zwi zki wyst puj ..... Wersja A Zadanie 2 (3 pkt) Dostarczaj organizmowi cz owieka najwi ksz ilo energii......................... ** Zadanie 4 (3 pkt) Do 3 probówek wyci ni to jednakow ilo (po 5 ml): 1 – soku z winogron...................................................................................... U atwiaj przyswajanie witamin.. .............. .................... Sformu uj problem badawczy do opisanego eksperymentu oraz zaproponuj prób kontroln .......................................... 3 – soku z cebuli................. A i E)...... b) uszczowce..... ............................................................. dla glukozy)........................................................ któr nale oby wykona ............................... .......................................... ........... Podaj nazw grupy zwi zków chemicznych............................................ Wymie dwa przyk ady produktów ywno ciowych.... ród em energii w organizmie cz owieka s : a) uszczowce................... w glowodany............................................................. 2 – soku z cytryny... w glowodany............................... bia ka (w wyj tkowych wypadkach)... ........................... Po podgrzaniu w ka dej z nich pojawi o si ceglastoczerwone zabarwienie wiadcz ce o obecno ci grupy aldehydowej (charakterystyczne np........................... ..... lipidy................................................SK ADNIKI POKARMOWE Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zaznacz poprawn odpowied .................................................................... c) glowodany..... sole mineralne............................................ a tak e niektórych witamin (np......................... których charakterystyk przedstawiono powy ej............................................. .................................. Do ka dej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II........................ które s w nich rozpuszczalne.................................... ................................... Zadanie 3 (2 pkt) Podaj dwa przyk ady makroelementów.................... . ... d) jedynie w glowodany... ...

Do ka dej z nich dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II... ...... ........................................ Wersja A bis Zadanie 2 (3 pkt) Zwi zki te s magazynowane przez organizm cz owieka w w trobie i mi niach.......SK ADNIKI POKARMOWE Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zaznacz poprawn odpowied . chocia obie te grupy powinny by sk adnikami ka dego jad ospisu............................... Wymie dwa przyk ady produktów ywno ciowych.................. które s przyswajalne......... lipidy................................ ........ d) glowodany...................... Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami powy szego eksperymentu oraz zaproponuj prób kontroln ...... bia ka (w wyj tkowych wypadkach)....................................................................................... w których te zwi zki wyst puj .................. Natomiast ich ród em s ównie produkty pochodzenia ro linnego.................. ** Zadanie 4 (3 pkt) Do 3 probówek wyci ni to jednakow ilo (po 5 ml): 1 – soku z winogron... ............................................................. w glowodany.............. Po podgrzaniu w ka dej z nich pojawi o si ceglastoczerwone zabarwienie wiadcz ce o obecno ci grupy aldehydowej (charakterystyczne np............... .................... c) uszczowce............... ......... Mo na je podzieli ze wzgl du na przyswajalno na takie................. . ...................................................... ............. ............. ............... Przedstaw funkcj jednego z nich. 2 – soku z cytryny........ Zadanie 3 (2 pkt) Podaj dwa przyk ady mikroelementów.................................................................................................................................................................................. Podaj pe nazw grupy zwi zków chemicznych........ któr nale oby wykona ................... ród em energii w organizmie cz owieka s : a) jedynie t uszczowce........... które nie s .............................. i takie............................. ............................ sole mineralne............................................................. w glowodany............. dla glukozy)......................... b) uszczowce................................................................... woda......... których charakterystyk przedstawiono powy ej....... ..................................... 3 – soku z cebuli......................................

.....................................................SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Utrata oko o 20% ogólnej ilo ci wody z ustroju jest bardzo niebezpieczna i mo e prowadzi nawet do jego mierci.. ........................... ........................ c) Niedobór pe nowarto ciowego bia ka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i m odzie y..... ........ psychicznej oraz zwi kszeniem podatno ci na zaka enia................................. ................................ Zadanie 2 (2 pkt) Wymie dwa podstawowe ród a wody dla organizmu cz owieka............................ .......... ............... ..................... poniewa prowadzi do zaburze w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego......................................... Zadanie 3 (1 pkt) Wybierz i zakre l zdanie fa szywe.................. Ustal i napisz.......... Nast pnie do ka dej probówki dodano po 1 ml st onego kwasu azotowego.......................................................................... a) Nadmierne spo ywanie bia ek jest niewskazane............. .............................. co stanowi o prób kontroln w tym do wiadczeniu............ ........... p ynu powsta ego ze zmia onych i roztartych w wodzie destylowanej nap cznia ych nasion fasoli oraz p ynu powsta ego ze zmia onych i roztartych w wodzie destylowanej nap cznia ych nasion grochu................... ............................. ...... uwzgl dniaj c biologiczne funkcje wody w organizmie........................................................................................... Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmian koloru na ciemno ty.......... Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikiem tego do wiadczenia................................................................................... ............................................ poniewa prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburze fizjologicznych............................... ................................................. b) Cz owiek potrafi magazynowa nadmiar zjedzonego bia ka............................................ Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów........................................ d) U doros ych niedobory bia ka objawiaj si obni eniem wydolno ci fizycznej...................................................................................................... ** Zadanie 4 (2 pkt) Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu elatyny.................................................................................................

................ Zadanie 2 (2 pkt) Wymie dwa czynniki................ Zadanie 3 (1 pkt) Wybierz i zakre l zdanie fa szywe.................... Bez tego sk adnika niemo liwe by oby prawid owe funkcjonowanie cz owieka.................. gdyby chciano rozszerzy ten eksperyment....................................................................... Podaj przyk ad zawarto ci czwartej probówki......................................... Sformu uj problem badawczy do tego do wiadczenia........................................... ................................. ..................................................... poniewa prowadzi do zaburze w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.............. p yn powsta y ze zmia onych i roztartych w wodzie destylowanej nap cznia ych nasion fasoli oraz taki sam p yn z nasion grochu.......................................................................... ....... d) U doros ych niedobory bia ka objawiaj si obni eniem wydolno ci fizycznej.......SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Mimo braku warto ci od ywczych woda jest niezb dnym sk adnikiem po ywienia............ .......................... c) Cz owiek potrafi magazynowa nadmiar zjedzonego bia ka........................................ b) Niedobór pe nowarto ciowego bia ka jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i m odzie y........................................ Nast pnie do ka dej probówki dodano po 1 ml st onego kwasu azotowego. psychicznej oraz zwi kszeniem podatno ci na zaka enia................................................................... .... Zaobserwowano we wszystkich probówkach zmian koloru na ciemno ty....................... ........................................................................ ..... a) Nadmierne spo ywanie bia ek jest niewskazane.................... ............ .................................................. ............ od których uzale nione jest zapotrzebowanie na wod dla organizmu cz owieka................................................................................................................. Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc dwóch argumentów uwzgl dniaj cych rol wody w organizmie cz owieka..... poniewa prowadzi do zahamowania wzrostu i zaburze fizjologicznych........................................................... .................................... ** Zadanie 4 (2 pkt) Do 3 probówek wlano kolejno po 2 ml: 10% roztworu elatyny.................................................... ............ .......................................

.. troba c) wydzielanie ci III...... IV . ............ ... ........... ...... Zadanie 4 (2 pkt) Na poni szej skali zaznacz kó kiem optimum dzia ania trypsyny (A) i pepsyny (B). ..... ... III ............. ... .... .... ......... Zadanie 5 (1 pkt) Obecno symbiotycznych bakterii w przewodzie pokarmowym jest jednym z warunków jego prawid owego funkcjonowania... ................... ............ .... .... ............ ...... ............. ......... .. ... prze yk b) trawienie w glowodanów II........... ............................................. .... ...... ....... Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu............... .. ........... ........... .... dek Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw funkcj ............. jelito grube d) transport tre ci pokarmowej I. .............. ............. cherzyk ciowy e) wch anianie wody i formowanie ka u I................ Miejsce trawienia Nazwa enzymu trypsyna amylaza linowa Substrat polipeptydy bia ka Produkt trawienia maltoza II......................... ...... ........................... .......... . ........... ................... ..... ... jak spe nia w procesie trawienia w organizmie cz owieka.......... ........ ............. * Zadanie 2 (3 pkt) Uzupe nij poni sz tabel ......... ... a) magazynowanie i zag szczanie ci I.................. ............ ........ ............ ............ .............. .......................... ........ .........ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Po cz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj ..... ...

.... ..... Nazwa enzymu skrobia pepsyna lipidy Substrat Produkt trawienia peptydy i dwupeptydy Zadanie 3 (1 pkt) Podaj przyk ad funkcji.......ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Po cz nazw odcinka przewodu pokarmowego z jego funkcj ............................ .. ............. dek magazynowanie i zag szczanie ci trawienie zwi zków organicznych........ Zadanie 5 (1 pkt) Bakterie znajduj ce si w przewodzie pokarmowym cz owieka pe ni pozytywn rol .... ... III .. ............. ......... .. ........ .. .. ....... ... .................................. ........... ....... ............... I....... ......... ............................. * Zadanie 2 (3 pkt) Uzupe nij poni sz tabel .............. .......... . ..... ....................... Miejsce trawienia jama ustna jelito cienkie II ...... ..................... a) I... trawienie bia ek IV ... ........... trzustka III..... ...... ........... .. ............. ...... ....... ....... ........ jelito cienkie c) IV... .. . ................. ................. ......................... .... ................ jak spe nia kwas solny znajduj cy si w soku cz owieka................. Uzasadnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu.... ........................ dkowym w organizmie .... ................. Zadanie 4 (2 pkt) Na poni szej skali zaznacz kó kiem optimum dzia ania maltazy (A) i amylazy linowej (B)....... . wch anianie soli mineralnych i produktów trawienia wydzielanie enzymów trawiennych do dwunastnicy d) ucie...... ... . jama ustna b) II......... mieszanie i rozdrabnianie pokarmu e) mieszanie tre ci pokarmowej.... ........ ........ ..... ...... ..................

.......... zaznaczaj c to znakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli............ dla jakiego st enia glukozy we krwi charakterystyczne s przemiany przedstawione na powy szym schemacie............................................ najbardziej charakterystyczn cech p ynu ustrojowego transportowanego tym naczyniem..............TROBA Zadanie 1 (2 pkt) Rysunek przedstawia kr enie wrotne w troby...... ... 4 – glukoza Okre l........................ w której wyst puje podobne st enie glukozy w organizmie..................... Podaj jedn ............ ... Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu............. ............................................................ ............ b) Do syntezy glukozy komórki w troby wykorzystuj skrobi ......... 2 – glikogen......................................... . * Zadanie 3 (1 pkt) troba pe ni funkcj wydzielnicz ..................... ............ Podaj przyk ad sytuacji.................................... c) W w trobie przemianom ulegaj aminokwasy s ce do syntezy bia ek.......................... Wska strza wrotn ............................ ............................................... Prawda Fa sz a) troba uczestniczy w wytwarzaniu t uszczów z wolnych kwasów t uszczowych oraz z w glowodanów.... * Zadanie 4 (3 pkt) Oce prawdziwo poni szych zda dotycz cych funkcji metabolicznej w troby.. .............. .................................................. Zadanie 2 (2 pkt) Wersja A 1 – nadmiar ulega przemianie........................ 3 – w miar potrzeby ulega przemianie...............................................................

................... najbardziej charakterystyczn cech p ynu ustrojowego transportowanego tym naczyniem...... Wska strza t tnic w trobow ........................................................................ ....... Podaj jedn ........................................................... .... ................... ................................ Podaj przyk ad sytuacji........ zaznaczaj c to znakiem + w odpowiedniej rubryce tabeli...................................... c) W w trobie przemianom ulegaj aminokwasy s ce do magazynowania bia ek...................................................... w której wyst puje podobne st enie glukozy w organizmie...................................... Zadanie 2 (2 pkt) Wersja A bis Okre l........................................... * Zadanie 4 (3 pkt) Oce prawdziwo poni szych zda dotycz cych funkcji metabolicznej w troby................................................................ Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu............................... ................... * Zadanie 3 (1 pkt) troba pe ni funkcj detoksykacyjn ..... b) Do syntezy glukozy komórki w troby wykorzystuj glikogen.......TROBA Zadanie 1 (2 pkt) Rysunek przedstawia kr enie wrotne w troby.................... .................... Prawda Fa sz a) troba uczestniczy w wytwarzaniu t uszczów z wolnych kwasów t uszczowych oraz z w glowodanów... dla jakiego st enia glukozy we krwi charakterystyczne s przemiany przedstawione na powy szym schemacie......... ............ ...... ..............

.....566 0.. ......... . ........................... dodatni............ . .............. przekraczaj cym zapotrzebowanie energetyczne organizmu.. ... których zastosowanie pomaga w walce z nadwag .................. .....NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Z podanych poni ej funkcji yciowych wybierz i podkre l dwie... ...734 1. .............................. ........... ujemny........... niezrównowa ony.......... ........ .......... Wyniki przedstawiono w tabeli........................ ................................268 0... Inna nieprawid owo w ywieniu prowadzi do drastycznego zmniejszenia masy cia a (niedowagi).......630 Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami bada ..... . ....... .. .............................. pisanie Ubieranie si Gra w tenisa sto owego Jazda na rowerze Gra w tenisa ziemnego Bieg prze ajowy Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min] 0. .. ...... dlatego te lekarze cz sto zalecaj zlikwidowanie nadmiernej masy cia a................ ..176 0.. ....... ........... * Zadanie 2 (1 pkt) Badano wydatek energetyczny podczas ró nych form aktywno ci yciowej........ ..... ...................... wpisuj c w wolne miejsca okre lenia wybrane z podanych: zrównowa ony................... ........ spo ywaniem pokarmu... ... ...... .......................... ........................ które s obj te podstawow przemian materii (PPM). ............. ........... .... ............. .. .. ..... ... . ............... Zadanie 4 (2 pkt) Oty jest jednym z czynników u atwiaj cych pojawienie si i rozwój wielu chorób.......... Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij tekst...........466 0. .... ............ ............. Oty prosta najcz ciej zwi zana jest z nadmiernym........ ....172 0.... Rodzaj aktywno ci Spanie Siedzenie i czytanie Zaj cia lekcyjne Siedzenie................ .... . ................................... ........ ........245 0.. ............... co charakteryzuje bilans .... a) transport sk adników przez b ony biologiczne b) aktywno fizyczna c) termogeneza d) wydzielanie hormonów e) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek ........................................ ....... Podaj dwa przyk ady zalece ..... ...............................014 1.............................. . która charakteryzuje bilans .........W ciw mas cia a zapewnia natomiast bilans ......

.............. niezrównowa ony.............. .... d) wydzielanie hormonów... ... .... które nie s obj te podstawow przemian materii (PPM): a) transport sk adników przez b ony biologiczne................. ................. ale stanowi tak e czynnik u atwiaj cy pojawienie si i rozwój niektórych chorób................ b) aktywno fizyczna.... ...... ..... .................... ... ............... Rodzaj aktywno ci Spanie Siedzenie i czytanie Zaj cia lekcyjne Siedzenie. ... .. ......... .............................. .... .................014 1. .....NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Z podanych poni ej funkcji yciowych wybierz i podkre l dwie........................... .... .. ....... Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij tekst......................268 0.............. .............. ................. pisanie Ubieranie si Gra w tenisa sto owego Jazda na rowerze Gra w tenisa ziemnego Bieg prze ajowy Wydatek energetyczny [kcal/kg/10 min] 0..................................... . ........................... ......245 0...... c) termogeneza............. ........ ....... .................. ................. Zadanie 4 (2 pkt) Oty jest nie tylko nieestetyczna..................................... zrównowa ony.....734 1....... ..... ................. mo e by jedn z przyczyn oty ci.. .............. Je eli warto energetyczna ca odziennego po ywienia odpowiada zapotrzebowaniu energetycznemu organizmu........ .... Wyniki przedstawiono w tabeli... .... .. to taki bilans energetyczny nazywa si . . .................... ....... ........ Je eli warto energetyczna pokarmu jest ni sza ni potrzeby organizmu to mamy do czynienia z bilansem ... wpisuj c w wolne miejsca okre lenia wybrane z podanych: ujemny............ D ugotrwa y bilans .. . ...........176 0.. .... .... .............. których przyczyn mo e by oty .... .......566 0...466 0.... ............ ..... e) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek..... .... ......... .. Wymie dwa przyk ady schorze ......172 0....... . ...... * Zadanie 2 (1 pkt) Badano wydatek energetyczny podczas ró nych form aktywno ci yciowej....... dodatni..... ..... ... ..... ..... .. ......630 Przedstaw wniosek z analizy powy szych wyników bada .. ... . ............ . .....................

........................ ... .................................................. ........... . ....... PPM (na 1 kg masy cia a) w zale no ci od wieku ..... ..... ............................... które nie s obj te podstawow przemian materii (PPM (I) i te............. ........................................ ........................ ................................. Zadanie 2 (3 pkt) Przedstaw trzy zmiany........... .... .. ................. .......................... .................. ................ ...... .................. ...... * Zadanie 4 (2 pkt) Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okre l.. ............ . .................................. .. jakim podlega intensywno organizmu cz owieka.... ................. ................ .................................. ............. ........................... ..... ........................... ............................. ............... ............................. .............. ................... ... ................................ ........... ......... .............................. kiedy b dzie on dodatni dla organizmu............. ...................... .................... ..... .......................................... * Zadanie 3 (2 pkt) Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioski dotycz ce wydatków energetycznych na PPM......................................... .............. .................... ....... .............................................................. ......... ..................... .. które PPM obejmuje (II).................................. a) aktywno fizyczna b) praca uk adu oddechowego c) termogeneza d) wydzielanie hormonów e) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek f) praca uk adu kr enia g) transport sk adników przez b ony biologiczne I......................................NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Podane poni ej przyk ady funkcji yciowych rozdziel na te......... ................... II .........

NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO

Wersja B bis

Zadanie 1 (2 pkt) Podane poni ej przyk ady funkcji yciowych rozdziel na te, które s obj te podstawow przemian materii (PPM (I) i te, których PPM nie obejmuje (II). a) transport sk adników przez b ony biologiczne b) aktywno fizyczna c) praca uk adu oddechowego d) termogeneza e) wydzielanie hormonów f) synteza sk adników koniecznych do budowy i regeneracji komórek g) praca uk adu kr enia I......................................... Zadanie 2 (3 pkt) Przedstaw trzy zmiany, jakim podlega intensywno w zale no ci od p ci. II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

PPM (na 1 kg masy cia a) w organizmie cz owieka

........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................ * Zadanie 3 (2 pkt) Na podstawie analizy wykresu przedstaw dwa wnioski dotycz ce wydatków energetycznych zwi zanych z produkcj ciep a i aktywno ci fizyczn . ............................................... ............................................... ............................................... ............................................... ...............................................

* Zadanie 4 (2 pkt) Podaj definicj bilansu energetycznego oraz okre l, kiedy b dzie on ujemny dla organizmu. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

KLASYFIKACJA DIET

Wersja A

Zadanie 1 (3 pkt) Wska , w którym z ni ej wymienionych produktów ywno ciowych jest najwi cej: witaminy D, witamin A i C, witamin grupy B.

witamina D . . . . . . . . . . ,

witaminy A i C . . . . . . . . . . ,

witaminy grupy B . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt) Podaj jeden argument za spo ywaniem du ych ilo ci b onnika. ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Podaj definicj poj cia: aminokwas endogenny oraz dwa przyk ady tego rodzaju aminokwasów. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... * Zadanie 4 (1 pkt) Wyka za pomoc jednego argumentu, e jod jest niezb dnym pierwiastkiem dla prawid owego funkcjonowania organizmu cz owieka. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

KLASYFIKACJA DIET

Wersja A bis

Zadanie 1 (3 pkt) Wska , w którym z ni ej wymienionych produktów ywno ciowych jest najwi cej: witaminy D, witaminy A i C, witaminy grupy B.

witamina D . . . . . . . . . . ,

witaminy A i C . . . . . . . . . . ,

witaminy grupy B . . . . . . . . . .

Zadanie 2 (1 pkt) Podaj jeden argument za unikaniem spo ywania nadmiernych ilo ci t uszczów pochodzenia zwierz cego. ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Podaj definicj poj cia: aminokwas egzogenny oraz dwa przyk ady tego rodzaju aminokwasów. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... * Zadanie 4 (1 pkt) Wyka za pomoc jednego argumentu, e elazo jest niezb dnym pierwiastkiem dla prawid owego funkcjonowania organizmu cz owieka. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

...... II ... . cebula.......... ananas.................. jab ka................................ ................................................................................... ..... aminokwasy endogenne c) glicyna d) tryptofan e) seryna f) walina I........................... ............................ ................ ..................... aminokwasy egzogenne b) alanina II.............. ... Zadanie 3 (4 pkt) Korzystaj c z podanych ni ej ró nych produktów ywno ciowych......................................................................UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A Zadanie 1 (4 pkt) Aby prawid owo funkcjonowa ........... ....................... truskawki......... .. ................................... mietana.............. razowy chleb.. Maj c to na uwadze....................... ......... ... kukurydza....................................................................... .......... ry ........................... makaron...................... ............ ziemniaki.. olej lub mas o do sma enia ................................................... ........... .... .......... cz owiek................................. seler..... ................................................ bia y ser banany... ......................... ...................................................... ................... .. .. a) fenyloalanina I..... pietruszka przyprawy................................. ............. Podaj uzasadnienie do przedstawionego przyk adu jad ospisu.... fasola........... jajka........ krewetki....................... przedstaw 4 zalety diety wegetaria skiej..... * Zadanie 2 (2 pkt) Do ka dego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przyk ady................... ........ ........................................ ... niezale nie od miejsca zamieszkania i trybu ycia.................... . ......... oso w dzony.. .... m ka kurczak.................. ...... pstr g mleko.. ........................ musi pobra z po ywienia okre lon ilo energii i niezb dnych sk adników od ywczych............................................................... ................. .... ................ ....................... zaproponuj przygotowanie zestawu obiadowego (dwudaniowy z deserem) dla dzieci w wieku 8-15 lat........... ...... bia e pieczywo.......... ............ .......................... czarna porzeczka soja...... ...................................... marchewka....... których rodzice s wegetarianami...................................... .................................. kefir...... ....

... ............ .... ......................................... kukurydza.............. ........ przedstaw 4 wady diety wegetaria skiej. ............... bia e pieczywo.... ............................................. ......................... .................................... marchewka..................................... ............... seler................................ .. ... ................................ musi pobra z po ywienia okre lon ilo energii i niezb dnych sk adników od ywczych...... makaron...... ...... aminokwasy endogenne c) glicyna d) lizyna e) seryna f) prolina I...... niezale nie od miejsca zamieszkania i trybu ycia............................. ....... jajka................ ...... olej lub mas o do sma enia .. ... ...... pomidory przyprawy................. bia y ser banany.... cebula.................. pietruszka............. zaproponuj przygotowanie zestawu obiadowego (dwudaniowy z deserem) dla wegetarianki b cej w ci y..... .......................................... fasola. cz owiek. truskawki....... .............. ry ...................... .................. m ka kurczak............................. ...................... ..... pstr g mleko......................... ........... II ... ....... . Maj c to na uwadze................... oso w dzony............................... ziemniaki............................................. ....... aminokwasy egzogenne b) leucyna II............................................................. .......................... .. czarna porzeczka soja....... ...................... .............................................. ............. mietana............................................ ................................................................................ Zadanie 3 (4 pkt) Korzystaj c z podanych ni ej ró nych produktów ywno ciowych.............................. . Podaj uzasadnienie do przedstawionego przyk adu jad ospisu............................. .................................................... ananas.......... ............ ......... ..UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A bis Zadanie 1 (4 pkt) Aby prawid owo funkcjonowa ... .......... krewetki.. ........................ ............... ................................................................ jab ka...... ...... a) izoleucyna I............................................................ * Zadanie 2 (2 pkt) Do ka dego rodzaju aminokwasów dopasuj odpowiednie przyk ady......... razowy chleb.......................

.. ....................................... .......................... ........................................................... bu ka z mas em i d emem bia ym chudym serem i szczypiorkiem pomidor czarna kawa kawa bia a z 3% mlekiem ...... którym nale oby j uzupe ni ......................... który z przedstawionych posi ków ( niadanie I lub II) nie powinien by spo ywany przez osoby maj ce problemy z nadwag ........ dlaczego cis a (absolutna) dieta wegetaria ska nie mo e by stosowana w ywieniu kobiet ci arnych lub karmi cych.................................................................... Podaj przyk ad pokarmu........................................................ ............................................ ... * Zadanie 4 (1 pkt) Uzasadnij konieczno podawania informacji o zawarto ci glutenu na opakowaniach ywno ci.......................................................................................................................................................................................UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Oce i uzasadnij........................ ....................... ......................... Podaj dwie zasady................... ......................................... * Zadanie 2 (2 pkt) Wyt umacz................................................................ II I bu ka z mas em i boczkiem kromka razowego chleba z mas em ro linnym..................... ...... Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej................. ....................... jakimi nale y si kierowa podczas planowania jad ospisu dla okre lonej grupy osób................................................................................................................................................................ .......................................................................

..................................................................................................................... który z przedstawionych posi ków ( niadanie I lub II) jest bardziej wskazany dla osób maj cych problemy z nadwag .................................................... .... .................................................. ........ * Zadanie 4 (1 pkt) Uzasadnij konieczno podawania informacji o zawarto ci laktozy na opakowaniach ywno ci................................................................................................................. ......................................................................................... .............................................................................................................UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Oce i uzasadnij.............................. II I kromka razowego chleba z mas em ro linnym....................................................... ................................... ....... ......................... ...................................... dlaczego cis a (absolutna) dieta wegetaria ska nie mo e by stosowana w ywieniu dzieci i m odzie y. .................. Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij informacje zawarte na schemacie piramidy pokarmowej................................................................................................ * Zadanie 2 (2 pkt) Wyt umacz...................................... którym nale oby j uzupe ni ............. jakimi nale y si kierowa podczas planowania jad ospisu dla okre lonej grupy osób...... Podaj przyk ad pokarmu...................... Podaj dwie zasady.................. bu ka z mas em i boczkiem bia ym chudym serem i szczypiorkiem bu ka z mas em i d emem herbata z cytryn pomidor kawa bia a z 3% mlekiem . ....................................................................

........................................ b) Jedyn reakcj na obecno po ywienia w jamie ustnej jest wydzielanie si liny..... ..................... ..................... które jest b dne..................... d) Odczuwanie g odu i syto ci jest regulowane zgodnie z zasad ujemnego sprz enia zwrotnego przez o rodek pokarmowy.. a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.......... ..... Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw wp yw stresu i rozdra nienia na wydzielanie enzymów trawiennych......................... wpisuj c w wolne miejsca odpowiednie okre lenia wybrane z ni ej podanych: brak aknienia... .................................. ............................ aknienie.............. Uzupe nij go..REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A (zakres rozszerzony) Zadanie 1 (3 pkt) Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska g odu........................ wzrost poziomu glukozy we krwi... c) Gastryna to hormon tkankowy powoduj cy wydzielanie si soku dkowego...................................... Zadanie 2 (1 pkt) Wybierz i podkre l zdanie................................ spadek poziomu glukozy we krwi...... Zadanie 4 (1 pkt) Podaj przyk ad udzia u uk adu nerwowego w procesie regulacji trawienia.............................................

.............................. ................ wzrost poziomu glukozy we krwi................................................. Uzupe nij go................ aknienie.............. d) Odczuwanie g odu i syto ci jest regulowane zgodnie z zasad dodatniego sprz enia zwrotnego przez o rodek pokarmowy.................. ................................ c) Gastryna to hormon tkankowy powoduj cy wydzielanie soku dkowego. a) Wydzielanie enzymów trawiennych musi by skoordynowane z pojawieniem si pokarmu.................... Zadanie 2 (1 pkt) Wybierz i podkre l zdanie....... b) Obecno po ywienia w jamie ustnej wyzwala szereg reakcji pobudzaj cych uk ad pokarmowy................. .................................... Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw wp yw smutku i l ku na wydzielanie enzymów trawiennych................ rozpoczynaj c od wydzielania liny......... Zadanie 4 (1 pkt) Podaj przyk ad udzia u uk adu dokrewnego w procesie regulacji trawienia....... .. wpisuj c w wolne miejsca odpowiednie okre lenia wybrane z ni ej podanych: brak aknienia........................... ........................ spadek poziomu glukozy we krwi......................REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A bis (zakres rozszerzony) Zadanie 1 (3 pkt) Schemat w sposób niekompletny przedstawia mechanizm kontroli zjawiska syto ci............. które jest b dne....

......................... ........ któr mo na by poleci osobie z podobnym problemem.......... ............. c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystywane s produkty o niskiej warto ci energetycznej i stosunkowo du ej obj to ci....................... Wybierz z ni ej opisanych rodzajów diet tak ..................................................................... Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.......ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Dodatni bilans energetyczny wi e si zwykle z nadwag lub oty ci ........................................ ...................................................................................................................................................................................... ............... b) Dieta podstawowa – zawiera wszystkie sk adniki pokarmowe...................... .............................. rysuj c brakuj ce groty strza ek............................... co oznacza litera Y................................................................... .............................. .... Napisz................. w ilo ciach przewidzianych dla cz owieka zdrowego........................................................................................................ * Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij poni szy schemat...... Okre l rodzaj sprz enia reguluj cego mechanizm kontroli zjawiska g odu i syto ci........................................................................... ....... ........................ ............................................... Zadanie 2 (3 pkt) Okre l pod e oraz przedstaw dwa przyk ady skutków bulimii dla organizmu...................................................................................... a) Dieta ubogot uszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spo ywania t uszczów................................. . ........................................

... Wybierz z ni ej opisanych rodzajów diet tak ............. Napisz............................................................................................................................................................................................................................. b) Dieta ubogot uszczowa – ten rodzaj diety ma na celu ograniczenie spo ywania t uszczów... ............................... c) Dieta niskoenergetyczna – wykorzystane s produkty o niskiej warto ci energetycznej i stosunkowo du ej obj to ci........................ .......................................................................................... ..................... rysuj c brakuj ce groty strza ek......................................... ................................. Okre l rodzaj sprz enia reguluj cego mechanizm kontroli zjawiska g odu i syto ci................... Zadanie 2 (3 pkt) Okre l pod e oraz przedstaw dwa przyk ady skutków anoreksji dla organizmu. ...................ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Dodatni bilans energetyczny wi e si zwykle z nadwag lub oty ci ...................................................................... .. co oznacza litera X......... ............................. któr mo na by poleci osobie z podobnym problemem............. .................................................... .......... .................................................................................................................. ................. ................................. a) Dieta bogatobia kowa – zapewnia choremu odpowiednie ilo ci bia ka i energii................... Swój wybór uzasadnij jednym argumentem............................................................................................. * Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij poni szy schemat...................................

............... ...... ...... a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sa I.......... ....... .. ........... owsik wo owego z larwami paso yta II............ ........ ....... ............................................................................. .................................................... ......... ...... .......................................... ................ ....... .. . . .......................... .... ..... ..... ...... ..... ...... ............ Swój wybór uzasadnij jednym argumentem...... ........... .......... . ............. ... ... .......... ........ rysuj c poni szy schemat cyklu rozwojowego jednego z tasiemców............ ... ........ Zadanie 5 (2 pkt) Podaj definicj poj cia: ywiciel ostateczny oraz nazw organizmu........ ...... .... który mo e pe ni jego funkcj (dla przyk adowego paso yta).. jaki pope niono........ ........................... II .. ... II . . ..... .. ... ... ...PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Zaklasyfikuj wszystkie ni ej wymienione nazwy paso ytów do robaków p askich (I) lub robaków ob ych (II)... ............. ........................... ............ ...... .. ..... ............ owoców lub zanieczyszczonej wody I. .............. . ............ .................... ..................... .. III ........... tasiemiec nieuzbrojony przedmiotach lub po ywieniu dotykanych przez chorego c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sa wieprzowego z larwami paso yta d) spo ycie nieumytych. Zadanie 3 (2 pkt) Wymie dwa przyk ady chorób wywo ywanych przez paso yty w przewodzie pokarmowym cz owieka......... ...... zaka onych jajami warzyw... ....................... ....... . ...... ..... ............ .... które znajduj si na III......... .. ....... ............... ........... ....... . glista ludzka b) kontakt z jajami paso yta... * Zadanie 4 (2 pkt) Wska jeden z b dów.. . .......... . . ............. .............. ... .... .... ..... ................. ..................... Zadanie 2 (1 pkt) Po cz w pary nazw paso yta ze ród em zara enia si nim.. . a) tasiemiec uzbrojony b) osie c) tasiemiec kar owaty d) owsik e) glista ludzka I................. .................. .......

.. ................. .......... .................... ....... .............. które znajduj si na przedmiotach lub po ywieniu dotykanych przez chorego c) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sa wieprzowego lub z dzika z otorbionymi larwami paso yta d) spo ycie nieumytych. II .... ...... ... ........ .......... ..... . . .................... ....... ............... rysuj c poni szy schemat cyklu rozwojowego jednego z tasiemców...... ........... * Zadanie 4 (2 pkt) Wska jeden z b dów.. Zadanie 5 (2 pkt) Podaj definicj poj cia: ywiciel po redni oraz nazw organizmu......................... ........ ......... ..... . ...... .......... tasiemiec nieuzbrojony II ............. .............................. Zadanie 3 (2 pkt) Wymie dwa przyk ady szkodliwego dzia ania paso ytów na organizm ywiciela..... ................. jaki pope niono....... zaka onych jajami warzyw.. . ............ ...................... ......... ............. .... . ....................... . . ...................... ..... ...... ......... ....... ...... ..................... ... ... ... . ....................... ........ ............ Swój wybór uzasadnij jednym argumentem.......... .. ..... ..... ................................... osie III........ . ..... I............. ....................... ...... .... ............. ..... który mo e pe ni jego funkcj (dla przyk adowego paso yta)... ........ .. ........ ... .................... Zadanie 2 (1 pkt) Po cz nazw paso yta ze ród em zara enia si nim.. ............. ...... I........................... ............... ........... ................ ...... a) zjedzenie surowego lub niedogotowanego mi sa wo owego z larwami paso yta b) kontakt z jajami paso yta.......... ..... ... . ... a) osog ówka b) owsik c) tasiemiec nieuzbrojony d) glista ludzka e) tasiemiec uzbrojony I. ........ .... glista ludzka II. ................. .... ............ ................... .. ..................... owoców lub zanieczyszczonej wody III ................ .................... ..............PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Zaklasyfikuj wszystkie ni ej wymienione nazwy paso ytów do robaków p askich (I) lub robaków ob ych (II).... ..

..................... Podkre l wszystkie struktury znajduj ce si w rdzeniu nerki..................................................................BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Wska i podpisz na schemacie: moczowody............................................. tli nefronu........ uchodz cego ostatecznie do: kanalika zbiorczego............................................................................. nerki................................... ................................................................ ..... * Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do stwierdzenia: ugo cewki moczowej jest niezale na od p ci cz owieka............. ............................ Podkre l struktur odpowiedzialn za wytwarzanie moczu.................................................. p cherz moczowy...... .......... * Zadanie 2 (2 pkt) Ka dy nefron sk ada si z: cia ka nerkowego.................. Zadanie 3 (1 pkt) Podaj lokalizacj o rodka nerwowego odpowiedzialnego za odruch wydalania moczu....................... kanalika kr tego bli szego............................................................. ...... ...... cewk moczow ........ ....... kanalika kr tego dalszego...

. tli nefronu..... ..... nerki........ .............................. Zadanie 3 (1 pkt) Podaj lokalizacj o rodka nerwowego odpowiedzialnego za wiadome kierowanie odruchem wydalania moczu. ..................................................................... Podkre l wszystkie struktury znajduj ce si w korze nerki................ Podkre l struktur odpowiedzialn za gromadzenie moczu.............. kanalika kr tego dalszego. ................. kanalika kr tego bli szego..... ...... uchodz cego ostatecznie do: kanalika zbiorczego................................................................................................... cewk moczow .........................................................................................BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Wska i podpisz na schemacie: moczowody........ * Zadanie 4 (2 pkt) Ustosunkuj si do stwierdzenia: ugo cewki moczowej jest zale na od p ci cz owieka..... * Zadanie 2 (2 pkt) Ka dy nefron sk ada si z: cia ka nerkowego.................. ........................................................................................................... p cherz moczowy...................................... ..................

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU

Wersja A

Zadanie 1 (1 pkt) Po cz nazw zb dnego produktu metabolizmu z uk adem bior cym udzia w usuwaniu go z organizmu cz owieka. a) uk ad krwiono ny I. barwniki ciowe b) uk ad pokarmowy II. dwutlenek w gla c) uk ad wydalniczy III. mocznik d) uk ad oddechowy I....................... II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt) W ci gu doby nerki cz owieka wytwarzaj oko o 150–180 l moczu pierwotnego zawieraj cego du e ilo ci mi dzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 l moczu ostatecznego. Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm cz owieka przed tak wielk utrat wody.

** Zadanie 3 (2 pkt) Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w ci gu doby moczu, w losowo wybranych grupach dziewcz t i ch opców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie do wiadczenia wszystkie osoby wykonywa y intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczywa y. Podczas kolejnych powtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia p ynów, raz podaj c ich bardzo du o, w innych dniach ograniczaj c je do minimum. Sformu uj dwie hipotezy robocze do powy szych bada . ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 4 (1 pkt) Przedstaw przyk ad funkcji wydzielniczej nerek. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU

Wersja A bis

Zadanie 1 (1 pkt) Po cz nazw zb dnego produktu metabolizmu z uk adem bior cym udzia w usuwaniu go z organizmu cz owieka. a) uk ad pokarmowy I. dwutlenek w gla b) uk ad wydalniczy II. barwniki ciowe c) uk ad krwiono ny III. kwas moczowy d) uk ad oddechowy I....................... II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . III . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

* Zadanie 2 (2 pkt) W ci gu doby nerki cz owieka wytwarzaj oko o 150-180 l moczu pierwotnego zawieraj cego du e ilo ci mi dzy innymi glukozy lub aminokwasów oraz soli mineralnych, z czego ostatecznie zostaje wydalone do 2 l moczu ostatecznego. Wska i podpisz na rysunku t cz nefronu, która zabezpiecza organizm cz owieka przed utrat glukozy i aminokwasów.

** Zadanie 3 (2 pkt) Przeprowadzono badania, w których przez kilka dni mierzono ilo wydalanego w ci gu doby moczu, w losowo wybranych grupach dziewcz t i ch opców, w wieku 20 lat. W pierwszej fazie do wiadczenia wszystkie osoby wykonywa y intensywne wiczenia fizyczne. W drugiej fazie spokojnie odpoczywa y. Podczas kolejnych powtórze zmieniano ilo dostarczanych do picia p ynów, raz podaj c ich bardzo du o, w innych dniach ograniczaj c je do minimum. Sformu uj dwa problemy badawcze do powy szych bada . ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... Zadanie 4 (1 pkt) Przedstaw przyk ad funkcji regulacyjnej nerek. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... ...........................................................................................

HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO

Wersja A

Zadanie 1 (2 pkt) W moczu ostatecznym mog si pojawi ró ne substancje, których analiza pozwala na identyfikacj wielu chorób. Wymie dwa przyk ady substancji, których nie ma w moczu cz owieka zdrowego. Dla jednej z nich podaj nazw rodzaju schorzenia, które mog o spowodowa pojawienie si tej substancji w moczu. ........................................................................................... ........................................................................................... ........................................................................................... * Zadanie 2 (2 pkt) Schemat jest ilustracj sposobu dzia ania tzw. sztucznej nerki. Ustal, który z p ynów (A czy B) jest p ynem dializacyjnym. Podaj jeden argument uzasadniaj cy odpowied . .............................................................. .............................................................. .............................................................. .............................................................. ........................................................................................... Zadanie 3 (2 pkt) Przedstaw jeden z typowych objawów zapalenia p cherza moczowego. Podaj g ówn przyczyn tego schorzenia. ........................................................................................... ........................................................................................... ** Zadanie 4 (1 pkt) W tabeli podano wyniki bada ilo ci wydalanego moczu i potu przez tego samego cz owieka, przy za ka dego dnia jad i pi dok adnie tyle samo.
Dzie o temperaturze: Optymalnej Niskiej Wysokiej Mocz [dm3] 1,5 2,0 0,375 0,5 0 2,0 Pot [dm3]

eniu, e

NaCl w moczu [g] NaCl w pocie [g] 17,0 1,5 18,5 0 12,5 6,0

Sformu uj problem badawczy do powy szego do wiadczenia. ........................................................................................... ...........................................................................................

................. Podaj jeden argument uzasadniaj cy odpowied ................................. .....0 18....................... ............. który z p ynów (A czy B) jest osoczem krwi............................................... .... kwas moczowy........................ ....................................................375 0........................... którego objawem jest wyst powanie tej substancji w moczu: bia ko....................................... .. kreatynina..............5 2.................................. przy za ka dego dnia jad i pi dok adnie tyle samo. glukoza.. .......... Spo ród ni ej wymienionych podkre l dwa przyk ady substancji..0 0....................5 12................0 Pot [dm3] NaCl w moczu [g] 17....................... ...........5 0 6.......................................0 Sformu uj hipotez badawcz potwierdzon wynikami powy szego do wiadczenia........................... W jednym przypadku uzasadnij swój wybór........................................... ............... * Zadanie 2 (2 pkt) Schemat jest ilustracj sposobu dzia ania tzw.. e NaCl w pocie [g] 1............ sztucznej nerki................................ chlorek sodu.............................................. ....... Ustal.5 0 2........................................... Dzie o temperaturze: Optymalnej Niskiej wysokiej Mocz [dm3] 1... ................................................ .................. ** Zadanie 4 (1 pkt) W tabeli podano wyniki bada ilo ci wydalanego moczu i potu przez tego samego cz owieka.................5 eniu............ u której z p ci zapalenie p cherza moczowego wyst puje najcz ciej..... których analiza pozwala na identyfikacj wielu chorób......... ..................HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) W moczu ostatecznym mog si pojawi ró ne substancje..... Zadanie 3 (2 pkt) Podaj z uzasadnieniem........ mocznik................................................. których nie ma w moczu cz owieka zdrowego.......................................................................... ............ podaj c nazw prawdopodobnego schorzenia..............................................

zawarto wody. Przyk ad: Wykres dotyczy organizmu zmiennocieplnego. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owe okre lenie skutku (choroba lub nawet mier ) – 1 pkt. Zadanie 2 (3 pkt) Za ka de poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – fa sz. Przyk ady: zawarto tlenu w otoczeniu. Za stwierdzenie. st enie soli. . Przyk ad: (. wahaj c si w szerokich granicach. temperatura.) poniewa ro nie wprost proporcjonalnie do temperatury otoczenia.. ocenie podlegaj 4 pierwsze. Przyk ad: (.. Przyk ad: Wykres dotyczy organizmu sta ocieplnego. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 parametry. ocenie podlegaj 4 pierwsze. b – prawda. b – fa sz. HOMEOSTAZA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. ci nienie. HOMEOSTAZA Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. nas onecznienie. zawarto dwutlenku w gla.3. Zadanie 3 (2 pkt) Za ka z dwóch prawid owo wskazanych par parametrów – po 1 pkt. e temperatura podlega u tych organizmów wewn trznej kontroli – 1 pkt. c – prawda. Schematy oceniania i modele odpowiedzi Uwaga: Znak „/” oznacza inn .1. Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt. e temperatura nie podlega u tych organizmów wewn trznej kontroli – 1 pkt. Przyk ad: Temperatura jest uzale niona od temperatury otoczenia. Przyk ady: pH. HOMEOSTAZA Wersja B Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt. * Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owe podanie nazwy organizmu – 1 pkt. c – prawda. zawarto tlenu.. Za stwierdzenie. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 parametry. Przyk ad: Temperatura jest ci le kontrolowana i utrzymywana na sta ym poziomie u zwierz t sta ocieplnych. ci nienie. temperatura powietrza.. równie poprawn wersj odpowiedzi. * Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owe podanie nazwy organizmu – 1 pkt. wilgotno . Zadanie 2 (3 pkt) Za ka de poprawnie ocenione zdanie – po 1 pkt: a – prawda. zawarto dwutlenku w gla. Za poprawne uzasadnienie na podstawie analizy wykresu – 1 pkt.) poniewa nieznacznie si tylko podnosi wraz ze wzrostem temperatury otoczenia i pozostaje niezmieniona na jednym poziomie (charakterystycznym dla danego gatunku zwierz t). Zadanie 3 (2 pkt) Za ka z dwóch prawid owo wskazanych par parametrów – po 1 pkt. st enie glukozy.

Przyk ad: Poniewa temperatura cia a tych organizmów nie zale y od temperatury otoczenia. * Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Zadanie 3 (4 pkt) Za ka z dwóch prawid owo narysowanych strza ek – po 1 pkt. np. d. A B Za ka prawid ow nazw – po 1 pkt (A – dyfuzja. Przyk ady: • Poniewa zakresy tolerancji danego parametru s ró ne dla ró nych gatunków. B – transport aktywny). e nie wraz z uzasadnieniem – 1 pkt. Zadanie 2 (1 pkt) Za stwierdzenie. • Tolerowane przez organizm warto ci parametru oscyluj wokó warto ci optymalnej. Za przedstawienie logicznego argumentu – 1 pkt. MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt: I – c. e nie b jednakowe – 1 pkt. B – wymaga dostarczenia energii). Przyk ad: Poniewa temperatura cia a tych organizmów zale y od temperatury otoczenia. Przyk ady: • Tolerowane przez organizm warto ci parametru zawieraj si mi dzy minimum a maksimum. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. A B Za prawid owe okre lenie wymaga energetycznych w obu przypadkach po 1 pkt (A – nie wymaga energii. Za prawid owe podanie nazwy wielko ci (zakres tolerancji) – 1 pkt. HOMEOSTAZA Wersja B bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. . * Zadanie 4 (2 pkt) Za przedstawienie logicznego wniosku – 1 pkt. Zadanie 5 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt. Zadanie 5 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy parametru (temperatura) – 1 pkt. • Poniewa istniej organizmy o w skim lub szerokim zakresie tolerancji danego parametru. temperatury. Zadanie 3 (4 pkt) Za ka z dwóch prawid owo narysowanych strza ek – po 1 pkt. Przyk ad: Poniewa trwa e rozpr enie tych mechanizmów w konsekwencji spowoduje mier organizmu. Za wskazanie sprz enia zwrotnego ujemnego – 1 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt. b. II – a.

* Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owe wskazanie ka dego z 3 czynników – po 1 pkt: A (bodziec) – zmiana poziomu glukozy we krwi. W grubej warstwie mi niowej znajduj si liczne zako czenia nerwów uk adu autonomicznego. opiera si na istnieniu sprz zwrotnych.Zadanie 3 (1 pkt) Za trafne wyja nienie ró nicy (odwo uj ce si do definicji homeostazy i wynikaj ce z porównania) – 1 pkt. Przyk ad: Równowaga dynamiczna ekosystemu. . BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Za wskazanie strza warstwy rodkowej / mi ni g adkich i tkanki cznej spr ystej oraz prawid owy podpis – po 1 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owe zaznaczenie pola wykresu – 1 pkt. co warunkuje aktywne rozprowadzanie tego p ynu. podobnie jak homeostaza organizmu. Zadanie 3 (1 pkt) Za trafne wyja nienie podobie stwa (odwo uj ce si do definicji homeostazy i wynikaj ce z porównania) – 1 pkt. co stanowi dobre przystosowanie do transportu krwi pod du ym ci nieniem. C (efektor) – enzymy komórek docelowych. C (efektor) – enzymy komórek docelowych. które reguluj napi cie mi ni. B (receptor) – wyspecjalizowane komórki trzustki. Przyk ady: • Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru. d. B (receptor) – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc. * Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owe wskazanie ka dego z 3 czynników – po 1 pkt: A (bodziec) – zmiana poziomu wapnia we krwi. MECHANIZMY HOMEOSTAZY Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór procesów do I i do II – po 1 pkt: I – b. Przyk ady: Warstwa rodkowa zbudowana jest z grubej warstwy mi ni. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Za wskazanie sprz enia zwrotnego ujemnego – 1 pkt. a homeostaza organizmu ma na celu utrzymanie jego parametrów na za onym poziomie (niezale nie od warunków zewn trznych). • Ró ne parametry w ekosystemie nie s z góry ustalone i mog mie ró ne warto ci zale ne od warunków zewn trznych. jak to jest w przypadku homeostazy organizmu. a w konsekwencji tempo przep ywu krwi. c. Znajduj ce si w tej warstwie w ókna spr yste umo liwiaj odkszta canie si ciany naczynia i pulsowanie krwi. II – a.

Za prawid ow lokalizacj procesu – 1 pkt. e odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt. drobniejsze y krwiobiegu du ego y g ówne prawy przedsionek prawa komora t tnice p ucne * Zadanie 4 (2 pkt) Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt. Za stwierdzenie.Zadanie 2 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. e odgrywa ona rol w procesie utrzymania homeostazy – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ad: Wymiana gazowa odbywa si w naczyniach w osowatych narz dów / narz dów oraz tkanek. poniewa ci nienie w tych naczyniach krwiono nych zale y od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz). Zadanie 3 (2 pkt) Za prawid ow funkcj – 1 pkt. Za cztery prawid owe uzupe nienia – 2 pkt. . Przyk ad: Uk ad ten zapewnia czno z tkankami i narz dami cia a. BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Za wskazanie strza zastawki i prawid owy podpis – po 1 pkt. Przyk ad: W przypadku ci nienia t tniczego podaje si zwykle dwie graniczne warto ci. za cztery prawid owe uzupe nienia – 2 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za podanie prawid owej. za trzy prawid owe uzupe nienia – 1 pkt. Przyk ad: Dzi ki temu uk adowi bogata w sk adniki pokarmowe krew z jelita przedostaje si bezpo rednio do troby. • w przysadce mózgowej. Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt. y p ucne lewy przedsionek lewa komora aorta t tnice odchodz ce od aorty * Zadanie 4 (2 pkt) Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt. odczytanej z wykresu warto ci (140 mm Hg) – 1 pkt. Zadanie 3 (3 pkt) Za pi prawid owych uzupe nie – 3 pkt. Przyk ad: Zapewnia ona utrzymanie szybkiego tempa przep ywu krwi i wysokiego ci nienia. BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego rysunku (B) – 1 pkt. Zadanie 2 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. Za prawid ow lokalizacj – 1 pkt. Zadanie 3 (3 pkt) Za pi prawid owych uzupe nie – 3 pkt. Za stwierdzenie. co umo liwia przefiltrowanie krwi i wytworzenie moczu pierwotnego. Przyk ady: • w nerkach. Przyk ad: Zastawki uniemo liwiaj cofanie si krwi. która pe ni rol filtra i magazynu zwi zków zapasowych. Za trzy prawid owe uzupe nienia – 1 pkt.

T. • w jelitach i w trobie. Przyk ad: W przypadku prawid owo pracuj cego serca na krzywej EKG wyró nia si charakterystyczne. Przyk ady: • Komórki mi nia sercowego s rozga zione na ko cach (widlasto). • Skurcz mi nia sercowego przebiega niezale nie od woli cz owieka. R. BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Za podpisanie p ucnych prawych i lewych – 1 pkt. Przyk ady: • Oba rodzaje mi ni maj pr ki (utworzone z w ókien kurczliwych). Q.BUDOWA I FUNKCJE UK ADU KRWIONO NEGO Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego rysunku (C) – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za prawid ow funkcj – 1 pkt. • zastawka pó ksi ycowata otwiera si do wiat a t tnicy p ucnej z komory prawej. Zadanie 2 (2 pkt) Za ka de z dwóch prawid owych porówna – po 1 pkt. Za podanie w ciwej nazwy ka dej z zastawek wraz z okre leniem jej dok adnej lokalizacji – po 1 pkt: • zastawka dwudzielna mi dzy przedsionkiem a komor . Za prawid ow lokalizacj – 1 pkt. Przyk ad: W przypadku ci nienia t tniczego podaje si zwykle dwie graniczne warto ci. • Skurcz komórek mi nia sercowego jest wolniejszy ni skurcz komórek mi nia szkieletowego. • W tych dwóch typach mi ni wyst puj liczne mitochondria. Za poprawn lokalizacj procesu – 1 pkt. • zastawka pó ksi ycowata otwiera si do wiat a aorty z komory lewej. S. Zadanie 2 (2 pkt) Za ka de z dwóch prawid owych porówna – po 1 pkt. Przyk ady: • w narz dach jamy brzusznej. Przyk ad: Uk ad ten zapewnia czno serca z p ucami. • Mi sie sercowy cechuje d szy okres refrakcji ni mi sie szkieletowy. odczytanej z wykresu warto ci (100 mm Hg) – 1 pkt. a komórki mi nia szkieletowego nie. * Zadanie 3 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego elektrokardiogramu (A) – 1 pkt. poniewa ci nienie w tych naczyniach krwiono nych zale y od fazy pracy serca (skurcz / rozkurcz). Przyk ad: Wymiana gazowa nast puje w naczyniach w osowatych p uc. widoczne na tym rysunku za amki: P. . Za podanie w ciwej nazwy ka dej z zastawek wraz z okre leniem jej dok adnej lokalizacji – po 1 pkt: • zastawka trójdzielna mi dzy przedsionkiem a komor . Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. a szkieletowego zale nie. * Zadanie 2 (2 pkt) Za podanie prawid owej. Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt. BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Za podpisanie y g ównej dolnej i górnej – 1 pkt.

Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt. W kolejno ci od lewej: o rodek zwalniaj cy prac serca nerwy wspó czulne przyspieszanie akcji serca. Zadanie 3 (1 pkt) Za prawid owo przedstawion przyczyn – 1 pkt. Przyk ad: P czek Hisa przewodzi impulsy nerwowe z przedsionków do komór. Za dwa prawid owe uzupe nienia – 1 pkt. T). S – 1 pkt. BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owe wskazanie lokalizacji w a zatokowego – 1 pkt. Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt. S. * Zadanie 4 (2 pkt) Za wszystkie trzy prawid owe uzupe nienia – 2 pkt. nerwy przywspó czulne hamowanie akcji serca. Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt. W kolejno ci od lewej: o rodek przyspieszaj cy prac serca BUDOWA I FUNKCJE SERCA Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owe wskazanie lokalizacji p czka Hisa – 1 pkt. * Zadanie 2 (1 pkt) Za zaznaczenie za amka Q. Poniewa na tym wykresie wyst puje (w dodatku nieregularnie) jedynie za amek R (brak charakterystycznych za amków: P. T. Zadanie 3 (1 pkt) Za prawid owo przedstawion przyczyn – 1 pkt. R. Przyk ad: Ton pierwszy powstaje w zwi zku z zamykaniem si zastawek przedsionkowo-komorowych. Za ka z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt: I – b: trombocyt.* Zadanie 3 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego elektrokardiogramu (B) – 1 pkt. Przyk ad: Ton drugi powstaje w zwi zku z zamykaniem si zastawek pó ksi ycowatych oraz uderzeniem o nie krwi. * Zadanie 4 (2 pkt) Za wszystkie trzy prawid owe uzupe nienia – 2 pkt. Za dwa prawid owe uzupe nienia – 1 pkt. Przyk ady: Poniewa w tym przypadku na krzywej EKG brak charakterystycznych dla prawid owo pracuj cego serca za amków: P. S. . poniewa to w nie tam tworzone s z najwi ksz cz stotliwo ci (70 impulsów na minut ) impulsy nerwowe stymuluj ce prac serca. Zadanie 2 (4 pkt) Za ka de z dwóch prawid owych przyporz dkowa – po 1 pkt. * Zadanie 2 (1 pkt) Za zaznaczenie za amka P – 1 pkt. II – c: leukocyt. Q. Przyk ad: W ze zatokowy zwany jest rozrusznikiem serca. Q.

Przyk ady: • d ugotrwa y i silny stres. Przyk ad: Poniewa ma ona podwy szone (odbiegaj ce od normy) zarówno ci nienie skurczowe. e nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcz si w granicach normy) – 1 pkt. Za wskazanie w ciwego przystosowania – 1 pkt. e komórka ta ma korzystny stosunek powierzchni do masy. dzi ki czemu komórki te ponosz minimalne koszty w asnego metabolizmu i mog ca y swój wysi ek skierowa na transport tlenu. Zadanie 2 (4 pkt) Za ka de z dwóch prawid owych przyporz dkowa i podanie prawid owych nazw – po 1 pkt: I – c: erytrocyt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. mózg. Przyk ad: Trombocyty uczestnicz w procesie krzepni cia krwi. Przyk ady: Erytrocyty zawieraj czerwony barwnik. CHOROBY UK ADY KR ENIA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za ka z dwóch prawid owych konsekwencji – po 1 pkt. która ma zdolno nietrwa ego czenia si z gazami oddechowymi. • palenie tytoniu. . Przyk ad: Ta kobieta ma za ma o erytrocytów (poni ej dolnej granicy normy dla kobiet). dwuwkl y i zaokr glony kszta t erytrocytu sprawia. hemoglobin . Zadanie 3 (2 pkt) Za prawid owe okre lenie funkcji trombocytu – 1 pkt. proces tworzenia si * Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. Erytrocyty ssaków pozbawione s j dra i wi kszo ci innych organelli. * Zadanie 2 (4 pkt) Za wybór osoby C – 1 pkt. II – a: leukocyt. Przyk ad: P ytki krwi uwalniaj enzym (trombokinaz p ytkow ). dwutlenku w gla). serce). Za wskazanie w ciwego przystosowania – 1 pkt. Za ka z dwóch prawid owych przyczyn – po 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. • zaburzenia gospodarki t uszczowej. e nie (nie wszystkie przedstawione wyniki mieszcz si w granicach normy) – 1 pkt. Przyk ad: Najwa niejsz funkcj erytrocytów jest transport gazów oddechowych (tlenu. • wzrost ci nienia krwi. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ad: Ten m czyzna ma za du o leukocytów (powy ej górnej granicy normy). jak i rozkurczowe. zapocz tkowuj skrzepu.Zadanie 3 (2 pkt) Za prawid owe okre lenie funkcji erytrocytu – 1 pkt. • sk onno ci dziedziczne. aski. * Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. • zatrzymanie kr enia krwi w danym narz dzie prowadz ce do ca kowitej lub cz ciowej jego martwicy. Przyk ady: • ograniczony dop yw krwi do danego narz du (np. SK ADNIKI MORFOTYCZNE KRWI I ICH ROLA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt.

Dieta oparta na zrównowa onym bilansie energetycznym równie w przewa aj cej liczbie przypadków stanowi najlepszy sposób na unikni cie oty ci wraz z jej dalszymi konsekwencjami. Za ka z dwóch prawid owych zasad – po 1 pkt. Za logiczny argument – 1 pkt. e podane stwierdzenie jest fa szywe – 1 pkt. dlatego te rezygnacja z nich jest wa nym elementem profilaktyki chorób uk adu kr enia. Przyk ad: Liczne zaka enia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych cz ci cia a (np. która stanowi czynnik u atwiaj cy pojawienie si i rozwój niektórych chorób uk adu kr enia (np.* Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. * Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. e podane stwierdzenie jest prawdziwe – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.). uszkodzenie zastawek itp. • choroba nadci nieniowa. niewydolno kr enia. Dieta bogata w w glowodany równie mo e doprowadzi do oty ci wraz z jej dalszymi konsekwencjami. Za logiczny argument – 1 pkt. • choroba wie cowa. • zawa serca. . uszkodzenie zastawek itp. Zadanie 4 (2 pkt) Za ustalenie. z chorego z ba) mog powodowa powstanie wielu ró nych schorze serca (stany zapalne mi nia sercowego. ale bez treningu si owego. • Nale y ograniczy spo ywanie produktów z cholesterolem. choroba nadci nieniowa). Zadanie 4 (2 pkt) Za ustalenie. Przyk ady: Aktywny tryb ycia zapobiega oty ci. CHOROBY UK ADY KR ENIA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt. choroba nadci nieniowa). jak i rozkurczowe. Przyk ad: Liczne zaka enia wirusowe i bakteryjne przeniesione z innych cz ci cia a (np. SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (a) – 1 pkt. Picie alkoholu i palenie papierosów s czynnikami sprzyjaj cymi powstawaniu zmian mia ycowych. * Zadanie 2 (4 pkt) Za wybór osoby B – 1 pkt. z chorego z ba) mog powodowa powstanie wielu ró nych schorze serca (stany zapalne mi nia sercowego. Przyk ady: Ma a aktywno fizyczna mo e sta si przyczyn oty ci. Przyk ad: Poniewa ma ona podwy szone (odbiegaj ce od normy) zarówno ci nienie skurczowe. Przyk ady: • mia yca t tnic (arterioskleroza). Palenie papierosów zmusza serce do nadmiernego wysi ku (nast puje przyspieszenie pracy serca). mia yca.). która stanowi czynnik u atwiaj cy pojawienie si i rozwój niektórych chorób uk adu kr enia (np. mia yca. Przyk ady: • W diecie nale y ograniczy ilo soli i w glowodanów. • Nale y zaprzesta palenia papierosów. • Trzeba zwi kszy aktywno fizyczn . niewydolno kr enia.

co chroni organizm przed zapadni ciem na t ec. Za ka dy z dwóch sposobów nabycia sztucznej odporno ci po 1 pkt. Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcia jest znacznie wy szy ni przy pierwszym (szczepionka). Zadanie 2 (3 pkt) Za trafnie przedstawion ró nic – 1 pkt. a tym samym chroni organizm przed t cem. co u atwia neutralizacje tych obcych bia ek. natomiast je eli organizm otrzyma gotowe przeciwcia a. Zadanie 3 (2 pkt) Za wskazanie strza w ciwego miejsca – 1 pkt. Przyk ad: Odpowied immunologiczna czynna pojawia si i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu si . co chroni organizm przed zapadni ciem na WZW typu B. c. * Zadanie 4 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. SYSTEMY OBRONNE ORGANIZMU Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt. RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (b. to jest to odpowied immunologiczna bierna. * Zadanie 4 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. Przyk ady: Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcia skierowanych przeciwko antygenowi wywo uj cemu WZW typu B oraz namna anie komórek pami ci immunologicznej. . d. Za prawid owe przedstawienie roli – 1 pkt. Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem poziom przeciwcia jest znacznie wy szy ni przy pierwszym (szczepionka). a tym samym chroni organizm przed zapadni ciem na WZW typu B. • uodpornienie dzi ki surowicom odporno ciowym np. Przy powtórnym kontakcie z tym samym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcia jest znacznie szybsze. Przy powtórnym kontakcie z tym antygenem tempo wzrostu poziomu przeciwcia jest znacznie szybsze. Za wymienienie prawid owego rodzaju komórek (plazmocyty / limfocyty B) – 1 pkt. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owo przedstawion rol – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za wskazanie strza w ciwego miejsca – 1 pkt. e) – 1 pkt. co atwia neutralizacj tych bia ek. miejscem dojrzewania limfocytów T. Przyk ady: • uodpornienie przez szczepienia.Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owo przedstawion funkcj – 1 pkt. f) – 1 pkt. Przyk ad: Grasica jest centralnym narz dem uk adu limfatycznego. Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (a. Przyk ad: Przeciwcia a maj zdolno neutralizowania antygenów. Przyk ad: W y ch onne s miejscem dojrzewania limfocytów i makrofagów. Przyk ady: Szczepionka ta powoduje wytwarzanie odpowiednich przeciwcia skierowanych przeciwko antygenowi wywo uj cemu t ec oraz namna anie komórek pami ci immunologicznej. przeciwt cowej.

Za ka dy z dwóch sposobów nabycia naturalnej odporno ci – po 1 pkt. • W niektórych wypadkach gor czka wzmaga wra liwo na ró ne infekcje. ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone choroby. Za trafne uzasadnienie – 1 pkt. d uma. przebiegaj szybciej. • Gor czka jest jednym z czynników zwalczaj cych kr tki ki y. . tworzenie przeciwcia . Zadanie 4 (2 pkt) Za wybór zdania c – 1 pkt. Za prawid owy wybór 3 chorób – 1 pkt. • Zbyt d ugo utrzymuj ca si wysoka temperatura mo e zagra yciu cz owieka. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi. natomiast je eli organizm otrzyma gotowe przeciwcia a. Przyk ad: Poniewa po wnikni ciu do komórek gospodarza nie zachodzi namna anie si bakteriofagów i zainfekowane komórki prze ywaj . Przyk ady: • W wysokiej temperaturze wszystkie reakcje. to jest to odpowied immunologiczna bierna. RODZAJE ODPORNO CI I ICH CHARAKTERYSTYKA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla I (a. Przyk ady: przebyte zaka enie lub choroba. b. Zadanie 4 (2 pkt) Za wybór zdania b – 1 pkt. Przyk ady: • Jej rola nie jest jeszcze dok adnie poznana. Zadanie 2 (3 pkt) Za trafnie przedstawion ró nic – 1 pkt. przeciwcia a matki dostaj ce si w czasie ci y lub w trakcie karmienia piersi (tzw. III – b) – 1 pkt. PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owy wybór wszystkich 4 chorób (b onica. Przyk ad: Inwazyjno to zdolno antygenu / drobnoustroju / paso yta do wnikania i namna ania si w organizmie. Przyk ad: Odpowied immunologiczna czynna pojawia si i trwa po przebyciu choroby lub zaszczepieniu si . Przyk ad: Patogenno ci nazywamy zdolno drobnoustroju / antygenu do wywo ywania niekorzystnych zmian chorobowych. siara) do organizmu dziecka. Zadanie 2 (1 pkt) Za w ciwe dobranie wszystkich par (I – c. d) – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za ustalenie. II – a. np. e fagiem agodnym jest B – 1 pkt. t ec) – 2 pkt. • Gor czka stanowi bro przeciwko niektórym paso ytom. e. rze czka. Za w ciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt.* Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. Za w ciwy wybór wszystkich mechanizmów dla II (c. Za w ciwe poprawienie tego zdania – 1 pkt. f) – 1 pkt. * Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.

d. np. Za prawid owy wybór 3 chorób – 1 pkt. d – 1. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. kleszczowe zapalenie opon mózgowych. B – cholera. równocze nie nie powoduje utraty ich walorów od ywczych. * Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi. narz dziach chirurgicznych. przychodniach. choroba Heinego-Medina) – 2 pkt. Unikanie kontaktu z chorymi zwierz tami. dentystycznych itp. czyli niszczenie drobnoustrojów i ich przetrwalników bardzo wysok temperatur w specjalnych urz dzeniach. Na terenach zagro onych chorob spo ywanie tylko przegotowanej. czerwonka. e – 2. Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt. e. Za ka dy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt. Przyk ad: Pasteryzacja jest to niszczenie drobnoustrojów przez poddanie ich dzia aniu wysokiej temperatury. salmonelloza. b – 5. Zadanie 2 (4 pkt) Za ka dy przyk ad choroby dla A i B – po 1 pkt. II – c. borelioza. tyfus. Zadanie 2 (1 pkt) Za w ciwe dobranie wszystkich par (I – d. e fagiem zjadliwym jest A – 1 pkt. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi. * Zadanie 3 (1 pkt) Za w ca ci poprawne uporz dkowanie etapów 1 pkt. odka onej wody i ywno ci odpowiednio przygotowanej.* Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie poprawnej definicji – 1 pkt. Przyk ad: Inaczej wyja awianie. III – b) – 1 pkt. gru lica. w cieklizna. Zadanie 3 (2 pkt) Za ustalenie. Przyk ad: Poniewa po wnikni ciu do komórek gospodarza w ko cowym efekcie powoduje ich liz . Unikanie bezpo redniego kontaktu z osobami chorymi. w mleku. Za trafne uzasadnienie – 1 pkt. W kolejno ci od góry: a – 3. Przyk ad: Jest u yteczna w zwalczaniu drobnoustrojów w ywno ci. ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone cechy. ospa wietrzna. . Przyk ady: A – d uma. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. gabinetach lekarskich do niszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych na np. g) – 2 pkt. dyfteryt. Przyk ady: Podstawow zasad profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli. PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (a. ró yczka. c – 4. ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone choroby. sokach owocowych. PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA E Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owy wybór wszystkich 4 chorób (odra. Przyk ad: Jest to metoda stosowana przede wszystkim w szpitalach. Szczepienia ochronne.

b – 2. Przyk ad: Preparat B (surowica). odka onej wody i ywno ci odpowiednio przygotowanej. c – 4. Przyk ady: A – gru lica. poniewa choroba ta mo e wywo poronienie lub obumarcie p odu (1 pkt). ospa wietrzna. Na terenach zagro onych chorob spo ywanie tylko przegotowanej. Pó ny okres podawania tej szczepionki zwi zany jest z zabezpieczeniem kobiet w pierwszych miesi cach ci y. grypa. f. d uma. odra. • konieczno zachowania kolejno ci dzia ania poszczególnych cytokin na komórk ( cuchowo dzia ania). . Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 4 odpowiedzi. ró yczka. • pojawienie si jednej z cytokin powoduje powstanie nast pnych (dzia anie kaskadowe). Zadanie 2 (2 pkt) Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt. Przyk ady: • wywo ywanie ró nych reakcji przez jedn cytokin albo podobne dzia anie ró nych cytokin (plejotropizm). d – 5. Za podanie poprawnej nazwy (szczepionka) – 1 pkt. • dzia anie przeciwstawne poszczególnych cytokin (antagonizm dzia ania). c. Unikanie kontaktu z chorymi zwierz tami. B – tr d. jak i czasu podawania tej szczepionki – po 1 pkt. g) – 2 pkt. IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A * Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie preparatu A – 1 pkt. Za ka dy z dwóch trafnych opisów profilaktyki – po 1 pkt. Zadanie 2 (4 pkt) Za ka dy przyk ad choroby dla A i B – po 1 pkt. zapalenie p uc. * Zadanie 3 (1 pkt) Za w ca ci poprawne uporz dkowanie etapów – 1 pkt. Przyk ady: Podstawow zasad profilaktyki jest hospitalizacja osób chorych i izolacja nosicieli. równie szczepionka przeciwko tej chorobie wywo uje d ugotrwa odporno (1 pkt). Za prawid owe okre lenie czasu – 1 pkt. Za wybór trzech poprawnych cech – 1 pkt.PRZYCZYNY I SKUTKI ZAKA Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za wybór wszystkich 4 poprawnych cech (b. e – 1. Zadanie 4 (2 pkt) Za prawid owe wyja nienia dotycz ce zarówno cz stotliwo ci. ocenie podlegaj 4 pierwsze podkre lone cechy. Zadanie 3 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (e) – 1 pkt. W kolejno ci od góry: a – 3. Przyk ad: Przebycie ró yczki pozostawia odporno na ca e ycie. IMMUNOPROFILAKTYKA W CHOROBACH Wersja A bis * Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie preparatu B – 1 pkt. Szczepienia ochronne. czas trwania wywo ywanej przez niego odporno ci jest krótki / krótszy w porównaniu z dzia aniem preparatu A. Unikanie bezpo redniego kontaktu z osobami chorymi.

Przyk ady: • identyfikacja osób. po miertna. ostatni desk ratunku dla umieraj cego cz owieka. Przyk ady: • podawanie odpowiednich gamma-globulin. III – b. np. • aktywuj pewne limfocyty. • aktywuj granulocyty. I – c. II – d. • d sza przerwa mi dzy kolejnymi ci ami. Przyk ady: • wykonywanie zabiegów transfuzji krwi. by mu pomóc. dlatego te trzeba zrobi wszystko. zapalenie j der z nast pstwem bezp odno ci. Zadanie 2 (3 pkt) Za wszystkie trzy prawid owo okre lone warunki – 2 pkt. niebudz cym sprzeciwów. Przyk ady: • wp ywaj na zwi kszenie produkcji przeciwcia . • ustalanie ojcostwa. Zadanie 3 (1 pkt) Za prawid owy wybór (d) – 1 pkt. które wyst puj w wieku doros ym. np. Zadanie 3 (2 pkt) Za trzy prawid owe przyporz dkowania – 2 pkt. Za prawid owe okre lenie warunku – 1 pkt. ci konfliktow . PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt. • ródmaciczne przetaczanie krwi p odu. Za dwa prawid owe przyporz dkowania – 1 pkt. to mo liwo jego cz ciowego wykorzystania w celu ratowania innego ycia powinna by czym naturalnym. . Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie logicznego powodu podawania tej szczepionki – 1 pkt. * Zadanie 4 (2 pkt) Za ka dy z dwóch argumentów – po 1 pkt. Skoro po mierci cia o i tak ulega rozk adowi. Przyk ady: Przeszczep organu jest cz sto tzw. Przyk ad: Dziecko poddane szczepieniu musi by zdrowe. • okre lenie stopnia pokrewie stwa osób. • opieka medyczna nad tzw. Przyk ad: Rodzice pragn uchroni swoich synów przed gro nymi powik aniami winki. Za dwa prawid owo okre lone warunki – 1 pkt. Grupa krwi matki Rh– Grupa krwi dziecka Rh+ Szczelno yska (–) Za prawid owy przyk ad dzia zapobiegaj cych – 1 pkt. • zwi kszaj specyficzn odpowied komórkow . PRZESZCZEPY TKANEK I NARZ DÓW Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt.Zadanie 2 (2 pkt) Za ka z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt.

np. musi si odby zaraz po stwierdzeniu zgonu. z handlem organami ludzkimi. Zadanie 3 (2 pkt) Za trzy prawid owe przyporz dkowania – 2 pkt. III – b. a przecie pobieranie niektórych organów. e takie podej cie prawne niesie ze sob niebezpiecze stwo nadu zwi zanych np. a rz skami na powierzchni komórek nab onka. Zadanie 3 (2 pkt) Za w pe ni prawid owo podan definicj – 1 pkt. Zadanie 2 (2 pkt) Za podkre lenie nab onka jednowarstwowego migawkowego – 1 pkt. • ródmaciczne przetaczanie krwi p odu. Zadanie 2 (2 pkt) Za podkre lenie nab onka jednowarstwowego p askiego – 1 pkt. Za dwa prawid owe przyporz dkowania – 1 pkt. Przyk ad: W przypadku tego konfliktu serologicznego w warunkach nieszczelno ci obecne w krwiobiegu matki przenikaj do krwiobiegu p odu. Za ka dy z dwóch prawid owych sposobów dzia ania – po 1 pkt. Przyk ady: Istnieje obawa. Za wykazanie zwi zku mi dzy potrzeb atwego przemieszczania si gazów oddechowych a cienk warstw komórek nab onka. Zawsze istnieje obawa. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ady: • podawanie odpowiednich gamma-globulin. które umo liwiaj wychwytywanie tych zanieczyszcze – 1 pkt. zanim dostanie si ono do uc. Za wykazanie zwi zku mi dzy potrzeb oczyszczenia powietrza z zanieczyszcze . Przyk ad: Poniewa podczas wydechu nast puje rozkurcz przepony (podnosi si w gór ). uszkadzaj c go. co powoduje zmniejszenie obj to ci klatki piersiowej. yskowej. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za trafne okre lenie sposobu na jej zwi kszenie (np. co powoduje zwi kszenie obj to ci klatki piersiowej. I – c. Przyk ad: Pojemno yciowa p uc to ilo powietrza wydychanego po maksymalnym wype nieniu p uc. e zgon mo e nie by faktycznie stwierdzony i e kto jest w tak zwanej pi czce. • d sza przerwa mi dzy kolejnymi ci ami. II – d. ** Zadanie 4 (1 pkt) Za prawid owe sformu owanie hipotezy – 1 pkt. serca. Przyk ad: Poniewa podczas wdechu przepona kurczy si (obni a si w dó ). przeciwcia a * Zadanie 4 (2 pkt) Za ka dy z dwóch argumentów – po 1 pkt. wiczenia fizyczne) – 1 pkt. Przyk ad: W powietrzu wydychanym z p uc znajduje si dwutlenek w gla.Zadanie 2 (3 pkt) Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt. która to umo liwia – 1 pkt. BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego rysunku (B) – 1 pkt. . BUDOWA UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie w ciwego rysunku (A) – 1 pkt.

Za podanie prawid owej nazwy (grzebienie mitochondrialne / wewn trzna b ona) – 1 pkt. Zadanie 2 (3 pkt) Za zaznaczenie w ciwej lokalizacji – 1 pkt. Za podanie prawid owej nazwy (matriks / matrix / macierz) – 1 pkt. ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A bis * Zadanie 1 (2 pkt) Za poprawny wybór ka dego z dwóch zda (b. Za wpisanie 4 prawid owych okre le – 1 pkt. NADH2. c) – po 1 pkt. Przyk ad: W b onie tej znajduj si enzymy i bia ka bior ce udzia w ko cowych etapach utleniania biologicznego i syntezie ATP. Za wpisanie 4 prawid owych okre le – 1 pkt. CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A Zadanie 1 (4 pkt) Za ka prawid ow nazw – po 1 pkt. Za podanie prawid owego przystosowania – 1 pkt. Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt. Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt. kwas cytrynowy) – 2 pkt. Za podanie prawid owego przystosowania – 1 pkt. Za okre lenie w ciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt. Za okre lenie w ciwej lokalizacji (cytoplazma) – 1 pkt. • Czy w powietrzu wydychanym z p uc znajduje si dwutlenek w gla? ISTOTA ODDYCHANIA KOMÓRKOWEGO Wersja A * Zadanie 1 (2 pkt) Za poprawny wybór ka dego z dwóch zda (a. Przyk ad: W macierzy mitochondrium znajduj si enzymy niezb dne do utleniania substancji organicznych / wyst puj enzymy cyklu Krebsa. ** Zadanie 4 (1 pkt) Za prawid owe sformu owanie problemu badawczego – 1 pkt. kwas szczawiooctowy. Zadanie 2 (3 pkt) Za zaznaczenie w ciwej lokalizacji – 1 pkt. c) – po 1 pkt. kwas bursztynowy. cuch oddechowy) – 2 pkt.Zadanie 3 (2 pkt) Za w pe ni prawid owo podan definicj – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za wpisanie we w ciwej kolejno ci wszystkich 5 podanych okre le (kwas szczawiooctowy. kwas pirogronowy. . atomy wodoru. Zadanie 3 (2 pkt) Za wpisanie we w ciwej kolejno ci wszystkich 5 podanych okre le (glukoza. Za wskazanie sposobu jej pomiaru (wykorzystanie spirometru) – 1 pkt. Przyk ady: • Wykrywanie obecno ci dwutlenku w gla w powietrzu wydychanym z p uc. Przyk ad: Pojemno oddechowa p uc to ilo powietrza wci ganego do p uc podczas normalnego wdechu. kwas jab kowy.

• przez wirusy: grypa. hydroenergia. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie prawid owego ród a – 1 pkt. energia s oneczna. przemys energetyczny – zast powanie energii ze róde konwencjonalnych (w giel. . gaz) niekonwencjonalnymi ród ami (geotermia. rozedma p uc. • w glowodory aromatyczne – wywo uj raka. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie prawid owego czynnika – 1 pkt. • o ów – zmniejsza odporno . Przyk ady: Powinni my si okresowo (co 2-3 lata prze wietla ). * Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owo sformu owany argument – 1 pkt. zapalenie p uc.Przyk ady: • przez bakterie: gru lica. • choroby zawodowe: pylica. Przyk ady: • py y nietoksyczne – pylica p uc. gaz. przemys metalurgiczny – stosowanie bardziej przyjaznych rodowisku technologii. Za trafne okre lenie skutku jego dzia ania – 1 pkt. wiatrowa). powoduj c niedotlenienie organizmu. zapalenie oskrzeli. Za trafne okre lenie sposobu jego eliminacji – 1 pkt. energia elektryczna. poniewa tylko w ten sposób mo na wykry np. toksyczny dla uk adu nerwowego. wirusowe zapalenie p uc lub oskrzeli. poniewa stanowi element dzia profilaktycznych w wypadku tak gro nych chorób jak gru lica czy nowotwory. olej rzepakowy. ropa. • tlenek w gla – czy si z hemoglobin . Przyk ady: • Palenie papierosów jest najcz stsz przyczyn zgonów w ród m czyzn w USA. Jest to po yteczne badanie. • o pod u alergicznym: astma. • choroby zawodowe. CHOROBY UK ADU ODDECHOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (4 pkt) Za ka prawid ow nazw – po 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ad: Najwi ksza miertelno – wynosz ca a 110 przypadków na 100 tysi cy osób – jest w ród m czyzn pal cych papierosy lub – 100 przypadków – w ród m czyzn pal cych papierosy i fajk . np. Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. Przyk ady: motoryzacja – u ywanie benzyny bezo owiowej lub alternatywnych paliw. Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. • dwutlenek siarki – chroniczny nie yt oskrzeli. e jest to wa ne dla zdrowia badanie – 1 pkt. * Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owo sformu owany wniosek – 1 pkt. Przyk ady: • przez bakterie. • Najwi ksza miertelno jest w ród m czyzn pal cych papierosy lub fajk i papierosy. • o pod u alergicznym: astma. • przez wirusy. hamuje erytropoez . pocz tki gru licy lub raka p uc. e jest to wa ne dla zdrowia dzia anie – 1 pkt.

wi c przep yw krwi przez nie jest wyra nie wi kszy. Przyk ady: Podczas intensywnego wysi ku narz dy wewn trzne. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. takie jak nerki lub w troba. dzi ki czemu maj lepszy dop yw tlenu wraz z krwi . Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. gdy konieczne by o zwi kszenie ilo ci tlenu we krwi. Py y mog nie ze sob substancje toksyczne lub rakotwórcze. Mi nie szkieletowe intensywnie pracuj . mog si przedostawa do p uc i blokowa p cherzyki p ucne. d. Zadanie 3 (2 pkt) Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt. poniewa przyspieszone tempo oddychania i g bsze oddechy powoduj zwi kszenie tempa wymiany gazowej. d) – po 1 pkt. . Przyk ady: Podczas odpoczynku pracuj narz dy wewn trzne. dlatego te . nale y nosi maski ochronne. dzi ki czemu wzrasta ilo tlenu transportowanego do tkanek. dzi ki czemu wzrasta ilo tlenu transportowanego do tkanek. * Zadanie 2 (2 pkt) Za wskazanie osoby A – 1 pkt. Przyk ady: b. poniewa zwi kszenie pojemno ci minutowej serca powoduje wzrost ilo ci tlenu transportowanego przez krew do tkanek. poniewa wzmo ona wentylacja p uc powoduje zwi kszenie tempa wymiany gazowej. e) – po 1 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za wskazanie osoby B – 1 pkt. WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJI WYSI KU Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Za wybór ka dego z dwóch prawid owych mechanizmów (b. Zadanie 4 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (d) – 1 pkt. e. poniewa zwi kszenie cz sto ci skurczów serca powoduje wzrost ilo ci tlenu transportowanego przez krew do tkanek. nie pracuj zbyt intensywnie. wi c przep yw krwi przez nie jest wyra nie mniejszy. zakwasów oraz zaci gania d ugu tlenowego jest du o mniejsze. WSPÓ DZIA ANIE UK ADÓW ODDECHOWEGO I KRWIONO NEGO W ADAPTACJI WYSI KU Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Za wybór ka dego z dwóch prawid owych mechanizmów (c. takie jak nerki lub w troba. Pojemno minutowa serca jest bardzo wysoka. Przyk ady: c. z wykonywan prac . je eli jest to zwi zane np. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du ego wysi ku s oplecione g stsz sieci naczy w osowatych. dlatego przep ywa przez nie zwi kszona ilo krwi. dlatego te nale y unika przebywania w rodowisku zapylonym.Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ady: W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du ego wysi ku maj zwi kszon liczb mitochondriów niezb dnych w procesie oddychania komórkowego. Przyk ady: Py y wywo uj choroby dróg oddechowych. dzi ki czemu ryzyko powstawania tzw.

Pojemno minutowa serca nie jest zbyt wysoka. BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy prawid owy podpis wraz ze wskazaniem w A – jama ustna. Przyk ad: W porównaniu z mi niami osób nie trenuj cych mi nie szkieletowe przystosowane do du ego wysi ku maj zwi kszon liczb enzymów niezb dnych w procesie oddychania komórkowego. wi c przep ywa przez nie ograniczona ilo krwi. * Zadanie 2 (2 pkt) Za w ciwy wybór ka dej z dwóch prawid owych odpowiedzi (b. dzi ki czemu ryzyko powstawania tzw. zakwasów oraz zaci gania d ugu tlenowego jest du o mniejsze. • Czas trawienia jest ró ny dla ró nych pokarmów. Zadanie 3 (1 pkt) Za w pe ni prawid owo okre lon rol – 1 pkt. B – jelito cienkie. które rozk adaj ró ne zwi zki organiczne w dwunastnicy. BUDOWA UK ADU POKARMOWEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy prawid owy podpis wraz ze wskazaniem w A – prze yk. Zadanie 3 (1 pkt) Za w pe ni prawid owo okre lon rol – 1 pkt. ciwej lokalizacji – po 1 pkt. Przyk ad: P cherzyk ciowy magazynuje i zag szcza . ** Zadanie 4 (1 pkt) Za prawid owo sformu owan hipotez badawcz – 1 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za w ciwy wybór ka dej z dwóch prawid owych odpowiedzi (b.Mi nie szkieletowe odpoczywaj . Przyk ady: • Ilo wydzielanego soku dkowego zale y od rodzaju pokarmu. Przyk ad: Trzustka wytwarza enzymy trawienne. ** Zadanie 4 (1 pkt) Za prawid owe sformu owanie problemu – 1 pkt. d) – po 1 pkt. ciwej lokalizacji – po 1 pkt. Przyk ady: • Czy rodzaj pokarmu wp ywa na ilo wydzielanego soku trawiennego? • Jak rodzaj pokarmu wp ywa na ilo wydzielanego soku trawiennego? SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za poprawny wybór (c) – 1 pkt. Zadanie 4 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt. gdy nie ma zapotrzebowania na zwi kszenie ilo ci tlenu we krwi. . B – dek. • Czas trawienia jest zale ny od rodzaju pokarmu. d) – po 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za trafny wybór cechy wraz z uzasadnieniem – po 1 pkt.

aktywator enzymów. mangan. mi so. a nast pnie dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. siarka – sk adnik bia ek budulcowych i regulacyjnych. potrzebna do syntezy hemoglobiny. Przyk ad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt). Po podgrzaniu wyst pi o zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt). sód. odgrywa rol w trawieniu bia ek. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie dwóch prawid owych przyk adów – 1 pkt. magnez. wchodzi w sk ad ko ci i z bów. • mangan – aktywator wielu enzymów. Za ka dy z dwóch przyk adów po 1 pkt. fosfor. ** Zadanie 4 (3 pkt) Za sformu owanie poprawnej hipotezy – 1 pkt. ryby. kobalt. a nast pnie dodano po 2 ml odczynników Fehlinga I i II. ** Zadanie 4 (3 pkt) Za sformu owanie poprawnego problemu badawczego – 1 pkt. Przyk ady: m ka. Po podgrzaniu wyst pi o zabarwienie ceglastoczerwone (1 pkt). kasza. Przyk ady: elazo. buduje ko ci. mi nie. mas o. sód i potas – bior udzia w regulacji gospodarki wodnej organizmu. • kobalt – sk adnik witaminy B12 potrzebnej do produkcji erytrocytów. banany. z by. warzywa i owoce – b onnik. Za przedstawienie prawid owej funkcji jednego z nich – 1 pkt. . Zadanie 2 (3 pkt) Za podanie prawid owej nazwy: wielocukry / cukry z one – 1 pkt. • W ka dym z badanych soków ro linnych wyst puje glukoza. sery. Za przedstawienie prawid owej próby kontrolnej wraz z dalszym post powaniem – po 1 pkt. chlor. Przyk ady: • elazo – aktywator enzymów oddechowych. ziemniaki – skrobia. fasola. mied . • Czy w ka dym z badanych soków ro linnych wyst puje glukoza? Za przedstawienie prawid owej próby kontrolnej wraz z dalszym post powaniem – po 1 pkt. Przyk ady: wap . Za przedstawienie prawid owej funkcji jednego z nich – 1 pkt. Przyk ady: wap – umo liwia funkcjonowanie uk adu nerwowego i mi ni oraz krzepni cie krwi. ry . enzymów i witamin. • mied – sk adnik wielu enzymów. chlor – utrzymuje równowag p ynów ustrojowych. smalec. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie dwóch prawid owych przyk adów – 1 pkt. fluor. Przyk ad: Do probówki wlano 5 ml roztworu glukozy (1 pkt). fosfor – wchodzi w sk ad ko ci. Przyk ady: • Badanie wyst powania glukozy w soku ro linnym. jod. SK ADNIKI POKARMOWE Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za poprawny wybór (d) – 1 pkt. kwasów nukleinowych. Przyk ady: olej ro linny. siarka. • fluor – sk adnik szkliwa z bów. ATP. • cynk – sk adnik wielu enzymów. • jod – sk adnik hormonów tarczycy. cynk. hormonów. mleko.Zadanie 2 (3 pkt) Za podanie prawid owej nazwy: lipidy – 1 pkt. Przyk ady: • W soku ro linnym wyst puje glukoza. magnez – zwi zany z funkcjonowaniem uk adu nerwowego i mi niowego. potas. chleb. Za ka dy z dwóch przyk adów – po 1 pkt.

• Zale y od warunków klimatycznych. • funkcja termoregulacyjna. • Bierze udzia w procesach trawienia (hydroliza). Zadanie 3 (1 pkt) Za w ciwy wybór odpowiedzi (b) – 1 pkt. Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owy wybór ka dego z dwóch róde – po 1 pkt. ** Zadanie 4 (2 pkt) Za trafnie sformu owan hipotez badawcz – 1 pkt. • sk adnik p ynów ustrojowych. Przyk ad: W podobny sposób roztarte z wod nasiona. Przyk ady: • funkcja budulcowa (podstawowy sk adnik cytoplazmy ka dej komórki). • Jest podstawowym sk adnikiem p ynów ustrojowych. np. • Zale y od temperatury wewn trznej organizmu. np. Za prawid owe okre lenie próby kontrolnej – 1 pkt: 10% roztwór elatyny (w którym jest bia ko zwierz ce). • udzia w procesach trawienia (hydroliza). bobu (lub soi). Przyk ady: • z po ywieniem (pokarm + napoje). Przyk ady: • Ilo pobieranych p ynów zale y od intensywno ci wykonywanej pracy. • z rozk adu w glowodanów. wilgotno ci powietrza. • Pe ni funkcj termoregulacyjn . • funkcja transportowa (rozpuszczalnik wielu substancji). tzw. SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt. • Jest rozpuszczalnikiem zarówno wydalanych zwi zków. gor czki. Przyk ady: • Jest podstawowym sk adnikiem cytoplazmy ka dej komórki. Przyk ad: Nasiona wszystkich badanych ro lin zawieraj bia ko. Zadanie 3 (1 pkt) Za w ciwy wybór odpowiedzi (c) – 1 pkt. bia ek i t uszczów (= woda metaboliczna). Przyk ad: Czy nasiona wszystkich badanych ro lin zawieraj bia ko? Za prawid owe okre lenie zawarto ci czwartej probówki – 1 pkt. . • Zale y od temperatury otoczenia. Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owy wybór ka dego z dwóch czynników – po 1 pkt. co wi e si z regulacj ci nienia osmotycznego w organizmie. ** Zadanie 4 (2 pkt) Za trafnie sformu owany problem badawczy – 1 pkt. • udzia w procesach wydalniczych (rozpuszczalnik wydalanych zwi zków). jak i wielu transportowanych substancji. np.SK ADNIKI POKARMOWE Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za ka dy z dwóch prawid owych argumentów – po 1 pkt.

dwupeptydy / oligopeptydy. 2. 8 pH. skrobia. bia ka. • Poprzez emulgacj t uszczu wspomaga dzia anie lipazy trzustkowej w dwunastnicy. 7 pH.ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wszystkie cztery prawid owe po czenia (I – d. K. Zadanie 3 (1 pkt) Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt. 3. amylaza linowa / ptialina. maltoza. lipaza trzustkowa. Zadanie 5 (1 pkt) Za poprawnie podany argument wykazuj cy pozytywn rol bakterii – 1 pkt. W kolejno ci: 1. pepsyna. jelito cienkie / dwunastnica. Przyk ady: • Powoduje rozbicie du ych kropli t uszczu na ma e w celu wi kszego kontaktu z enzymami. Zadanie 3 (1 pkt) Za podanie prawid owej funkcji – 1 pkt. III – b. • Zakwasza rodowisko. Zadanie 5 (1 pkt) Za poprawnie podany argument wykazuj cy pozytywn rol bakterii – 1 pkt. IV – e) – 1 pkt. III – e. II – c. np. Przyk ady: • Produkuj witaminy. B – oko o 2 pH. • Pe ni funkcj sterylizatora. dek. Zadanie 4 (2 pkt) Za prawid owe oznaczenie optimum dzia ania ka dego z dwóch enzymów – po 1 pkt: A – ok. 3. * Zadanie 2 (3 pkt) Za ka dy w ca ci poprawnie uzupe niony wiersz tabeli – po 1 pkt. B. 2. Zadanie 4 (2 pkt) Za prawid owe oznaczenie optimum dzia ania ka dego z dwóch enzymów – po 1 pkt: A – oko o 8 pH. • Pomagaj we wch anianiu witamin. jama ustna. dwupeptydy. glicerol i kwasy t uszczowe. ETAPOWO TRAWIENIA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wszystkie cztery prawid owe po czenia (I – d. B – ok. II – c. Przyk ady: . peptydy. IV – a) – 1 pkt. * Zadanie 2 (3 pkt) Za ka dy w ca ci poprawnie uzupe niony wiersz tabeli – po 1 pkt (w kolejno ci): 1. Przyk ady: • Uaktywnia pepsynogen.

Za podanie prawid owego przyk adu sytuacji – 1 pkt. np. Przyk ady: W w trobie nast puje przekszta cenie substancji szkodliwych w zwi zki oboj tne. • Pomagaj we wch anianiu witamin. * Zadanie 3 (1 pkt) Za trafny argument – 1 pkt. * Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owo wpisan ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt: a – prawda. Przyk ady: • w czasie g odu.• Produkuj witaminy. e. • po ci kiej. Za podanie prawid owego przyk adu sytuacji – 1 pkt. Zadanie 2 (2 pkt) Za w ciwe okre lenie st enia (wysokie) – 1 pkt. d. * Zadanie 4 (3 pkt) Za prawid owo wpisan ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt: a – prawda. wyczerpuj cej pracy fizycznej. Przyk ady: • Krew transportowana tym naczyniem posiada zmienny poziom glukozy. Zadanie 2 (2 pkt) Za w ciwe okre lenie st enia (niskie) – 1 pkt. Mo liwe odpowiedzi: a. alkohol. hormony podawane zewn trznie i zamieniaj je w zwi zki nieaktywne. Za podanie prawid owej cechy – 1 pkt. * Zadanie 3 (1 pkt) Za trafny argument – 1 pkt. TROBA Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie strza w ciwego naczynia – 1 pkt. • Bezpo rednio po posi ku poziom glukozy we krwi transportowanej tym naczyniem wzrasta. Za podanie prawid owej cechy – 1 pkt. b – fa sz. c – prawda. TROBA Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie strza w ciwego naczynia – 1 pkt. Przyk ad: W troba wytwarza i odprowadza j drogami ciowymi do dwunastnicy. b – prawda. Przyk ad: Po zjedzeniu obfitego w w glowodany posi ku. NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za podkre lenie ka dej z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt. . B. c – fa sz. Jej komórki wychwytuj z krwi leki. troba przetwarza toksyczny amoniak na mocznik. K. Przyk ad: P ynie ni do komórek w troby krew utlenowana.

f. c. dodatni. NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owy rozdzia funkcji – po 1 pkt: I: a. • poznanie zasad prawid owego od ywiania si . NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za podkre lenie ka dej z dwóch prawid owych funkcji – po 1 pkt. • Im wi ksza aktywno fizyczna. II: b. zrównowa ony. W kolejno ci: zrównowa ony. Przyk ady: • Aktywno fizyczna wymaga wi kszych nak adów energetycznych ni praca umys owa. ujemny. • niewydolno kr enia. Zadanie 3 (3 pkt) Za ka de poprawnie wpisane okre lenie – po 1 pkt. Zadanie 3 (3 pkt) Za ka de poprawnie wpisane okre lenie – po 1 pkt. e. tym wy sze wydatki energetyczne. • spo ywanie pokarmów ubogoenergetycznych. * Zadanie 2 (1 pkt) Za przedstawienie trafnego wniosku – 1 pkt. sportowa. g. • U m czyzn wydatek energetyczny na PPM jest wy szy ni u kobiet. Zadanie 4 (2 pkt) Za ka dy z dwóch trafnych przyk adów schorze – po 1 pkt. by nie pope nia b dów ywieniowych. • mia yca t tnic. Zadanie 2 (3 pkt) Za ka z trzech prawid owo przedstawionych zmian – po 1 pkt. Przyk ady: • PPM jest najwy sza w pierwszych dwóch latach ycia ze wzgl du na intensywny wzrost organizmu. dostarczanie odpowiednich ilo ci witamin i minera ów. • Znacz co si zmniejsza w wieku 65–70 lat. Przyk ady: • cukrzyca. Zadanie 4 (2 pkt) Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt. W kolejno ci: dodatni. • W dalszych latach maleje z wyj tkiem okresu dojrzewania. ujemny. d. c. • Im wi ksza masa cia a tym wy sza podstawowa przemiana materii.* Zadanie 2 (1 pkt) Za poprawnie sformu owan hipotez – 1 pkt. Przyk ady: • zwi kszenie wysi ku fizycznego. • nadci nienie t tnicze. Przyk ady: • Wydatek energetyczny na PPM jest zale ny od p ci. Mo liwe odpowiedzi: b. Przyk ady: • Najwi kszego wydatku energetycznego wymagaj wiczenia fizyczne / wymaga aktywno • Praca umys owa nie wymaga zbyt du ych nak adów energetycznych. . * Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch trafnych wniosków – po 1 pkt.

prolina. Za podanie obu poprawnych przyk adów aminokwasów – 1 pkt. Przyk ady: Intensywno PPM zale y od p ci i jest ró na u ch opców i dziewcz t w zale no ci od tempa wzrostu. które s wytwarzane przez organizm cz owieka. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie w ciwej definicji – 1 pkt. kwas asparaginowy. NORMY ZAPOTRZEBOWANIA ENERGETYCZNEGO Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za prawid owy rozdzia funkcji – po 1 pkt: I: a. glicyna. hydroksyprolina. kwas glutaminowy. g. • Wydatki energetyczne przy ma ej aktywno ci fizycznej s takie same niezale nie od p ci czy masy cia a. jest zwi kszona w innym okresie u dziewcz t ni u ch opców. II: b. f. od którego zale y wyst powanie bilansu dodatniego – 1 pkt. onnik zapobiega nadmiernemu odwodnieniu mas ka owych. Przyk ady: alanina. • Wydatki energetyczne na aktywno fizyczn s zale ne od jej intensywno ci. witaminy grupy B – III) – po 1 pkt. d. Przyk ad: Jest to porównanie ilo ci energii dostarczonej w po ywieniu z zapotrzebowaniem energetycznym ustroju. Za poprawne okre lenie warunku. KLASYFIKACJA DIET Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Za ka de poprawne po czenie (witamina D – II. Za poprawne okre lenie warunku. szczególnie powy ej 10 roku ycia. onnik skraca czas przej cia ka u przez jelita i przeciwdzia a zaparciom. Zadanie 2 (3 pkt) Za ka z trzech prawid owo przedstawionych zmian – po 1 pkt. e. Przyk ady: • Wydatki energetyczne na termogenez s sta e i nie s zale ne od p ci. seryna. . od którego zale y wyst powanie bilansu ujemnego – 1 pkt. to b dzie on ujemny dla organizmu. Przyk ad: Je eli warto energetyczna pokarmu jest ni sza ni potrzeby organizmu. witaminy A i C – I. Przyk ad: Aminokwasy endogenne to aminokwasy. U kobiet szczególnie wzrasta podczas menstruacji i w drugiej po owie ci y. Zadanie 2 (1 pkt) Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt. Przyk ady: onnik jest potrzebny do pobudzenia perystaltyki jelit. * Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt. • Wydatki energetyczne wyra nie s wi ksze u m czyzn ni u kobiet przy du ej aktywno ci fizycznej.* Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt. co przeciwdzia a zaparciom. Przyk ad: Jest to porównanie ilo ci energii dostarczonej w po ywieniu z zapotrzebowaniem energetycznym ustroju. tzn. c. Intensywno PPM jest ró na w okresie dojrzewania. • Wydatki energetyczne na termogenez s prawie takie same u osób o podobnej masie cia a. * Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt. onnik stanowi pod e do rozwoju flory bakteryjnej w jelicie. Przyk ad: Je eli warto energetyczna pokarmu jest wy sza ni potrzeby organizmu to b dzie on dodatni dla organizmu.

Zadanie 3 (4 pkt) Za trafne przedstawienie ka dego z 3 da obiadowych – po 1 pkt. z mi sa). uszcze zwierz ce nie zawieraj nienasyconych kwasów t uszczowych. Przyk ady: Nadmierne spo ywanie t uszczów mo e prowadzi do oty ci i sprzyja powstawaniu wielu chorób. hemoroidy. np. nadci nienie. KLASYFIKACJA DIET Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Za ka de poprawne po czenie (witamina D – III. • elazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny. • Jod jest potrzebny do prawid owego funkcjonowania tarczycy. Przyk ady: mniej kalorii. niewielka ilo cholesterolu jest korzystna dla zdrowia. metionina. leucyna.* Zadanie 4 (1 pkt) Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt. ograniczone spo ycie sodu. Przyk ady: ZESTAW I • zupa fasolowa ugotowana na kawa ku kurczaka. mniejsze zagro enie wprowadzeniem do organizmu paso ytów (np. • sa atka owocowa. np. UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A Zadanie 1 (4 pkt) Za ka prawid owo przedstawion zalet – po 1 pkt. • sa atka owocowa. mia ycy t tnic. zmniejszone zagro enie niektórymi chorobami. np. zwi kszone spo ycie b onnika i skrobi. jak np. e) – po 1 pkt. tryptofan. których organizm cz owieka nie mo e sam wytworzy i musz by dostarczone w po ywieniu. bakterii. witaminy grupy B – I) – po 1 pkt. . Za podanie obu poprawnych przyk adów aminokwasów – 1 pkt. antybiotyków. cukrem i cynamonem. d. c. II: b. które s niezb dne dla organizmu. Przyk ady: • Jod s y do produkcji hormonów tarczycy. jajko sadzone. walina. f. gotowana kukurydza. truskawkowa. kefir. oty . Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie w ciwej definicji – 1 pkt. • ziemniaki. Zadanie 2 (1 pkt) Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt. atwiejszy dost p do witaminy C lub karotenu (witamina A). tyroksyny. Przyk ad: Aminokwasy egzogenne to aminokwasy. * Zadanie 2 (2 pkt) Za ka de poprawne dopasowanie (I: a. izoleucyna. próchnica z bów. * Zadanie 4 (1 pkt) Za podanie trafnego argumentu – 1 pkt. witaminy A i C – II. Przyk ady: • elazo jest aktywatorem wielu enzymów. nie ma ludzi oty ych w ród wegetarian. ZESTAW II • zupa owocowa. • makaron z bia ym serem. treonina. Przyk ady: fenyloalanina. lizyna.

pe nowarto ciowych bia ek i witamin . krzywic . • zwi kszenie zagro enia niektórymi chorobami. kefir. • sa atka owocowa. wyja niaj ce konieczno po czenia w jednym posi ku da przygotowanych z ry u i fasoli. Przyk ady: ZESTAW I • zupa fasolowa ugotowana na kawa ku kurczaka. cukrem i cynamonem. aby uzyska pe ny zestaw aminokwasów egzogennych. elaza. cynku. * Zadanie 2 (2 pkt) Za trafne wyt umaczenie analizuj ce zawarto – po 1 pkt. sa atka z marchewki i selera. np. UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie niadania II – 1 pkt. truskawkowa. jajko sadzone. sa atka z marchewki i selera. • kompot porzeczkowy. Zadanie 3 (4 pkt) Za trafne przedstawienie ka dego z 3 da obiadowych – po 1 pkt. osteoporoz . b. Przyk ady: • k opoty z pokryciem zapotrzebowania na energi . • ziemniaki. Przyk ad: Wskazany posi ek jest mniejszy pod wzgl dem ilo ciowym. • niska zawarto bia ek o wysokiej warto ci biologicznej. • pstr g pieczony. Przyk ady: umacz ce konieczno wprowadzenia do diety produktu bia kowego o wysokiej warto ci biologicznej (bia ko zwierz ce). • niedobór witamin: B12 i D. * Zadanie 2 (2 pkt) Za ka de poprawne dopasowanie (I: a. brak ustego boczku i pe not ustego mleka). aby uzyska pe ny zestaw aminokwasów egzogennych. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za trafne uzasadnienie – 1 pkt. • sa atka owocowa. • niewielka przyswajalno wapnia. mniej kaloryczny (chudy ser. wyja niaj ce konieczno po czenia w jednym posi ku da przygotowanych z ry u i fasoli. gotowana kukurydza. np. II: c. UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja A bis Zadanie 1 (4 pkt) Za ka prawid owo przedstawion wad – po 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. • makaron z bia ym serem. • kompot porzeczkowy. chleb razowy. d. e. anemi . Przyk ady: umacz ce konieczno wprowadzenia do diety produktu bia kowego o wysokiej warto ci biologicznej (bia ko zwierz ce).ZESTAW III • zupa jarzynowa ze mietan . ZESTAW III • zupa jarzynowa ze mietan . • pstr g pieczony. ZESTAW II • zupa owocowa. chleb razowy. f) – po 1 pkt.

Pokarmy pochodzenia zwierz cego.Przyk ad: Rozwijaj cy si w onie matki organizm wymaga dostarczania pe nowarto ciowego po ywienia. Przyk ady (w kolejno ci od góry): mi so. jajka. mniej kaloryczny (chudy ser. zawieraj te witaminy takie jak D i B12. a wi c i bia ka (g ównie zwierz cego zawieraj cego wszystkie potrzebne aminokwasy). e spo ywanie glutenu mo e by przyczyn gro nych dla zdrowia powik dla chorego na celiaki – 1 pkt. * Zadanie 4 (1 pkt) Za w ciwe uzasadnienie wykazuj ce. Przyk ad: Rozwijaj ce si i rosn ce m ode organizmy wymagaj dostarczania pe nowarto ciowego po ywienia. Za ka z dwóch zasad – po 1 pkt. * Zadanie 2 (2 pkt) Za trafne wyt umaczenie analizuj ce zawarto pe nowarto ciowych bia ek i witamin – po 1 pkt. REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A (zakres rozszerzony) Zadanie 1 (3 pkt) Za prawid owe wpisanie ka dego z trzech okre le – po 1 pkt: W kolejno ci: spadek poziomu glukozy we krwi. • wykorzystanie ró nych sposobów przyrz dzania potraw. np. wzrost poziomu glukozy we krwi. do wieku osób. • sezonowo wyst powania warzyw i owoców. * Zadanie 4 (1 pkt) Za w ciwe uzasadnienie wykazuj ce. • liczba posi ków i ich regularno . których nie ma w pokarmie ro linnym. Zadanie 3 (3 pkt) Za poprawne uzupe nienie obu brakuj cych grup pokarmowych – 1 pkt. których nie ma w pokarmie ro linnym. pieczywo. aknienie. warzywa i owoce. e spo ywanie laktozy mo e by przyczyn gro nych dla zdrowia powik dla chorego na galaktozemi – 1 pkt. UK ADANIE JAD OSPISÓW Wersja B bis Zadanie 1 (2 pkt) Za wskazanie niadania II – 1 pkt. Pokarmy pochodzenia zwierz cego. • wykorzystanie ró nych sposobów przyrz dzania potraw. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owy wybór (b) – 1 pkt. Za ka z dwóch zasad – po 1 pkt. • liczba posi ków i ich regularno . do wieku osób. • urozmaicenie posi ków. Przyk ad: Wskazany posi ek jest mniejszy pod wzgl dem ilo ciowym. • sezonowo wyst powania warzyw i owoców. zawieraj te witaminy. • urozmaicenie posi ków. . brak ustego boczku i pe not ustego mleka). Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. jaja. Przyk ady (w kolejno ci od góry): t uszcze. a wi c i bia ka (g ównie zwierz cego zawieraj cego wszystkie potrzebne aminokwasy). np. Przyk ady: • ilo ciowy i jako ciowy sk ad produktów ywno ciowych dostosowany np. takie jak D i B12. produkty zbo owe. Zadanie 3 (3 pkt) Za poprawne uzupe nienie obu brakuj cych grup pokarmowych – 1 pkt. jajka. ryby. mleko i przetwory mleczne. Przyk ady: • ilo ciowy i jako ciowy sk ad produktów ywno ciowych dostosowany np.

* Zadanie 3 (3 pkt) Za zaznaczenie prawid owego kierunku strza ek od pobierania pokarmu poprzez o rodek syto ci do niepobierania pokarmu – 1 pkt. ograniczenia pokarmów zawieraj cych du o kalorii . w glowodany) – 1 pkt. e pobudzaj wydzielanie enzymów trawiennych – 1 pkt. W kolejno ci: wzrost poziomu glukozy. REGULACJA NERWOWO-HORMONALNA PROCESU TRAWIENIA Wersja A bis (zakres rozszerzony) Zadanie 1 (3 pkt) Za prawid owe wpisanie ka dego z trzech okre le – po 1 pkt. przy równoczesnych napadach ob arstwa. Za podanie prawid owej nazwy (sprz enie zwrotne ujemne) – 1 pkt. ograniczenia pokarmów zawieraj cych du o kalorii Zadanie 2 (3 pkt) Za wskazanie w ciwego pod a bulimii – 1 pkt. Zadanie 3 (1 pkt) Za stwierdzenie. Przyk ad: W regulacji wydzielania soku dkowego bierze udzia gastryna – hormon tkankowy.Zadanie 3 (1 pkt) Za stwierdzenie. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owy wybór (d) – 1 pkt. brak aknienia. Za podanie ka dego z dwóch prawid owych przyk adów – po 1 pkt. • uszkodzenie szkliwa. ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór diety a lub c – 1 pkt. Przyk ad: Pod e psychiczne – l k przed nadwag . Zadanie 4 (1 pkt) Za podanie prawid owego przyk adu dzia ania hormonów tkankowych – 1 pkt. Zadanie 4 (1 pkt) Za prawid owy przyk ad – 1 pkt. Przyk ad: Najwa niejsz rol w pobudzaniu wydzielania soku dkowego odgrywa nerw b dny przenosz cy impulsy nerwowe z mózgu do komórek b ony luzowej dka. Przyk ady: • stany zapalne dzi se . • uszkodzenie nerek. Za poprawne uzasadnienie uwzgl dniaj ce konieczno (t uszcze. • zaburzenia pracy serca. spadek poziomu glukozy. • duszno i omdlenia. w glowodany) – 1 pkt. ZABURZENIA PRAWID OWEJ WAGI CIA A Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwy wybór diety b lub c – 1 pkt. • agresja i pobudzenie seksualne. e hamuj one wydzielanie si soków trawiennych – 1 pkt. Za poprawne uzasadnienie uwzgl dniaj ce konieczno (t uszcze. • obni enie ci nienia t tniczego krwi. Za podanie w ciwego okre lenia (Y – wzrost ) – 1 pkt.

Przyk ady: • cz owiek dla tasiemca uzbrojonego. Za podanie prawid owej nazwy (sprz enie zwrotne ujemne) – 1 pkt. • tasiemczyca. Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za ka z dwóch poprawnych nazw chorób – po 1 pkt. • cz owiek dla tasiemca nieuzbrojonego. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za podanie ka dego z dwóch trafnych przyk adów – po 1 pkt. zwi kszenie ryzyka z amania ko ci. b. a nie larwy. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owe po czenie wszystkich par (I – d. bezsenno . II – c. c. Przyk ady: powa ne powik ania fizyczne: zmniejszenie wydolno ci serca. rozdra nienie i apatia. PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za ka de prawid owe zaklasyfikowanie do I i do II (I: c. III – a) – 1 pkt. ywiciel ostateczny to organizm. e) – po 1 pkt. a nie jaja. Zadanie 2 (1 pkt) Za prawid owe po czenie wszystkich par (I – b. • w osog ówczyca. II: b.Zadanie 2 (3 pkt) Za wskazanie w ciwego pod a anoreksji – 1 pkt. • glistnica. II: a. • w nica. d. Przyk ady: • owsica. d) – po 1 pkt. PASO YTY PRZEWODU POKARMOWEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za ka de prawid owe zaklasyfikowanie do I i do II (I: a. • cz owiek dla tasiemca kar owatego. Za podanie w ciwego okre lenia (X – spadek) – 1 pkt. * Zadanie 4 (2 pkt) Za wskazanie jednego z dwóch b dów – 1 pkt. • winia ma w mi niach otorbione larwy. w którym yje i rozmna a si p ciowo dojrza a posta paso yta. Przyk ad: Pod e biologiczne i psychiczne – walka z g odem. Zadanie 5 (2 pkt) Za podanie w ca ci poprawnej definicji – 1 pkt. II – d. III – a) – 1 pkt. • lamblioza. Przyk ady: • Dojrza e cz ony tasiemca w jelicie cz owieka produkuj zap odnione jaja. zmiany skórne. . a potem l k przed utrat efektów g odówki. * Zadanie 3 (3 pkt) Za zaznaczenie prawid owego kierunku strza ek od niepobierania pokarmu poprzez o rodek g odu do pobierania pokarmu – 1 pkt. uczucie zimna. e.

a nie przez jaja. Cz owiek mo e zosta zara ony przez otorbione larwy z mi sa wini. • zatruwaj organizm produktami w asnego metabolizmu. krzy owa rdzenia kr gowego) – 1 pkt. * Zadanie 4 (2 pkt) Za wskazanie jednego z dwóch b dów – 1 pkt. Zadanie 5 (2 pkt) ywiciel po redni to organizm. Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów uk adu – 1 pkt. Za podkre lenie nazwy nerki – 1 pkt. Przyk ady: Zamieniona zosta a kolejno zaka ania i rozwoju tasiemca – to cz owiek jest ywicielem ostatecznym i nosi w sobie dojrza e osobniki. Przyk ady: • winia dla tasiemca uzbrojonego. a nie winia. * Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. Zadanie 3 (1 pkt) Za w pe ni prawid owo podan lokalizacj (o rodki w pniu mózgowym) – 1 pkt. • krowa dla tasiemca nieuzbrojonego. e jest zale na / e nie jest to prawda – 1 pkt. BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A Zadanie 1 (3 pkt) Za w ciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów uk adu wydalniczego – 2 pkt. . * Zadanie 2 (2 pkt) Za poprawne podkre lenie p tli nefronu – 1 pkt i kanalika zbiorczego – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Zadanie 3 (1 pkt) Za w pe ni prawid owo podan lokalizacj (cz ci p ciowej.Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch poprawnych przyk adów – po 1 pkt. co wi e si z inn jej funkcj (u m czyzn jest te cz ci uk adu rozrodczego). Za podkre lenie nazwy p cherz moczowy – 1 pkt. Za poprawne zaznaczenie i podpisanie tylko 3 elementów uk adu – 1 pkt. * Zadanie 4 (2 pkt) Za stwierdzenie. co wi e si z inn jej funkcj (u m czyzn jest te cz ci uk adu rozrodczego). Przyk ad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza ni u m czyzn. w którym wyst puj postacie paso yta nie osi gaj ce dojrza Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt. Przyk ady: • uszkadzaj narz dy wewn trzne. * Zadanie 2 (2 pkt) Za poprawne podkre lenie cia ka nerkowego – 1 pkt i kanalików kr tych dalszego i bli szego – 1 pkt. Przyk ad: Cewka moczowa u kobiet jest znacznie krótsza ni u m czyzn. BUDOWA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis Zadanie 1 (3 pkt) Za w ciwe zaznaczenie i podpisanie wszystkich elementów uk adu – 2 pkt. e jest zale na / e jest to prawda – 1 pkt. • powoduj niedobory materia ów budulcowych i energetycznych. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt.

Zadanie 4 (1 pkt) Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt. Przyk ady: • utrzymanie bilansu wodnego w organizmie. • Na ilo wydalanego moczu ma wp yw ilo spo ywanych napojów. • utrzymanie prawid owego ci nienia osmotycznego p ynów ustrojowych. • Czy ilo wydalanego moczu zale y od trybu ycia? • Wp yw ilo ci spo ywanych napojów na ilo wydalanego moczu. Za poprawne uzasadnienie z podaniem nazwy schorzenia dla jednej z tych substancji – 1 pkt. cukrzyca). ** Zadanie 3 (2 pkt) Za ka dy z dwóch poprawnie sformu owanych problemów badawczych – po 1 pkt. glukoza. stan zapalny k buszków nerkowych). Przyk ady: • Ilo wydalanego moczu zale y od p ci. III – b) – 1 pkt.MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wszystkie prawid owo dobrane pary (I – b. • synteza aktywnej postaci witaminy D3. MECHANIZM POWSTAWANIA MOCZU Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wszystkie prawid owo dobrane pary (I – d. • Ilo wydalanego moczu zmniejsza si podczas wykonywania intensywnych wicze . hemoglobina. * Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owe wskazanie i podpisanie kanalika kr tego bli szego – po 1 pkt. • glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyn mo e by np. Zadanie 4 (1 pkt) Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt. • utrzymanie w ciwego st enia jonów wodorowych. Przyk ady: bia ko. • Ilo wydalanego moczu zale y od trybu ycia. Przyk ady: • produkcja reniny. * Zadanie 2 (2 pkt) Za prawid owe wskazanie i podpisanie p tli nefronu (p tli Henlego) – po 1 pkt. Przyk ady: • bia ko – bia komocz (jego przyczyn mo e by np. Przyk ady: • Czy ilo wydalanego moczu zale y od p ci? • Badanie zale no ci mi dzy ilo ci wydalanego moczu a intensywno ci wykonywanych wicze . ** Zadanie 3 (2 pkt) Za ka z dwóch poprawnie sformu owanych hipotez – po 1 pkt. • utrzymanie prawid owego st enia elektrolitów. barwniki ciowe. II – a. HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za podanie obu w ciwych substancji – 1 pkt. II – d. • synteza erytropoetyny. III – c) – 1 pkt. .

** Zadanie 4 (1 pkt) Za sformu owanie logicznego problemu badawczego – 1 pkt. Za poprawne uzasadnienie. bakterii i z uszczonych nab onków. • z osocza krwi odfiltrowywane do p ynu dializacyjnego s niepotrzebne substancje. cukrzyca). ** Zadanie 4 (1 pkt) Za sformu owanie logicznej hipotezy badawczej – 1 pkt. Za prawid owe podanie przyczyny – 1 pkt. e p yn B to p yn dializacyjny – 1 pkt. Przyk ad: Jest to schorzenie spowodowane przez bakterie. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ady: • Im wi cej wydalanego potu. stan zapalny k buszków nerkowych). • Ilo wydalanego moczu maleje wraz ze wzrostem temperatury otoczenia. • z osocza krwi odfiltrowywany jest mocznik. * Zadanie 2 (2 pkt) Za ustalenie. • Zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem s niezale ne od temperatury otoczenia. glukoza. z podaniem nazwy schorzenia. e u kobiet – 1 pkt. Przyk ady: • z osocza krwi odfiltrowywany jest nadmiar soli. Zadanie 3 (2 pkt) Za podanie jednego z objawów – 1 pkt. Przyk ady: • z osocza krwi odfiltrowywany do p ynu dializacyjnego jest mocznik. glukoza – cukromocz lub cukrzyca (jego przyczyn mo e by np. Czy ilo wydalanego moczu zale y od zmian temperatury otoczenia? Czy zmiany w wydalaniu chlorku sodu wraz z moczem zale od temperatury otoczenia? Czy ilo wydalanego potu zale y od zmian temperatury otoczenia? HIGIENA UK ADU WYDALNICZEGO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za w ciwe podkre lenie obu w ciwych substancji – 1 pkt: bia ko. e p yn A to osocze – 1 pkt. • pieczenie w cewce moczowej. Za trafny argument wynikaj cy z analizy schematu – 1 pkt. Przyk ad: Poniewa zwi zane jest to z budow cewki moczowej oraz okresem ci y. • obecno w moczu leukocytów. Przyk ady: Badanie zale no ci mi dzy ilo ci wydalanego potu a ilo ci wydalanego moczu na tle zmian temperatury otoczenia. Przyk ady: • bolesne parcie na p cherz po czone z oddaniem ma ej ilo ci moczu. . Za trafny argument wynikaj cy z analizy schematu – 1 pkt. Przyk ady: bia ko – bia komocz (jego przyczyn mo e by np. tym mniej wydalanego moczu. która sprzyja powstawaniu zaka . dla jednej z tych substancji – 1 pkt.* Zadanie 2 (2 pkt) Za ustalenie. Zadanie 3 (2 pkt) Za stwierdzenie.

za których rozwi zanie ucze mo e uzyska dodatkowe punkty. W te cie sprawdzaj cym nie powinno by zada wykraczaj cych poza wymagania programowe. 18-21 pkt – dobry. oparty na wymaganiach programowych. Zaproponowane zosta y te . przy czym najwi cej zada jest z kategorii B i C. 22-24 pkt – bardzo dobry. Proponowany sposób przeliczenia punktów na skal ocen dla sprawdzianu na 24 pkt: 0-9 pkt – niedostateczny. Jedn gwiazdk (*) oznaczone zosta y zadania z poziomu ponadpodstawowego (na wymagania rozszerzaj ce i dope niaj ce). dotycz ce analizy przyk adowych do wiadcze . W zwi zku z tym wyniki testu nie upowa niaj nauczycieli do wystawienia oceny celuj cej. czyli sprawdzian. wymagania rozszerzaj ce (K + P + R) – ocena: dobry. Wskazówki metodyczne Test. które warunkuj uzyskanie czterech pozytywnych ocen: wymagania konieczne (K) – ocena: dopuszczaj cy. B. wymagania dope niaj ce (K + P + R + D) – ocena: bardzo dobry.1. o ile wcze niej rozwi e bezb dnie ca y test. w dwóch przypadkach. Aby ucze móg otrzyma ocen celuj . W ka dym te cie 60-70% zada sprawdza czynno ci z podstawowego poziomu wymaga . . 10-13 pkt – dopuszczaj cy. jest zbiorem zada przygotowanym do wykonania przez uczniów. Prezentowane testy sprawdzaj ce do poszczególnych dzia ów podr cznika przygotowane zosta y w dwóch wersjach równoleg ych (A i A bis) i zawieraj po 11-12 zada przeznaczonych na 35-40 minut. test mo e zawiera zadania specjalnie oznaczone (**). Równocze nie punkty za takie zadania nie wp ywaj na ogóln punktacj za test. Jego wyniki pozwalaj okre li poziom osi gni uczniów. wielokrotnego wyboru. test taki powinien zawiera prawid owo okre lone cztery poziomy wymaga dotycz cych tre ci nauczania. jako narz dzie pomiaru dydaktycznego. 14-17 pkt – dostateczny. Najcz ciej stosowanym typem testu w procesie nauczania jest test sprawdzaj cy. którzy bezb dnie rozwi zali wszystkie zadania. Aby zachowa trafno oceniania. C i D). W testach wykorzystane zosta y wszystkie typy zada – zarówno otwarte: krótkiej odpowiedzi.2. wymagania podstawowe (K + P) – ocena: dostateczny. Sprawdziany 2. nawet tym uczniom. jak i zamkni te: na dobieranie. dotycz ce tre ci wykraczaj cych poza Podstaw programow kszta cenia ogólnego w zakresie podstawowym. Uwzgl dniono w nich zadania z wszystkich kategorii celów nauczania (A. testy z zadaniem oznaczonym dwoma gwiazdkami (**). z luk lub typu prawda – fa sz.

................................................ ................... ...................... który z nich (A czy B) dotyczy organizmu sta ocieplnego......................... ........................................................................... Zadanie 4 (2 pkt) Sprawd poprawno poni szych zda .... przy czym im organizm jest bardziej zaawansowany ewolucyjnie.................. czy badany parametr u tego organizmu podlega jego wewn trznej kontroli...................................................................................... ......................... c) Liczba kontrolowanych i regulowanych parametrów wewn trzustrojowych jest znaczna..... ......... ...................... * Zadanie 3 (3 pkt) Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresie podaj...........................2...................................................................................................................................... Ustal............................................ ......................................................... podkre l zdanie(-a) z b dami i popraw je.................... b) Mechanizmy homeostatyczne dzia aj na ró nych poziomach organizacji systemów ywych.... ..... .................................................... B. Wersja A (czas: 35 min) A....... ................................................................................. Zadanie 2 (3 pkt) Porównaj pod wzgl dem wymaga energetycznych przedstawione na rysunku rodzaje transportu przez ony komórkowe oraz podaj ich nazwy............................................................................. tym jego mechanizmy regulacyjne s mniej doskona e................................................. ....................3................ i uzasadnij swoj odpowied ........................................................................ a) Wewn trzny stan organizmu charakteryzuje du a sta i niezale no od zmian w rodowisku zewn trznym... Propozycje sprawdzianów HOMEOSTAZA Zadanie 1 (1 pkt) Zdefiniuj poj cie parametru................................................................................... ..................... ......

Godzina 6 18 6 18 6 18 6 18 6 18 Temperatura cia a [°C] 37..... . .. . ....... . Zadanie 6 (2 pkt) Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów... .....0 37.. . Wyniki pomiarów przedstawiono w tabeli...... ... 5.5 38..... 2... . .. Doba 1. .. .. .. sprz enie zwrotne ujemne aminokwasów II.. dla których jest ono mechanizmem regulacyjnym.2 38...... . ......... ..5 37. .. .. ....... 3.. . .... ... 2 ......5 38.. II .. .. .. ..2 36.... ......8 Narysuj wykres ilustruj cy wahania temperatury cia a badanego chorego w czasie..... sprz enie zwrotne dodatnie b) wydzielanie etylenu podczas dojrzewania owoców c) rozmna anie si bakterii d) regulacja produkcji ATP I.. .... ........ ..5 39. ... .Zadanie 5 (3 pkt) Choremu na gryp 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperatur cia a....... a) kontrola wytwarzanych w komórce I. Podaj nazw rodzaju mechanizmów kontrolnych dzia aj cych na przedstawiony parametr rodowiska wewn trznego organizmu.. ..... . . ......8 38... 4......1 37.. ..

zda . e przysadka mózgowa powi zana jest funkcjonalnie z gruczo ami obwodowymi mechanizmem dodatniego sprz enia zwrotnego. e: bod cem jest zmiana poziomu tego cukru we krwi. Zadanie 8 (2 pkt) Narysuj schemat procesu regulacji poziomu glukozy w organizmie cz owieka.Zadanie 7 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo rubryce tabeli. Hormon tropowy pobudza gruczo obwodowy do wydzielania hormonu w asnego. odpowiedzi organizmu – pobieranie lub uwalnianie glukozy z komórek. efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych. receptorem – wyspecjalizowane komórki trzustki. sygna em sterowania – glukagon lub insulina. wiedz c. które reguluje jej prac za pomoc neurohormonów. zaznaczaj c to znakiem „+” w odpowiedniej Prawda Fa sz I. Przysadka mózgowa jest po czona z podwzgórzem. 3 . Zasada gruczo u nadrz dnego sprawia. II. III.

.................................................................. Zadanie 10 (1 pkt) Równowaga dynamiczna ekosystemu nie ma celowego charakteru. jak to jest w przypadku homeostazy organizmu... Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu........................ Wyka ró nic w rozmieszczeniu tych organelli w komórce. .......... na którym z nich (A czy B) przedstawiono hamowanie kontaktowe............... Razem: 24 pkt 4 .................... Wyja nij chemiczne pod e tego zjawiska.................................. ............. .....* Zadanie 9 (2 pkt) Hoduj c na po ywce komórki tkanki cznej cz owieka........ * Zadanie 11 (2 pkt) enie chloroplastów w ka dej komórce ro linnej jest uzale nione od nat enia wiat a....... ..................................................................... Na podstawie analizy rysunków ustal....................................... ... a nast pnie wiat em silnym................................... uzupe niaj c w odpowiedni sposób drugi z rysunków................................................................ . mo emy zaobserwowa zjawisko hamowania kontaktowego... które najpierw o wietlono wiat em rozproszonym o rednim nat eniu........................................................... ............................ ........................................................................... Rysunki przedstawiaj schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach pod nych komórek ro linnych.............................................................................................................................................................. Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska...

........... jak i rodowisko wewn trzne organizmu.............................................................................. Wersja A bis (czas: 35 min) ........................................................ który z nich (A czy B) dotyczy organizmu zmiennocieplnego................................................ A ... * Zadanie 3 (3 pkt) Na podstawie analizy zale no ci przedstawionych na wykresach podaj......... .......................................... .................................................... czy badany parametr u tego organizmu podlega jego wewn trznej kontroli...................... b) Warto ci ró nych parametrów rodowiska wewn trznego organizmu nigdy nie zmieniaj si w czasie............................................................................................. .. .. Zadanie 4 (2 pkt) Sprawd poprawno poni szych zda ........................................................................................................... Zadanie 2 (3 pkt) Porównaj pod wzgl dem wymaga energetycznych przedstawione na rysunku rodzaje transportu przez b ony komórkowe oraz podaj ich nazwy..................... ...... ...................................... ..................................... gdy prowadzi to do choroby lub mierci organizmu................... B ......... ........................................ a) Kontrolne mechanizmy homeostatyczne przeciwdzia aj zaburzeniom wywo anym zarówno przez rodowisko zewn trzne........... ................................. ............................. .. podkre l zdanie (-a) z b dami i popraw je...................................................................................... i uzasadnij swoj odpowied .................................HOMEOSTAZA Zadanie 1 (1 pkt) Zdefiniuj poj cie homeostazy................ c) Rozpr enie mechanizmów homeostatycznych w organizmie mo e spowodowa jego chorob ................................................................................................................................................................. Ustal.............................. a w skrajnych przypadkach mier ............. .

...... ... ... 2.. ... czy przedstawiony parametr rodowiska wewn trznego organizmu mie ci si w tzw. ilustruj cy wahania temperatury cia a badanego chorego w czasie..0 Narysuj wykres...... 2 . ... a) kontrola wytwarzanych w komórce enzymów I..... .......... Godzina 6 18 6 18 6 18 6 18 6 18 Temperatura cia a [°C] 37.....5 37. 3.. 4.......6 36............... 5.Zadanie 5 (3 pkt) Choremu na gryp 2 razy dziennie przez 5 dni mierzono temperatur cia a. Wyniki pomiarów przedstawiono w tabeli: Doba 1.. ...................5 38.. sprz enie zwrotne ujemne c) rozmna anie si bakterii d) regulacja poziomu glukozy we krwi I. Zadanie 6 (2 pkt) Do rodzaju sprz enia zwrotnego dobierz wszystkie przyk ady procesów. sprz enie zwrotne dodatnie b) regulacja produkcji ATP II.. dla których jest ono mechanizmem regulacyjnym. Ustal.. .5 37.. ......3 38..5 39.. ...... II . ... .. ... . ..5 38. .0 36. . . zakresie tolerancji.. . .1 37......... ..

Je eli pod wp ywem neurohormonów poziom hormonu tropowego wzro nie. odpowiedzi organizmu – pobieranie lub uwalnianie wapnia z komórek. II. zda . Zadanie 8 (2 pkt) Narysuj schemat procesu regulacji poziomu wapnia w organizmie cz owieka. które pobudzaj inne gruczo y dokrewne do wydzielania hormonów w asnych lub oddzia ywaj bezpo rednio na komórki cia a. III. zaznaczaj c to znakiem „+” w odpowiedniej Prawda Fa sz I. efektorem – specyficzne enzymy komórek docelowych. Przysadka mózgowa wydziela hormony tropowe. Podwzgórze i przysadka mózgowa s powi zane mechanizmem dodatniego sprz enia zwrotnego. receptorem – wyspecjalizowane komórki tarczycy lub przytarczyc. wiedz c. 3 . e: bod cem jest zmiana poziomu tego pierwiastka we krwi. sygna em sterowania – kalcytonina lub parathormon. to na skutek sprz enia zwrotnego oddzia uje on na podwzgórze.Zadanie 7 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo rubryce tabeli.

....................................... ... ................ ......................* Zadanie 9 (2 pkt) Hoduj c na po ywce komórki tkanki cznej cz owieka.......................................................................................................... Na podstawie analizy rysunków ustal.............. ................................... Razem: 24 pkt 4 ................... Udowodnij to stwierdzenie za pomoc jednego argumentu........................................... a nast pnie wiat em s abym.......................... Przedstaw znaczenie obserwowanego zjawiska..................... mo emy zaobserwowa zjawisko hamowania kontaktowego................ podobnie jak homeostaza organizmu................................................. na którym z nich (A czy B) przedstawiono hamowanie kontaktowe................................... Zadanie 10 (1 pkt) Równowaga dynamiczna ekosystemu opiera si na istnieniu sprz zwrotnych........................................................... które najpierw o wietlono wiat em rozproszonym o rednim nat eniu........ ........................................... ................................ ....................... Wyka ró nic w rozmieszczeniu tych organelli w komórce....... * Zadanie 11 (2 pkt) enie chloroplastów w ka dej komórce ro linnej jest uzale nione od nat enia wiat a................. uzupe niaj c w odpowiedni sposób drugi z rysunków......... .. Przedstaw znaczenie mechanizmu hamowania kontaktowego dla organizmu cz owieka.............................................................................................. Rysunki przedstawiaj schematyczne rozmieszczenie chloroplastów na przekrojach pod nych komórek ro linnych......

....... .... .... ................................................... ............................ .. ....... ....... ........ ......... ................... ............... ec b) uk szenie przez zara onego kleszcza II................ .............. ............................. ............. ........ ... . ............................. Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw jedn cech odró niaj II ............................ ........................... . .....KR ENIE I ODPORNO Wersja A (czas: 40 min) Zadanie 1 (2 pkt) Wyt umacz na dowolnym przyk adzie poj cie: nosiciel....... ............................... ...... ........................ ....................... ...... rze czka c) odchody chorych ludzi przenoszone z wod I.... .............................. ...................................... a) kontakt seksualny I................................... III .. ..... .... ............................................................. .... ....... ................................................. ............. . borelioza d) zanieczyszczenie ran gleb I....... . ....................... sposób wywo ywania chorób przez bakterie i przez wirusy... Zadanie 4 (2 pkt) Wska . ............................. ............... ... .... ................. ......................................... ................ ......... .. ......... Zadanie 2 (1 pkt) Po cz nazw choroby z odpowiedni dla niej drog zaka enia..... ...................................................... .......... ........................... który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wi ksze szanse powodzenia i uzasadnij swój wybór jednym argumentem.. .. ........ ............ ......................................... ............................... .......................................................... .........................................................

....................... w których kr y krew utlenowana....... p yny cia a............ Wykorzystaj tylko trzy okre lenia z podanych: ledziona.......Zadanie 5 (3 pkt) Uzupe nij poni sze schematy................... czy taki zabieg jest bezpieczny dla zdrowia pacjenta.... III............... Zadanie 7 (1 pkt) Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotycz ce limfocytów T............ szpik kostny................... zaznaczaj c na nich strza kami kierunek przep ywu krwi oraz podpisuj c rodzaje naczy krwiono nych.. ....................... do nerek c) transportuje dwutlenek w gla do komórek i odprowadza z nich tlen d) transportuje substancje od ywcze do komórek.. Ustal....... a) rozprowadza hormony............ .......... I.................. 2 ............... Zadanie 6 (3 pkt) Wska strza kami i podpisz te cz ci serca................ II................ miejsce powstania miejsce dojrzewania miejsce dzia ania Zadanie 8 (1 pkt) Wybierz i podkre l zdanie..... Podaj przyk ad lokalizacji sieci dziwnej w organizmie cz owieka........... np......................................................... Odpowied swoj uzasadnij przy yciu jednego argumentu..... glukoz Zadanie 9 (2 pkt) Pacjentowi posiadaj cemu grup krwi A przetoczono krew grupy AB.... .... przeciwcia a b) odprowadza zb dne produkty przemiany materii np....................... aminokwasy............................ grasica... .... które b dnie okre la funkcj uk adu krwiono nego......

......) Podaj trzy zalecenia.................. .......... pije du e ilo ci kawy...................................... Podaj...... Swoj odpowied uzasadnij....... .. .................... waga: 105 kg................................................................ wzrost: 182 cm.. ...... poza tym pali do 25 papierosów dziennie... Rodzaj naczynia krwiono nego Ci nienie [mm Hg] Pr dko [cm/s] Naczynie A 100-40 40-10 Naczynie B 30-12 mniej ni 0... nie uprawia czynnie adnej dyscypliny sportu............... .. Okre l dwie cechy tych komórek wskazuj ce zwi zek ich budowy z funkcj .................................. ... Razem: 24 pkt 3 ............. które z tych naczy (A......................................... jak pe ni w organizmie...................................... Pacjent jest maklerem gie dowym.................... ................................................ * Zadanie 11 (3 pkt) Na rysunkach pokazano ró ne rodzaje sk adników morfologicznych krwi......................................... C) jest t tnic ....... ................. ..... .................................................................. których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzgl dnie przestrzega wy ej opisany czyzna po wyj ciu ze szpitala.............. (............................3-5 Ustal.................................. .......................................................................................................................... Osoba ta spo ywa posi ki nieregularnie i jest to zwykle jedzenie typu fast food............................................ ......... który z nich przedstawia erytrocyty....................1 Naczynie C 10-5 0. * Zadanie 12 (3 pkt) Poni ej przedstawiono kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta: Wiek: 50 lat....................................... ................................................ M czyzna ten zosta przywieziony do szpitala z objawami udaru mózgu............................ m czyzna......... B. nie stroni te od alkoholu...* Zadanie 10 (2 pkt) W tabeli zestawiono porównawczo dane dotycz ce: ci nienia i pr dko ci krwi w trzech ró nych rodzajach naczy krwiono nych.

....................... ......... ............ ......... .... ........ ......................................... .......................................................... . ............. ..... ......... Zadanie 4 (2 pkt) Wska .................... ....................................... .................. Zadanie 3 (1 pkt) Przedstaw jedn cech odró niaj II ....... ..................................... ........ III ............................................ .. .......... .................. . a) kontakt seksualny I.. ... ........ ...... ........................................ ......................................................... ......................................... ....... który z prezentowanych rodzajów przeszczepów ma wi ksze szanse powodzenia................................... ........ .............. ................ ................. .............. ...... .. .................... Zadanie 2 (1 pkt) Po cz nazw choroby z odpowiedni dla niej drog zaka enia...... .................................. ..... cholera b) droga pokarmowa przez zaka on ywno II............................................. . ............................ ......................................... .. ki a d) kropelki unosz ce si w powietrzu I.................................................................................................... ........KR ENIE I ODPORNO Wersja A bis (czas: 40 min) Zadanie 1 (2 pkt) Wyt umacz na dowolnym przyk adzie poj cie: ród o zaka enia.... ... .... budow bakterii od budowy wirusów.... ..... ................. ....... .............. ................................... .. .. ... ...... . ............................... i uzasadnij swój wybór jednym argumentem............ ..... .............. ............. ..................... gru lica c) odchody chorych ludzi przenoszone z wod III........

......................................... II........... ... 2 ............. ................. do nerek Zadanie 9 (2 pkt) Pacjentowi posiadaj cemu grup krwi B przetoczono krew grupy AB............ ................... III................ Zadanie 7 (1 pkt) Wpisz w wolne kratki odpowiednie informacje dotycz ce limfocytów B........... p yny cia a.... Odpowied swoj uzasadnij przy yciu jednego argumentu.................... Zadanie 6 (3 pkt) Wska strza kami i podpisz te cz ci serca........ czy takie post powanie jest bezpieczne dla zdrowia pacjenta.................. szpik kostny...................... np....... Wykorzystaj tylko dwa okre lenia z podanych: grasica.. które b dnie okre la funkcj uk adu krwiono nego................... w których kr y krew odtlenowana......... . glukoz ) b) transportuje dwutlenek w gla do komórek i odprowadza z nich tlen c) wspó dzia a w utrzymaniu homeostazy d) odprowadza zb dne produkty przemiany materii.. miejsce powstania miejsce dojrzewania miejsce dzia ania Zadanie 8 (1 pkt) Wybierz i podkre l zdanie........Zadanie 5 (3 pkt) Uzupe nij poni sze schematy..................................... Ustal.. zaznaczaj c na nich strza kami kierunek przep ywu krwi oraz podpisuj c rodzaje naczy krwiono nych.. I. aminokwasy... a) transportuje substancje od ywcze do komórek (np...................................... ledziona.. Podaj przyk ad lokalizacji uk adu wrotnego w organizmie cz owieka........................................

......... ...... Razem: 24 pkt 3 ......3–5 Ustal.................... C) jest . ............................... .............. * Zadanie 12 (3 pkt) Poni ej przedstawiamy kilka danych z karty informacyjnej pewnego pacjenta: Wiek: 45 lat... m czyzna......................... Swoj odpowied uzasadnij.................................................................................... B... Pacjent jest biznesmenem kieruj cym du firm ........................... Rodzaj naczynia krwiono nego Ci nienie [mm Hg] Pr dko [cm/s] Naczynie A 100–40 40–10 Naczynie B 30–12 mniej ni 0...................................................... * Zadanie 11 (3 pkt) Na rysunkach pokazano ró ne rodzaje sk adników morfotycznych krwi................................................................. (..............................1 Naczynie C 10–5 0.............. Jedynymi uprawianymi przez niego dyscyplinami sportu s bryd sportowy i szachy................. Podaj...... .. ........... Osoba ta spo ywa najcz ciej jedzenie typu fast food.............................. prowadzi siedz cy tryb ycia............. .......................... Okre l dwie cechy tego rodzaju komórek wykazuj ce zwi zek ich budowy z funkcj ....................................................................... który z nich przedstawia makrofaga......................................................... jak pe ni w organizmie........................................ pije du e ilo ci kawy.......... M czyzna ten zosta przywieziony na oddzia kardiologii z objawami zawa u serca.................................... nie stroni te od alkoholu.. których w trosce o swoje zdrowie powinien bezwzgl dnie przestrzega wy ej opisany czyzna po wyj ciu ze szpitala...... .... które z tych naczy (A.. ................ ..................................................... ..........* Zadanie 10 (2 pkt) W tabeli zestawiono porównawczo dane dotycz ce: ci nienia i pr dko ci krwi w trzech ró nych rodzajach naczy krwiono nych......... waga: 102 kg..................................... wzrost: 180 cm................................................) Podaj trzy zalecenia.......... poza tym pali rednio 20 papierosów dziennie.................................

.... Wersja A (czas: 40 min) Podpisz wskazany strza kami element struktury p cherzyka p ucnego i wyka ............................................................ Zadanie 2 (1 pkt) Uszereguj we w ciwej kolejno ci etapy wentylacji p uc podczas wydechu.......................... Podaj nazw opisanego wy ej etapu oddychania komórkowego oraz zaznacz strza jego lokalizacj na schemacie komórki................................................................................................... ............. ............................... wpisuj c w puste kratki liczby od 1 do 5.................................................ODDYCHANIE * Zadanie 1 (2 pkt) Rysunek przedstawia budow p cherzyków p ucnych................... Produktami tych reakcji s równie zredukowane nukleotydy oraz ATP............... .............. Zadanie 4 (2 pkt) Jest to zamkni ty tor przemian...................... zmniejszenie obj to ci klatki piersiowej (powrót do obj to ci pierwotnej) wzrost ci nienia w klatce piersiowej opadanie eber w dó rozkurcz mi ni mi dzy ebrowych (zewn trznych) i przepony wypychanie powietrza z p uc na zewn trz Zadanie 3 (1 pkt) Wdech jest aktem czynnym................ e stanowi on przystosowanie do pe nionych funkcji....... ......................... w czasie których dwuw glowe reszty acetylo-CoA zostaj ca kowicie utlenione do CO2... .............................. Uzasadnij to stwierdzenie przy u yciu jednego argumentu.... ..................... ..............................

..................... 1% ok............... 4% Tlen Azot Argon i inne gazy Dwutlenek w gla Na podstawie analizy powy szych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem................. ..... Prawda a) Erytrocyty prawie w ca ci transportuj dwutlenek w gla powstaj cy podczas procesów przemiany materii.. który z rodzajów powietrza (I czy II) jest wdychany przez cz owieka....... 1% ok........... ..... tworz c tzw.. oksyhemoglobin . które zwi zane s z wytwarzaniem energii przez organizm... c) Zawarte w hemie elazo w obecno ci tlenu ulega reakcji utlenienia............. Zadanie 6 (1 pkt) Spo ród podanych poni ej procesów wybierz i podkre l tylko te................03% Powietrze II ok.................. ......................... b) Hemoglobina wykazuje zdolno do czenia si z tlenkiem w gla........ Zadanie 8 (4 pkt) Oce prawdziwo zda dotycz cych wymiany gazowej w p ucach i tkankach.......... 0........ Fa sz 2 ................... 21% ok. 16% ok....................... którego budow przedstawia schemat...Zadanie 5 (3 pkt) Podaj nazw zwi zku chemicznego....... zaznaczaj c swój wybór znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.......................... d) Tworzenie si oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny zale y od temperatury i pH rodowiska. Zaznacz strza i podpisz miejsce...... Powietrze I ok.. 78% ok..... w którym gromadzona jest energia w tym zwi zku......... a) synteza zwi zków zapasowych b) oddychanie komórkowe c) synteza zwi zków energetycznych d) ruch organizmu lub jego cz ci e) trawienie pokarmu Zadanie 7 (2 pkt) W tabeli przedstawiono porównanie sk adu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanego i wydychanego).... 78% ok.......

........ naczynia w osowate w tkankach.. . grupa ch opców z sekcji p ywackiej. grupa dziewcz t nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej.. . tlenek w gla b) podwy szone ryzyko wyst pienia raka (g ównie III. przez okres 3 lat) mierzyli pojemno yciow p uc m odzie y licealnej. Schemat musi zawiera nast puj ce elementy: komórki dowolnej tkanki....... ... ... . .... .. ............... . .... ......... ................ ............ .... ..... ów z powodu tworzenia po cze z hemoglobin II.Zadanie 9 (4 pkt) Narysuj schematycznie wymian gazow ........ ... .......... Razem: 24 pkt + 1** pkt 3 ..... . hamowanie procesu tworzenia si krwi (g ównie u dzieci I........... .... ........... Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach: grupa dziewcz t regularnie trenuj cych p ywanie.. .................... .............. II .. III .... . . która zachodzi w komórkach dowolnej tkanki.................. grupa ch opców nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej. ....... .............. Sformu uj problem badawczy............ ** Zadanie 12 (1 pkt) Studenci Akademii Medycznej za pomoc spirometrów regularnie (co kwarta .......... ........ .. ....... . * Zadanie 11 (1 pkt) Po cz nazw szkodliwego czynnika z jego oddzia ywaniem na zdrowie cz owieka..... ...... nazwy dyfunduj cych gazów.. a) zaburzenia funkcji serca i uk adu krwiono nego I. .. ....... .............. ... . ...... * Zadanie 10 (3 pkt) Podaj dwa przyk ady zaka nych chorób uk adu oddechowego...................... Przedstaw dwa zalecenia dotycz ce profilaktyki tego rodzaju schorze .......... .... .... ............. ......... ......... . do którego rozwi zania mo na wykorzysta przedstawione powy ej badania. glowodory aromatyczne uc) c) choroby dróg oddechowych – chroniczny nie yt oskrzeli d) zmniejszanie odporno ci p cherzyków p ucnych.. ............ . ....... ........ strza ki w ciwie wskazuj ce kierunek dyfuzji gazów............ ............

..................... Zadanie 2 (1 pkt) Uszereguj we w ciwej kolejno ci etapy wentylacji p uc podczas wdechu.......... e stanowi on przystosowanie do pe nionych funkcji........ Zadanie 4 (2 pkt) Jest to z ony ci g katalizowanych enzymatycznie reakcji........................................... ..................... Uzasadnij to stwierdzenie przy u yciu jednego argumentu.................................... Podaj nazw opisanego wy ej etapu oddychania komórkowego oraz zaznacz strza jego lokalizacj na schemacie komórki............. skurcz i opuszczenie przepony w dó zmniejszenie si ci nienia w klatce piersiowej Zadanie 3 (1 pkt) Wydech jest aktem biernym............ Wersja A bis (czas: 40 min) Podpisz wskazany strza kami element struktury p cherzyka p ucnego i wyka ........................... wpisuj c w puste kratki liczby od 1 do 5...................................................... ...... ..................................................................................ODDYCHANIE * Zadanie 1 (2 pkt) Rysunek przedstawia budow p cherzyków p ucnych.......................................... ..... w wyniku których nast puje rozpad glukozy na dwie cz steczki trójw glowego kwasu pirogronowego.. . wzrost obj to ci klatki piersiowej ruch eber do góry i na zewn trz zasysanie powietrza do p uc skurcz mi ni mi dzy ebrowych.... .............................................................................. .....................

............ 80% CO2. 0........... Fa sz b) Zawarte w hemie elazo w obecno ci tlenu ulega reakcji utlenienia.. c) Tworzenie si oksyhemoglobiny i karboksyhemoglobiny odbywa si przeciwnie do gradientu st tlenu i dwutlenku w gla............... Zadanie 6 (1 pkt) Spo ród podanych poni ej procesów wybierz i podkre l tylko te. Prawda a) Hemoglobina wykazuje zdolno do tworzenia nietrwa ego po czenia z dwutlenkiem w gla............. 4% Tlen Azot Argon i inne gazy Dwutlenek w gla Na podstawie analizy powy szych danych ustal i podaj wraz z uzasadnieniem....... zaznaczaj c swój wybór znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli. .. Powietrze I ok......... Zadanie 8 (4 pkt) Oce prawdziwo zda dotycz cych wymiany gazowej w p ucach i tkankach..... 1% ok............ którego budow przedstawia schemat............... 16% ok. które nie s zwi zane z wytwarzaniem energii przez organizm...............Zadanie 5 (3 pkt) Podaj nazw zwi zku chemicznego.... tworz c tzw........ 1% ok........... a) trawienie pokarmu b) synteza zwi zków budulcowych c) synteza zwi zków energetycznych d) oddychanie komórkowe e) ruch organizmu lub jego cz ci Zadanie 7 (2 pkt) W tabeli przedstawiono porównanie sk adu chemicznego dwóch rodzajów powietrza (wdychanego i wydychanego).... Zaznacz strza i podpisz miejsce....................... 2 ..... oksyhemoglobin .................... ........... w którym gromadzona jest energia w tym zwi zku...... który z rodzajów powietrza (I czy II) jest wydychany przez cz owieka........ 21% ok............. 78% ok...03% Powietrze II ok............................. .......... 78% ok........... d) Osocze krwi rozprowadza ok.............

która zachodzi w p ucach....... .............. .... ........ ........ .................... przez okres 3 lat) mierzyli pojemno yciow p uc m odzie y licealnej.. ..... ........... .... ........ ............ nazwy dyfunduj cych gazów.. .... ............ a) zaburzenia funkcji serca i uk adu krwiono nego I................... .... .......................... py y nietoksyczne z powodu tworzenia po cze z hemoglobin II......... tlenek w gla owiu c) choroby dróg oddechowych – chroniczny nie yt oskrzeli d) zmniejszanie odporno ci p cherzyków p ucnych......... hamowanie procesu tworzenia si krwi (g ównie u dzieci) I........ . . strza ki wskazuj ce kierunek dyfuzji gazów.. ... ..... ... np.. grupa ch opców nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej........... .. ....... ..... ....... ** Zadanie 12 (1 pkt) Studenci Akademii Medycznej za pomoc spirometrów regularnie (co kwarta . * Zadanie 11 (1 pkt) Po cz w pary nazw szkodliwego czynnika z jego oddzia ywaniem na zdrowie cz owieka........ ...... .... ....... ... ............ ..... Badania prowadzono w czterech 20-osobowych grupach: grupa dziewcz t regularnie trenuj cych p ywanie.............. ............Zadanie 9 (4 pkt) Narysuj schematycznie wymian gazow .. . ........ .......... ...... ................. . ... ........ .. .......... Razem: 24 pkt + 1** pkt 3 .. Sformu uj robocz hipotez badawcz ..... .......... . Przedstaw dwa zalecenia dotycz ce profilaktyki tego rodzaju schorze .. któr mo na b dzie zweryfikowa na podstawie uzyskanych w tych badaniach wyników. ... III ... III........ .. ... Schemat musi zawiera nast puj ce elementy: p cherzyki p ucne... dwutlenek siarki b) przenoszenie innych substancji truj cych.... . ... grupa dziewcz t nie uprawiaj cych adnej dyscypliny sportowej. * Zadanie 10 (3 pkt) Podaj dwa przyk ady chorób zawodowych uk adu oddechowego.......... .... grupa ch opców z sekcji p ywackiej.... naczynia w osowate p uc. II .

.. Pro – prolina ..... Gly – glicyna........ do jakiego rodzaju bia ka (ro linnego czy zwierz cego) nale y przedstawiony fragment............ Val – walina......... His – histydyna...... Wymie produkt spo ywczy stanowi cy g ówne ród o wyst powania tego pierwiastka.......OD YWIANIE Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l poprawn odpowied . którego funkcje przedstawia podany opis................... * Zadanie 4 (3 pkt) W narysowanym schematycznie fragmencie cucha bia kowego otocz kó kami wszystkie (nawet powtarzaj ce si ) aminokwasy egzogenne. .... Lys – lizyna..... Arg – arginina.... Podaj nazw pierwiastka.. Ala – alanina. Trp – tryptofan................... ................ wpisuj c je w odpowiednie miejsca w przedstawionym fragmencie schematu trawienia bia ek w przewodzie pokarmowym cz owieka... c) dwunastnicy... Phe – fenyloalanina... Wersja A (czas: 35 min) Zadanie 2 (2 pkt) Wchodzi w sk ad hemoglobiny oraz wielu enzymów zwi zanych z procesem oddychania komórkowego................. Thr – treonina............... b) dku... Ustal i uzasadnij...... Leu – leucyna... d) jelicie grubym....... Tyr – tyrozyna.. Cys – cysteina. Trawienie pokarmu nie odbywa si w: a) jamie ustnej....... Met – metionina.. Ile – izoleucyna............. Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij nazwy enzymów.....

* Zadanie 5 (4 pkt) Tabela zawiera dane dotycz ce dziennego zapotrzebowania energetycznego wybranych grup ludno ci..6 14..............4 18......0 uszcze 10..2 glowodany brak brak brak brak brak brak cholesterol obecny obecny obecny obecny obecny obecny kcal 174 264 149 170 74 102 Oce i uzasadnij jednym argumentem s uszno wieprzowego......3 8.......1 4........ stwierdzenia: Mi so ryb jest zdrowsze od mi sa ...... Grupa ludno ci (wiek w latach) Dzieci 1-3 4-6 7-9 10-12 Dziewcz ta 13-15 16-20 Ch opcy 13-15 16-20 Zapotrzebowanie energetyczne [kcal] 1300 1700 2100 2600 2800 2700 3300 3700 Zadanie 6 (2 pkt) Tabela przedstawia warto Nazwa produktu Wieprzowina (schab) Wieprzowina (szynka) Wo owina Kurcz (pier ) Dorsz Karp od ywcz wybranych produktów spo ywczych w przeliczeniu na 100 g..............0 18.................. Sformu uj dwa wnioski dotycz ce zapotrzebowania energetycznego... bia ko 21.... 2 ........... Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaci wykresu s upkowego.. ...............6 0.............0 8.......2 16.............................0 23.......0 18..........................

. Prawda a) Wi kszo witamin to sk adniki egzogenne...... zakraplacz.... ............ .............. .. któr nale y stosowa w trakcie leczenia.......... m ka pszenna. Sudan III............ termometr.... ....Zadanie 7 (3 pkt) Oce prawdziwo zda dotycz cych sk adników reguluj cych........ Zadanie 10 (2 pkt) Podany ni ej tekst zawiera jedn b dn informacj ........... .... ........ Doros y tasiemiec rozmna a si p ciowo w jelicie cienkim cz owieka... ............... ... .. Podkre l j i popraw... .... mia yca t tnic b) dieta bezglutenowa z zast pieniem wszystkich produktów m cznych produktami z m ki kukurydzianej c) dieta atwo strawna z wy czeniem produktów wywo uj cych wzd cia i skurcze jelit d) dieta oszcz dzaj ca z ograniczeniem substancji pobudzaj cych wydzielanie soku dkowego I... ......... tworz c w gier......... jajo kurze..... Razem: 22 pkt + 3** pkt 3 .... .. która przebija si z jelita do mi ni. ............... celiakia uszczów (zw aszcza zwierz cych) i cukrów II. ..... D.... Odczynniki: p yn Fehlinga......... Materia : ziemniaki.. .... ........ gdzie otacza si os onk ..... * Zadanie 9 (1 pkt) Przedstaw sposób regulacji nerwowej wydzielania soku dkowego................ A....... tak aby móc udowodni hipotez : W produktach zbo owych znajduje si skrobia............. ... .. C i K..... b) Cz witamin jest rozpuszczalna w t uszczach....... ..... ....... ...... jak i nadmiar witamin mo e by szkodliwy... .... . ** Zadanie 11 (3 pkt) Wybierz zestaw do wiadczalny..... ................................... c) Zarówno niedobór...... np................ witamina K.. waga. Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego do wiadczenia...... podkre laj c wszystkie potrzebne materia y....... pipeta.. banany......... Aby cykl yciowy tasiemca zosta zamkni ty.......................... ..... zaznaczaj c swój wybór znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli........ ... . . ...... kwas solny..... ..... . naczynie szklane. jego jajo musi zosta zjedzone przez ywiciela po redniego – cz owieka.. ....... ................ Tasiemczyce to choroby wywo ywane przez tasiemce. ....... Przyrz dy: pinceta....... .. np... .................... . a) dieta niskoenergetyczna z ograniczeniem I. Z jaja rozwija si larwa...... woda utleniona.. eczka....... choroba wrzodowa dka i dwunastnicy prostych III.......... ....... II . .. p atki owsiane...... Fa sz * Zadanie 8 (1 pkt) Po cz nazw choroby z diet .. ... bia y ser............. ......... ...................... .... ............. jodyna....... . ... po czym odrywaj si segmenty wype nione zap odnionymi jajami... ... ....... ............. . chocia niektóre z nich mog by syntetyzowane w organizmie cz owieka.. przyrz dy i odczynniki z ni ej wymienionych.. .... ........ III ........

...... Ile – izoleucyna... Met – metionina..... wpisuj c je w odpowiednie miejsca schematu trawienia w glowodanów w przewodzie pokarmowym cz owieka..... Trawienie pokarmu nie odbywa si w: a) jamie ustnej............ Ustal i uzasadnij............. Lys – lizyna.. Leu – leucyna......... do jakiego rodzaju bia ka (ro linnego czy zwierz cego) nale y przedstawiony fragment...... którego funkcje przedstawia podany opis.......... c) dku...... Podaj nazw pierwiastka.... Phe – fenyloalanina..... Trp – tryptofan.......... Val – walina. Cys – cysteina.. b) prze yku. Zadanie 3 (3 pkt) Uzupe nij nazwy enzymów........ Ala – alanina... Wymie produkt spo ywczy stanowi cy g ówne ród o wyst powania tego pierwiastka...... Pro – prolina ..................... ...... d) dwunastnicy......... ...... Thr – treonina................. Tyr – tyrozyna.... * Zadanie 4 (3 pkt) W narysowanym schematycznie fragmencie cucha bia kowego otocz kó kami wszystkie (nawet powtarzaj ce si ) aminokwasy egzogenne. Gly – glicyna.....OD YWIANIE Zadanie 1 (1 pkt) Wybierz i zakre l poprawn odpowied ... Wersja A bis (czas: 35 min) Zadanie 2 (2 pkt) Umo liwia funkcjonowanie uk adu nerwowego i mi ni. His – histydyna.. Ser – seryna................... krzepni cie krwi oraz wchodzi w sk ad ko ci i z bów.

.. – zaj cia siedz ce.....0 18................ Kobiety: – ca kowity spoczynek........0 18........................ Grupa ludno ci czy ni: – ca kowity spoczynek..... 2 .................................................. – ci ka praca.....6 0.......3 8..0 uszcze 10............0 23...................... .......... bia ko 21.................. – zaj cia siedz ce.2 glowodany brak brak brak brak brak brak cholesterol obecny obecny obecny obecny obecny obecny Oce i uzasadnij jednym argumentem s uszno stwierdzenia: Mi so drobiowe jest zdrowsze od mi sa wieprzowego.................. Zadanie 6 (2 pkt) Tabela przedstawia warto Nazwa produktu Wieprzowina (schab) Wieprzowina (szynka) Wo owina Kurcz (pier ) Dorsz Karp kcal 174 264 149 170 74 102 od ywcz wybranych produktów spo ywczych w przeliczeniu na 100 g..4 18.........................................6 14.. Zapotrzebowanie energetyczne [kcal] 1600 2600 4000 1520 2300 3200 . ..... Przedstaw zamieszczone w tabeli dane w postaci wykresu s upkowego.............Zadanie 5 (4 pkt) Tabela zawiera dane dotycz ce dziennego zapotrzebowania energetycznego wybranych grup ludno ci.......1 4...2 16......0 8. Sformu uj dwa wnioski dotycz ce zapotrzebowania energetycznego......... – ci ka praca..

...... eczka.. bia y ser... chocia niektóre z nich mog by syntetyzowane w organizmie cz owieka... .. przyrz dy i odczynniki z ni ej wymienionych......... np....... waga.... zaznaczaj c to znakiem „+” w odpowiedniej rubryce tabeli............. a) dieta ubogobia kowa I.. .... .... .... woda utleniona..... ................. .... podkre laj c wszystkie potrzebne materia y.......... . .. .... choroby w troby wywo uj cych wzd cia i skurcze jelit ze III............... Prawda Fa sz a) Wi kszo witamin to sk adniki egzogenne.. .. owoce) oraz kontakt z jajami znajduj cymi si w wodzie lub glebie. banany...... . pipeta.... .. .. ......... Zara enie nast puje przez spo ycie pokarmu zawieraj cego jaja paso yta (nieumyte warzywa.......... zakraplacz......... . .......... m ka pszenna.. II ... witaminy B... tak aby móc udowodni hipotez : W produktach spo ywczych pochodzenia zwierz cego znajduje si bia ko......................... Przyrz dy: pinceta... ... jajo kurze... .. zaparcia zwi kszon ilo ci warzyw i owoców c) dieta polegaj ca na eliminacji wszystkich produktów zawieraj cych laktoz d) dieta polegaj ca na zmniejszaniu ilo ci pokarmów z fenyloalanin ..... . Materia : ziemniaki. .. ..... .... III ... .. * Zadanie 9 (1 pkt) Przedstaw sposób regulacji hormonalnej wydzielania soku dkowego.... ...... ........... Odczynniki: p yn Fehlinga........ witamina D........ ......... ................ Jest to organizm obup ciowy............... .......... Glistnica to choroba wywo ywana przez glist ludzk yj w przewodzie pokarmowym cz owieka.... jodyna.... ..... .. Zadanie 10 (2 pkt) Podany ni ej tekst zawiera jedn b dn informacj ............ ..... . np.... jak i nadmiar witamin mo e by szkodliwy.... ...... c) Zarówno niedobór........ ............. Razem: 22 pkt + 3** pkt 3 ... ** Zadanie 11 (3 pkt) Wybierz zestaw do wiadczalny.... Przedstaw prawdopodobny wynik obserwacji po wykonaniu tego do wiadczenia... fenyloketonuria b) dieta atwo strawna z wy czeniem produktów II........... ... naczynie szklane.. ...... ......... termometr............... kwas azotowy (V) (st ony)..... Zap odniona samica produkuje do 200 tysi cy jaj w ci gu doby.. * Zadanie 8 (1 pkt) Po cz w pary nazw choroby metabolicznej z rodzajem diety stosowanej w jej leczeniu. ............................ ... . Sudan III. a zast pieniu ich pokarmami z tyrozyn I.... p atki owsiane............ ......... . ..... ...... ............. ............ ... b) Cz witamin jest rozpuszczalna w wodzie.... .... ..... Podkre l j i popraw...... .. . C i K...... .......Zadanie 7 (3 pkt) Oce prawdziwo zda dotycz cych sk adników reguluj cych... .................................... a zap odnienie zachodzi w ciele ywiciela.

WYDALANIE Wersja A (czas: 40 min) Zadanie 1 (2 pkt) Uzasadnij.............. Zadanie 3 (2 pkt) Z poni szych zda wybierz trzy charakteryzuj ce budow i po enie nerek w organizmie cz owieka........... Podaj dwa przyk ady substancji........... Zadanie 4 (1 pkt) Wybierz i podkre l prawid ow odpowied .... przy u yciu jednego argumentu nast puj ce stwierdzenie: Uk ad oddechowy bierze udzia w usuwaniu zb dnych produktów przemiany materii.............. a wychodzi z niej a............. odbywa si w: a) nerkach............. ........... f) Ka da podzielona jest bruzdami na cztery p aty...................... Zaznacz strza i podpisz t cz nerki............ b) trzustce...... które podlegaj temu procesowi.............. do której uchodzi t tnica i nerwy.............................. w której znajduj si elementy nefronu odpowiedzialne za filtracj ...... po obu stronach kr gos upa...... podczas którego wytwarzany jest mocznik............ * Zadanie 5 (2 pkt) Zdefiniuj poj cie: proces resorpcji zwrotnej obowi zkowej................................................... ...................... wn ................ d) w ka dej komórce cia a....................................... o kszta cie zbli onym do fasoli....... e) Znajduj si w górnej cz ci jamy brzusznej.. Zadanie 2 (2 pkt) Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerk ............. c) trobie...... po prawej stronie kr gos upa.................................... a) najwi kszymi gruczo ami organizmu cz owieka............ g) Ka da posiada tzw......... .................... ... d) Znajduj si na tylnej cianie jamy brzusznej...... ......... Cykl mocznikowy................... b) Ka da ma d ugo oko o 10-12 cm i mas 120-170 g.......... c) parzystymi narz dami.. ....

.... ............... 2 ........................... podaj c jeden argument na poparcie swojego stanowiska..................... ................................................................................................................................. Ustal i uzasadnij........ Zadanie 7 (2 pkt) Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u dzieci do 3......................................................0 0.......................... Substancja Glukoza g/100 cm3 p ynu Mocznik g/100 cm3 p ynu Bia ko g/100 cm3 p ynu Sole nieorganiczne g/100 cm3 p ynu A 0 2............................ ......................................................................... Oce s uszno tego stwierdzenia..............................................................................10 0..................Zadanie 6 (2 pkt) Podaj nazw struktury przedstawionej na poni szym schemacie oraz podpisz brakuj ce elementy...... .............................. ...........0 0 1.... * Zadanie 9 (2 pkt) Jedyn funkcj nerek jest ich rola w utrzymaniu homeostazy wodno-elektrolitowej....................... ....................72 ............... roku ycia.................................................................03 8...................... ....................................... Zadanie 8 (2 pkt) Tabela przedstawia sk ad dwóch p ynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowego cz owieka. który z nich (A czy B) jest osoczem krwi.................5 B 0..........

. . Zadanie 11 (1 pkt) Po cz nazw ka dej z chorób uk adu wydalniczego z jej przyczyn ... ... . . . . osocze krwi i p yn dializacyjny. ... . . .. . . .. cukromocz b) wzrost ilo ci wydalanego moczu na skutek np. .. . . . . a) obecno glukozy w moczu wywo ana np.. . .. . 3 .. .. . . kierunek przemieszczania si obu substancji. . . . ... . .. ... ... I..Zadanie 10 (4 pkt) Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku nadmiaru potasu i wody z wykorzystaniem nast puj cych elementów: perforowana b ona dializacyjna.. III . . . . .wielomocz stosowania wysokobia kowej diety c) niedobór wazopresyny d) zaka enie bakteryjne dróg moczowych I. odmiedniczkowe zapalenie nerek cukrzyc II. . III. II . . . .. . . .

spada ilo wydzielanego ADH. Prawda a) Spo ycie du ej ilo ci napojów powoduje nadmierne rozcie czenie krwi. b) Ci ka fizyczna praca powoduje obni enie ilo ci wytwarzanego ADH. Fa sz Razem: 25 pkt 4 .* Zadanie 12 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo stwierdze dotycz cych regulacji ilo ci wytwarzanego moczu w zale no ci od ilo ci wydzielanego hormonu ADH (wazopresyna). co powoduje wzrost wydalanej ilo ci moczu. c) Wzrost st enia wydzielanego przez nerki ADH stymuluje zwrotne wch anianie wody i prowadzi do produkcji zag szczonego moczu. wstawiaj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli.

................ Zadanie 3 (2 pkt) Z poni szych zda wybierz trzy charakteryzuj ce budow i po enie nerek w organizmie cz owieka....................... o kszta cie zbli onym do fasoli........ nast puj ce stwierdzenie: Skóra bierze udzia w usuwaniu zb dnych produktów przemiany materii. po obu stronach kr gos upa.............. * Zadanie 5 (2 pkt) Zdefiniuj poj cie: proces filtracji................ ..................... wn ...... d) w ka dej komórce cia a.... .. Podaj dwa przyk ady substancji...... które podlegaj temu procesowi............................ Cykl mocznikowy................................. podczas którego wytwarzany jest mocznik........ Wersja A bis (czas: 40 min) ..... do której uchodzi t tnica i nerwy................. g) Ka da ma d ugo oko o 10-12 cm i mas 120-170 g.. przy u yciu jednego argumentu........ f) Ka da posiada tzw... a) najwi kszymi gruczo ami organizmu cz owieka. a wychodzi z niej a................. b) trobie.................................................................. odbywa si w: a) trzustce........................ c) Znajduj si na tylnej cianie jamy brzusznej.......... e) Ka da podzielona jest bruzdami na cztery p aty... c) nerkach............ d) Znajduj si w górnej cz ci jamy brzusznej......... .......... Zadanie 2 (2 pkt) Rysunek przedstawia przekrój poprzeczny przez nerk ........ ................. Zadanie 4 (1 pkt) Wybierz i podkre l prawid ow odpowied ......WYDALANIE Zadanie 1 (2 pkt) Uzasadnij...... ......................... b) parzystymi narz dami............................... Zaznacz strza i podpisz t cz nerki....... po prawej stronie kr gos upa........... w której znajduj si elementy nefronu odpowiedzialne za zag szczanie moczu..

.................................... .........................................0 0 1........ ...............................................................................................5 B 0.......................................................................................................... .................................. Oce s uszno tego stwierdzenia................................................. Ustal i uzasadnij............72 ynu .......................... Zadanie 7 (2 pkt) Przedstaw mechanizm regulacji oddawania moczu u ludzi doros ych............................ * Zadanie 9 (2 pkt) Jedyn funkcj nerek jest ich rola wydzielnicza (endokrynna)..... który z nich (A czy B) jest moczem ostatecznym....Zadanie 6 (2 pkt) Podaj nazw struktury przedstawionej na poni szym schemacie oraz podpisz brakuj ce elementy......... ................... ............ ...................03 8............................. Zadanie 8 (2 pkt) Tabela przedstawia sk ad dwóch p ynów ustrojowych (osocza krwi i moczu ostatecznego) w ciele zdrowego cz owieka.... podaj c jeden argument na poparcie swojego stanowiska........................ ........................... Substancja Glukoza g/100 cm3 ynu Mocznik g/100 cm3 ynu Bia ko g/100 cm3 ynu Sole nieorganiczne g/100 cm3 A 0 2............................................................... 2 .............................................................0 0..............................10 0..

. .. . . .. ... . .. . a) obecno bia ka w moczu wywo ana np. .. . . . . . . .. .... . . II .. . . . . ... . . .. . . ... I. . III . . kierunek przemieszczania si obu substancji.. 3 . . . osocze krwi i p yn dializacyjny. . . .Zadanie 10 (4 pkt) Narysuj schemat przebiegu dializy w przypadku mocznika i wody z wykorzystaniem nast puj cych elementów: perforowana b ona dializacyjna. . Zadanie 11 (1 pkt) Po cz nazw ka dej z chorób uk adu wydalniczego z jej przyczyn . . I. ... .. bia komocz stosowania wysokobia kowej diety c) niedobór wazopresyny d) zaka enie bakteryjne dróg moczowych I. moczówka prosta zapaleniem cia ek nerkowych II.. zapalenie p cherza moczowego b) wzrost ilo ci wydalanego moczu na skutek np. . ... .

Fa sz Razem: 25 pkt 4 . b) Ci ka fizyczna praca powoduje wzrost ilo ci wytwarzanego ADH. wstawiaj c znak „+” w odpowiedniej rubryce tabeli. Prawda a) Spo ycie du ej ilo ci napojów powoduje nadmierne rozcie czenie krwi. spada ilo wydzielanego ADH.* Zadanie 12 (3 pkt) Na podstawie analizy schematu oce prawdziwo stwierdze dotycz cych regulacji ilo ci wytwarzanego moczu w zale no ci od ilo ci wydzielanego hormonu ADH (wazopresyna). co powoduje spadek wydalanej ilo ci moczu. c) Wzrost st enia wydzielanego przez przysadk ADH stymuluje zwrotne wch anianie wody i prowadzi do produkcji zag szczonego moczu.

Zadanie 5 (3 pkt) Za poprawne opisanie osi wspó rz dnych: o X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru). Za ustalenie. Przyk ad: A – nie wymaga dostarczenia energii. Zadanie 4 (2 pkt) Za podkre lenie zdania c – 1 pkt. B – transport aktywny. Zadanie 2 (3 pkt) Za w ciwe porównanie – 1 pkt. Za w ciw korekt – 1 pkt. B – wymaga. Przyk ad: Im organizm jest bardziej zaawansowany w rozwoju ewolucyjnym. Przyk ad: U organizmów sta ocieplnych temperatura cia a jest sta a. Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt. Za poprawn nazw – mechanizm homeostatyczny / homeostaza – 1 pkt. ciwych dla nich Zadanie 7 (3 pkt) Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: I – fa sz. tym jego mechanizmy regulacyjne bardziej doskona e. e badany parametr / temperatura podlega wewn trznej kontroli – 1 pkt. warto temperatury). d. Za prawid owe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami – 1 pkt. e wykres B dotyczy organizmu sta ocieplnego – 1 pkt. Y – temperatura w °C – 1 pkt.2. II – b. HOMEOSTAZA Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za podanie prawid owej definicji – 1 pkt. Schematy oceniania i modele odpowiedzi Uwaga: Znak „/” oznacza inn . Zadanie 6 (2 pkt) Za przyporz dkowanie do ka dego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich w przyk adów procesów (I – a. c) – po 1 pkt. II – prawda. ujemne temperatury otoczenia wymagaj zwi kszenia tempa metabolizmu).3. równie poprawn wersj odpowiedzi. Przyk ad: Parametr to wielko charakterystyczna dla danego materia u / procesu / urz dzenia (np. Zadanie 8 (2 pkt) . III – prawda. * Zadanie 3 (3 pkt) Za ustalenie. dlatego te wymaga odpowiedniego dostosowania tempa przemian metabolicznych do temperatury otoczenia (np. niezale na od temperatury otoczenia. Za podanie ka dej z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja u atwiona / wspomagana.

Zadanie 4 (2 pkt) 2 . zale na od temperatury otoczenia. * Zadanie 11 (2 pkt) Za prawid owe uzupe nienie rysunku – 1 pkt. dlatego te tempo przemian metabolicznych nie jest dostosowane do temperatury otoczenia. Przyk ad: A – nie wymaga dostarczenia energii. Za poprawne narysowanie wszystkich strza ek cz cych elementy schematu – 1 pkt. do przemieszczania si Zadanie 10 (1 pkt) Za logiczny argument – 1 pkt. e wykres A dotyczy organizmu zmiennocieplnego – 1 pkt. Przyk ad: Parametry ekosystemu nie s z góry ustalone / mog mie ró ne. Przyk ad: U organizmów zmiennocieplnych temperatura cia a jest zmienna. Zadanie 2 (3 pkt) Za w ciwe porównanie – 1 pkt. Za prawid owe wyja nienie – 1 pkt. Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt. warto ci / nie s one sta e. Przyk ad: Takie u enie chloroplastów pozwala unikn tych organelli. maj ce zdolno pomi dzy przylegaj cymi do siebie komórkami i blokowania ich podzia ów. * Zadanie 3 (3 pkt) Za ustalenie. Za podanie ka dej z dwóch prawid owych nazw – po 1 pkt: A – dyfuzja. Przyk ad: * Zadanie 9 (2 pkt) Za wskazanie rysunku B – 1 pkt. Za ustalenie. B – wymaga. Przyk ad: Pod em tego zjawiska s zwi zki chemiczne / przeka niki. Za logiczne uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ad: Homeostaza to zdolno ywego organizmu do utrzymania stabilnego rodowiska wewn trznego. B – transport aktywny.Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we w ciwej kolejno ci – 1 pkt. dlatego te nie spe niaj podstawowego warunku samoregulacji tego systemu. e badany parametr / temperatura nie podlega wewn trznej kontroli u tego organizmu – 1 pkt. nadmiernego / szkodliwego dla komórki na wietlania HOMEOSTAZA Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za podanie prawid owej definicji – 1 pkt.

• Mechanizm ten zapobiega powstawaniu nowotworów. nie przekraczaj c jednak warto ci granicznych. Warto ci parametrów rodowiska wewn trznego zmieniaj si w obr bie charakterystycznych dla nich zakresów tolerancji. Za w ciw korekt – 1 pkt. oscyluj c wokó warto ci optymalnej. Za stwierdzenie. * Zadanie 11 (2 pkt) 3 . Przyk ad: * Zadanie 9 (2 pkt) Za wskazanie rysunku B – 1 pkt. e tak – 1 pkt. II – prawda. II – a. b. Przyk ady: Warto ci ró nych parametrów zmieniaj si .Za podkre lenie zdania b – 1 pkt. d) – po 1 pkt. ciwych dla nich Zadanie 7 (3 pkt) Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: I – fa sz. Za prawid owe narysowanie krzywej zgodnie z wyznaczonymi punktami – 1 pkt. co po pewnym czasie powoduje spadek liczebno ci populacji ofiary. Za poprawne narysowanie wszystkich strza ek cz cych elementy schematu – 1 pkt. Za prawid owe przedstawienie znaczenia – 1 pkt. Przyk ad: Wzrost liczebno ci populacji ofiary powoduje wzrost liczebno ci populacji drapie nika. Zadanie 6 (2 pkt) Za przyporz dkowanie do ka dego z dwóch mechanizmów regulacyjnych wszystkich w przyk adów procesów (I – c. Zadanie 5 (3 pkt) Za poprawne opisanie osi wspó rz dnych: o X – doby (z zaznaczonymi godzinami pomiaru). III – prawda. Zadanie 10 (1 pkt) Za logiczny argument – 1 pkt. Przyk ady: • Mechanizm ten zapobiega nadmiernemu namna aniu si komórek w organizmie. Zadanie 8 (2 pkt) Za przedstawienie wszystkich podanych informacji we w ciwej kolejno ci – 1 pkt. Y – temperatura w °C – 1 pkt.

Przyk ady: • przysadka mózgowa. • nerka. dlatego te stopie ich podobie stwa genetycznego jest wi kszy ni w przypadku osobników nale cych do ró nych gatunków. Za prawid owe podpisanie naczy na obu rysunkach – 1 pkt. natomiast wirusy wnikaj do komórek ywiciela. Przyk ad: Nosicielem w przypadku cholery mo e by cz owiek w okresie pochorobowym / który niedawno przeszed t chorob . Za podanie w ciwego przyk adu – 1 pkt. Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt. Zadanie 4 (2 pkt) Za wskazanie na przeszczep syngeniczny – 1 pkt.Za prawid owe uzupe nienie rysunku – 1 pkt. jak to ma miejsce w przeszczepie ksenogenicznym. natomiast bakterie nie zmieniaj informacji genetycznej komórek swoich ywicieli. III – b) – 1 pkt. Zadanie 6 (3 pkt) 4 . które dociera do komórki. Zadanie 3 (1 pkt) Za przedstawienie prawid owej cechy (w uj ciu porównawczym) – 1 pkt. mo e zachodzi fotosynteza. co prowadzi do zniszczenia zainfekowanych komórek. Przyk ady: Bakterie zatruwaj organizm ywiciela wytwarzanymi przez siebie toksynami lub produktami w asnego metabolizmu. Wirusy w czaj w asny kwas nukleinowy do kwasu nukleinowego komórki gospodarza. KR ENIE I ODPORNO Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za poprawne podanie definicji – 1 pkt. namna aj si w nich. który nie wykazuje objawów chorobowych / infekcji / klinicznie zdrowy. Zadanie 2 (1 pkt) Za wszystkie prawid owe przyporz dkowania (I – d. • Dzi ki takiemu u eniu chloroplastów. mimo s abego o wietlenia. Przyk ad: Nosiciel to organizm. II – a. Za przedstawienie znaczenia tego zjawiska – 1 pkt. lecz jest ród em drobnoustrojów dla otoczenia. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ady: • Takie u enie chloroplastów pozwala lepiej wykorzysta do fotosyntezy wiat o. ale i identycznymi genetycznie (bli ni ta jednojajowe). Zadanie 5 (3 pkt) Za prawid owe narysowanie wszystkich strza ek na obu rysunkach – 1 pkt. Przyk ad: W przeszczepie syngenicznym dawca i biorca s osobnikami nie tylko nale cymi do jednego gatunku.

Zadanie 8 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (c) – 1 pkt. W erytrocytach ssaków nie ma j dra komórkowego i innych organelli. III – p yny cia a) – 1 pkt. Przyk ady: • Naczynie A jest t tnic . * Zadanie 11 (3 pkt) Za wskazanie rysunku C – 1 pkt. W erytrocytach ssaków nie ma j dra komórkowego i innych organelli. Przyk ady: W erytrocytach znajduje si barwnik – hemoglobina. reakcja typu antygen (przeciwcia o). mo e doprowadzi do gro nego dla ycia wstrz su immunologicznego. Za prawid owe podpisanie ka dej z wy ej wymienionych cz ci serca – po 1 pkt. Zadanie 9 (2 pkt) Za stwierdzenie. Powinien zwi kszy swoj aktywno yciow poprzez uprawianie np. 5 . dzi ki czemu nie zu ywaj przenoszonego w nich tlenu na w asne potrzeby. transportuje te gazy. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.in. dzi ki czemu maj ograniczony w asny metabolizm. Komórki te maj zdolno oddychania beztlenowego. Zadanie 7 (1 pkt) Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawid owych okre le (I – szpik kostny. jazdy na rowerze. e taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt. co mo e doprowadzi do wstrz su immunologicznego. dlatego te przetoczenie mu krwi grupy AB. który ma zdolno nietrwa ego czenia si z tlenem lub dwutlenkiem w gla. która zawiera m. p ywania. Przyk ady: W osoczu krwi cz owieka z grup krwi A znajduj si przeciwcia a / aglutyniny anty-B. o czym wiadczy du e / najwi ksze ci nienie. II – grasica. Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt. * Zadanie 10 (2 pkt) Za wskazanie naczynia A – 1 pkt. dzi ki czemu mie ci si w nich du o cz steczek hemoglobiny. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt.Za wskazanie strza kami lewego przedsionka i lewej komory – 1 pkt. o czym wiadczy du a / najwi ksza pr dko przep ywu krwi. Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwcia a / aglutyniny anty-B mog wej w reakcj z antygenami / aglutynogenami B obecnymi we krwi dawcy (tzw. • Naczynie A jest t tnic . antygeny / aglutynogeny B. * Zadanie 12 (3 pkt) Za ka de z trzech prawid owych zalece – po 1 pkt. spe niaj c funkcje transportowe dla gazów. Przyk ady: czyzna ten powinien prowadzi bardziej aktywny tryb ycia.

Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. jak: cholera / gru lica / rze czka. nukleoid. ciwego przyk adu – 1 pkt. II – d. Za podanie w Przyk ady: • jelita. natomiast w komórkach bakterii wyst puj oba rodzaje kwasów nukleinowych. 6 . rybami. du ilo ci jarzyn i owoców. III – a) – 1 pkt. a wirusy stoj na pograniczu materii nieo ywionej i organizmów ywych. np. Wirusy maj DNA lub RNA. Konieczno ci jest tak e rezygnacja z u ywek / alkoholu / papierosów. Za prawid owe podpisanie naczy na obu rysunkach – 1 pkt. Przyk ad: ród em zaka enia jest najcz ciej chory cz owiek lub chore zwierz na pocz tku b podczas takiej choroby zaka nej. Za wybór w ciwego przyk adu – 1 pkt. w którym yj i namna aj si drobnoustroje chorobotwórcze. mezosomy. Przyk ady: Bakterie s organizmami ywymi. Zadanie 3 (1 pkt) Za przedstawienie prawid owej cechy budowy (w uj ciu porównawczym) – 1 pkt. Przyk ad: ród em zaka enia jest organizm. Przyk ad: Przeszczep autologiczny nast puje w obr bie tego samego osobnika.Powinien on zmieni swoje nawyki ywieniowe. którego wszystkie komórki somatyczne posiadaj identyczn informacj genetyczn . natomiast w przeszczepie allogenicznym podobie stwo genetyczne dawcy i biorcy jest mniejsze / zale y od stopnia pokrewie stwa mi dzy dawc i biorc . natomiast w komórkach bakterii wyst puje np. rybosomy. Zadanie 2 (1 pkt) Za wszystkie prawid owe przyporz dkowania (I – b. • w troba. Zadanie 4 (2 pkt) Za wskazanie na przeszczep autologiczny – 1 pkt. usun z diety pokarmy o du ej zawarto ci t uszczów zwierz cych (t uste sery. cytoplazma. jaja) a mi so wieprzowe zast pi mi sem drobiowym. Zadanie 5 (3 pkt) Za prawid owe narysowanie wszystkich strza ek na obu rysunkach – 1 pkt. KR ENIE I ODPORNO Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za poprawne podanie definicji – 1 pkt. Wirusy nie maj adnych organelli komórkowych.

Przyk ady: Cech charakterystyczn makrofagów jest ich zdolno fagocytozy. o czym wiadczy ma e ci nienie i stosunkowo ma a pr dko przep ywu krwi. du ilo ci jarzyn i owoców. Przyk ady: W osoczu krwi cz owieka z grup krwi B znajduj si przeciwcia a / aglutyniny anty-A. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. mo e doprowadzi do gro nego dla ycia wstrz su immunologicznego. która ma m. p ywanie. co mo e doprowadzi do wstrz su immunologicznego. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Przyk ad: Naczynie C jest . antygeny / aglutynogeny A.in. rybami. jazda na rowerze. np. Konieczno ci jest tak e rezygnacja z u ywek / alkoholu / papierosów. Powinien zwi kszy swoj aktywno fizyczn poprzez uprawianie sportów. a mi so wieprzowe zast pi mi sem drobiowym. III – p yny cia a) – 1 pkt. Za prawid owe podpisanie ka dej z wy ej wymienionych cz ci serca – po 1 pkt. II – szpik kostny. Zadanie 8 (1 pkt) Za wybór w ciwej odpowiedzi (b) – 1 pkt. usun z diety pokarmy o du ej zawarto ci t uszczów zwierz cych (t uste sery. * Zadanie 12 (3 pkt) Za ka de z trzech prawid owych zalece – po 1 pkt. 7 . Za ka z dwóch prawid owo przedstawionych cech – po 1 pkt. e taki zabieg nie jest bezpieczny – 1 pkt. Makrofagi maj zdolno poruszania si za pomoc nibynó ek (ruch pe zakowaty). Obecne w osoczu krwi biorcy przeciwcia a / aglutyniny anty-A mog wej w reakcj z antygenami / aglutynogenami A obecnymi we krwi biorcy (tzw. * Zadanie 11 (3 pkt) Za wskazanie rysunku B – 1 pkt. jaja). dlatego te przetoczenie mu krwi grupy AB. Powinien zmieni swoje nawyki ywieniowe. Zadanie 7 (1 pkt) Za wpisanie w kratki tabeli wszystkich prawid owych okre le (I – szpik kostny. reakcja typu antygen – przeciwcia o). Przyk ady: czyzna ten powinien prowadzi bardziej aktywny tryb ycia.Zadanie 6 (3 pkt) Za wskazanie strza kami prawego przedsionka i prawej komory – 1 pkt. * Zadanie 10 (2 pkt) Za wskazanie naczynia C – 1 pkt. Zadanie 9 (2 pkt) Za stwierdzenie. np. dzi ki której poch aniaj i trawi mikroorganizmy chorobotwórcze. dzi ki czemu s bardziej skuteczne w poch anianiu mikroorganizmów chorobotwórczych w ró nych miejscach organizmu.

e) – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Zadanie 2 (1 pkt) Za uszeregowanie wszystkich etapów we w ciwej kolejno ci – 1 pkt: zmniejszenie obj to ci klatki piersiowej (powrót do obj to ci pierwotnej) – 3. Przyk ady: • ciany p cherzyka zbudowane s z nab onka jednowarstwowego p askiego. rozkurcz mi ni mi dzy ebrowych (zewn trznych) i przepony – 1. wzrost ci nienia w klatce piersiowej – 4. Zadanie 6 (1 pkt) Za wybór wszystkich w ciwych odpowiedzi (b. • nab onek oddechowy. Zadanie 7 (2 pkt) Za wybór powietrza I – 1 pkt. Za wskazanie strza mitochondrium – 1 pkt. Przyk ady: Sk ad powietrza I jest taki sam jak powietrza atmosferycznego. ocenie podlegaj 2 pierwsze. 8 . Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy – 1 pkt. Zawarto dwutlenku w gla w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym. Za wykazanie zwi zku budowy z pe nion funkcj – 1 pkt. Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 2 odpowiedzi. co umo liwia wymian gazow . • nab onek jednowarstwowy p aski. opadanie eber – 2. Zadanie 3 (1 pkt) Za prawid owy argument – 1 pkt. Przyk ady: • cykl Krebsa. Za zaznaczenie strza kami obu w ciwych miejsc – 1 pkt. Za podanie poprawnej nazwy (wi zanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt. Przyk ady: • komórki nab onka oddechowego. • cykl kwasu cytrynowego. wypychanie powietrza z p uc na zewn trz – 5. Zawarto tlenu w powietrzu I jest taka sama jak w powietrzu atmosferycznym.ODDYCHANIE Wersja A * Zadanie 1 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy – 1 pkt. Zadanie 5 (3 pkt) Za podanie w ciwej nazwy – ATP (adenozynotrójfosforan) – 1 pkt. Przyk ad: Poniewa na tym etapie dzia aj (kurcz si ) mi nie mi dzy ebrowe i przepona. • P cherzyk ma cienkie ciany. co umo liwia dyfuzj gazów.

c – fa sz. Przyk ad: ciany p cherzyka otoczone s g st sieci naczy krwiono nych w osowatych. • gru lica. b – prawda. 9 . • Czy pojemno yciowa p uc zale y od p ci cz owieka? ODDYCHANIE Wersja A bis * Zadanie 1 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy (naczynia w osowate) – 1 pkt. Za wykazanie zwi zku budowy z pe nion funkcj – 1 pkt. Zadanie 9 (4 pkt) Za narysowanie i podpisanie ka dego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt. Zadanie 2 (1 pkt) Za uszeregowanie wszystkich etapów we w ciwej kolejno ci – 1 pkt: wzrost obj to ci klatki piersiowej – 3. ruch eber do góry i na zewn trz – 2. • angina. d – prawda. II – a. • szczepienia ochronne. Przyk ady: • izolowanie chorych. • unikanie kontaktu z nosicielami. • zapalenie p uc. * Zadanie 11 (1 pkt) Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – d. ** Zadanie 12 (1 pkt) Za prawid owe sformu owanie problemu badawczego – 1 pkt. zasysanie powietrza do p uc – 5. skurcz i opuszczenie przepony – 1. skurcz mi ni mi dzy ebrowych.Zadanie 8 (4 pkt) Za w ciw ocen prawdziwo ci ka dego z 4 zda – po 1 pkt: a – fa sz. Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt. • unikanie przech odzenia organizmu. co umo liwia dyfuzj gazów. Przyk ady: • Czy pojemno yciowa p uc zale y od aktywno ci ruchowej organizmu? • Badanie zale no ci pojemno ci yciowej p uc od aktywno ci fizycznej m odzie y. III – b) – 1 pkt. Przyk ady: • grypa. • zapalenie oskrzeli. zmniejszenie si ci nienia w klatce piersiowej – 4. Przyk ad: * Zadanie 10 (3 pkt) Za podanie dwóch prawid owych przyk adów chorób – 1 pkt.

Uwaga: Je eli ucze poda wi cej ni 3 odpowiedzi. ocenie podlegaj 3 pierwsze. c – fa sz. Zadanie 6 (1 pkt) Za wybór wszystkich w ciwych odpowiedzi (b. Przyk ad: Poniewa ta faza wentylacji p uc nast puje dzi ki rozkurczowi mi ni mi dzy ebrowych (wewn trznych) i przepony. b – fa sz. e) – 1 pkt.Zadanie 3 (1 pkt) Za prawid owy argument – 1 pkt. Za podanie poprawnej nazwy (wi zanie wysokoenergetyczne) – 1 pkt. Za wskazanie strza cytoplazmy – 1 pkt. c. Zadanie 5 (3 pkt) Za podanie w ciwej nazwy (ADP – adenozynodwufosforan) – 1 pkt. Przyk ady: • W tym powietrzu jest wi ksza ni w powietrzu atmosferycznym zawarto CO2. Za zaznaczenie strza w ciwego miejsca – 1 pkt. Zadanie 8 (4 pkt) Za w ciw ocen prawdziwo ci ka dego z 4 zda – po 1 pkt: a – prawda. Przyk ad: 10 . d – prawda. Zadanie 7 (2 pkt) Za wybór powietrza I – 1 pkt. • W tym powietrzu jest mniejsza ni w powietrzu atmosferycznym zawarto O2. Zadanie 4 (2 pkt) Za podanie prawid owej nazwy (glikoliza) – 1 pkt. Za prawid owe uzasadnienie – 1 pkt. Zadanie 9 (4 pkt) Za narysowanie i podpisanie ka dego z czterech zadanych elementów schematu – po 1 pkt.

Trp. Za ka de z dwóch trafnych zalece – po 1 pkt.* Zadanie 10 (3 pkt) Za podanie dwóch prawid owych przyk adów chorób – 1 pkt. Leu. * Zadanie 11 (1 pkt) Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – b. II – c. • monta (tam gdzie to mo liwe) urz dze odpylaj cych. • wo owina. • pylice p uc. ocenie podlega 10 pierwszych. • Pojemno yciowa p uc cz owieka zale y od p ci (hipoteza prawdziwa). Zadanie 2 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy ( elazo – Fe) – 1 pkt. Met. dwupeptydazy. • stosowanie nowoczesnych technologii. * Zadanie 4 (3 pkt) Za wskazanie wszystkich w ciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt: Phe. • Pojemno yciowa p uc cz owieka nie zale y od aktywno ci fizycznej (hipoteza fa szywa). Arg. Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 10 aminokwasów. • Pojemno yciowa p uc cz owieka nie zale y od p ci (hipoteza fa szywa). Przyk ady: • dokonanie w ciwego wyboru zawodu. OD YWIANIE Wersja A Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór prawid owej odpowiedzi (d) – 1 pkt. jak i za fa szyw ) – 1 pkt. Zadanie 3 (3 pkt) Za podanie ka dej z trzech prawid owych nazw – po 1 pkt: W kolejno ci od góry: pepsyna. Przyk ady: • Pojemno yciowa p uc cz owieka zale y od aktywno ci fizycznej (hipoteza prawdziwa). • poddawanie si okresowym badaniom kontrolnym. e zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne. Ile. ** Zadanie 12 (1 pkt) Za poprawnie sformu owan robocz hipotez badawcz (zarówno za prawdziw . 11 . Przyk ady: • w troba. • zak adanie masek ochronnych. e jest to bia ko zwierz ce – 1 pkt oraz za w ciwe uzasadnienie wskazuj ce. Za ustalenie. Val. trypsyna lub chymotrypsyna. Thr. Lys. III – a) – 1 pkt. co jest cech charakterystyczn tego rodzaju bia ek – 1 pkt. His. Przyk ady: • astma oskrzelowa. • rozedma p uc. Za podanie trafnego przyk adu – 1 pkt.

* Zadanie 5 (4 pkt) Za w pe ni prawid owe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nich danych z tabeli – 1 pkt, narysowanie s upków wykazuj cych zale no mi dzy wiekiem a zapotrzebowaniem energetycznym dzieci oraz oddzielnie dziewcz t i ch opców w tych samych przedzia ach wiekowych – 1 pkt). Przyk ad:

Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt. Przyk ady: Zapotrzebowanie energetyczne ro nie wraz z wiekiem organizmu. Zapotrzebowanie energetyczne zmienia si w okresie dojrzewania i w tym samym przedziale wiekowym u ch opców jest wy sze ni u dziewcz t. Zapotrzebowanie energetyczne dziewcz t i ch opców w analogicznych grupach wiekowych jest ró ne. Zadanie 6 (2 pkt) Za stwierdzenie, e jest to s uszne – 1 pkt. Za trafny argument wynikaj cy z danych w tabeli – 1 pkt. Przyk ady: • Mi so ryb jest zdrowsze, gdy zawiera mniej t uszczu ni wieprzowina. • Mi so ryb jest zdrowsze, gdy jest mniej kaloryczne ni wieprzowina. Zadanie 7 (3 pkt) Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: a – prawda, b – fa sz, c – prawda. * Zadanie 8 (1 pkt) Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – b; II – d; III – a) – 1 pkt. * Zadanie 9 (1 pkt) Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt. Przyk ad: Widok, smak lub zapach pokarmu powoduje pobudzenie nerwowe, którego wynikiem jest wydzielanie soku dkowego. Zedanie 10 (2 pkt) Za wskazanie w ciwej informacji ( ywiciela po redniego – cz owieka) – 1 pkt. Za prawid owe poprawienie b dnej informacji – 1 pkt. Przyk ad: Cz owiek jest dla tasiemca ywicielem ostatecznym, a nie po rednim. ** Zadanie 11 (3 pkt) Za w ciwy wybór materia u do do wiadczenia (m ka pszenna lub p atki owsiane) – 1 pkt. Za w ciwy wybór wszystkich przyrz dów i w ciwego odczynnika – 1 pkt. Przyrz dy: naczynie szklane, eczka, zakraplacz lub pipeta. Odczynnik: jodyna. Za prawid owo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt. Przyk ad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na ciemnogranatowy. 12

OD YWIANIE Wersja A bis Zadanie 1 (1 pkt) Za wybór prawid owej odpowiedzi (b) – 1 pkt. Zadanie 2 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy (wap – Ca) – 1 pkt. Za podanie trafnego przyk adu – 1 pkt. Przyk ady: • mleko i produkty mleczne; • konserwy rybne (ryby z o mi), np. szprotki. Zadanie 3 (3 pkt) Za podanie ka dej z trzech prawid owych nazw – po 1 pkt. W kolejno ci od góry: amylaza linowa (ptialina), amylaza trzustkowa, maltaza (lub sacharaza, laktaza). * Zadanie 4 (3 pkt) Za wskazanie wszystkich w ciwych aminokwasów egzogennych – 1 pkt: Thr, Leu, Lys, His, Thr, Leu, Leu, Val, Leu, Val. Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 10 aminokwasów, ocenie podlega 10 pierwszych. Za ustalenie, e jest to bia ko ro linne – 1 pkt oraz za w ciwe uzasadnienie wskazuj ce, e nie zawiera ono wszystkich aminokwasów egzogennych wraz z podaniem przyk adu, co jest cech charakterystyczn tego rodzaju bia ek – 1 pkt. Przyk ad: W bia ku tym nie ma np. metioniny / izoleucyny / tryptofanu / argininy / fenyloalaniny. * Zadanie 5 (4 pkt) Za w pe ni prawid owe narysowanie wykresu – 2 pkt (oznaczenie i podpisanie osi wraz z zaznaczeniem na nich danych z tabeli – 1 pkt, narysowanie s upków wykazuj cych zale no mi dzy aktywno ci yciow a zapotrzebowaniem energetycznym z uwzgl dnieniem p ci (oddzielne s upki dla m czyzn i kobiet) – 1 pkt). Przyk ad:

Za ka dy z dwóch trafnie sformu owanych wniosków – po 1 pkt. Przyk ady: • Zapotrzebowanie energetyczne wzrasta wraz z intensywno ci wykonywanej przez organizm pracy. • Zapotrzebowanie energetyczne u m czyzn jest wi ksze ni u kobiet. Zadanie 6 (2 pkt) Za stwierdzenie, e jest to s uszne – 1 pkt. Za trafny argument wynikaj cy z danych w tabeli – 1 pkt. Przyk ady: • Mi so drobiowe jest zdrowsze, gdy zawiera mniej t uszczu ni wieprzowina. • Mi so drobiowe jest zdrowsze, gdy jest mniej kaloryczne ni wieprzowina.

13

Zadanie 7 (3 pkt) Za w ciwe ocenienie prawdziwo ci ka dego z trzech zda – po 1 pkt: a – prawda, b – fa sz, c – prawda. * Zadanie 8 (1 pkt) Za wszystkie w ciwe przyporz dkowania (I – d; II – a; III – c) – 1 pkt. * Zadanie 9 (1 pkt) Za poprawne przedstawienie sposobu regulacji – 1 pkt. Przyk ad: Pod wp ywem pokarmu wydzielany jest hormon – gastryna, który pobudza wydzielanie soku dkowego. Zadanie 10 (2 pkt) Za wskazanie w ciwej informacji (organizm obup ciowy) – 1 pkt. Za prawid owe poprawienie b dnej informacji – 1 pkt. Przyk ad: Glista ludzka jest organizmem rozdzielnop ciowym, a nie obup ciowym. ** Zadanie 11 (3 pkt) Za w ciwy wybór materia u do do wiadczenia (bia y ser lub jajo kurze) – 1 pkt. Za w ciwy wybór wszystkich przyrz dów i w ciwego odczynnika – 1 pkt. Przyrz dy: naczynie szklane, eczka, zakraplacz lub pipeta. Odczynnik: kwas azotowy (V) (st ony). Za prawid owo przewidziany wynik obserwacji – 1 pkt. Przyk ad: Zmiana koloru (reakcja barwna) na ty.

WYDALANIE Wersja A Zadanie 1 (2 pkt) Za podanie w ciwego argumentu – 1 pkt. Przyk ad: Wraz z wydychanym powietrzem usuwamy dwutlenek w gla i par wodn . Zadanie 2 (2 pkt) Za wskazanie w ciwej cz ci nerki – 1 pkt. Za podanie w

ciwej nazwy (kora) – 1 pkt.

Zadanie 3 (2 pkt) Za wybór trzech (z 4 w ciwych – b, c, d, g) zda – 2 pkt. Za wybór dwóch poprawnych zda – 1 pkt. Uwaga: Je eli ucze wska e wi cej ni 3 zdania, ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi. Zadanie 4 (1 pkt) Za wybór prawid owej odpowiedzi (c) – 1 pkt. * Zadanie 5 (2 pkt) Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt. Przyk ad: Jest to proces wch aniania (zwrotnego) do krwi potrzebnej organizmowi wody i substancji chemicznych, odbywaj cy si w kanaliku nerkowym bli szym. Za podanie w ciwych nazw obu substancji – 1 pkt. Przyk ady: • glukoza; • aminokwasy; • sód. Zadanie 6 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy: nefron / cia ko nerkowe – 1 pkt. Za uzupe nienie obu brakuj cych podpisów – 1 pkt. Od lewej: k buszek nerkowy, kanalik zbiorczy. Zadanie 7 (2 pkt) Za stwierdzenie, e bod cem wywo uj cym odruch oddawania moczu jest wype nienie p cherza – 1 pkt. Za stwierdzenie, e jest to czynno nie wiadoma, gdy kieruje ni wegetatywny uk ad nerwowy z o rodkiem w cz ci krzy owej kr gos upa – 1 pkt. 14

Zadanie 8 (2 pkt) Za wskazanie p ynu B – 1 pkt. Zadanie 4 (1 pkt) Za wybór prawid owej odpowiedzi (b) – 1 pkt. której nie ma w moczu ostatecznym. e nie jest to prawda – 1 pkt. NaCl. Za trafny argument – 1 pkt. renin . Zadanie 10 (4 pkt) Za poprawne wykorzystanie ka dego z 4 wskazanych elementów – po 1 pkt. II – a. g) zda – 2 pkt. • Poniewa zawiera bia ka. Przyk ad: Zadanie 11 (1 pkt) Za wszystkie trzy w ciwe przyporz dkowania (I – d. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. usuwaj c z organizmu ko cowe produkty metabolizmu bia ek. a których brak w moczu zdrowego cz owieka. Za wybór dwóch poprawnych zda – 1 pkt. f. Przyk ady: • Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj regulacyjn w organizmie. amoniak. b – fa sz. Przyk ady: • Poniewa zawiera du o mniej mocznika i soli mineralnych. np. * Zadanie 9 (2 pkt) Za stwierdzenie. * Zadanie 12 (3 pkt) Za w ciw ocen ka dego z trzech zda – po 1 pkt: a – prawda. • Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj regulacyjn w organizmie. III – b) – 1 pkt. ocenie podlegaj 3 pierwsze wybrane odpowiedzi. c – fa sz. • Poniewa zawiera glukoz . WYDALANIE Wersja A bis Zadanie 1 (2 pkt) Za podanie w ciwego argumentu – 1 pkt. Zadanie 3 (2 pkt) Za wybór trzech (z 4 w ciwych – b. Uwaga: Je li ucze wska e wi cej ni 3 zdania. Zadanie 2 (2 pkt) Za wskazanie w ciwej cz ci nerki – 1 pkt. Przyk ad: Poprzez skór usuwamy wraz z potem wod . c. które wyst puj w osoczu. Za podanie w ciwej nazwy (rdze ) – 1 pkt. ale te wydzielnicz . np. 15 . sole mineralne. ale te wydalnicz . produkuj c ró ne substancje.

• Nie zawiera glukozy. Przyk ady: • Zawiera bardzo du o mocznika. III – a) – 1 pkt. II – d. * Zadanie 9 (2 pkt) Za stwierdzenie. Przyk ad: Jest to proces przes czania. a nie zawiera glukozy. ale te wydalnicz . czyli przechodzenia wody oraz rozpuszczonych w niej substancji drobnocz steczkowych przez b on filtracyjn k buszków nerkowych. Za w ciwe uzasadnienie – 1 pkt. Za trafny argument – 1 pkt. p tla nefronu / p tla Henlego. • woda. Zadanie 7 (2 pkt) Za stwierdzenie. 16 . • aminokwasy. usuwaj c z organizmu ko cowe produkty metabolizmu bia ek. Od lewej: torebka k buszka / torebka Bowmana. e bod cem wywo uj cym odruch oddawania moczu jest wype nienie p cherza – 1 pkt. Przyk ady: • mocznik. którego jest bardzo ma o w osoczu krwi. • Zawiera bardzo du o mocznika. Zadanie 6 (2 pkt) Za podanie w ciwej nazwy nefron / cia ko nerkowe – 1 pkt. Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj wydzielnicz . c – prawda. utrzymuj c np. * Zadanie 12 (3 pkt) Za w ciw ocen ka dego z trzech zda po 1 pkt: a – fa sz. która wyst puje w du ych ilo ciach w osoczu krwi. odpowiednie ci nienie osmotyczne p ynów ustrojowych. e jest to czynno wiadoma. Zadanie 8 (2 pkt) Za wskazanie p ynu A – 1 pkt. Przyk ad: Zadanie 11 (1 pkt) Za wszystkie trzy w ciwe przyporz dkowania (I – c. b – prawda. • witaminy. Przyk ady: Poniewa nerki pe ni nie tylko funkcj wydzielnicz . • glukoza. ale te regulacyjn . Za stwierdzenie. Za podanie w ciwych nazw obu substancji – 1 pkt. Za uzupe nienie obu brakuj cych podpisów – 1 pkt. gdy mi nie zwieracza cewki moczowej s kontrolowane przez rodki w pniu mózgu – 1 pkt.* Zadanie 5 (2 pkt) Za podanie poprawnej definicji procesu – 1 pkt. Zadanie 10 (4 pkt) Za poprawne wykorzystanie ka dego z 4 wskazanych elementów po 1 pkt. e nie jest to prawda – 1 pkt.

liceum profilowanego i technikum.: Biologia dla techników i liceów ogólnokszta cych dla pracuj cych.: Podstawy ycia. Nowa Era.). WSiP..: Sprawdzanie i utrwalanie wiadomo ci z nauki o cz owieku w szkole podstawowej. Krzymowski T. MAC EDUKACJA.: Biologia z higien i ochron rodowiska. Jastrz bska E.: Fizjologia organizmów z elementami anatomii cz owieka. K M. WSiP. (red.). PWN. Kielce 2002 . Warszawa 1996 Korna A. Podr cznik dla I klasy LO.. Podr cznik dla liceum ogólnokszta cego. Warszawa 1989 Fizjologia zwierz t.. Podr cznik dla liceum ogólnokszta cego. PWRiL. WSiP.. Warszawa 1989 Hausbrandt L. Wiechetek M. Konieczny R. Warszawa 1987 Ewy Z..Bibliografia Biologia.: Zarys fizjologii zwierz t.. Warszawa 1989 Py ka-Gutowska E. (red.. liceum profilowanego i technikum. Podbielkowski Z. Warszawa 1995 Hoser P. liceum profilowanego i technikum. liwa L. Warszawa 2002 Bobrzy ska E.. Joachimiak A. Jerzmanowski A. Warszawa 2002 Podbielkowska M. Podr cznik dla III klasy LO. Tajemnice ludzkiego cia a. Kszta cenie ogólne w zakresie podstawowym. WSiP. Kot W. Podr cznik dla liceum ogólnokszta cego.: Biologia 1. WSiP.

You're Reading a Free Preview

Pobierz