P. 1
12_Zasady Doboru Maszyn Rolniczych 2009

12_Zasady Doboru Maszyn Rolniczych 2009

|Views: 5,743|Likes:
Wydawca: Pawel Merle

More info:

Published by: Pawel Merle on May 31, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/12/2013

pdf

text

original

Sections

  • Wprowadzenie
  • I. Zasady racjonalnej mechanizacji gospodarstw rolnych
  • 1. Racjonalna mechanizacja gospodarstw rolnych
  • 2. Czynniki doboru maszyn
  • 3. Czynniki wpływające na wydajność prac maszynowych
  • 4. Podział maszyn ze względu na zastosowanie w gospodarstwie
  • 1. Zało enia oceny
  • 2. Algorytmy oceny
  • 3. Dobór maszyn a terminowość zabiegów agrotechnicznych
  • 3.1. Terminowość zabiegów agrotechnicznych
  • 3.2. Kryterium agrotechniczne
  • 3.3. Zasady doboru kombajnów zbo owych – kryterium agrotechniczne
  • 1. Ciągniki rolnicze
  • 1.1. Technologiczna metoda doboru ciągników do gospodarstwa rolnego
  • 1.2. Wskaźnikowa metoda oceny doboru ciągników do gospodarstwa rolnego
  • 1.3. Kryteria oceny doboru ciągników rolniczych
  • 1.4. Ciągniki sadownicze
  • 1.5. Ciągniki na tereny górskie
  • 2. Przyczepy rolnicze
  • 2.1. U ytkowanie przyczep w gospodarstwach rolnych
  • 2.2. Zasady doboru przyczep rolniczych oraz metoda i kryteria oceny
  • 3. Ładowacze i ładowarki rolnicze
  • 3.1. Ładowacze ciągnikowe
  • 3.2. Ładowarki samobie ne
  • 4. Podnośniki widłowe
  • 4.1. Podnośniki widłowe ciągnikowe
  • 4.2. Wózki widłowe podnośnikowe
  • 1. Maszyny, narzędzia i urządzenia stosowane w uprawach polowych
  • 1.1. Uwagi do metody oceny racjonalności zakupu maszyn
  • 1.2. Pługi
  • 1.3. Brony talerzowe
  • 1.4. Agregaty podorywkowe
  • 1.5. Aktywne maszyny uprawowe
  • 1.6. Agregaty do uprawy przedsiewnej
  • 1.7. Rozsiewacze nawozów mineralnych
  • 1.8. Rozrzutniki obornika
  • 1.9. Wozy asenizacyjne
  • 1.10. Siewniki zbo owe
  • 1.11. Siewniki punktowe
  • 1.12. Opryskiwacze polowe
  • 1.13. Kosiarki rotacyjne oraz przetrząsarki i zgrabiarki karuzelowe
  • 1.14. Prasy zbierające
  • 1.15. Przyczepy zbierające (zbieracze) do siana i słomy
  • 1.16. Przyczepy zbierające silosowe
  • 1.17. Kombajny zbo owe
  • 1.18. Sieczkarnie polowe
  • 1.19. Maszyny do zbioru ziemniaków
  • 1.20. Maszyny do zbioru buraków cukrowych
  • 2. Suszarnie ziarna
  • 3. System GPS - rolnictwo precyzyjne
  • 4. Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru roślin energetycznych
  • 5. Maszyny stosowane w warzywnictwie
  • 6. Maszyny i urządzenia stosowane w sadownictwie
  • 6.1. Maszyny do zbioru i obróbki owoców
  • 6.2. Zasady doboru opryskiwaczy sadowniczych
  • 7. Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej
  • 7.1. Ocena racjonalności doboru dojarek i schładzarek mleka
  • 7.2. Maszyny i urządzenia do przygotowania i zadawania pasz
  • 7.3. Wozy paszowe
  • 7.4. Stacje paszowe
  • Literatura
  • Wyposa enie rolnictwa w ciągniki, przyczepy i ładowacze
  • Wybrane wyniki badań IBMER
  • Zwięzłość gleby
  • Nakłady pracy ciągników w technologiach produkcji roślinnej
  • Tolerancja oceny doboru maszyn do gospodarstw rolnych
  • Tolerancja oceny doboru kombajnów zbo owych

Instytut Budownictwa Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa w Warszawie

Aleksander Muzalewski

Zasady doboru maszyn rolniczych

Kryteria oceny racjonalności doboru oraz wykorzystania wybranych maszyn i urządzeń rolniczych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW 2007-2013) pod kątem działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”

Warszawa 2008

Dyrektor Instytutu
prof. dr hab. in . Andrzej Myczko

Autor p. 7.1 w rozdziale IV
mgr in . Tadeusz Domasiewicz – kierownik Zakładu Mechanizacji Chowu Zwierząt IBMER

Recenzenci wydania I
doc. dr hab. in . Edmund Lorencowicz – AR Lublin prof. dr hab. in . Jan Pawlak – IBMER, UW-M Olsztyn

ISBN 978-83-89806-21-5
Wydanie II poprawione

Opracowanie redakcyjne
mgr in . El bieta Bień

Druk
Zakład Promocji IBMER 02-532 Warszawa, ul.Rakowiecka 32 tel. 0-25 542 11 70
Copyright by Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa

2

Treść WPROWADZENIE .............................................................................................................5 I. ZASADY RACJONALNEJ MECHANIZACJI GOSPODARSTW ROLNYCH .....7 1. Racjonalna mechanizacja gospodarstw rolnych ...........................................................7 2. Czynniki doboru maszyn.............................................................................................8 3. Czynniki wpływające na wydajność prac maszynowych .............................................9 4. Podział maszyn ze względu na zastosowanie w gospodarstwie..................................11 II. METODA OCENY RACJONALNOŚCI WYPOSA ANIA GOSPODARSTW W ŚRODKI MECHANIZACJI .....................................................................................13 1. Zało enia oceny........................................................................................................13 2. Algorytmy oceny ......................................................................................................14 3. Dobór maszyn a terminowość zabiegów agrotechnicznych .......................................17 3.1. Terminowość zabiegów agrotechnicznych ........................................................17 3.2. Kryterium agrotechniczne ................................................................................18 3.3. Zasady doboru kombajnów zbo owych – kryterium agrotechniczne..................19 III. METODY I WSKAŹNIKI OCENY DOBORU WYBRANYCH ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH .............................................................................................23 1. Ciągniki rolnicze.......................................................................................................23 1.1. Technologiczna metoda doboru ciągników do gospodarstwa rolnego...............23 1.2. Wskaźnikowa metoda oceny doboru ciągników do gospodarstwa rolnego ........24 1.3. Kryteria oceny doboru ciągników rolniczych....................................................25 1.4. Ciągniki sadownicze ........................................................................................27 1.5. Ciągniki na tereny górskie................................................................................28 2. Przyczepy rolnicze....................................................................................................29 2.1. U ytkowanie przyczep w gospodarstwach rolnych............................................29 2.2. Zasady doboru przyczep rolniczych oraz metoda i kryteria oceny.....................30 3. Ładowacze i ładowarki rolnicze ................................................................................34 3.1. Ładowacze ciągnikowe.....................................................................................34 3.2. Ładowarki samobie ne.....................................................................................35 4. Podnośniki widłowe..................................................................................................38 4.1. Podnośniki widłowe ciągnikowe.......................................................................38 4.2. Wózki widłowe podnośnikowe ..........................................................................38 IV. WSKAŹNIKI OCENY DOBORU I WYKORZYSTANIA WYBRANYCH MASZYN, NARZĘDZI I URZĄDZEŃ ROLNICZYCH.........................................40 1. Maszyny, narzędzia i urządzenia stosowane w uprawach polowych ..........................40 1.1. Uwagi do metody oceny racjonalności zakupu maszyn .....................................40 1.2. Pługi ................................................................................................................42 1.3. Brony talerzowe ...............................................................................................43 1.4. Agregaty podorywkowe ....................................................................................43 1.5. Aktywne maszyny uprawowe ............................................................................44 1.6. Agregaty do uprawy przedsiewnej....................................................................45 1.7. Rozsiewacze nawozów mineralnych .................................................................46 1.8. Rozrzutniki obornika ........................................................................................46

3

...............................................16........................................................59 4....................................1.......87 Tolerancja oceny doboru kombajnów zbo owych ....................................................... Przyczepy zbierające silosowe........................................... Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej.........20..................................... Prasy zbierające...................4...........................53 1....52 1....15..................................... Maszyny i urządzenia stosowane w sadownictwie................3........1.........17............................11........................82 Zwięzłość gleby..78 ZAŁĄCZNIKI ............................ Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru roślin energetycznych........50 1........73 7..............55 1.........rolnictwo precyzyjne ...................................................................................................... Przyczepy zbierające (zbieracze) do siana i słomy..........19.................14.........................................66 7....54 1............. Kombajny zbo owe..69 7........61 5.............................18.............................................................................56 2..50 1................... Maszyny do zbioru ziemniaków .............12............... Maszyny i urządzenia do przygotowania i zadawania pasz ...................13..............1......................54 1......................................................49 1.................................................................................................................74 7..................76 ZAKOŃCZENIE ................. Opryskiwacze polowe.................................. Siewniki zbo owe .................................................................................................................................................. Kosiarki rotacyjne oraz przetrząsarki i zgrabiarki karuzelowe ........................65 6.............................................................................51 1...47 1. Maszyny do zbioru i obróbki owoców.....80 Wybrane wyniki badań IBMER .....................................................57 3......................... Maszyny do zbioru buraków cukrowych ............ Wozy asenizacyjne ................... Maszyny stosowane w warzywnictwie ............................................................................................................................ Suszarnie ziarna........................................10......................... System GPS ......9......................................65 6................ Siewniki punktowe.........................................................................................85 Tolerancja oceny doboru maszyn do gospodarstw rolnych ...........79 Wyposa enie rolnictwa w ciągniki.................................................................................................................................. Wozy paszowe ........ Stacje paszowe ................................. Zasady doboru opryskiwaczy sadowniczych ..........................................................................................2..............84 Nakłady pracy ciągników w technologiach produkcji roślinnej ............................................77 LITERATURA .................................... Ocena racjonalności doboru dojarek i schładzarek mleka .........89 4 ................................................2.........................63 6...... przyczepy i ładowacze..................69 7........................... Sieczkarnie polowe.........56 1............

względnie wskaźniki doboru sprzętu do gospodarstw w zale ności od skali produkcji. oraz zapewniające osiągnięcie i zachowanie powy szych celów. w produkcji roślin „energetycznych”. Spełnienie obu tych wymagań mo e świadczyć o racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstwa i jest jedną z podstawowych przesłanek pozytywnej oceny projektu. Powy sze zało enia były podstawą opracowania zasad doboru sprzętu do gospodarstw rolnych. Wprowadzenie do gospodarstwa nowej maszyny. ochrony środowiska lub bezpieczeństwa pracy. poprawę warunków utrzymania zwierząt. maszyn i urządzeń rolniczych. Składane przez rolników do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wnioski o dofinansowanie inwestycji w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” podlegają weryfikacji. W niniejszej publikacji przedstawiono wytyczne dotyczące wyposa ania gospodarstw w sprzęt rolniczy. uruchomiono działanie „Modernizacja gospodarstw rolnych” w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2007-2013. Mo emy wtedy stwierdzić. dostosowanie profilu. w tym między innymi do wzrostu wartości dodanej brutto. skali i jakości produkcji do potrzeb rynku. W przypadku kryterium ekonomicznego sprawdzane jest dostosowanie wydajności maszyny lub mocy ciągnika do skali i intensywności prowadzonej działalności produkcyjnej. Pomoc przyznaje się na przedsięwzięcia modernizacyjne uzasadnione ekonomicznie. w tym do doju i schładzania mleka oraz do przygotowania i zadawania pasz. Celem tego działania jest wsparcie finansowe inwestycji mających na celu poprawę konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez modernizację technicznej infrastruktury produkcyjnej. w tym algorytmy i kryteria oceny racjonalności doboru oraz wykorzystania wybranych maszyn i urządzeń rolniczych pod kątem działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. w warzywnictwie i sadownictwie. a tak e do zmniejszenia niekorzystnego oddziaływania techniki rolniczej na środowisko. poprawę bezpieczeństwa ywności. ciągnika bądź urządzenia powinno przyczynić się na przykład do poprawy: organizacji produkcji. Tę racjonalność nale y pojmować jako efektywne u ytkowanie technicznych środków pracy generujące określone korzyści dla gospodarstwa. a tak e w produkcji zwierzęcej. w tym od areału poszczególnych upraw. e zakup maszyny jest racjonalny. 5 . jakości wykonania prac maszynowych. w tym pod względem ich kosztów. narzędzi i urządzeń stosowanych w typowych pracach polowych. Publikacja zawiera wskaźniki eksploatacyjne i/lub wskaźniki racjonalnego wykorzystania. Powy sze wskaźniki opracowano dla ciągników i innych środków transportowych oraz dla maszyn. Suma powy szych wymiernych i bezpośrednio niewymiernych efektów nowoczesnej mechanizacji powinna przewa ać nad kosztami jej stosowania. Projekty modernizacyjne będą tak e obejmowały zakup ciągników. terminowości realizacji zabiegów polowych.Wprowadzenie W listopadzie 2007 r. jak równie do polepszenia warunków i bezpieczeństwa pracy rolników. między innymi pod względem zakresu rzeczowego i kryterium ekonomicznego. obsady zwierząt lub wielkości produkcji rolniczej. W pierwszym przypadku weryfikowana jest przydatność maszyny do wymagań stosowanych w gospodarstwie technologii produkcji rolniczej. Realizacja projektu w gospodarstwie powinna przyczynić się do poprawy ogólnych wyników gospodarstwa.

pracowników ARiMR. jak równie wzięto pod uwagę brak praktycznej mo liwości intensywnego u ytkowania większości rodzajów środków mechanizacji w warunkach znacznego rozdrobnienia polskiego rolnictwa. Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa (IBMER). ocenie mo liwości skorzystania z funduszy unijnych oraz na etapie przygotowywania wniosków. e zawarte w publikacji praktyczne wskaźniki. 6 .Zaproponowane wartości wskaźników doboru poszczególnych rodzajów oraz typów sprzętu rolniczego ustalono na podstawie specjalistycznej literatury krajowej i zagranicznej. a tak e grono pozostałych zainteresowanych. a tak e na podstawie doświadczeń ekspertów z innych placówek naukowych oraz producentów. W porównaniu z wersją internetową w obecnej publikacji zamieszczono wskaźniki racjonalnego wyposa enia gospodarstw dla szerszej grupy maszyn i urządzeń. Opracowanie mo e być tak e przydatne w praktyce rolniczej jako narzędzie ułatwiające wprowadzanie racjonalnego postępu technicznego w polskim rolnictwie. której wyciąg jest dostępny między innymi na stronach internetowych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) oraz ARiMR [Muzalewski 2007a]. Niniejsze publikacja została opracowana na bazie materiału zawartego w ekspertyzie wykonanej w IBMER. Niniejsze opracowanie adresowane jest do potencjalnych beneficjentów działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” oraz do pracowników ARiMR oceniających wnioski o przyznanie pomocy w tym działaniu. wyników badań własnych Instytutu Budownictwa. nowoczesnych technologii produkcji rolniczej. parametry i zalecenia będą przydatne przy ocenie prawidłowości doboru maszyn. obejmującej tak e wybrane środki stosowane w transporcie rolniczym. W przygotowaniu materiału wykorzystano tak e merytoryczne sugestie i pytania kierowane do IBMER przez rolników. Mamy nadzieję. przedstawicieli handlowych i u ytkowników sprzętu rolniczego. Zaproponowano równie zmodyfikowaną i uszczegółowioną metodykę oceny doboru ciągników do gospodarstw rolnych. Przy określaniu wartości wskaźników racjonalnego doboru maszyn do gospodarstw rolnych uwzględniono zarówno mo liwość zapewnienia dostępu w miarę szerokiej grupy rolników do zmechanizowanych.

ha. nawo enie. t. Wypracowany w gospodarstwie dochód powinien z jednej strony zapewnić byt rodzinie. Obecnie te mo liwości znacznie się poprawiły wskutek dopłat bezpośrednich oraz wsparcia modernizacji rolnictwa z programów unijnych. W produkcji roślinnej charakteryzującej się naturalnym procesem wegetacji. zarówno w celu odtwarzania zu ytych zasobów. jak i rozwoju gospodarstwa. Ograniczone mo liwości inwestycyjne oraz konieczność obni ania kosztów produkcji wskazują na potrzebę zachowania umiaru przy planowaniu wyposa ania gospodarstwa w zbyt liczny i wydajny. konieczność dosuszania wilgotnego ziarna). dostosowanego do skali produkcji. a tak e mo e być powodem innych strat lub nadzwyczajnych kosztów (np. którego przekroczenie powoduje obni kę plonu lub jakości.okresy agrotechniczne i jakość wykonania zabiegów. Racjonalna mechanizacja gospodarstw rolnych Racjonalnie dobrany i u ytkowany park ciągnikowo-maszynowy usprawnia realizację zabiegów produkcyjnych zgodnie z wymaganiami agrotechnicznymi . niezmiernie wa ne jest dostosowanie terminu i czasu wykonania poszczególnych prac maszynowych do wymagań roślin.. a z drugiej strony liczba i wydajność posiadanych zestawów ciągnikowo-maszynowych nie mo e być zbyt du a. w tym kolejnymi fazami rozwoju roślin. a kończąc na transporcie i odpowiednim przechowywaniu płodów rolnych. Wyrazem tego przeinwestowania jest tak e brak mo liwości racjonalnego wykorzystania maszyny. Powy sze stwierdzenie zawiera kilka istotnych elementów. poprzez siew. na które nale y zwrócić uwagę przy wyposa aniu gospodarstw w środki mechanizacji. szt. Dotyczy to głównie zbiorów i siewów. Realizacja tego celu zale y między innymi od właściwego doboru maszyn. w mo liwie krótkim okresie czasu. poczynając od uprawy gleby przed siewem.) koszty utrzymania maszyn są tym mniejsze. W przeliczeniu na jednostkę pracy (godz. Mo liwość odtwarzania posiadanego przez gospodarstwo parku ciągnikowo-maszynowego zale y od relacji pomiędzy wartością produkcji a ponoszonymi na tę działalność nakładami. Koszty wykonania prac maszynowych są pochodną ilości i wartości znajdującego się na wyposa eniu gospodarstwa sprzętu rolniczego oraz bie ących kosztów jego u ytkowania. a z drugiej powinien umo liwić inwestowanie w nowy sprzęt rolniczy i inne środki trwałe. co przekłada się na wzrost kosztów mechanizacji i spadek opłacalności produkcji. Ka dą z uprawianych roślin cechuje optymalny termin wykonania kolejnych zabiegów. im bardziej jest wykorzystany potencjał eksploatacyjny poszczególnych maszyn. Z powy szego wynika. a jego koszty nie obcią ają gospodarstwa ponad mo liwości bie ącego odtwarzania posiadanego sprzętu. aby koszty związane z utrzymaniem posiadanego sprzętu rolniczego. Zasady racjonalnej mechanizacji gospodarstw rolnych 1. ale te innych zabiegów agrotechnicznych. a więc im bardziej intensywnie są one w ciągu roku u ytkowane. z uwagi na ryzyko przeinwestowania gospodarstwa ponad jego mo liwości akumulacji i odtwarzania posiadanych zasobów. jak to jest niezbędne z uwagi na wymagania agrotechniki roślin i organizacji produkcji. e inwestować w maszyny nale y tak du o. e przy doborze maszyn do gospodarstwa nale y przede wszystkim pamiętać o zasadzie dostosowania inwestycji do skali produkcji – maszyny i ciągniki powinny z jednej strony umo liwić wykonanie prac polowych w optymalnych terminach agrotechnicznych. a równocześnie tak mało. ale kosztowny sprzęt rolniczy. Jakość wykonania zabiegów – dla plonowania roślin i zapewnienia odpowiedniej jakości zebranych płodów rolnych konieczne jest wykonanie wszystkich prac z jak najwy szą starannością. pielęgnację i zbiór.I. Powy sze uwagi wskazują na to. w tym 7 . Okresy agrotechniczne.

który oddziałuje na poziom umaszynowienia gospodarstw jest forma mechanizacji wa niejszych prac polowych (indywidualna. Mała skala produkcji ogranicza tak e mo liwości racjonalnego wykorzystania maszyn. a więc tańszy. co jest istotne w niesprzyjających warunkach pogodowych oraz w krótkich okresach agrotechnicznych. Na „luksus” dysponowania pełnym i wydajnym zestawem maszyn mogą sobie pozwolić jedynie bardzo du e. wybierają prostsze. gdy maszyna ma zapewniony odpowiedni front pracy (skala produkcji i świadczonych usług) w działalności przynoszącej dochód. Innym czynnikiem. Rolnicy dą ą jednak do samowystarczalności pod względem wyposa enia w sprzęt rolniczy i korzystają z usług najczęściej tylko przy zbiorze plonów. Ta pierwsza grupa. niedostępność usług. w odpowiednim momencie. dochodowe. Ró nice w poziomie wyposa enia w ciągniki i maszyny rolnicze to tak e. chocia i one w wielu przypadkach wybierają tańszą usługę zamiast inwestować w drogą specjalistyczną maszynę. wartość i wydajności maszyn oraz liczba i moc stosowanych ciągników są bardzo zró nicowane pomiędzy poszczególnymi gospodarstwami. Czynnikiem najbardziej ró nicującym gospodarstwa pod względem wyposa enia w środki mechanizacji jest niewątpliwie wielkość (areał) gospodarstwa. w tym liczba. a mo e przede wszystkim. a takie dominują w polskim rolnictwie. Konieczny jest zatem kompromis pomiędzy potrzebą spełnienia wymagań agrotechnicznych poszczególnych zabiegów produkcyjnych a wydajnością i kosztami eksploatacji zastosowanych maszyn. rodzaje.wynikające ze spłaty kredytów i odsetek. Argumentem uzasadniającym posiadanie własnych maszyn mo e być np. kilkusethektarowe jednostki. podczas gdy mniejsze i słabsze ekonomicznie gospodarstwa znajdują się na etapie wyposa ania w sprzęt podstawowy. to jest to najczęściej sprzęt u ywany. nawet o podobnym profilu produkcji. wyró niają się dzisiaj bogatym zestawem sprzętu rolniczego. 8 . nie obcią ały nadmiernie gospodarstwa i nie podwa ały ekonomicznej sensowności prowadzonej działalności. Gospodarstwo o niewielkiej skali produkcji zwykle nie jest w stanie wypracować dochodów umo liwiających sfinansowanie bogatego zestawu maszyn. zgłasza dzisiaj popyt na wydajne maszyny nowej generacji. wyposa enie gospodarstw w sprzęt rolniczy. mniej wydajne. Jeśli ju decydują się na zakup maszyn specjalistycznych. zdecydowanie większych i rozwiniętych gospodarstw. a w konsekwencji do utraty płynności finansowej i zdolności finansowania bie ących wydatków produkcyjnych. czyli jest niezbędna dla efektywnej realizacji produkcji. które stosunkowo wcześnie osiągnęły etap zaawansowanej mechanizacji. okopowe). usługowa lub zespołowa). Obserwowane w ramach poszczególnych grup obszarowych gospodarstw zró nicowanie wyposa enia technicznego jest natomiast pochodną struktury produkcji. 2. w tym udziałem upraw pracochłonnych (np. Czynniki doboru maszyn Jak wykazują liczne badania. Gospodarstwo korzystające z usług mechanizacyjnych nie musi posiadać kompletnego zestawu maszyn. Pochopne inwestowanie w sprzęt rolniczy mo e doprowadzić do nadmiernego zadłu enia gospodarstwa. czego wyrazem są nadmiernie wysokie koszty ich eksploatacji oraz niska opłacalność prowadzonej działalności. która nie ma zapewnionego dostatecznego frontu pracy w gospodarstwie. względnie ich wysoki koszt lub zawodność. Swoboda dysponowania własną maszyną jest gwarancją szybkiego jej zastosowania. zwłaszcza w odniesieniu do producentów rolnych z regionów o rozdrobnionej strukturze agrarnej. Zakup maszyn jest wtedy uzasadniony. Gospodarstwa o utrwalonej pozycji na rynku. a tak e jej specjalizacji. ale stosunkowo tanie maszyny. rezultat dysproporcji w rozwoju i w sile ekonomicznej poszczególnych jednostek. Jest on głównym wyró nikiem skali produkcji. Z powy szych względów mniejsze gospodarstwa.

a mo na by wymienić jeszcze inne. Czynniki wpływające na wydajność prac maszynowych Poszczególne rodzaje i typy maszyn charakteryzują się określoną wydajnością pracy zale ną między innymi od szerokości i prędkości roboczej. rozłogu gospodarstwa. wielkość i kształt pól. a szczególnie orki. sprawnej organizacji odbioru płodów rolnych. przerw w pracy (awarie i usterki. specyficzne potrzeby gospodarstw. Jest ona zdecydowanie ni sza od wydajności efektywnej (czasami nawet o połowę). w tym na wydajność agregatów ciągnikowo-maszynowych niezbędną do sprawnej realizacji prac. Rzeźba – ukształtowanie terenu. Są one charakteryzowane między innymi przez: Czynniki przyrodnicze. w tym minimalizacji kosztów prac maszynowych. trzeba się liczyć z nieuniknionym spadkiem wydajności o 11-38% w stosunku do warunków pracy agregatów ciągnikowo-uprawowych na terenie płaskim. woda. w tym: typ gleb – głównie ze względu na ich zwięzłość wpływającą na opór stawiany narzędziom uprawowym i wymaganą klasę uciągu współpracujących z tymi narzędziami ciągników oraz warunki klimatyczne. opłacalność wprowadzania postępu technicznego zale na między innymi od relacji kosztu mechanizacji do zasobów i kosztu robocizny. np. stan i masa zbieranego plonu. związana z powierzchnią gospodarstwa (areałem u ytków rolniczych (UR)) oraz strukturą i intensywnością produkcji (udział upraw pracochłonnych oraz poziom nakładów czynników produkcji). względnie transportu na pole środków produkcji (nawozy. czynniki losowe). orka gleby zwięzłej trwa dłu ej ni gleby piaszczystej. Czynniki ekonomiczne: stan dotychczasowego wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji oraz mo liwość realizacji inwestycji maszynowych. czyli osiąganą podczas nieprzerwanej pracy maszyny na polu. a zwłaszcza poziom i częstotliwość opadów deszczu w okresach prac polowych. 9 . a tak e odpowiednia regulacja i stan techniczny maszyny. wydajności eksploatacyjnej (praktycznej) poszczególnych maszyn. e podstawowe znaczenie z punktu widzenia racjonalnego doboru i wykorzystania sprzętu rolniczego. ma skala produkcji. wpływa na racjonalność doboru środków mechanizacji do poszczególnych gospodarstw rolnych. przeszkody terenowe. a kombajnowy zbiór zbo a o plonie 6 t/ha zajmuje więcej czasu ni zbiór zbo a o plonie 3 t/ha. czasu niezbędnego do przygotowania maszyny do pracy oraz na obsługę po zakończeniu dnia roboczego. Podczas zabiegów uprawowych na zboczach o pochyleniu do 8o. chemikalia. największy wpływ wywiera: rodzaj i wilgotność gleby oraz jej zakamienienie. Trzeba przy tym podkreślić. Jednak przy określaniu potrzeb w zakresie umaszynowienia gospodarstwa celowe jest uwzględnienie tzw. wydajność efektywną. od kombajnu. w warunkach konkretnego gospodarstwa. w tym liczby działek oraz ich odległości od siedliska (czas przejazdów jałowych). Oznacza ona zdolność do wykonania określonej ilości pracy w ciągu dnia roboczego. Na tzw. 3.Szczególne. ze względu na liczbę i wydajność maszyn oraz moc ciągników determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania. spodziewane wymierne i niewymierne efekty modernizacji. rzeźba terenu. materiał siewny). - - Ogół tych czynników. sadzeniaki). gdy dodatkowo zale y między innymi od: wielkości i kształtu pól (straty czasu na uwrociach). stan dróg dojazdowych. Czynniki topograficzne: ukształtowanie (rzeźba) terenu. liczba działek wchodzących w skład gospodarstwa oraz ich odległość od siedliska (rozłóg). dawki stosowanych środków (nawozy. Z tego powodu np.

Zwięzłość gleby jest tym czynnikiem. Ogół tych czynników rzutuje na ilość pracy mo liwej do wykonania w ciągu dnia roboczego. Wydajność maszyn istotnie maleje na powierzchniach mniejszych ni 1.Odległość pola od gospodarstwa. 10 . na których pracują maszyny. W gospodarstwie o niekorzystnym układzie tych czynników wydajność zestawów maszynowych powinna być odpowiednio wy sza. z działkami (polami) poło onymi w znacznej odległości od siedliska. ta powierzchnia zmniejsza się a o 1. „łatwe” bądź „trudne” warunki gospodarstwa.5% w odległości 10 km i więcej. 32 minuty (przejazdy tam i z powrotem). wpływają z jednej strony na wydajność. Ró nice w wydajności orki ró nych rodzajów gleb (cię kie. Podobnie zbiór zbo a kombajnem z pola o powierzchni 20 ha jest o około 15-45% wydajniejszy ni z pola 1 ha. W przypadku orki z wydajnością 0. a z drugiej na koszty. w zale ności od zwięzłości gleby i szerokości roboczej pługa. względnie nale y skorzystać z dodatkowego najmu usług. Warunki naturalne gospodarstwa. z uwagi na wydajność prac maszynowych. a 3. Układ tych czynników determinuje tzw. szczególnie gdy obrys pola jest nieregularny. e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi dostosowanymi do skali produkcji.33 ha/godz. który w największym stopniu wpływa na wydajność maszyn do uprawy gleby oraz klasę uciągu współpracującego z maszyną ciągnika. Wpływ rozproszenia działek na obni enie dziennej i sezonowej wydajności agregatów maszynowych jest tym większy. Nale y w tym miejscu zauwa yć.07 ha/dzień.17 ha. Agregaty ciągnikowo-maszynowe i samobie ne kombajny osiągają mniejszą wydajność na polach małych z uwagi na większy udział czasu nawrotów i innych przejazdów jałowych w czasie roboczym maszyny. orka pola o powierzchni 20 ha jest o 25 do 40% wydajniejsza ni pola 1 ha. Wielkość pola. Zwięzłość gleby. Dlatego np. ale ju w przypadku pracy kombajnu zbo owego o wydajności roboczej 2 ha/godz. Zwiększenie odległości dojazdu do pola z 0. co obrazuje tabela 1.0 ha. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa nale y zwrócić uwagę na to.6% gospodarstw w Polsce ma przynajmniej jedną działkę poło oną w odległości co najmniej 5 km od gospodarstwa.3%. e 8. wydłu a czas pracy maszyn o ok. Równie w przypadku nakładania się terminów wykonania zabiegów agrotechnicznych (w okresie spiętrzenia prac polowych) moce wykonawcze posiadanych środków mechanizacji powinny być odpowiednio wy sze.. im mniejsza jest powierzchnia poszczególnych pól (działek) oraz im bardziej są one oddalone od gospodarstwa. w tym powierzchnia i topografia pól. Przy 10godzinnym dniu pracy oznacza to spadek wydajności eksploatacyjnej o około 5. e gospodarstwo o rozproszonej strukturze. zaorana w ciągu dnia powierzchnia jest mniejsza tylko o 0. a razem z liczbą dni dyspozycyjnych w okresie agrotechnicznym .5 do 5 km. lekkie) mogą wynosić nawet 50%. Z uwagi na sprawną realizację prac nale y przyjąć. powinno dysponować zestawem maszyn i ciągników o około 10-15% wydajniejszym w stosunku do gospodarstwa o zwartej strukturze obszarowej.na zdolność maszyny do wykonania określonej pracy w tym okresie. aby zagwarantować wykonanie wszystkich prac w zalecanym terminie.

Podział maszyn ze względu na zastosowanie w gospodarstwie Do maszyn podstawowych lub ogólnouprawowych zaliczamy te. których głównym zadaniem jest odtworzenie zdolności produkcyjnych gleby i zapewnienie warunków do rozwoju roślin. Charakteryzują się one du ym zró nicowaniem funkcjonalnym i konstrukcyjnym. Maszyny te są zazwyczaj najdro sze (np. Zastosowanie maszyn specjalistycznych jest zwykle ograniczone do uprawy jednej lub wąskiej grupy roślin. e zwykle stanowią one podstawę wyposa enia ogółu gospodarstw rolnych. trudne) z uwagi na wydajność prac zmechanizowanych Czynniki doboru maszyn Rodzaj gleby Wilgotność gleby w trakcie wykonywania zabiegów Zakamienianie pola Rzeźba terenu Stan zachwaszczenia upraw Plony płodów rolnych Dawki środków produkcji. zielonek i siana). np. względnie rzadkim zastosowaniu. W tej grupie nale y tak e wymienić maszyny o bardzo specyficznym. Są to więc maszyny o wąskiej specjalizacji i najczęściej o stosunkowo niewielkim wykorzystaniu w ciągu roku. względnie u ytków rolnych gospodarstwa. w tym równie maszyny o nietypowej konstrukcji (np. siewy zbó i roślin technologicznie podobnych siewnikami uniwersalnymi. zgarniacze i zbieracze kamieni). gdy mogą być wykorzystywane na całym areale gruntów ornych. okopowych) i z tego powodu 11 . Zalicza się do nich przede wszystkim większość maszyn do zbioru płodów rolnych. Wybrane czynniki określające warunki gospodarstwa (łatwe. Są to więc maszyny o potencjalnie du ej rocznej wydajności.Tabela 1. siewniki punktowe. Znajdują one zastosowanie w następujących rodzajach prac polowych: podstawowa uprawa roli (orka oraz zabiegi po niwnej i przedsiewnej uprawy roli). a ich u ycie jest niezbędne w większości rodzajów upraw. Zdaniem autora sprzętem specjalistycznym są tak e opryskiwacze. Najwa niejszą grupę wśród maszyn specjalistycznych stanowią maszyny do zbioru roślin (zbó i roślin technologicznie podobnych. sadzarki). głębosze. Ich zastosowanie ogranicza się zwykle do zbioru jednego rodzaju roślin. Nazwa tej grupy maszyn wywodzi się równie stąd. nawozów Wielkość pól Kształt pól Liczba działek Odległość dojazdu do pól Stan dróg dojazdowych do pól Opady deszczu w okresach prac polowych Stan techniczny maszyny Źródło: Opracowanie własne Łatwe Lekkie Optymalna Brak Płaska Mały Niskie Niskie ponad 2 ha Prostokątny do 3 Mała Dobry Brak Dobry Trudne Cię kie Za du a/mała Du e Pofałdowana Du y Wysokie Wysokie do 1 ha Nieregularny powy ej 3 Du a Zły Częste Zły 4. nawo enie mineralne i organiczne. a tak e wybrane maszyny związane z uprawą pewnych grup roślin (np. buraków. bądź chowu określonego gatunku zwierząt. z uwagi na specyfikę wykonywanych nimi zabiegów chemicznej ochrony roślin. kombajny do zbioru zbó . ziemniaków. zielonek.

Decyzja o ich zakupie powinna być poprzedzona szczególnie wnikliwą analizą mo liwości efektywnego wykorzystania. W prawie ka dej z tych grup maszyn (podstawowe. Nieracjonalne wykorzystanie tych maszyn powoduje zwiększenie kosztów produkcji.najbardziej obcią ają gospodarstwo kosztami stałymi. ale proste lub małowydajne konstrukcje. narzędzi i urządzeń przeznaczonych do mechanizacji prac w warzywnictwie i sadownictwie. Odrębną i bardzo zró nicowaną grupę sprzętu rolniczego stanowią maszyny mające zastosowanie w produkcji zwierzęcej oraz cała gama maszyn. jak równie rozwiązania nowoczesne i wydajne. uzupełniające) znaleźć mo na relatywnie tanie. specjalistyczne. w tym tak e w usługach lub w ramach zespołowego u ytkowania maszyn. Od mo liwości finansowych i warunków gospodarstwa oraz wymogów prowadzonej działalności zale y wybór określonego typu maszyny. Maszyny uzupełniające słu ą głównie do transportu oraz przeładunków środków produkcji i płodów rolnych oraz ró nego rodzaju obróbki uzyskanych płodów rolnych. 12 . ale kosztowne.

w tym zwłaszcza dotyczących terminowości prac i ich jakości. z uwagi na minimalizację kosztów mechanizacji. takie np. e w ocenie racjonalności wyposa ania gospodarstw w sprzęt rolniczy i jego u ytkowania równie istotne. potrzebę wykonania wybranych prac w bardzo krótkim czasie. Nale y zauwa yć. z określonymi dla podobnej grupy gospodarstw wskaźnikami stanowiącymi kryterium tej oceny. celem zwiększenia dostępności rolników do techniki rolniczej i nowoczesnych rozwiązań w tym zakresie zało ono. okres czasu na wykonanie poszczególnych prac polowych. czasami w ciągu jednego dnia. e potencjał ten mo e być wykorzystany tylko w 50-75% wartości normatywnych. - Ponadto dla większości rodzajów maszyn i urządzeń rolniczych przyjęto stosunkowo długi okres ich eksploatacji wynoszący 20-25 lat. Zało enia oceny Zasadniczym sposobem oceny racjonalności zakupu maszyn i ciągników rolniczych w ramach projektów realizowanych w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” (PROW 2007-2013) jest porównanie intensywności u ytkowania tych środków mechanizacji z przyjętą wartością kryterialną. 13 . Przy określaniu wskaźników racjonalnego doboru maszyn rolniczych do gospodarstw. w porównaniu do dotychczas zalecanego./rok względnie ha/rok itp. mo liwie wysokiego wykorzystania potencjału eksploatacyjnego maszyn i urządzeń w gospodarstwie rolnym1. a w szczególnych przypadkach nawet mniej. nie uwzględnia się mo liwości dodatkowego ich wykorzystania w usługach sąsiedzkich. w działaniu „Modernizacja …”. Takie podejście pozwala na pośrednią ocenę intensywności u ytkowania maszyn przy zało eniu. W przypadku wybranych grup środków mechanizacji bardziej u ytecznym sposobem oceny racjonalności ich doboru do gospodarstw jest zastosowanie metody wskaźnikowej. Metoda oceny racjonalności wyposa ania gospodarstw w środki mechanizacji 1. nowoczesnych technologii produkcji rolniczej. Natomiast z punktu widzenia zało onych celów programu rozwoju i modernizacji rolnictwa wa ne jest tak e umo liwienie dostępu szerszej grupy rolników (beneficjentów programów pomocowych UE) do zmechanizowanych. Polega ona między innymi na porównaniu poziomu wyposa enia gospodarstwa w powy sze środki mechanizacji. Uzasadnieniem dla takiego podejścia jest potwierdzony między innymi wynikami badań IBMER brak praktycznej mo liwości pełnego wykorzystania 1 W ocenie doboru maszyn i ciągników rolniczych do gospodarstw rolnych. np. są tak e inne aspekty procesu produkcyjnego. a z drugiej strony. W wyniku powy szych zało eń określono normatywne (minimalne) wykorzystanie większości rodzajów środków mechanizacji na stosunkowo niskim poziomie. ze względów agrotechnicznych. zapewnienie. z punktu widzenia ekonomiki gospodarowania. jak spełnienie podstawowych wymagań agrotechnicznych. z uwagi na uniknięcie ryzyka zara enia upraw polowych lub sadowniczych chorobami grzybowymi.) sprzętu rolniczego przy zało onym okresie jego eksploatacji. e przyjęte do porównań wskaźniki opracowano z nale ytą dokładnością oraz e zachowano warunek porównywalności gospodarstw. Miarą tego kryterium jest roczne wykorzystanie (w godz. wzięto pod uwagę: liczbę dni dyspozycyjnych w sezonie wyznaczających nieprzekraczalny.II. w tym minimalnego (normatywnego) wykorzystania maszyn. gdy nie przewidują tego warunki przyznawania pomocy w ramach tego działania.

Zadaniem oceniającego jest oszacowanie potencjalnego wykorzystania maszyny WR w gospodarstwie. a tak e producentów. bądź wyposa enia gospodarstwa w sprzęt rolniczy. maszyn i urządzeń rolniczych. uniwersalnym algorytmie (Algorytm II) oceny racjonalności zakupu sprzętu rolniczego konieczne jest zarówno obliczenie wartości wskaźnika będącego kryterium oceny (np. dla konkretnych rodzajów oraz typów maszyn i urządzeń. oraz w produkcji zwierzęcej. [Banasiak 1999] i zagranicznych [KTBL 1994.potencjału eksploatacyjnego większości rodzajów środków mechanizacji w warunkach znacznego rozdrobnienia polskiego rolnictwa [Muzalewski 2007a]. obejmującej tak e warzywnictwo i sadownictwo. liczby i mocy ciągników u ytkowanych w gospodarstwie. W niniejszej publikacji takie wskaźniki opracowano dla 380 rodzajów i typów ciągników. W drugim.: szerokość robocza. 2006] badań własnych IBMER doświadczenia ekspertów z instytutów naukowych. np. I). a w części przypadków tak e kryteria dodatkowe (uzupełniające). W innym przypadku pomoc oferowana w ramach programu PROW 2007-2013 trafi wyłącznie do gospodarstw największych. Istotą tego algorytmu jest zastosowanie do powy szej oceny wskaźników minimalnego wykorzystania. wa niejszych grup środków mechanizacji i urządzeń stosowanych w produkcji roślinnej. [Kogler i in. a typ przez podstawowe parametry robocze. Rodzaj maszyny jest określony przez jej nazwę. 2005]. gdy pozostałe nie będą mogły zagwarantować odpowiedniego wykorzystania maszyn. Algorytm I Algorytm I opracowano dla wybranych. względnie ustalenie np. intensywnością u ytkowania sprzętu. Do obliczenia wartości kryterialnej (granicznej) wykorzystuje się typowe wskaźniki eksploatacyjne maszyn zawarte np. zostały ustalone na podstawie: danych literaturowych krajowych [Muzalewski 2007b]. II). jak równie oszacowanie potencjalnej ilości wykonanej maszyną pracy. pojemność lub wydajność. Ustalone wartości wykorzystania rocznego lub wykorzystania w okresie eksploatacji maszyn są najczęściej kompromisem pomiędzy terminowością wykonania prac a po ądaną. moc. [Ammann 2005]. 2. a następnie porównanie tych wielkości z wartością kryterialną. WRN). z uwagi na poziom kosztów maszynowych. a w części przypadków tak e typów maszyn i urządzeń rolniczych. 14 . Zaproponowane wartości wskaźników racjonalnego (minimalnego) wykorzystania poszczególnych rodzajów. W podstawowym algorytmie (Algorytm I) do oceny racjonalności zakupu maszyny/urządzenia wykorzystuje się opracowane dla konkretnych rodzajów oraz typów środków mechanizacji wartości wskaźników stanowiących kryterium oceny. obsady zwierząt lub np. dealerów i u ytkowników sprzętu rolniczego. [Lorencowicz 2007]. Do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania tej grupy maszyn zaproponowano kryteria podstawowe. w opracowaniach IBMER [Muzalewski 2007b] i Lorencowicza [2007]. Algorytmy oceny Do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyn w gospodarstwach rolnych zaproponowano dwa algorytmy.

nasycenia gospodarstwa mocą ciągników.wydajność eksploatacyjna maszyny. Szersze omówienie wskaźnikowej metody doboru sprzętu do gospodarstw rolnych oraz stosowanych kryteriów oceny tego doboru zawiera rozdział II pt. od warunków pracy. przyczepy lub ładowacze w zale ności od powierzchni gospodarstwa. stan średnioroczny) przypadająca na 1 maszynę lub urządzenie. 15 . zale ną nie tylko od parametrów roboczych (typu) maszyny. szt.. a w określonych przypadkach w t/rok. A W07 . itp. a w części przypadków w godz. względnie minimalna liczba zwierząt (obsada. t/godz./rok lub t/rok. w ha/godz.. Tak obliczone wykorzystanie maszyny WR nale y następnie porównać z wartością graniczną WRN. ale tak e np. Algorytm II Algorytm II stosuje się do oceny doboru pozostałych środków mechanizacji (innych ni wymienione w tej publikacji 380 rodzajów i typów maszyn i urządzeń rolniczych).. odpowiednio w ha/godz. w godz.). a z ilorazu tych dwóch wielkości nale y obliczyć potencjalne roczne wykorzystanie maszyny WR (np./godz. WR = gdzie: A W07 (godz. stanowiącą eksploatacyjne kryterium oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny./rok itp. wskaźniki: wyposa enia w ciągniki./rok).Kryteria podstawowe: minimalne wykorzystanie maszyny WRN wyra ane najczęściej w ha/rok. plonu itp. minimalna powierzchnia odpowiednich upraw lub u ytków zielonych (w ha). Kryteriami oceny doboru tej grupy środków mechanizacji są np.. liczby przyczep do liczby ciągników. w ha)..ilość pracy w gospodarstwie – najczęściej wyra ana w ha/rok. ustalić wydajność eksploatacyjną maszyny W07 (np. . w tym zawierający uzasadnienie dla przyjętych wskaźników wykorzystania lub wyposa enia. „Metody i wskaźniki oceny doboru wybranych środków transportowych”./rok). Kryterium dodatkowe: Dla kilku specyficznych grup maszyn i urządzeń zamieszczono oddzielny komentarz dotyczący zasad doboru tego sprzętu. szt. jaką mo na wykonać w gospodarstwie danym rodzajem maszyny. Do oceny racjonalności doboru do gospodarstwa środków transportu rolniczego zastosowano metodę wskaźnikową. W tym algorytmie w celu oceny racjonalności zakupu i u ytkowania maszyn nale y: określić potencjalną ilość pracy A (np.

Wyjaśnienia terminów: - wartości przyjętych kryteriów – to podane w niniejszym opracowaniu wartości wskaźników np. Dlatego uwa amy. godz. wartości obliczonych kryteriów – to obliczane (wg algorytmu II) wartości wskaźników minimalnego wykorzystania maszyn. e nale y akceptować zakupy tych maszyn. e margines błędu oszacowania tych wielkości zawiera się w granicach +/. Uwa amy.20%”. których potencjalne wykorzystanie WR jest nawet o 20% ni sze od wykorzystania kryterialnego (minimalnego) WRN. e w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” nale y uznawać za zasadne dofinansowanie zakupów tych środków mechanizacji..minimalne wykorzystanie maszyny w roku.8 ⋅ WR N 2 Szersze uzasadnienie tego stanowiska zamieszczono w załączniku 5 16 ./rok) T gdzie: WRN TH T k .Godzinowe wykorzystanie kryterialne (minimalne wykorzystanie w roku) WRN oblicza się według poni szego wzoru: N WR = k ⋅ TH (godz. Nale y jednak zauwa yć. wykorzystania maszyny są ustalone z pewnym przybli eniem dla przeciętnych warunków gospodarowania.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny. Zgodnie z powy szą uwagą podane w opracowaniu wartości wskaźników minimalnego wykorzystania maszyn WRN są wielkościami przeciętnymi dla ogółu gospodarstw i typowych warunków pracy oraz dla standardowych rozwiązań konstrukcyjnych i właściwości eksploatacyjnych maszyn./rok. Mo na zało yć.współczynnik korekcyjny. minimalnego wykorzystania maszyn w roku WRN (ha/rok). Nale y je więc traktować z 20% marginesem tolerancji. których wykorzystanie w gospodarstwie WR nie ró ni się od wykorzystania kryterialnego (minimalnego) WRN bardziej jak o 20%. . Procedura oceny W przypadku obu algorytmów warunkiem pozytywnej oceny wniosku o dofinansowanie maszyny jest zagwarantowanie wykorzystania maszyny w gospodarstwie na poziomie nie ni szym od podanego jako kryterium oceny. . lata. godz. e ten 20% margines tolerancji obejmuje typową zmienność szeregu czynników wpływających na racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstw rolnych oraz na ocenę tego doboru2. W związku z tym podstawą do pozytywnej oceny racjonalności wyposa enia gospodarstwa w określony rodzaj sprzętu rolniczego powinno być spełnienie warunku: WR ≥ 0. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to. a nie jako „sztywne” kryteria opiniowania wniosków. jak równie szacunek np. e zarówno wartości przyjętych lub obliczonych kryteriów. wykorzystanie maszyny – to szacunek potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie WR (w ha/rok).potencjał eksploatacyjny maszyny w okresie trwania. .

/rok itp. Dotyczy to zwłaszcza przedsiewnej uprawy gleby i siewu. a wykorzystaniem minimalnym WRN. godz. Według ró nych autorów [Karwowski 1998]. jak równie dodatkowe wyjaśnienia rolnika.5% do nawet 2% na ka dy dzień opóźnienia: . w stosunku do zalecanego (WRN). dla rzepaku nawet do 2%. 0. mo liwe są kolejne dwa rozwiązania: a) Szczegółowa analiza danych zawartych we wniosku z uwzględnieniem specyficznych warunków gospodarstwa. której wydajność i potencjał eksploatacyjny bardziej będą odpowiadały potrzebom gospodarstwa.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny. Opóźnienie wykonania poszczególnych zabiegów w stosunku do ich optymalnego terminu powoduje obni kę plonu roślin uprawnych lub jest przyczyną jego strat. . Do roślin szczególnie wra liwych na niewłaściwe warunki i termin siewu zalicza się kukurydzę i buraki cukrowe. W tym przypadku nale y jednak sprawdzić. 0. czy sadzenia w okresie przekraczającym termin agrotechniczny.W przypadku.) TH gdzie: A T TH k . 0.1.współczynnik korekcyjny. [Budzyński 2006] straty te mogą wynosić od 0. Powy sze czynniki współdecydują o racjonalności zakupu maszyn. wpływających na wydajność pracy maszyny lub na moc ciągnika.ilość pracy w gospodarstwie – najczęściej wyra ana w ha/rok.5%.1%.5-0. dla ziemniaków – ok. . Ryzyko obni ki plonu mo e powstać na skutek opóźnienia siewu. zabiegów chemicznej ochrony roślin.. a dla buraków cukrowych – ok. a ostatecznie o opłacalności prowadzonej działalności produkcyjnej.1998]. W tym przypadku podstawą oceny mogą być zarówno dane zawarte we wniosku.6-1. lata. 11). dla pszen yta 0.3-05%. w tym np. szt. gdy dofinansowanie zakupu maszyny nie mo e być udzielone ze względu na zbyt niskie jej wykorzystanie. Opóźnienie ich siewu o 10-14 dni. Decyzja o podjęciu szczegółowej analizy wniosku jest tym bardziej uzasadniona im mniejsza jest ró nica pomiędzy potencjalnym wykorzystaniem WR maszyny w gospodarstwie. Dobór maszyn a terminowość zabiegów agrotechnicznych 3. . w stosunku do optymalnego 17 . b) Propozycja zakupu mniejszej. dla pszenicy – ok.dla yta – ok. a zarazem tańszej maszyny. z gwarancją mo liwie wysokiej ich jakości i niskich strat. a tak e zbioru płodów rolnych.8%. Terminowość zabiegów agrotechnicznych Park maszynowy gospodarstwa powinien zapewnić terminowe i zgodne z wymaganiami agrotechnicznymi wykonanie prac. Wydajność eksploatacyjną W07 tej maszyny wyznaczamy ze wzoru: W07 = k ⋅A⋅T (ha/godz. czy wydajność tak dobranej maszyny jest wystarczająca z uwagi na długość okresu agrotechnicznego (liczbę dni/godzin dyspozycyjnych) na wykonanie określonych zabiegów (kryterium agrotechniczne).. 0.potencjał eksploatacyjny maszyny w okresie trwania. [Dreszer i in. takich czynników jak wymienione w tabeli 1 (s. 3.7%. a w określonych przypadkach w t/rok.

.2. zwiększa straty plonu na skutek osypywania się dojrzałego ziarna. w wyniku np. warunków glebowych i przebiegu pogody opóźnienie terminu siewu o 10-14 dni powoduje obni kę plonu o 6-15%. rzepak oraz zbo a ozime wykształcają słabszy system korzeniowy i są mniej rozkrzewione. e w zale ności od rodzaju uprawianych roślin. zastosowania kombajnu o zbyt małej wydajności lub zbyt długiego oczekiwania na usługę. ha/sezon lub ha/rok. Określa ono liczbę dni w sezonie agrotechnicznym. Tę metodę mo na polecić przy ocenie racjonalności u ytkowania zwłaszcza kombajnów zbo owych. godz. a wilgotne i kiepskiej jakości ziarno nadaje się co najwy ej na paszę.maksymalna liczba godzin pracy maszyny w okresie agrotechnicznym. Opóźnienie niw w latach o niekorzystnym przebiegu warunków atmosferycznych wpływa na pogorszenie parametrów jakościowych ziarna. buraków i kukurydzy uniemo liwiają wjazd cię kich maszyn na pole. co wpływa negatywnie na ich przezimowanie i plon ziarna.terminu. Du e straty. wzajemną zale nością pomiędzy wydajnością a wykorzystaniem maszyny i kosztami jej eksploatacji. w ciągu których poszczególne zabiegi w produkcji roślinnej powinny zostać wykonane bez ryzyka obni enia plonu roślin lub jego start w trakcie zbioru. a czasami więcej./dzień. Mniejsze ryzyko strat z uwagi na nieterminowość występuje przy zbiorze buraków. 3. Z powy szych względów decydując się na zakup maszyny nie nale y kierować się wyłącznie ekonomiką jej u ytkowania. w tym na wzrost jego wilgotności i pora enie grzybami. . dni/sezon lub dni/rok. a tak e opryskiwaczy polowych i sadowniczych. e nieterminowy zbiór zbó skraca tak e czas niezbędny na uprawę po niwną i na prawidłowe przygotowanie pola do siewu ozimin. W skrajnie niekorzystnych warunkach pogodowych. .wydajność eksploatacyjna maszyny. . Warto zauwa yć. Szacuje się. co wydatnie obni a dochodowość uprawy. do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu rolniczego zaleca się tak e zastosować kryterium agrotechniczne.liczba godzin pracy maszyny w ciągu dnia roboczego. siewników i maszyn do przedsiewnej uprawy gleby. 18 . na niektórych polach w ogóle zrezygnowano ze zbioru. czasami przez kilka dni. W deszczowe niwa 2006 r.). Do tej długości okresu agrotechnicznego nale y dostosować liczbę i wydajność stosowanych maszyn. aby mo na było zdą yć z wykonaniem określonej ilości prac w nieprzekraczalnym okresie: W07 ≥ A A = (ha/godz./rok. ale trzeba te pamiętać o wspomnianych powy ej produkcyjnych konsekwencjach wyboru maszyny. W wyniku źle doprawionej gleby i opóźnionego siewu.ilość pracy dla określonego rodzaju maszyny. ha/godz. mogą powstać podczas zbioru zbó [Sørensen 2003]. . godz. L Z L D ⋅ LG gdzie: W07 A LZ LG LD . zmniejsza plon o 7-16% w wyniku mniej korzystnych warunków wilgotnościowych gleby i skrócenia okresu wegetacyjnego. Kryterium agrotechniczne W przypadku określonych rodzajów prac i stosowanych w nich maszyn. tj. niezebrane wystarczająco szybko zbo e wylega i przerasta chwastami. a mokra gleba utrudnia prawidłowe odsiewanie ziemniaków lub oczyszczenie korzeni buraków. Przekroczenie optymalnego okresu zbioru zbó . Z powy szych względów minimalna wydajność maszyny powinna być na tyle wysoka.liczba dni dyspozycyjnych w sezonie. ze względu na nieterminowość zabiegu. Jednak opady deszczu w okresie jesiennych zbiorów ziemniaków.

Niemieccy specjaliści na podstawie wieloletnich statystyk doszli do wniosku. aby podstawowe zbo a zostały zebrane w ciągu 10-12 dni. W rezultacie jest to około 8-10 (9) godzin pracy kombajnu w ciągu dnia roboczego. Łączna liczba godzin pracy kombajnu w sezonie agrotechnicznym (11 dni) wynosi więc: LZ = LD × LG = 11 × 9 = ok. Do tej długości okresu agrotechnicznego powinna być dostosowana wydajność i liczba kombajnów w gospodarstwie – na najtrudniejszy okres niwny.Przykładem podejścia do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu rolniczego z wykorzystaniem kryterium agrotechnicznego jest analiza doboru kombajnu zbo owego. dą y do jak najszybszego zebrania zbo a z poszczególnych pól. porastanie w kłosach itp. A – powierzchnia zasiewów zbo a i rzepaku. 19 . pogorszenia jakości na skutek pora enia grzybami. w których ziarno mo e być zebrane bez większego ryzyka strat ziarna z tytułu opadu deszczu . w ciągu których zebrane ziarno nie wymaga dosuszania. czyli około godz. LZ gdzie: W07 – wydajność eksploatacyjna kombajnu.LD = 11 (10÷12) dni. ale równocześnie kombajn będzie mniej wykorzystany. Zbo e mo na zacząć kosić dopiero po obeschnięciu porannej rosy. aby mo na było zdą yć ze zbiorem zbó z areału A w sezonie agrotechnicznym liczącym 10-12 dni: W07 ≥ A (ha/godz.. Natomiast usługodawca. gdy liczy się jego czas i zysk. Nawet w trudnym. Nie zebrane na czas ziarno traci na wartości. Zasady doboru kombajnów zbo owych – kryterium agrotechniczne Kombajn zbo owy powinien być kupiony na najtrudniejszy sezon niwny. LZ – maksymalna liczba godzin pracy kombajnu w okresie agrotechnicznym. wilgotnym roku z du ą ilością opadów. Raczej nie mo na w tym okresie liczyć na terminową i pewną usługę. Jeśli przyjmiemy wy szą wydajność kombajnu./rok) w okresie LD okresu agrotechnicznego. chcąc zaspokoić potrzeby zleceniodawców.3. Z powy szych względów minimalna wydajność kombajnu powinna być na tyle wysoka./sezon. a nale y je zakończyć przed rosą wieczorną około 18-1900. ha/sezon. Liczba godzin pracy kombajnu w ciągu dnia roboczego . aby uniknąć nadzwyczajnych strat ziarna lub dodatkowych kosztów spowodowanych opadami deszczu (konieczność dosuszania ziarna. nie zawsze czyniąc to z nale ytą starannością i jakością. 9-1000. 3.). W czasie tych 100 godzin zbo e powinno być zebrane. Unika się wtedy ryzyka strat ziarna i pogorszenia jego jakości z powodu opadów deszczu. Podobne zalecenia stosowane są tak e w polskich warunkach.LG = 9 (8÷10) godzin. Sposób doboru kombajnu zbo owego Liczba dni dyspozycyjnych w sezonie. e wydajność kombajnu powinna być tak dobrana. godz. Przy czym LZ określa tak e wykorzystanie kombajnu WR (godz. wówczas skróci się czas zbioru zbo a z powierzchni A. 100 godzin/sezon. gdy przy du ej liczbie klientów ka dy z nich chce w tych warunkach mieć jak najszybciej zebrane zbo e. zwykle około 10-12 dni jest korzystnych do sprawnego zbioru podstawowych zbó . ha/godz. co nie gwarantuje opłacalności uprawy.).

/rok.0 ha/godz. W firmach usługowych przyjmuje się nawet szybsze tempo amortyzowania (8-10 lat). wskaźniki) i przeprowadzonej analizy (metoda oceny). czy maszyna. Agrotechnicznym kryterium doboru kombajnu jest więc graniczny. o której dofinansowanie występuje beneficjent programu.9 ha/godz. e istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność zakupu maszyny o określonej 20 . Podobne kryteria zostały przyjęte tak e dla pozostałych wa niejszych rodzajów prac polowych w uprawie innych roślin. W świetle powy szej analizy mo emy stwierdzić. Dą ąc do mo liwie pełnego wykorzystania zdolności przerobowej maszyny. Jedyne straty z jakimi mo na się wówczas liczyć to straty ziarna spowodowane osypywaniem się dojrzałego ziarna przy zbytnim przedłu aniu niw. w zale ności od plonu ziarna (6-7 t/ha). e przy zakupie kombajnu do gospodarstwa nale y tak dobrać wydajność tej maszyny. za racjonalne uznaje się takie u ytkowanie kombajnu. Racjonalnie. nie zawsze pokrywa się z racjonalnością procesu produkcyjnego./rok. Z drugiej strony. × 0. Aby przy powy szej intensywności u ytkowania zapewnić pełne wykorzystanie zdolności przerobowej kombajn powinien być u ytkowany przez okres: T= TH 3000 = = 30 (lat). na podstawie dostępnych danych (wniosek.9 ha/godz. która zapewnia opłacalność zbioru zbo a wyniesie: WR[HA] = A = LZ × W07 = 100 godz. będzie racjonalnie u ytkowana. aby czas zbioru zbó i rzepaku nie przekroczył 1012 dni. (średnio 0. oznacza z jednej strony intensywne wykorzystanie maszyny.). Z drugiej strony nale y pamiętać. kombajnu o określonej wydajności Wydajność godzinowa kombajnu wynosi 0. które jest gwarantem jej u ytkowania przy mo liwie niskich kosztach eksploatacji. dla którego roczne wykorzystanie maszyny powinno wynosić 200-300 godz. Jak ocenić racjonalność ? Jak podejść do oceny racjonalność zakupu kombajnów i innych maszyn w programie PROW 2007-2013? Zadaniem pracownika ARiMR jest ocena./rok. przy wykorzystaniu 300-375 godz. w którym ta maszyna ma zastosowanie.Przykład nr 1 Wyznaczenie racjonalnego wykorzystania eksploatacyjnej W07 (ha/godz. nieprzekraczalny okres niw. ha/rok. który dla kombajnów zbo owych wynosi 3000 godzin. nie mo na zapomnieć. Oznacza to wykorzystanie kombajnu przez około 100 godz. normatywy.). z uwagi na tempo postępu technicznego. Tak więc minimalna powierzchnia wykorzystania kombajnu zbo owego. aby jego zdolność przerobowa została wykorzystana w mo liwie krótkim okresie. WR 100 gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny. a często nawet więcej. = 90 ha/rok. np. 10-15 lat. e eksploatacyjna racjonalność u ytkowania maszyny. chocia w ich przypadku ewentualne konsekwencje przekroczenia terminu wykonania prac nie są a tak znaczące jak dla kombajnów zbo owych. gdzie: WR[HA] – powierzchnia wykorzystania kombajnu. który powinien zamknąć się w 10-12 dniach.8-1.

Obliczenia: T 3000 WR N = H = = 150 godz. T 20 WR[HA]N = WRN⋅W07 = 150 ⋅ 0./rok W07 0. Wydajność kombajnu nale y przyjąć w miarę mo liwości odpowiednio do wielkości pola./rok..) lub w hektarach pracy .9 = 135 ha/rok. rzepaku i roślin o podobnej technice zbioru: WR[HA] = A = 80 ha/rok . Jego wartość jest tak e zale na od jakości wykonania.potencjał eksploatacyjny nowej maszyny. szerokość robocza.wykorzystanie (ilość pracy) kombajnu w godz.THA (ha). Tok postępowania 1) Ocena potencjalnego wykorzystania kombajnu w gospodarstwie na podstawie danych zawartych we wniosku: . a do obliczeń przyjąć wartość średnią lub maksymalną z podanych. co wynika z zasady stosowania płodozmianu i ró nej wielkości pól w obrębie gospodarstwa. . O racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny przesądza więc bilans kosztów zastosowanej maszyny oraz jej wpływu na efekt produkcyjny. producenta. wydajność). tzn.: WR = A 80 = = 89 godz. Potencjał eksploatacyjny kombajnów zbo owych wynosi TH = 3000 godz. Powierzchnia upraw zbó i roślin technologicznie podobnych (np. rzepak) w gospodarstwie beneficjenta programu.zalecany (nie dłu szy ni ) okres eksploatacji maszyny T od momentu zakupu a do pełnego jej zu ycia.wydajności i potencjale eksploatacyjnym są tak e wymagania (długość okresów agrotechnicznych) poszczególnych technologii produkcji roślinnej.powierzchnia wykorzystania kombajnu w sezonie (roku) równa powierzchni zasiewów zbó . Nale y wziąć pod uwagę aktualną i docelową powierzchnię uprawy.9 ha/godz. 21 .9 2) Obliczenie wykorzystania normatywnego WRN Dane do obliczeń: . np. A.około 20-25 lat. kombajn zbo owy o wydajności W07 = 0. Dane do oceny Typ maszyny i jej podstawowe parametry eksploatacyjne (moc. a więc marki. Jest to parametr charakterystyczny dla danego rodzaju maszyn. wyczerpania potencjału (technicznego zasobu pracy) . plonu i rodzaju zbieranej kombajnem rośliny. z uwzględnieniem pewnej zmienności +/-10% areału uprawy w kolejnych latach (w stosunku do podanej we wniosku). - B. wyra ony w godzinach – TH (godz.

3) Dobór kombajnu zbo owego o wydajności dostosowanej do skali produkcji Je eli wnioskodawca zdecydowałby się na zakup kombajnu o mniejszej wydajności. WR = 120 godz. 22 .67 lub 0. Wniosek – ocena Z porównania potencjalnego wykorzystania WR kombajnu z zalecanym dla tego rodzaju maszyn wykorzystaniem normatywnym WRN wynika./rok.80 ha/godz. WR = 100 godz.. Z powy szych przykładowych danych wynika./rok = 80 ha/rok Z powy szych obliczeń wynika. W tym celu nale y wyznaczyć tę wydajność według poni szego wzoru: W07 = A⋅T TH dla T = 20 lat ⇒ dla T = 25 lat ⇒ dla T = 30 lat ⇒ W07 = 80⋅20/3000 = 0.Sprawdzenie warunku intensywności u ytkowania: WR ≥ WRN. w związku z czym nale y negatywnie zaopiniować wniosek o dofinansowanie jego zakupu. czyli porównanie potencjalnego wykorzystania kombajnu WR = 89 godz. mo liwość spełnienia warunku WR ≥ WRN. e wykorzystanie kombajnu w gospodarstwie WR jest mniejsze od wykorzystania normatywnego WRN a o 61 godz.53 ha/godz. e w zale ności od przyjętego okresu eksploatacji T (20./rok = 80 ha/rok W07 = 80⋅25/3000 = 0.67 ha/godz. tj. 25 lub 30 lat) wydajność kombajnu powinna wynosić odpowiednio 0... WR = 150 godz./rok z wykorzystaniem normatywnym WRN = 150 godz./rok = 80 ha/rok W07 = 80⋅30/3000 = 0. e kombajn nie będzie dostatecznie intensywnie wykorzystany (WR mniejsze od WRN o 41%). W tym przypadku mo na zaproponować wnioskodawcy (rolnikowi) rozwiązanie alternatywne – zakup mniej wydajnego kombajnu. o 41%. 0./rok. miałby wówczas.53.80 ha/godz.

w tym równie mocy i liczby ciągników. W karcie podaje się między innymi sposoby wykonania poszczególnych czynności. Bywa on równie stosowany przy planowaniu modernizacji gospodarstw. liczbę dni i godzin dyspozycyjnych zale ną od wymagań poszczególnych roślin uprawnych. o określonym areale u ytków rolnych oraz kierunku i strukturze produkcji. ciągników i maszyn w kolejnych dekadach. po to. Konieczne jest tak e uwzględnienie zaanga owania ciągników w pracach ogólnogospodarczych. a dodatkowo wymaga du ego doświadczenia z zakresu organizacji gospodarstw i technologii produkcji rolniczej oraz dobrej znajomości miejscowych warunków. Jest ono powodowane pewnym zró nicowaniem struktury upraw w poszczególnych latach. Pozostaje tak e mo liwość usługowego wykonania wybranych prac maszynowych. Zastosowanie powy szej. Oprócz produkcji roślinnej. Na podstawie tak szczegółowych danych określa się nakłady pracy osób.III. corocznej zmienności zapotrzebowania gospodarstwa na pracę środków mechanizacji. ich wydajność itp. powodującego wystąpienie nadmiernego zapotrzebowania na ciągniki oraz siłę roboczą w krótkich przedziałach czasu. 23 . To zró nicowanie najczęściej wynika z zasady stosowania płodozmianu i związanej z nią rotacją upraw poszczególnych roślin pomiędzy polami o niejednakowej wielkości.1. obejmujących między innymi zaopatrzenie w środki produkcji i zbyt płodów rolnych oraz prace podwórzowe. karty takie nale y tak e sporządzić dla działalności związanej z obsługą produkcji zwierzęcej. Ciągniki rolnicze 1. Technologiczna metoda doboru ciągników do gospodarstwa rolnego Dokładne zaplanowanie liczby i mocy ciągników do gospodarstwa rolnego. Polega ona na zamianie wybranych maszyn na bardziej wydajne oraz na zastosowaniu ciągników o większej mocy lub w większej ich liczbie. Taki sposób doboru środków mechanizacji jest przydatny zwłaszcza przy urządzaniu nowych gospodarstw (od podstaw). wymaga szczegółowej analizy prowadzonych w gospodarstwie działalności produkcyjnych. technologicznej metody doboru ciągników do gospodarstwa daje mo liwość precyzyjnego określenia nie tylko potrzebnej ich liczby i mocy. z uwzględnieniem wszystkich realizowanych czynności [Pawlak 1997]. Metody i wskaźniki oceny doboru wybranych środków transportowych 1. względnie jest powodowane czynnikami koniunkturalnymi W końcowym etapie planowania wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji celowe jest tak e przyjęcie 5-10% ich nadwy ki. powy sza metoda nie wydaje się jednak właściwa do zastosowania przez pracowników ARiMR przy ocenie wniosków o dofinansowanie zakupu ciągników i maszyn w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. liczbę i rodzaj zastosowanych agregatów ciągnikowo-maszynowych. Pomimo swej dokładności. Istotny wpływ na racjonalność doboru ciągników do gospodarstwa ma równie wspomniany wy ej najem usług maszynowych oraz zakres usług świadczonych przez gospodarstwo własnymi środkami mechanizacji. Z zestawienia nakładów pracy z ka dej działalności ustala się zapotrzebowanie na łączną liczbę ciągników według kategorii mocy (lub klas siły uciągu) oraz liczbę poszczególnych maszyn i narzędzi. ale tak e oszacowania przybli onego ich wykorzystania w warunkach konkretnego gospodarstwa. Jest to metoda polegająca na opracowaniu szczegółowych kart technologicznych dla ka dej z działalności. Nale y ponadto pamiętać o cyklicznej. w tym związanej ze zmianą profilu lub skali produkcji. konieczna jest dodatkowa korekta projektu. Jest ona zbyt pracochłonna. aby zapewnić terminową realizację prac polowych w przypadku wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych. W przypadku spiętrzenia prac.

Poziom tych nakładów jest wypadkową liczby ciągników oraz ich mocy i stopnia zaanga owania w działalności rolniczej. Wartości wskaźników wyposa enia rolnictwa krajowego w ciągniki rolnicze. Zaznacza się tak e logiczna tendencja wzrostu średniej mocy ciągników (kW/ciągnik) oraz łącznej ich mocy (kW/gospodarstwo) wraz ze zwiększeniem areału gospodarstw. prezentuje tabela I (załącznik). Mo na więc stwierdzić. Przyjęcie tego rodzaju wskaźników do oceny wyposa enia gospodarstw w ciągniki powinno umo liwić pracownikom ARiRM identyfikację tych przypadków. kW/gospodarstwo. e liczba ciągników znajdujących się na wyposa eniu poszczególnych gospodarstw zale y przede wszystkim od areału posiadanych przez te gospodarstwa u ytków rolnych. z uwzględnieniem wyników badań IBMER3 oraz ocen ekspertów [PSR 2003a]. oraz dodatkowo . Pomimo tych zastrze eń. łączna moc ciągników w gospodarstwie. kW/gospodarstwo. Wskaźnikowa metoda oceny doboru ciągników do gospodarstwa rolnego Z powy szych względów do oceny racjonalności zakupu i u ytkowania ciągników rolniczych proponuje się metodę wskaźnikową. z określonymi dla danej grupy obszarowej gospodarstw wskaźnikami stanowiącymi kryterium tej oceny.2. sztuk/gospodarstwo. jak równie ich mocy. Nale y jednak podkreślić. z których wynika. [Pawlak 2005]. 2005]. e w polskim rolnictwie istnieje du e zró nicowanie w wyposa eniu w ciągniki i to zarówno w przeliczeniu na 100 gospodarstw. 3 Badania działalności mechanizacyjnej grupy 43-80 gospodarstw w latach 1992-2002 24 . do oceny racjonalności doboru ciągników do gospodarstw rolniczych proponuje się następujący zestaw wskaźników: liczba ciągników. [Kruczkowski 2005]. jak i na 100 ha u ytków rolnych. które nie odzwierciedlają rzeczywistego rozrzutu wartości tych wskaźników w poszczególnych grupach gospodarstw. kW/ha UR. e w gospodarstwach o podobnym areale u ytków rolnych występuje dość du e zró nicowanie zarówno liczby posiadanych ciągników. a gospodarstw objętych badaniami IBMER – tabela III i IV (załącznik).1. Natomiast wyra one w kW/ha nasycenie mocą ciągników wyraźnie maleje w miarę wzrostu powierzchni poszczególnych gospodarstw. czy te w danym regionie. które znacząco odstają od przeciętnych w danej grupie obszarowej gospodarstw. nasycenie gospodarstwa mocą ciągników. Jest to spowodowane między innymi ró ną siłą ekonomiczną poszczególnych gospodarstw. [Muzalewski 2003. kierunkiem produkcji itp. Ta zmienność ma wyraźny związek z terytorialnym rozkładem gospodarstw według ich średniego areału. e są to wielkości przeciętne. a zarazem prosta w zastosowaniu do oceny racjonalności projektów obejmujących zakup ciągników.maksymalna moc pojedynczego ciągnika w gospodarstwie. 2004]. poziomem rozwoju. Potwierdzają to między innymi badania IBMER. Polega ona na porównaniu osiągniętego w ramach modernizacji gospodarstwa poziomu wyposa enia w ciągniki. Równie wyra one w kilowatogodzinach (kWh) nakłady pracy ciągników są dodatnio skorelowane z areałem gospodarstw. w tym poziomem mechanizacji prac rolnych. [Szeptycki i in. zaproponowana wy ej grupa wskaźników wydaje się najbardziej u yteczna. Z analizy statystycznych danych PSR 2002 oraz badań IBMER wynika. w ramach grup obszarowych gospodarstw posiadających ten rodzaj środka energetycznego. Przyjęte do porównań i oceny kryterialne wskaźniki wyposa enia gospodarstw w ciągniki rolnicze opracowano na podstawie analizy danych Powszechnego Spisu Rolnego (PSR) 2002. preferowaną formą mechanizacji. Spośród wy ej wymienionych.

kW/ha 30-45 45-70 80-120 112-168 144-216 172-258 210-310 286-430 400-600 510-765 660-990 4.3 2.3 1. Kryteria oceny doboru ciągników rolniczych Na podstawie przeprowadzonej analizy i wyników badań proponujemy. aby przy ocenie doboru ciągników w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” uwzględnić około 20% nadwy kę mocy ciągników w stosunku do aktualnych potrzeb gospodarstwa.9 3.8 1.3. z uwagi na kwotę anga owanych w to przedsięwzięcie środków finansowych.5-3. liczba ciągników nie powinna w większości przypadków przekraczać wartości podanych w tabeli 2. Dla większości producentów rolnych zakup ciągnika to inwestycja. Jest to więc inwestycja perspektywiczna. którą trudno będzie powtórzyć za kilka lat. Wynika to między 25 . W gospodarstwach do 300 ha. nale y mieć tak e na uwadze mo liwości jego dalszego rozwoju. 1.4-4. a dokładniej . nie będzie najczęściej mo liwa bez posiadania odpowiednio licznego i wydajnego parku ciągnikowego. W przypadku gospodarstw bardzo du ych.9 1. W gospodarstwach o powierzchni powy ej 300 (500) ha wartości wskaźników wyposa enia w ciągniki rolnicze nale y traktować z du ym marginesem tolerancji.do 12 lat. aby do podstawowej oceny wniosków o dofinansowanie zakupu ciągników stosować zamieszczony w tabeli 2 zestaw wskaźników racjonalnego wyposa enia gospodarstw w ciągniki rolnicze. Z powy szych względów proponuje się.4-1. a w przypadku gospodarstw wielkoobszarowych. powy ej 1000 ha .7-2. Przewidywana modernizacja gospodarstwa.2 2.3-5.8-1.ciągników o du ym stopniu zu ycia. która musi uwzględniać plany przyszłego rozwoju gospodarstwa.1-1. obejmująca na przykład: powiększenie obszaru gospodarstwa.1 W ocenie doboru ciągników do gospodarstw o powierzchni do 100 ha nie nale y uwzględniać pojazdów w wieku 20 i więcej lat. powy szą granicę proponujemy obni yć do 15 lat.2 0. Wskaźniki wyposa enia gospodarstw w ciągniki w zale ności od areału u ytków rolnych (UR) Grupy gospodarstw ha UR 5-10 10-20 20-35 35-50 50-75 75-100 100-150 150-300 300-500 500-750 750-1000 Źródło: Obliczenia własne Liczba ciągników szt.9-1. względnie zmianę profilu produkcji lub zwiększenie jej intensywności.1-2.1-4.8 2.8-3./gospod.5 0.6 3. które w du ej części są gospodarstwami rodzinnymi. korzystającymi z pomocy pracowników najemnych w ograniczonym zakresie. 1 1-2 2-3 3-4 3-4 4-5 4-5 5-6 6-7 7-8 9-10 Maksymalna moc ciągnika kW 30-45 34-51 38-58 44-66 52-78 63-94 78-117 90-135 104-156 126-190 140-210 Wskaźniki nasycenia gospodarstwa mocą ciągników kW/gosp. Tabela 2. Zamieszczone w niej wartości wskaźników powinny stanowić punkt odniesienia do oceny racjonalności zakupu ciągników w projektach realizowanych w określonym regionie kraju. do 500 ha.Dokonując doboru ciągników do gospodarstwa i oceniając ten dobór w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”.

I. potrzeby te determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania i specyfiką prowadzonej działalności. niszowej. a poziomem zmechanizowania. Dlatego w przypadkach dyskusyjnych konieczne jest przeprowadzenie bardziej wnikliwej analizy wniosku o dofinansowanie zakupu ciągnika. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa i oceny tego doboru nale y zwrócić uwagę. gdy w większości typowych przypadków nie wymaga ono maszyn o tak znacznym zapotrzebowaniu na siłę uciągu. Na tym etapie szczegółowej analizy i oceny doboru ciągników do gospodarstw pomocne mogą być informacje zawarte w załączniku do niniejszego opracowania. o średniej lub du ej skali produkcji. W wielokierunkowych przedsiębiorstwach rolnych. będą często wymagały ciągników o wy szej mocy.3). do 30 ha). ale te mniej dokładna. które w konsekwencji mogą powodować konieczność zastosowania 26 . aby zdą yć na czas z po niwnym przygotowaniem roli do siewu i siewem ozimin.2 i I. o wydajności dostosowanej do skali produkcji. Zaproponowana metoda wskaźnikowej oceny doboru ciągników do gospodarstw jest znacznie łatwiejsza w zastosowaniu. e zawsze mogą być przypadki szczególne i odstępstwa od reguły.innymi z istotnego związku pomiędzy kierunkiem i stosowanymi technologiami produkcji. o wysokich wymaganiach na przykład co do czasu zbioru. Gospodarstwa hodowlane. Gospodarowanie na trwałych u ytkach zielonych (łąki i pastwiska) zwykle nie wymaga znacznego nakładu pracy i mocy posiadanych ciągników. o mocy 100 kW) przez gospodarstwo o małym lub średnim areale (np. Natomiast du y udział okopowych w strukturze gruntów ornych oznacza. przygotowanie i zadawanie pasz objętościowych oraz słomy. Dotyczy to zwłaszcza produkcji nietypowej. zwłaszcza ozimych. Oczywiście. a wynik tak przeprowadzonej oceny nale y traktować z pewnym marginesem błędu (około 20%). ni metoda z wykorzystaniem kart technologicznych. stosujące uproszczone technologie uprawy i siewu.tabela VII i VIII). Przy tym nie znajdzie uzasadnienia dofinansowanie zakupu bardzo du ego ciągnika (np. po to. a zwłaszcza prowadzące chów bydła mlecznego. zwykle są wyposa one w mniejszą liczbę ciągników. W trakcie oceny doboru ciągników do gospodarstwa nale y między innymi zwrócić uwagę na strukturę u ytków rolnych gospodarstwa oraz na strukturę zasiewów. organizacją gospodarstw i formą ich własności. e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi. W ramach tej analizy nale y uwzględnić specyficzne potrzeby gospodarstw. do współpracy z wydajnymi maszynami uprawowymi i agregatami uprawowo-siewnymi. usuwanie i pryzmowanie obornika itp. z uwagi na zakres wykonywanych czynności produkcyjnych. liczba ciągników jest odpowiednio większa. Jak wcześniej stwierdzono (patrz pkt. rzeźbą terenu. w tym dotyczące zapotrzebowania na moc ciągników w wa niejszych pracach uprawowych w zale ności od zwięzłości gleby (załącznik . ale powinny one być uzasadnione specyficznymi wymaganiami realizowanej produkcji. w tym z produkcją zwierzęcą. w tym z liczbą i mocą u ytkowanych ciągników. rozłogiem gospodarstwa oraz strukturą upraw i specjalizacją produkcji. z uwagi na liczbę i wydajności maszyn oraz moc współpracujących z nimi ciągników. Równie gospodarstwa z dominującym udziałem zbó . Gospodarstwa o typowo zbo owym kierunku produkcji. warunkami agroklimatycznymi. w tym przede wszystkim: zwięzłością gleby. Ró nice w klasie uciągu podstawowego ciągnika pomiędzy gospodarstwami dysponującymi skrajnie ró nymi glebami mogą być nawet dwukrotne. ale o du ej mocy. wymagają najczęściej dodatkowego ciągnika o małej lub średniej mocy do prac związanych z codzienną obsługą stada – zbiór i transport zielonki.tabela VI) oraz nakładów pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin (załącznik . e w okresie jesiennych zbiorów gospodarstwo potrzebuje znacznego potencjału ciągników.

2 -1.5 m z małym promieniem skrętu. Nale y równie pamiętać. szczelną kabiną z filtrami powietrza. Nale y o tym pamiętać przy doborze ciągnika do sadów poło onych na zboczach. Z uwagi na konieczność wykonania oprysku jednego gatunku w ciągu jednego dnia. Do pracy w młodych sadach. Takie podejście do oceny projektów inwestycyjnych będzie wymagało od pracowników ARiMR bardzo wnikliwej analizy danych zawartych w „Planie rozwoju gospodarstwa” stanowiącym załącznik do wniosku o udzielenie dofinansowania projektu w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”. Do podstawowych zabiegów w produkcji owoców. zabiegi ochrony przed chorobami i szkodnikami. szybki zbiór i dostawa du ej partii ziemniaków jadalnych. zbiory i transport owoców. liczbę niezbędnych zestawów (ciągnik+opryskiwacz) dobiera się do powierzchni sadu i wydajności oprysku. warzyw lub innych produktów do odbiorcy hurtowego). nawo enie. Zapotrzebowanie na moc do przetaczania agregatów na terenach pochyłych jest znacznie zwiększone podczas jazdy pod górę.ciągnik o mocy 60-75 kW. na których planowany jest kombajnowy zbiór owoców. Do kosiarko-rozdrabniaczy sadowniczych o szerokości roboczej 1. Do współpracy z opryskiwaczami zwieszanymi o pojemności 300-400 l konieczny jest ciągnik o mocy 35-45 kW. W takim gospodarstwie drugi ciągnik jest zwykle niezbędny do szybkiej zwózki zebranych owoców w warunkach ryzyka wystąpienia przymrozków. Gospodarstwa z plantacjami krzewów i wiśni. Liczbę potrzebnych ciągników mo e tak e determinować znaczna odległość (4-5 km) sadu lub kilku odrębnych sadów. Dotyczy to zwłaszcza zabiegu chemicznej ochrony.8 m – ciągnik o mocy 30-45 kW. aby w razie wystąpienia zagro enia natychmiast wykonać opryskiwanie drzew.5-1. przy których niezbędny jest ciągnik. a tak e w sadach poło onych na wzniesieniach. a do sadowniczych rozdrabniaczy gałęzi o szerokości 1. Ponadto konieczność wykonywania częstych zabiegów opryskiwania skłania sadowników do zakupu ciągników z klimatyzowaną. Ście ki przejazdowe w sadach intensywnych i na plantacjach towarowych krzewów jagodowych narzucają konieczność u ycia wąskich ciągników sadowniczych o szerokości 1. niezbędny jest ciągnik z przednim napędem. bez trawiastej okrywy ście ek przejazdowych. powinny mieć do dyspozycji ciągnik wyposa ony w przekładnię z biegami pełzającymi. nale y pielęgnacja roślin i gleby. Opryskiwacze zaczepiane (1000-2000 l) wymagają relatywnie mniejszych ciągników (35-45 kW).6-3. moc i typ ciągników nale y dobrać do wykonywanych w tych gospodarstwach specyficznych prac i wysokich wymagań co do terminowości zabiegów agrotechnicznych.agregatów ciągnikowo-maszynowych o du ej wydajności (np. umo liwiającą mu ruch z prędkością około l km/godz. W tych przypadkach racjonalność zakupu ciągnika powinna być uzasadniona wysokością potencjalnych strat z tytułu nieterminowego wykonania prac maszynowych lub potencjalną dochodowością uprawy danej rośliny. 27 . Najczęściej 1 zestaw wystarcza na 10-12 ha jednego gatunku drzew lub krzewów. 1. Ciągniki sadownicze W przypadku gospodarstw sadowniczych lub warzywniczych liczbę.4.0 m niezbędny jest ciągnik o mocy 20-40 kW. e ciągniki zwę one są mniej stabilne i nie nadają się do celów transportowych na drogach publicznych. Najbardziej energochłonne maszyny w sadownictwie to opryskiwacze i kosiarko-rozdrabniacze. Zwykle w sezonie agrotechnicznym opryskiwacze są na stałe zagregowane z ciągnikami. więc to one determinują dobór mocy ciągnika [Wawrzyńczak 2000]. a do maszyn o pojemności 600-800 l . szczególnie z bardzo obcią onymi przyczepami. bez konieczności pracochłonnego podłączania maszyny do ciągnika.

podczas gdy w całym rolnictwie o połowę mniej (12.. gospodarstw. W tym miejscu nale y podkreślić.5%) i podkarpackim (19. Na ucią liwość gospodarowania na terenach górskich wpływa tak e strukturalne rozdrobnienie i rozproszenie działek oraz utrudniona dostępność do nich.0%). Stateczność tradycyjnych ciągników mo na poprawić. W 2002 r.5% gospodarstw poło onych na terenach górskich.7%). zwłaszcza podczas jazdy z przyczepą w dół stoku. Ciągnik przeznaczony do pracy w terenach górskich powinien dysponować mocą o 30-35% większą ni ciągnik w analogicznym gospodarstwie poło onym na terenach nizinnych. Umo liwiają one pracę na u ytkach rolnych usytuowanych na zboczach o nachyleniu do 25-30°. a tak e ze wzrostem zu ycia paliwa. Przedni napęd wpływa te znacząco na poprawę bezpieczeństwa pracy. Na polskim rynku dostępne są tak e nieliczne modele ciągników o obni onym środku cię kości i o większym od standardowego rozstawie kół. jest napęd na dwie osie. ni w pozostałych regionach kraju.74 ha UR. Do pracy na bardziej stromych zboczach nale y wybrać specjalistyczne ciągniki górskie. Powierzchnia przeciętnego gospodarstwa górskiego wynosi zaledwie 2. a równie ze względu na częstsze. a zwłaszcza orki. Gospodarstw o powierzchni powy ej 10 ha jest tylko 8. niezawodnym sprzęgłem i układem hamulcowym oraz odpowiednio dobranym zapasem energii napędu. dzięki czemu zwiększa się przyczepność ciągnika do podło a i zmniejsza ryzyko utraty przyczepności. Podyktowane jest to koniecznością posiadania nadwy ki mocy z tytułu pracy w pochyłym terenie. Podczas tych prac trzeba się liczyć ze spadkiem wydajności o 11-38% w porównaniu z warunkami pracy agregatów ciągnikowo-uprawowych w terenie płaskim. występowanie gleb zwięzłych i zakamienionych. na obszarach górskich znajdowało się ponad 188 tys. Na tych terenach gospodarstwa posiadające grunty na 6 i więcej działkach stanowią blisko 1/4 ogółu (24. mo na osiągnąć na polach le ących na zboczach o pochyleniu do 8o. 2005]. Radykalnie skraca się te droga jego hamowania (nawet o 50%) i zwiększa manewrowość agregatów dzięki mniejszej średnicy zawracania. stawianym ciągnikom i samobie nym środkom energetycznym pracującym w terenach górzystych. Powy sze czynniki ograniczają mo liwości efektywnego i wydajnego u ytkowania sprzętu rolniczego. 4. mocując dodatkowe obcią niki i zwiększając rozstaw kół. z których blisko 54 tys. Agregaty z napędem na dwie osie poruszają się po stokach trawiastych ze zmniejszonym poślizgiem kół. e na terenach górskich rolnicy coraz częściej rezygnują z typowej uprawy gleby i roślin polowych na rzecz u ytkowania łąk i pastwisk oraz hodowli zwierząt.1. Włączenie napędu przedniej osi zwiększa sprawność uciągu ciągników nawet powy ej 20%. Nadrzędnym kryterium wyboru maszynowego wyposa enia górskich technologii jest jednak bezpieczeństwo operatorów u ytkowanego sprzętu. (29%) posiadało ciągniki [PSR 2003b].4%). dolnośląskim (19. Zadowalającą jakość zabiegów uprawowych. Do zrealizowania pełnego zakresu prac wymaganych w typowym gospodarstwie górskim o areale do 50 ha wystarczają ciągniki o mocy silnika w zakresie 35-50 kW (48-68 KM) [Szeptycki i in. zwane samojezdnymi nośnikami górskimi lub wielozadaniowymi transporterami rolniczymi. stawiających większy opór podczas wykonywania prac uprawowych. 28 .5. Eksploatowane w warunkach górskich ciągniki powinny charakteryzować się obni onym środkiem cię kości.5 tys. zmniejszając ryzyko wywrotki ciągnika. Podstawowym wymogiem trakcyjnym. tj. Tradycyjny ciągnik powinien zachować stateczność na stoku o nachyleniu do 12°. Ciągniki na tereny górskie Największe obszary na terenach górzystych zajmowane są przez gospodarstwa rolnicze w województwach: małopolskim (53% powierzchni u ytków rolnych).

29 .90. by droga maszyna do zbioru pracowała bez przestojów. mleka.to środki bardzo drogie. Z danych GUS [PSR 2003c] wynika. W rozwiniętych. W tych jednostkach przyczepy są wykorzystywane nawet powy ej tysiąca godzin rocznie.30 przyczepy/ciągnik. tylko 465 tys. warzyw i owoców przejmują firmy zajmujące się handlem lub przetwórstwem produktów rolnych. samochodowych. okopowych. 37.2. Konieczne jest zatem zapewnienie takiej liczby środków przewozowych.06 przyczepy na 1 ciągnik. Znajdują one zastosowanie zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach do transportu np. Jest to szczególnie istotne np. W małych gospodarstwach (do 5 ha) wartość powy szego wskaźnika wynosi 0. W gospodarstwach większych (powy ej 50 ha) na ka dy ciągnik przypada 1 przyczepa rolnicza. ładowności środków przewozowych.92. Stosowane do tych prac maszyny. powodowane brakiem odpowiedniej liczby środków przewozowych do odbioru zebranego materiału. Współcześnie coraz większy zakres prac przewozowych związanych z zaopatrzeniem gospodarstwa w środki produkcji oraz z odbiorem zwierząt. W przypadku gospodarstw małoobszarowych zapewnienie we własnym zakresie odpowiedniej liczby przyczep transportowych jest z reguły niemo liwe. kiedy liczy się ka da przyczepa do przewozu płodów rolnych z pola do gospodarstwa. a tak e zbioru okopowych i zielonek na kiszonkę. Z tego względu mo liwość intensywnego ich wykorzystania w typowym gospodarstwie jest znacznie ograniczona. Liczba ta zale y między innymi od wydajności maszyny do zbioru. Przyczepy posiadało w 2002 r. w tym zwłaszcza o większym areale u ytków rolnych. obejmująca wzajemne wypo yczanie przyczep lub nawet zestawów transportowych (ciągnik z przyczepą) w okresach spiętrzenia prac przewozowych. wydłu ają czas zbioru i zwiększają jego koszty. Te gospodarstwa nale ą do grupy gospodarstw silniejszych ekonomicznie. wydajności urządzeń przeładunkowych w miejscu składowania oraz od odległości przejazdów [Pawlak 2006]. ich liczba jest w dalszym ciągu niewystarczająca. jak kombajny.2. samojezdne sieczkarnie polowe .1. ale tylko uzupełniającymi środkami produkcji. a w grupie gospodarstw powy ej 100 ha średnio 6. ale tak e odpowiednio dobrany zestaw środków przewozowych. przyczep ciągnikowych i 50 tys.9 przyczep na gospodarstwo – tabela II (załącznik).53. w których wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników wynosi przeciętnie 0. rodzaju zbieranego i transportowanego ładunku. Natomiast dla gospodarstw rolnych przyczepy ciągnikowe są wa nymi. Pewne uzupełnienie niedoboru przyczep transportowych w Polsce stanowią rozrzutniki obornika. zielonek. bel słomy i siana. a łącznie z przyczepami samochodowymi wskaźnik ten osiąga wartość 1. e są to przewa nie gospodarstwa o powierzchni ponad 20 ha. sadzeniaków. w okresie niw. a razem z przyczepami rolniczymi . Przestoje tych maszyn. ziarna. Mimo zauwa alnego na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat postępu w zakresie wyposa enia gospodarstw w środki przewozowe. Przyczepy rolnicze 2. U ytkowanie przyczep w gospodarstwach rolnych Do sprawnego funkcjonowania rozwojowego gospodarstwa rolnego niezbędny jest nie tylko nowoczesny i wydajny park ciągnikowo-maszynowy.uniwersalna lub wywrotka. dobrze zmechanizowanych gospodarstwach prawie na ka dy u ytkowany w nich ciągnik przypada 1 przyczepa rolnicza . przy czym w gospodarstwach z grupy 15-20 ha . a koszty ich eksploatacji stosunkowo wysokie. Pewnym rozwiązaniem jest powszechna współpraca sąsiedzka. gospodarstw w liczbie 676 tys. Liczba tych środków w przeliczeniu na 100 ciągników wyniosła w 2002 r.12. Wskaźnik liczby przyczep przypadających na ka de gospodarstwo posiadające ten rodzaj środka transportowego wynosi przeciętnie 1.

a) Zakładamy. jedno./rok. ładowności przyczepy do siły uciągu. z uwzględnieniem indywidualnych warunków rolniczo-produkcyjnych oraz mo liwości finansowych.Wyniki badań IBMER wskazują. ładowności przyczepy do powierzchni gospodarstwa. w tym równie w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych”.93 przyczepy na ka dy u ytkowany ciągnik (od 0. a więc o typowych zadaniach przewozowych. w liczbie 0. Konieczność zastosowania do tego celu szczegółowych kart technologicznych wyklucza praktyczną mo liwość tego sposobu weryfikacji wniosków przez pracowników ARiMR. a w grupie powy ej 1000 ha .lub dwuosiowa. Badane gospodarstwa posiadały średnio po 2. krotność zadań przewozowych. co przy zało eniu jej eksploatacji przez okres 20 lat oznacza normatywne wykorzystanie przez 300 godzin w roku. Jak wcześniej wspomniano. równie przy ocenie doboru przyczep do gospodarstw rolnych uznajemy za zasadne zastosowanie metody wskaźnikowej. Dotyczy to zwłaszcza tych jednostek. a dla 25 lat – 240 godzin./rok. Przyjmuje się. Tak zdefiniowane graniczne (minimalne) wykorzystanie przyczep rolniczych mogłoby stanowić punkt odniesienia do oceny racjonalności ich doboru i u ytkowania.660 (580-800) godz./rok [Kowalik. e w modernizujących się gospodarstwach rolnych o przeciętnych warunkach oraz strukturze i poziomie produkcji. a pośrednio do mocy u ytkowanych ciągników. Przy powy szej ocenie proponujemy kierować się trzema zasadami weryfikującymi dostosowanie: liczby przyczep do liczby u ytkowanych w gospodarstwie ciągników. Dlatego. Celem oceny jest weryfikacja dostosowania wielkości przyczepy do potrzeb przewozowych gospodarstwa. głównymi czynnikami determinującymi dobór rodzaju i wielkości przyczepy są: masa i rodzaj przewo onych ziemiopłodów oraz innych materiałów.33 do 2 przyczep/ciągnik). Grześ 2006]. e w warunkach rolnictwa polskiego potencjał pracy typowej przyczepy rolniczej wynosi około 6000 godzin. W większych gospodarstwach przyczepy są u ytkowane znacznie intensywniej. Zasady doboru przyczep rolniczych oraz metoda i kryteria oceny W typowym rodzinnym gospodarstwie rolnym zakup pierwszej lub kolejnej przyczepy dokonywany jest na podstawie praktycznej wiedzy i doświadczenia rolnika. podobnie jak w przypadku ciągników. względnie uniwersalna przyczepa skrzyniowa. które samodzielnie zajmują się dostawą buraków cukrowych lub ziemniaków do punktu skupu. z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań rolniczo-produkcyjnych i topograficznych. e w 41 gospodarstwach rodzinnych o areale od 8 do 150 ha przeciętne wykorzystanie przyczep rolniczych kształtuje się na poziomie 125 godz./rok i tylko w nielicznych przypadkach przekracza 250 godz. Najczęściej będzie to wywrotka (najlepiej trójstronna). 2.2. Trudność pojawia się jednak przy próbie oszacowania tego wykorzystania w warunkach konkretnego gospodarstwa. Natomiast czynnikami ograniczającymi ten dobór jest liczba i siła uciągu (a pośrednio moc) posiadanych ciągników oraz mo liwości finansowe gospodarstwa. Obecnie na rynku dostępna jest równie szeroka oferta 30 . W grupie gospodarstw o powierzchni 200-1000 ha średnie wykorzystanie tych środków przewozowych wynosi 490 (150-640) godz. na ka dy u ytkowany w nich ciągnik powinna przypadać co najmniej 1 przyczepa rolnicza – tabela 3.4 przyczepy (od 1 do 6) o przeciętnej ładowności 4. wydajność maszyn zbierających. odległość przewozów.7 t.

3 1. 1 1-2 2-3 3-4 3-4 4-5 4-5 5-6 6-7 7-8 9-10 Liczba przyczep szt.5 1.0-1./gospod. u ytkujących tylko 1 lub 2 ciągniki. Warto zwrócić uwagę.0 1. o wy szych od przeciętnych odległościach transportowych.I) Grupy gospodarstw ha UR 5-10 10-20 20-35 35-50 50-75 75-100 100-150 150-300 300-500 500-750 750-1000 Źródło: Obliczenia własne Liczba ciągników szt. Do sprawnego odbioru od kombajnu ziarna zbó . rzepaku i kukurydzy z pól oddalonych od gospodarstwa o 2 do 3 km.0-1. Znajdują one zastosowanie głównie w firmach transportowych i w bardzo du ych gospodarstwach rolnych do przewozu roślin okopowych oraz zbó i kukurydzy.0-1.1 do 1.3 1. W tym 31 .3 1.3 1.0-1.specjalistycznych przyczep skorupowych o ładowności 7-24 ton i pojemności 6-31 m3. dysponujących większą liczbą ciągników. e w sprzyjających warunkach zbioru i przy du ych plonach ziarna. plonu roślin i sposobu rozładunku.3 1. W du ych gospodarstwach rolnych. 1 1-2 1-3 2-4 3-5 4-6 4-6 5-6 6-8 8-9 10-12 Wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników 1. najczęściej wystarczą 2 lub 3 przyczepy. względnie powinny to być przyczepy o większej ładowności. Wskaźniki doboru przyczep rolniczych (cz. nowoczesne kombajny osiągają wydajność wynoszącą nawet 30 i więcej ton ziarna w ciągu 1 godziny. a najczęściej i przyczep.0-1. W tych przypadkach wartość powy szego wskaźnika wyniesie odpowiednio 2/1 = 2 lub 3/2 = 1. w tym gospodarstw specjalistycznych (np.33.5-2. o powierzchni do 20-30 ha. o ładowności dostosowanej do wydajności kombajnu.0-1. podczas gdy np. o rozproszonej strukturze – z du ą liczbą odrębnych działek. z du ym udziałem okopowych. do sprawnego odbioru ziarna od kombajnu niezbędne są 2 lub 3 przyczepy. relacja liczby posiadanych przez te gospodarstwa przyczep do liczby ciągników nie powinna być wy sza jak 1.5. Przy zbiorze zbo a z dalej poło onych pól liczba niezbędnych zestawów transportowych wzrasta do 3-4.3 W uzasadnionych przypadkach wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników mo e mieć wartości wy sze od 1. z du ą liczbą zadań przewozowych i masy przewozowej./gospod. Dotyczy to przede wszystkim mniejszych gospodarstw.0-2.3 1.0-1.0 1. W zale ności od indywidualnych uwarunkowań rolniczo-produkcyjnych i topograficznych. Tabela 3. zarówno w transporcie wewnętrznym (polegospodarstwo-pole).0-1. warzywniczych). łatwiej jest zapewnić niezbędną liczbę zestawów transportowych.0-1. jak i zewnętrznym (gospodarstwo-rynek). sadowniczych.3 1. Największe z podanych w tabeli 3 wartości wskaźnika liczby przyczep dotyczą gospodarstw: wysokotowarowych.

Dopuszcza się około 30% nadwy kę wielkości przyczepy w stosunku do mocy posiadanych ciągników. Dla sporej grupy plantatorów oznacza to konieczność przewozu buraków do cukrowni oddalonej o kilkadziesiąt. w tym kukurydzy na kiszonkę. obejmujący ich załadunek wraz z oczyszczeniem korzeni oraz transport. Kluczowe znaczenie ma tak e odpowiedni dobór zestawów przewozowych oraz organizacja ich pracy przy dostawie buraków do cukrowni. Przy niedostatku środków transportowych w poszczególnych gospodarstwach. co praktycznie jest mo liwe tylko z wykorzystaniem samochodów cię arowych. z uwzględnieniem odległości przejazdów. w związku z likwidacją poszczególnych cukrowni. e wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstwa zwiększa się ilość masy (ton) i pracy przewozowej (tonokilometry). rodzaju ogumienia przyczepy. przystosowanymi do przewozu materiałów objętościowych. Podmioty świadczące usługi tymi wydajnymi maszynami najczęściej oferują równoczesny odbiór od sieczkarni i przewóz zebranego materiału do gospodarstwa (na pryzmę) własnymi przyczepami technologicznymi. niektóre cukrownie zapewniają odpłatny odbiór buraków. 32 . 7 dni po 75 t/dzień. Zwykle cukrownia uzgadnia z plantatorem określony termin oraz tona dostawy buraków. W praktyce ciągniki o podanych w tabeli 4 zakresach mocy silnika charakteryzują się siłą uciągu niezbędną do pokonania oporów przetaczania w pełni obcią onej przyczepy. z zastosowaniem przyczep o du ej ładowności. gdy odległość pomiędzy polem a gospodarstwem przekracza 4 do 5 kilometrów. Do prac wymagających wyjątkowo licznych i wydajnych zestawów transportowych zalicza się tak e zbiór zielonek. a tak e stopnia jej obcią enia. a pośrednio do mocy u ytkowanych ciągników Ładowność oraz objętość skrzyni ładunkowej to podstawowe cechy. b) Dostosowanie ładowności przyczepy do siły uciągu. nale y dostosować wydajność (w tonokilometrach na dzień) zestawów transportowych oraz wydajność maszyn do załadunku. z uwagi na fakt niepełnego wykorzystywania jej ładowności przy przewo eniu płodów rolnych – tabela 4. według których dokonuje się doboru środków przewozowych do transportu ró nych materiałów. w tym punktów odbioru buraków. Naturalne jest. Do takiego planu dostaw. przy u yciu sieczkarni samobie nych.przypadku gwarancją efektywnej pracy kombajnu jest organizacja sprawnego odbioru i transportu ziarna. Ładowność przyczepy i wynikające z niej zapotrzebowanie na siłę uciągu (klasę) współpracującego ciągnika nie powinny być większe ni siła uciągu największego z u ytkowanych w gospodarstwie ciągników. a nawet o 100 kilometrów. Moc ciągnika jest w du ym stopniu skorelowana z jego siłą uciągu. rodzaj podło a). c) Dostosowanie ładowności przyczepy do powierzchni u ytków rolnych gospodarstwa Pomocniczym kryterium oceny zasadności doboru przyczepy do konkretnego gospodarstwa rolnego jest powierzchnia u ytkowanych gruntów rolnych – tabela 4. Podany w tabeli szeroki zakres mocy ciągników do współpracy z przyczepami o określonej ładowności wynika z ró nych warunków pracy zestawów transportowych (pochylenie terenu. np. a w konsekwencji zwiększa tak e się zapotrzebowanie gospodarstwa na bardziej liczne i o wy szej ładowności zestawy transportowe. Kwestia sprostania tym wymaganiom urasta obecnie do rangi problemu. Zwykle do współpracy z samobie ną sieczkarnią potrzeba od 2 do 3 zestawów transportowych (ciągnik z przyczepą technologiczną) a nawet więcej.

7-4.9) 5.1-12 (18.0) 3. Zadania te obejmują zarówno transport wewnętrzny (pole-gospodarstwo-pole).9 (9.0) 1.5 (17.1) 2. w których u ytkowanie poszczególnych typów przyczep jest najbardziej powszechne i uzasadnione.5 (3. jak równie mogą stanowić pomocnicze. aby przyczepa o ładowności np. 14-16 ton znalazła racjonalne zastosowanie w gospodarstwie o powierzchni 20 lub 50 ha. Niemniej raczej nie nale y się spodziewać. które wynikają z wymagań procesów technologicznych oraz powiązań gospodarstwa z rynkiem.0) 10-14. o czym nale y pamiętać przy doborze zestawów transportowych gospodarstwa.2) 8-12.9-5. na wielkość zadań przewozowych oraz moc posiadanych ciągników. Trzeba jednak podkreślić.5 (18. ale nie przesądzające kryterium oceny tego doboru.5) 14-16 (22) 15 (21) 18 (25) 20 (28) 22 (31) Moc ciągnika kW 16-22 24-32 35-45 45-60 55-75 65-85 73-95 80-110 90-120 95-130 105-140 110-150 Areał gospodarstwa ha ka de gospodarstwo posiadające ciągnik powy ej 35 powy ej 100 powy ej 200 powy ej 500 powy ej 1000 ** w nawiasach podano objętość przyczepy z nadstawkami Źródło: Obliczenia własne Zamieszczone w tabeli zakresy ładowności przyczep i areału gospodarstw powinny ułatwić rolnikom wstępny dobór tych środków przewozowych do gospodarstwa.0-2. związany z zaopatrzeniem gospodarstwa w środki produkcji oraz ze zbytem płodów rolnych. z uwagi np. Wskaźniki doboru przyczep rolniczych (cz. Mamy więc tutaj na uwadze efektywność całego procesu produkcyjnego. Tabela 4. e uniwersalnym kryterium oceny racjonalności doboru zestawów transportowych do gospodarstwa i poszczególnych technologii jest wzajemna relacja pomiędzy korzyściami wynikającymi z faktu zastosowania wydajnych zestawów transportowych a kosztami ich posiadania i bie ącego u ytkowania. jak i transport zewnętrzny.II) Ładowność t do 2 2-4 4-6 6-8 8-10 10-12 12-14 14-16 16-18 18-20 20-22 22-24 Objętość ** m3 1.6-3. 33 .2 (5.2 (8. Nadrzędną miarą oceny racjonalności doboru i organizacji u ytkowania przyczep rolniczych jest sprawność realizacji zadań przewozowych gospodarstwa rolnego.Kryterium dostosowania wielkości przyczepy do areału gospodarstwa wskazuje te grupy obszarowe gospodarstw.

i rozładunkowych w gospodarstwie. Słu ą one do codziennego usuwania odchodów zwierzęcych z korytarzy gnojowych. a w wielu przypadkach nie jest nawet mo liwy wjazd do tych budynków. kiszonki i siana. Zakres zastosowań tych urządzeń jest bardzo szeroki.mo liwość wykorzystania zarówno w obejściu. łopaty lub szufli. manewrowanie tym zestawem jest mocno ograniczone wewnątrz budynków gospodarczych. jak i na polu. w pracach remontowo-budowlanych. Intensywna eksploatacja ładowaczy czołowych mo e powodować przyspieszone zu ycie przedniej osi (du e obcią enia w trakcie pracy z ładowaczem). Warunek jest jeden – gospodarstwo musi posiadać ciągnik. w ły ki do materiałów sypkich. Stosunkowo du a wydajność tych urządzeń wynika z mo liwości swobodnego operowania chwytakiem zamontowanym na końcu obrotowego wysięgnika. Nieporównywalnie zwiększa się tak e wydajność tych prac. Uwa a się. np. W przypadku prac załadunkowych wymagających równoczesnego manewrowania ciągnikiem. widły do obornika i do palet. Ładowacz uwalnia rolnika od większości cię kich prac za. Istnieją tak e ładowacze z ramą wsporczą i mechanizmem pozwalającym na łatwy demonta ładowacza. du y wybór oraz uniwersalność zastosowań . wykonywanych wcześniej ręcznie przy u yciu wideł. Największą popularnością w Polsce cieszą się ładowacze czołowe. lepszym rozwiązaniem jest ładowacz czołowy. mając na względzie ucią liwość i pracochłonność wykonywanych prac. Ładowacze i ładowarki rolnicze 3. w wyniku częstej zmiany kierunku jazdy podczas prac załadunkowych. zwłaszcza w gospodarstwie prowadzącym chów zwierząt. przynajmniej w najprostszych rozwiązaniach tych urządzeń. załadunku buraków z pryzmy na przyczepy. wybieraki kiszonki.i rozładunkowych. czy te do przegarniania ziarna w magazynach płaskich. dzięki czemu zmniejszone zostają dynamiczne obcią enia przedniej osi. w tym np. e gospodarstwa utrzymujące powy ej 10-15 SD zwierząt powinny być wyposa one w jeden z prostszych i tańszych typów ładowaczy. Do najwa niejszych zalet ładowaczy czołowych nale y zaliczyć ich niewygórowaną cenę. Ponadto są one stosowane do załadunku rozsiewaczy wapna i nawozów. do załadunku obornika na rozrzutniki. w tym np. Ładowacze ciągnikowe Ładowacz ciągnikowy to niezastąpione urządzenie dla prawie ka dego gospodarstwa rolnego. do formowania pryzmy na gnojowni i załadunku obornika na rozrzutnik. bez konieczności manewrowania samym ciągnikiem. a ich oferta jest bardzo szeroka. W większości rozwiązań ładowacz czołowy jest na stałe zamontowany na ciągniku. W 34 . Ze względu na wymiary ładowacza z ciągnikiem. Ładowacze ciągnikowe wyposa a się w ró nego rodzaju osprzęt.3. W zale ności od typu ładowacza i wielkości ciągnika mogą one operować ładunkami o masie od 300 do 2500 kg – tabela 5. do zbioru kamieni z pola. widły i chwytaki do bel słomy i sianokiszonki.1. Ładowacze zaczepiane oraz zawieszane na trójpunktowym układzie zawieszenia ciągnika predysponowane są głównie do prac stacjonarnych. jak i do okresowego usuwanie obornika z obory lub chlewni z głęboką ściółką. korzeni buraków z pryzmy na przyczepy. Ładowacze ciągnikowe mogą pracować jako przyczepiane lub zawieszane. pobranie beli słomy i jej transport do obory. a tak e z tłumikiem drgań wysięgnika. Trudno w związku z tym odmówić rolnikowi zasadności zakupu ładowacza. do ró nych prac związanych z przemieszczaniem słomy. dostosowana do większości typów ciągników stosowanych w polskim rolnictwie. Zasadność zakupu ładowacza ciągnikowego determinowana jest ilością prac za. a tak e sprzęgła ciągnika.

o ró norodnych zastosowaniach. przestrzeń w miejscu dokonywania prac przeładunkowych wymiary wjazdów i korytarzy w budynkach inwentarskich.5-3. V).i rozładunkowych. Tabela 5. wysokość podnoszenia./rok (załącznik. mocach silników i parametrach roboczych.3 Rodzaj zawieszany zaczepiany Moc ciągnika kW 22-35 45 20-37 28-55 35-50 44-60 (90) 70-120(180) 60-125 Minimalna obsada zwierząt lub areał gospodarstwa * SD. W większych gospodarstwach ładowacze u ytkowane są znacznie intensywniej. Wskaźniki doboru ładowaczy ciągnikowych Udźwig kg 350 500 350-400 500-550 500-850 1000-1400 1500-1650 2200-2400 Wysokość podnoszenia m 2. SD – sztuki du e Źródło: Szacunki własne Wybór typu i modelu ładowacza.0 3.2.0 2. zale y z jednej strony od dominującego w gospodarstwie rodzaju prac za.0 2.0-3. Mniejsze ciągniki wyposa a się w dodatkowy przeciwcię ar. tab. W gospodarstwach z dwoma lub większą liczbą ciągników mo e to być bardziej uniwersalny ładowacz czołowy. W badanych w latach 1992-2002 przez IBMER 41 gospodarstwach o areale 8-150 ha UR przeciętne wykorzystanie ładowaczy ciągnikowych wynosiło 65 godz. wykorzystanie roczne.5 3. a w grupie powy ej 1000 ha 400-800 godz. Nale ą do nich niewielkie ładowarki podwórzowe./rok. Ładowarki samobie ne Samobie ne ładowarki rolnicze stanowią bardzo urozmaiconą gamę maszyn. 35 . przeznaczonym do pomocniczych prac w gospodarstwie. w tym udźwig. Grześ 2006].9-4. z odpowiednio wydajnym układem hydrauliki zewnętrznej. Z eksploatacyjnego punktu widzenia kryteriami wyboru ładowarek samobie nych są: zakres zastosowań. uniwersalne ładowarki kołowe oraz ładowarki teleskopowe. 3. ha 10-15 SD 20-50 ha 40-100 ha 75-150 ha 100-250 ha 200 ha czołowy * Wartości orientacyjne. a z drugiej – od typu posiadanego ciągnika. a więc cię szych i stabilniejszych.5-3. z reguły mniejszym ciągniku. parametry maszyny. magazynach. Z uwagi na stateczność układu ciągnik – ładowacz czołowy.przypadku gospodarstwa z jednym ciągnikiem będzie to ładowacz zawieszany./rok [Kowalik.9 4.0-3.3-3. zasięg ramienia roboczego. W grupie 200-1000 ha wykorzystanie tych urządzeń wynosiło 400-1000 godz. z uwagi na mo liwość odłączenia od ciągnika.9 3.5 3. charakteryzowanego maksymalnym udźwigiem i wysokością podnoszenia ładunków. Jest on najczęściej montowany na drugim. urządzenia o du ym udźwigu i wysokości podnoszenia wymagają ciągników o większej mocy.

rozrzutnika. wycinania i przewo enia bloków kiszonki. ciągniki podwórzowe).9 m.15 m. przyczepy). a wysokość 1. Wa nym parametrem jest szerokość maszyny. Jest to mo liwe np. przy codziennej obsłudze stada zwierząt. a w okresie 20 lat przez 7300 godzin. Najmniejsze modele ładowarek podwórzowych (15-25 kW) mogą być efektywnie u ytkowane w gospodarstwach z obsadą 25-30 SD. stajniach. jej wysokość .8 m.8-0. a przez to mo liwość prowadzenia prac na wąskim obszarze.2 m. Du a zwrotność tych maszyn wynika nie tylko z małych rozmiarów. maszyny tego typu mogą swobodnie poruszać się w ciasnych chlewniach. a nawet mogą wje d ać do poszczególnych boksów. 1. Z ekonomicznego punktu widzenia powinny być u ytkowane równie intensywnie jak ciągniki. Najmniejsze modele tych maszyn mają szerokość zaledwie 0. Wysięgnik ładowarki mo na wyposa yć w kilkanaście łatwo wymienialnych przystawek do ró nego rodzaju prac w gospodarstwie rolnym. Napędzane są silnikami o mocy 15-20 kW. ganków w pomieszczeniach gospodarskich. Są to maszyny drogie. Są to narzędzia pracy do szybkiego wykonywania najcię szych prac w obejściu. Natomiast masa podnoszonych ładunków i rodzaj pracy determinują rodzaj napędu (stosowane są trzy rozwiązania z zakresu hydrauliki jazdy) i moc maszyny [Klukowski 2007]. wymiary bram i korytarzy w budynkach inwentarskich. Wykorzystywane są głównie w budynkach inwentarskich. Istotnym kryterium doboru ładowarki do gospodarstwa jest jej budowa i parametry techniczne.z uwagi na szerokość przejazdów. oborach. 3. Potencjał pracy tych maszyn wynosi około 9000 godzin. Stabilność tych maszyn zmienia się wraz ze stopniem skrętu i wysokością unoszonego cię aru. Ich podstawowym zastosowaniem jest usuwanie obornika z korytarzy gnojowych. wpływająca na jej stabilność. łamanej pod du ym kątem. Przy obsłudze takiego stada zwierząt ładowarka będzie codziennie wykorzystywana przez około 1 godzinę. Dzięki tym cechom. w tym dowo enia i rozwijania bel słomy i siana. poczynając od usuwania obornika i dowo enia paszy. gdzie ze względu na swe gabaryty nie mo e pracować ciągnik z ładowaczem. Podstawowe kryteria doboru ładowarki podwórzowej do gospodarstwa. Hydrauliczny napęd wszystkich kół pozwala na bezstopniową regulacje prędkości jazdy oraz na błyskawiczną zmianę jej kierunku. Ma tu znaczenie zarówno szerokość maszyny .z uwagi na wymiary bram i wjazdów do budynków oraz wysokość podnoszenia (załadunek wozu paszowego. a kończąc na pracach porządkowych. Ładowarka samobie na zastępuje w tym przypadku ciągnik przy wszelkich pracach w obejściu. wyró niające się kompaktowymi wymiarami i zwrotnością. Podstawowe zalety ładowarek podwórzowych to du a zwrotność. Cena najmniejszych ładowarek samobie nych jest porównywalna z ceną ciągników. to przede wszystkim przestrzeń w miejscu dokonywania prac przeładunkowych. Mogą unosić ładunki o masie do 500-900 kg na wysokość ok. Większe modele wyposa one są w silniki o mocy do 35-45 kW i podnoszą ładunki o masie 1500-2100 kg na wysokość do ok.9 m. Równie często są one wykorzystywane do dostarczania pokarmu zwierzętom. a tak e do prac remontowo-budowlanych oraz porządkowych na terenie gospodarstwa. Maksymalna szerokość typowych ładowarek podwórzowych przeznaczonych do prac wewnątrz budynków inwentarskich nie przekracza 1.7-1. ale tak e z przegubowej ramy. magazynach oraz rodzaj i ilość wykonywanej pracy. w roku przez 365 godzin. 36 .Ładowarki podwórzowe Ładowarki podwórzowe to niewielkie czterokołowe maszyny zwane „Hoftrakami” (z niem. Te czynniki wpływają na wielkość maszyny.

Ładowarki teleskopowe Są to maszyny o mocy silnika najczęściej 70-110 kW. pasz. a tak e przy przeładunku materiałów w bardzo du ych gospodarstwach i firmach usługowych.0 5.0-3. ta grupa ładowarek wykonuje prace głównie poza budynkami gospodarczymi. załadunek i rozładunek du ych bel słomy. załadunek obornika oraz formowanie pryzmy kiszonki. Są to maszyny szersze 1. Moc ich silników zawiera się zwykle w przedziale 35-75 kW. SD – sztuki du e Źródło: Szacunki własne 37 . w magazynach zbo owych.9 1.6 m. mocy i wydajności pracy stanowią typowe ładowarki kołowe. o du ym udźwigu i zasięgu teleskopowego ramienia.6 3.0 Minimalna obsada zwierząt * lub areał gospodarstwa SD ha 25-30 50-75 150-200 75 200 500 500 1000 1000 podwórzowe kołowe teleskopowe * Wartości orientacyjne.7-1. ze sztywnym podwoziem i kierowanymi wszystkimi kołami.2 m. Dobór tych parametrów zale y od charakteru wykonywanych prac.8-5. nawozów.0-7. Tabela 6.0-8. Dobierając tę maszynę do gospodarstwa zwraca się uwagę głównie na udźwig wysięgnika teleskopowego i jego zasięg oraz moc silnika. prace remontowo-budowlane w gospodarstwie rolnym.8 2.4-3. Z uwagi na wysoką cenę i potencjał pracy.9-3.0 2. Mogą być tak e wyposa one w wysięgnik teleskopowy. Znajdują zastosowanie przede wszystkim w przedsiębiorstwach rolnych zajmujących się obrotem towarowym.2-3. W zale ności od modelu maszyny maksymalny poziomy zasięg teleskopowego ramienia wynosi 5-13 m. te wysokowydajne maszyny są przeznaczone do wykonywania regularnie przeprowadzanych i powtarzających się prac. załadunek i magazynowanie płodów rolnych oraz np. W polskim rolnictwie stosowane są najczęściej w gospodarstwach wielkoobszarowych o powierzchni powy ej 800-1000 ha. Typowy zakres zastosowań tej grupy maszyn obejmuje: stertowanie oraz transport.0-2. przy wysokości podnoszenia (wysypu) do 3. W wersjach rolniczych mogą one unosić ładunki najczęściej o masie 2-4 ton. Z uwagi na rozmiary.4 3.2 3. Wskaźniki doboru ładowarek samobie nych Rodzaj ładowarki Moc silnika kW 15-25 25-35 30-40 35-45 45-55 55-75 55-75 75-95 95-115 Maksymalny udźwig kg 500-900 700-1000 1500-2100 2000-2400 2400-2600 2600-3200 2000-3000 3600-4100 3000-4000 Wysokość podnoszenia m 1. na wysokość 4-8 m. W ograniczonym zakresie mogą być tak e stosowane do prac przeładunkowych na polu.4-1.8 m i wy sze 2.0 6. a masa wywrotu 2100-3200 kg.4-3. ziarna itp. Według badań Kowalika i Grzesia [2006] w gospodarstwach powy ej 1000 ha ta grupa maszyn jest wykorzystywana przez 800-1330 godzin w roku.Ładowarki kołowe Grupę ładowarek o większych wymiarach.. przy zaopatrywaniu du ych instalacji do produkcji biogazu.

Podnośniki widłowe 4. powszechnie u ytkowanych w gospodarstwach sadowniczych i warzywniczych. Wózki widłowe podnośnikowe Wózki widłowe podnośnikowe to urządzenia przeznaczone do podnoszenia ładunków na znaczną wysokość (od 2. a tak e do ich przemieszczania na niedu e odległości w obrębie magazynów.5 do kilkunastu metrów). Umo liwiają podnoszenie ładunków umieszczonych w skrzyniopaletach. na paletach i w pojemnikach. Z uwagi na ograniczoną wydajność. a tak e wiśni lub malin na soki i wywo enia ich z uliczek przejazdowych oraz do ich załadunku na przyczepy [Rabacewicz 2000]. przemieszczanie ich na niewielkie odległości. Zwykle są one montowane na ciągnikach małej i średniej mocy (od 22 kW do 45 kW). zwłaszcza w porównaniu z ceną ładowarek samobie nych i terenowych wózków podnośnikowych oraz mo liwość wykorzystania posiadanego ciągnika do specjalistycznych prac za. a następnie składowanie tych ładunków na niskich przyczepach sadowniczych lub na typowych przyczepach rolniczych. Urządzenia te znacząco zmniejszają ucią liwość pracy ludzkiej i zwiększają jej wydajność przy za. 4. Zasadniczą zaletą tych urządzeń jest relatywnie niska cena. b) technologia zbioru owoców lub warzyw. Udźwig tych urządzeń zawiera się w przedziale od 600 kg do nawet 1400 kg. Znajdują one zastosowanie w 38 . a podnośniki tylne – na trójpunktowym układzie zawieszenia ciągnika.7 m. Podnośniki czołowe są podwieszane na wsporniku osi przedniej ciągnika.8 m do 2. Często w celu zwiększenia ładowności zestawu transportowego na ciągnikach o większej masie i mocy montowane są jednocześnie oba te urządzenia.od 1. a wysokości podnoszenia . Na zakup wózka widłowego powinni decydować się wyłącznie u ytkownicy gospodarstw specjalistycznych. prowadzący działalność związaną z posiadaniem sporego magazynu. względnie ustawiania ich na półkach kilkukondygnacyjnych regałów. które u ytkuje ciągnik rolniczy oraz stosuje technologię zbioru owoców lub warzyw do skrzyniopalet lub do innych pojemników przystosowanych do przemieszczania na zębach podnośnika. w skrzyniopaletach lub kontenerach. budynków produkcyjnych i w bezpośrednim ich otoczeniu. a w ograniczonym zakresie tak e w klasycznych gospodarstwach rolnych. Kryteria oceny racjonalności doboru: a) u ytkowanie ciągnika. względnie innych płodów rolnych do skrzyniopalet lub do innych pojemników przystosowanych do transportu na podnośniku widłowym. Cechą wózków widłowych podnośnikowych jest ich zdolność do przemieszczania „standaryzowanych” ładunków w pionie.4. Ciągnikowe podnośniki widłowe mogą być racjonalnie wykorzystywane w ka dym gospodarstwie sadowniczym (głównie sady jabłoniowe) i warzywniczym. w którym produkty są składowane na paletach.2. w tym zestawiania ich jeden na drugim w stosy. Podnośniki widłowe ciągnikowe Ciągnikowe podnośniki (ładowacze) widłowe przeznaczone są do prac załadunkoworozładunkowych przede wszystkim w sadownictwie i warzywnictwie. Ciągnikowe podnośniki widłowe są powszechnie wykorzystywanym środkiem transportu do podwo enia skrzyniopalet w czasie zbioru jabłek.1.i rozładunku oraz przemieszczaniu zebranych owoców i warzyw. a tak e do załadunku i rozładunku przyczep oraz samochodów cię arowych. u ytkowanie podnośników widłowych jest uzasadnione w mniejszych gospodarstwach sadowniczych.i rozładunkowych.

Wózki elektryczne to maszyny o bardzo zwartej konstrukcji. odbiór palet ze skrzynkami kalafiorów z linii sortującej i załadunek na samochody cię arowe. mieszalniach pasz. Kompaktowe rozmiary oraz ogromna zwrotność tych wózków (mogą zawracać prawie w miejscu) predysponują je do pracy w wąskich korytarzach i ciasnych magazynach. 39 . przeznaczone są prawie wyłącznie do gospodarstw wysokoprodukcyjnych. a wózki specjalizowane nawet wy ej.0-1. a nawet do obsługi gospodarstw drobiarskich. warzyw. Pewną niedogodnością związaną z u ytkowaniem wózków elektrycznych jest konieczność zakupu wydajnego prostownika do ładowania baterii akumulatorów oraz stała ich konserwacja. W dobrze przewietrzanych magazynach mo na tak e stosować wózki spalinowe zasilane gazem propan-butan. samojezdne czołowe wózki podnośnikowe. wózki akumulatorowe. Przykładowe zastosowania: dowo enie i odbieranie skrzyniopalet z linii sortującej jabłka oraz składowanie jabłek w chłodniach. ziemniaków. Do pracy na zewnątrz pomieszczeń produkcyjnych. W zastosowaniach rolniczych najczęściej stosuje się wózki o udźwigu 1. Natomiast z uwagi na niewielki prześwit oraz małą średnicę kół jezdnych wózki elektryczne powinny się poruszać prawie wyłącznie po równym i utwardzonym podło u. po betonowej posadzce magazynu. np. na nierównym podło u. przewo enie ustawionych na paletach skrzynek pomidorów i innych warzyw pomiędzy szklarniami a sortownią. a następnie układanie palet w przechowalni lub ich załadunek na środki transportowe. Z uwagi na wysoki koszt zakupu oraz znaczny potencjał eksploatacyjny (około 9000 godzin).sortowniach i przechowalniach owoców. „widlaki”. Typowe wózki podnośnikowe podnoszą ładunki na wysokość 2. transport i ustawianie palet skrzyniowych jedna na drugiej w przechowalni ziemniaków (jadalnych lub sadzeniaków).5-6 m.5 tony. tzw. Do pracy w pomieszczeniach zamkniętych przeznaczone są przede wszystkim wózki z napędem elektrycznym. czyli tzw. lepiej nadają się nieco większe wózki spalinowe (na gaz lub olej napędowy) wyposa one w ogumienie terenowe.

W07 – wydajność eksploatacyjna. k – współczynnik korekcyjny. potencjałem u ytkowym. rzadziej liczbą hektarów wykonanej pracy. wyra one w hektarach wykonanej w ciągu roku pracy.IV.1. e wartość THA została określona dla przeciętnych warunków pracy. Potencjalne wykorzystanie maszyny . Uwagi do metody oceny racjonalności zakupu maszyn Ocenę racjonalności zakupu i u ytkowania maszyny dokonuje się przez porównanie potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie WR z ustaloną dla danego rodzaju i typu maszyny wartością wskaźnika stanowiącego kryterium oceny – kryterium podstawowe lub dodatkowe.2-1. Wskaźniki oceny doboru i wykorzystania wybranych maszyn. Potencjał eksploatacyjny . THA Potencjał eksploatacyjny maszyny to miara jej zdolności do wykonania określonej ilości pracy (godz. ha. T gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny maszyny wyra any najczęściej liczbą godzin pracy. jaki ma fabrycznie nowa maszyna do momentu jej pełnego eksploatacyjnego zu ycia (kasacji). Trzeba jednak zwrócić uwagę..14 maszyn i narzędzi stosowanych w produkcji roślinnej podstawową wartością kryterialną jest minimalne wykorzystanie w roku WRN. Podstawowe kryterium oceny Dla wymienionych w punktach 1. T – zalecany okres eksploatacji. Jest to całkowity zasób pracy. ale jego wartość jest tak e zale na od jakości wykonania. szt. t. Dla wybranych maszyn ich potencjał pracy został podany w jednostkach powierzchni wykonanej pracy – THA (ha). Potencjał eksploatacyjny maszyny nazywany jest w ró nych publikacjach: zdolnością przerobową. resursem lub normatywnym wykorzystaniem w okresie trwania. To wykorzystanie zostało określone dla poszczególnych rodzajów i typów maszyn według poni szej formuły: WR = N k ⋅ TH ⋅ W07 (ha/rok). Maszyny. ha/godz. technicznym zasobem pracy. godz. a więc marki producenta. itp.WR Potencjalne wykorzystanie maszyny WR (ha/rok) szacuje się na podstawie struktury i powierzchni poszczególnych upraw w gospodarstwie. lub ha. lata. narzędzi i urządzeń rolniczych 1. Normatywne potencjały eksploatacyjny poszczególnych rodzajów i typów maszyn oraz urządzeń rolniczych są publikowane w specjalistycznych wydawnictwach krajowych i zagranicznych. z uwzględnieniem krotności wykonywania zabiegów agrotechnicznych. 40 . W przypadku maszyn i narzędzi stosowanych do uprawy gleb cię kich lub zakamienionych wartość potencjału pracy THA będzie mniejsza od wartości przeciętnej o około 25%.) w typowych warunkach oraz przy prawidłowej obsłudze i przeprowadzaniu bie ących napraw. W tym przypadku wykorzystanie minimalne tych maszyn WRN zale y tylko od zało onego okresu eksploatacji maszyny T oraz od przyjętej wartości współczynnika korekcyjnego k. z uwagi na szybsze tempo zu ywania się elementów roboczych..TH . narzędzia i urządzenia stosowane w uprawach polowych 1. Jest to parametr charakterystyczny dla danego rodzaju maszyn.

T Do obliczeń minimalnego wykorzystania większości rodzajów maszyn przyjęto okres eksploatacji wynoszący od 20 do 25 lat. W nielicznych przypadkach. co w wielu przypadkach stwarza mo liwość uznania za zasadny zakup tych maszyn nawet przez stosunkowo niewielkie gospodarstwa rolne. zaproponowano tak e kryterium dodatkowe (uzupełniające). mających zastosowanie w niezbyt du ych gospodarstwach rolnych. obsługę codzienną i przygotowanie maszyny do pracy. Dodatkowe kryterium oceny W celu uproszczenia procesu oceny zasadności zakupu maszyn. względnie krotności wykonywanych nimi zabiegów agrotechnicznych. nawroty i przejazdy jałowe na polu. przewidziano dla maszyn o mniejszej wydajności. wskazującą tylko z pewnym przybli eniem na powierzchniowe (w ha) wykorzystanie maszyny w gospodarstwach. Współczynnik korekcyjny . W związku z tym podstawą pozytywnej oceny racjonalności wyposa enia gospodarstwa w określony rodzaj sprzętu rolniczego powinno być spełnienie warunku: WR ≥ 0. e w celu oszacowania wartości kryterium dodatkowego przyjęto określone zało enia dotyczące np. okres ten ograniczono do 15 lat.k Uwzględnienie w obliczeniach współczynnika korekcyjnego powoduje adekwatne do jego wartości (0. regulacje maszyny. Z reguły dłu sze okresy trwania. usuwanie usterek technologicznych i technicznych na polu. Zalecany okres eksploatacji . Tolerancja oceny Zgodnie z wcześniejszymi uwagami oraz wyjaśnieniami zawartymi w załączniku 5 w ocenie doboru maszyn do gospodarstw rolnych nale y uwzględnić 20% tolerancję oceny. Wprowadzenie tego współczynnika ma na celu zwiększenie dostępności maszyn dla szerszej grupy potencjalnych beneficjentów programu PROW 20072013. Z powy szych względów wartość tego kryterium nale y traktować jako „orientacyjną”. zakresu zastosowania poszczególnych rodzajów maszyn.W07 Wydajność eksploatacyjna określa ilość wykonanej pracy w czasie obejmującym: pracę efektywną. w tym oceny stopnia jej wykorzystania. 41 .5÷0. Najni sze wartości tego współczynnika przyjęto dla modeli maszyn o wydajności najmniejszej w danej grupie. Miarą tego kryterium jest odpowiadający wartości kryterium podstawowego np. w podanym zakresie zmienności. względnie areał uprawy odpowiednich do rodzaju maszyny roślin lub powierzchnia łąk itp. areał gruntów ornych. Nale y zauwa yć.75) obni enie progu minimalnego wykorzystania maszyny WRN w stosunku do wymagań normatywnych.8 ⋅ WR N Uwagi dodatkowe W ocenie wyposa enia gospodarstwa w środki mechanizacji nie nale y uwzględniać maszyn i urządzeń starszych ni 20 lat. e w warunkach rozdrobnionego rolnictwa polskiego większość środków mechanizacji jest u ytkowana nawet powy ej 30 lat. przejazdy transportowe z gospodarstwa na pole i z pola na pole oraz czas niezbędnych przerw pracy operatora maszyny. W rezultacie wydajność eksploatacyjna większości rodzajów maszyn rolniczych wynosi 60-70% wydajności efektywnej i jest zale na m. od właściwej organizacji pracy maszyny oraz od rozmiarów pól i ich odległości od gospodarstwa.in.Wydajność eksploatacyjna . ani eli tylko dla u ytkowników gospodarstw o bardzo du ej skali produkcji. dotyczących wybranych rodzajów i typów maszyn. Nale y zauwa yć.

7 0. W tych warunkach mo liwości odpowiednio wysokiego wykorzystania środków mechanizacji rolnictwa są ograniczone. Potencjał eksploatacyjny pługów i pozostałych narzędzi stosowanych do uprawy gleb cię kich i zakamienionych jest o około 25% ni szy.57 0. ha/rok .76 0.8 0.2.5-krotnie w ciągu roku. 5-skib. od wielkości pola.76 0. Wskaźniki wykorzystania pługów Moc ciągnika Minimalne Minimalwykorzys.57 0. Tego rodzaju pługi są zalecane m.66 0. do stosowania na terenach zagro onych erozją wodną.8 0. 22-30 33-45 44-60 60-81 37-52 59-66 66-81 103-125 125-140 155-200 ha/rok 8 21 39 56 16 45 80 133 160 187 ha 5 14 26 37 10 30 53 88 107 125 lata 25 25 25 25 25 20 20 15 15 15 ha 700 1050 1400 1750 1000 1500 2000 2500 3000 3500 0.6 0. 7-skib.80 0.76 0. 4-skib.59 0.Dodatkowe – minimalny areał gruntów ornych.) na polu: 2 ha 5 ha 10 ha 20 ha 0.in.79 0.74 0.79 0. 5-skib. 4-skib.tabela 8.8 0.6. w zale ności od wielkości pola i mocy współpracującego ciągnika Rodzaj gleb średnie Ciągnik kW 83 105 120 160 175 200 1 ha 0.4 0. Obracalne półzawieszane 6-skib.ny areał tanie w gruntów roku WRN ornych* Okres eksploatacji Potencjał Współeksploaczynnik tacyjny korekcyjny Typy pługów T THA k kW 2-skib.71 0.80 0. e orkę łącznie z podorywką i orką przykrywająca obornik wykonuje się przeciętnie 1.76 0. rodzaju gleby i mocy ciągnika .79 0.68 0. ha Dla dwu.70 0.75 0.8 0.4 i 0.5 0. co tak e nale y uwzględnić przy ocenie ich wykorzystania.1.61 Wydajność eksploatacyjna W07 (ha/godz.i trzyskibowego pługa obracalnego wartość współczynnika k obni ono odpowiednio do 0. Zagonowe 3-skib. Takie tereny występują w Polsce południowej (tereny faliste).76 0. Tabela 8.3 0. Wydajność orki 5-skibowym pługiem zagonowym zawieszanym gleb średnich i cię kich.83 cię kie Źródło: Obliczenia własne na podstawie [KTBL 2004] 42 .Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.59 0. Nale y ponadto zwrócić uwagę na zró nicowanie wydajności orki w zale ności np.61 0.79 0. Kryteria oceny: . 2-skib.66 0.72 0. Obracalne 3-skib. gdzie rozdrobnienie gospodarstw jest szczególnie du e.8 * Minimalna powierzchnia gruntów ornych przy zało eniu. Pługi Tabela 7.68 0.77 0.73 0.77 0.

Wskaźniki wykorzystania agregatów podorywkowych Szerokość robocza m 2. W zale ności od rodzaju borny talerzowe są najczęściej wykorzystywane do uprawy ściernisk.25 0.8 0.5 Typ brony 2-sekc.1 2.3 0.25 0. Właściwe efekty pracy kultywatorów podorywkowych uzyskuje się przy pracy z prędkością 10-12 km/godz. Brony talerzowe Tabela 9. na których bardzo dobrze mieszają resztki po niwne z glebą i spulchniają jej wierzchnią warstwę.0 Liczba zębów szt.9 * Powierzchnia zasiewów zbó . „V” Moc ciągnika kW 26 44-60 52-74 62-81 81-105 105-115 Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia roku zasiewów* N WR ha/rok ha 15 10 21 14 34 22 64 43 98 65 135 90 Okres eksploatacji T lata 30 27 25 25 20 20 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1800 2300 2800 3200 3900 4500 Współczynnik korekcyjny k 0. 1. 5 6 7 9 11 13 13 Moc ciągnika kW 48-75 59-88 75-110 105-135 105-162 118-191 118-191 Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia zaroku siewów* WRN ha/rok ha 21 14 33 22 45 30 99 66 135 90 162 108 180 120 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 15 15 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1050 1300 1500 1850 2250 2700 3000 Współczynnik korekcyjny k 0.5 0.5 5. głębokość pracy). Agregaty podorywkowe Tabela 10.3 2.5-krotnym zabiegu. „X” * Areał gruntów ornych przy 1..6 3. Wskaźniki wykorzystania bron talerzowych Szerokość robocza m 1.9 4.2 3.1.0 3.7 4.8 3. Na glebach zwięzłych bardziej odpowiednie do uprawy ścierniska są cię kie brony talerzowe. zakłada się 1-2-krotne (średnio 1.9 0.9 0.5-krotne) wykonanie zabiegu w ciągu roku. 43 .4.5 0. Średnie zapotrzebowanie na moc współpracującego ciągnika wynosi od 20-25 kW do 32-37 kW na 1 m szerokości roboczej. rzepaku i kukurydzy.3.4 6.5 0.6 4-sekc. a więc roślin po zbiorze których wymagana jest uprawa ścierniska.4 0. Agregaty podorywkowe są szczególnie polecane do uprawy ściernisk na glebach lekkich i średniozwięzłych. zwłaszcza po zbiorze rzepaku i kukurydzy oraz do doprawiania roli po orce. co wraz ze znaczną szerokością roboczą (nawet 6 m i więcej) daje bardzo du ą wydajność powierzchniową. w zale ności od warunków pracy (zwięzłość gleby. Uzyskanie tak du ych wydajności wymaga zastosowania ciągnika o odpowiednio wysokiej sile uciągu i mocy.6 0.8 2.

92 1. k 0. W tym zabiegu są one równie często stosowane jako maszyny pracujące samodzielnie.0 3. Cię sze odmiany tych maszyn.75 2.4 0. W07 ha/godz. dłuta.7 Wydajność eksploat.0 4. W warunkach. 0.10 1. czyli tzw.0 2.5 3. obrotowe elementy robocze bron zapewniają dobre kruszenie i mieszanie gleby.5 4.6 0.75 0.7 0.92 1. Rzadziej stosowaną grupą aktywnych maszyn uprawowych są brony rotacyjne. jak równie w zestawie z nabudowanym siewnikiem.0 2.5 6. nazywa się równie kultywatorami wirnikowymi. Maszyny te wyposa one są tak e w wały (strunowe./rok 40 56 63 68 90 82 123 94 140 90 210 120 280 114 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 2000 2500 3000 3500 4000 4500 6000 Współczynnik korekc. Wskaźniki wykorzystania bron i kultywatorów wirnikowych Szerokość robocza m 2.30 1. rurowe./rok 36 51 40 53 45 54 63 68 90 84 163 129 187 127 Okres eksploatacji T lata 20 20 20 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1800 2000 2250 2500 3000 3500 4000 Współczynnik korekc. Tabela 11.8 2.84 0. W07 ha/godz. z zębami zagiętymi do przodu.1. k 0. w których praca narzędziami biernymi jest niemo liwa lub utrudniona.70 0.7 Wydajność eksploat.27 1. 0.0 Moc ciągnika kW 60-95 65-100 65-105 70-110 100-120 115-125 115-130 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok godz. Wskaźniki wykorzystania bron rotacyjnych Szerokość robocza m 1. Aktywne maszyny uprawowe Brony z aktywnymi elementami roboczymi są przeznaczone głównie do uprawy gleb cię kich. stopki) zamontowane na poziomo obracającym się wale.72 0.55 1. których zadaniem jest przede wszystkim wyrównanie i zagęszczenie spulchnionej wirnikami gleby przed 44 . typu Crosskill i inne).5 3. jako agregaty uprawowo-siewne.7 0.7 0.07 1. Elementami roboczymi tych maszyn są zęby (no e.6 0.45 Tabela 12.5 0. Najpopularniejszą grupę wśród aktywnych maszyn uprawowych stanowią brony wirnikowe – tabela 11.4 0.0 3. rzadziej średnich. rototilery – tabela 12. Brony aktywne nie są natomiast zalecane do pracy na glebach lekkich z uwagi na ryzyko zniszczenia jej struktury.5 4. Ich elementami roboczymi są no e zamontowane na wirnikach obracających się wokół osi pionowej.47 Podstawowym obszarem zastosowania bron aktywnych jest przedsiewna uprawa gleby.4 0.4 0.0 Moc ciągnika kW 60-80 70-95 80-110 90-125 100-140 120-170 140-200 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok godz.5 0.5.25 2.7 0.

8 3. W celu zapewnienia terminowego siewu.7 0. W porównaniu z biernymi agregatami uprawowymi.5 metrowa maszyna potrafi w sezonie wykonać pracę na kilkuset hektarach.8 * Powierzchnia gruntów ornych przy przeciętnie 1. 520 (440-650) kg/m w zale ności od rodzaju zastosowanego wału ugniatającego. W ocenie potencjalnego wykorzystania aktywnych bron uprawowych nale y przede wszystkim uwzględnić areał zasiewów rzepaku i zbó ozimych. Obecnie są one coraz częściej stosowane w gospodarstwach posiadających du e areały zbó i rzepaku. Dodatkowo mo na tak e wziąć pod uwagę zastosowanie rototilerów w uprawie po niwnej.4 0.5 0. gwarantujących sezonowe wykorzystanie na obszarze co najmniej 100 ha.5-krotnym przedsiewnym zastosowaniu agregatu 45 .6 Zestaw narzędzi kultywator +2 wały wał +kultywator +2 wały Moc ciągnika kW 25-33 30-35 35-45 40-59 60-63 60-74 70-88 88-103 100-118 Minimalne Minimalny wykorzysareał tanie w gruntów roku WRN ornych* ha/rok ha 12 8 18 12 21 14 28 19 46 31 63 42 74 49 131 87 149 100 Okres eksploatacji T lata 30 30 30 25 25 20 20 15 15 Potencjał eksploatacyjny THA ha 900 1050 1250 1400 1650 1800 2100 2450 2800 Współczynnik korekcyjny k 0.6 4. a w ograniczonym zakresie . W zale ności od typu maszyny. Wskaźniki wykorzystania agregatów do uprawy przedsiewnej Szerokość robocza m 1. Agregaty do uprawy przedsiewnej Tabela 13.5 0. w tym równie wyrównanie niestarannie wykonanej orki. Do napędu tych maszyn po ądany jest zatem ciągnik o mocy od co najmniej 60-200 kW. Zakup najmniejszych około 2-metrowych modeli aktywnych maszyn uprawowych przez średnie i małe gospodarstwa limitowany jest przede wszystkim mocą posiadanych ciągników (nie mniej ni 60 kW).8 2. najlepiej z napędem na obie osie.siewem oraz utrzymywanie zadanej głębokości pracy brony. z uwagi na krótki czas między zbiorem przedplonu i siewem rośliny następczej.1 2. 2000 kG do ponad 3000 kG. Z uwagi na wymaganą moc współpracującego ciągnika i poziom cen aktywnych maszyn uprawowych są one przeznaczone głównie dla du ych gospodarstw rolnych. Alternatywnym rozwiązaniem mo e być zespołowy zakup i u ytkowanie maszyny. maszyny te pracują nawet po 20 godzin na dobę (w systemie zmianowym). napędzane od WOM maszyny aktywne wymagają mocniejszych i większych (cię szych i stabilniejszych) ciągników.7 0. Średnia masa bron wirnikowych wynosi ok. 1.2 4.5 0.wiosenną uprawę przesuszonych cię kich gleb. których nie da się odpowiednio doprawić narzędziami biernymi.9 5. z podnośnikiem o udźwigu od ok. głębokości pracy i warunków glebowych współpracujący ciągnik powinien dysponować mocą od 25 do nawet 45 kW na ka dy metr szerokości roboczej maszyny.7 0. Aktywne brony uprawowe ułatwiają i przyspieszają przygotowanie pola do siewu.3 3. W gospodarstwach wielkoobszarowych jedna 4 lub 4. zwłaszcza na glebach cię szych. 400 (340-640) kg na metr szerokości.5 2. a rototilerów ok.6.8 0.

1.7. Rozsiewacze nawozów mineralnych

Tabela 14. Wskaźniki wykorzystania rozsiewaczy nawozów mineralnych
Pojemność zbiornika l 300 400 400 600 800 1000 1200 1500 2000 2500 3000 Okres Potencjał Współ- WydajMinimalne Licz- SzeroMinimalny Moc wykorzyseksploa- eksploa- czynnik ność areał ba kość ciągnika tanie w tacji tacyjny korek- eksplou ytków tarcz robocyjny atacyjna roku rolnych* cza N T k W07 WR TH szt. m kW ha/rok ha lata godz. ha/godz. 1 8-12 18-22 24 25 0,50 1,2 8 1 8-12 18-22 29 25 0,50 1,5 10 2 10-15 33-37 37 20 0,60 1,2 12 2 10-15 37-48 70 15 0,70 1,5 23 2 12-18 51-59 91 15 0,70 1,9 30 1000 2 12-18 55-63 124 12 0,70 2,1 41 2 12-18 59-66 158 12 0,80 2,4 53 2 15-21 74-103 196 10 0,80 2,4 65 2 15-21 96-103 227 10 0,80 2,8 76 2 18-24 118-132 296 10 0,90 3,3 99 2 18-24 132-147 324 10 0,90 3,6 108

* Powierzchnia u ytków rolnych w gospodarstwie nawo onych nawozami mineralnymi przeciętnie 3krotnie w ciągu roku

Wydajność pracy rozsiewaczy określono dla jednorazowego wysiewu nawozów mineralnych w ilości 200-300 kg/ha masy nawozu, tj. w dawce ok. 60-120 kg NPK/ha w czystym składniku. Łączny poziom nawo enia mineralnego w gospodarstwach prowadzących intensywną produkcję roślinną mo e wynosić nawet 350-450 kg NPK/ha w czystym składniku, tj. około 700-900 kg/ha wysianego nawozu. Tę ilość nawozu rozsiewa się przeciętnie 3-4 krotnie w ciągu sezonu. Nale y jednak zauwa yć, e w statystycznym polskim gospodarstwie rolnym poziom nawo enia mineralnego jest zdecydowanie ni szy, gdy według danych GUS w 2006 r. wynosił tylko 122 kg NPK/ha w czystym składniku, w tym w poszczególnych województwach od 71 do 171 kg NPK/ha.
1.8. Rozrzutniki obornika

W przypadku rozrzutników obornika warto zwrócić uwagę na to, e zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach są one stosowane - poza głównym przeznaczeniem - jak uniwersalny środek transportu (zwózka bel słomy, okopowych, zielonek itp.). Daje to mo liwość zwiększenia ich rocznego wykorzystania. Przy sprawnym, zmechanizowanym załadunku obornika na rozrzutnik głównym czynnikiem limitującym wydajność pracy tej maszyny jest odległość pola od gospodarstwa (pryzmy obornika). Dojazd z gospodarstwa na pole i z powrotem zajmuje od kilku do kilkudziesięciu minut, podczas gdy załadunek maszyny i rozrzucanie obornika na polu – około 20-30 minut. Z tego względu eksploatacyjna wydajność rozrzutnika podczas nawo enia pola oddalonego o 4-5 km mo e być nawet 2.krotnie ni sza, ani eli pola oddalonego tylko o 1 km. Na ten aspekt u ytkowania rozrzutnika nale y tak e zwrócić uwagę podczas doboru maszyny do gospodarstwa i oceny wniosku.

46

Tabela 15. Wskaźniki wykorzystania rozrzutników obornika
ŁadowMoc ność ciągnika Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok 3,3 4,9 7,4 10,3 14,1 t/rok 68 110 166 267 356 Okres eksploatacji T lata 25 25 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. Współczynnik korekcyjny k 0,60 0,70 0,70 0,75 0,75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz. 0,11 0,14 0,17 0,22 0,30

Typ

1-osiowy 1-osiowy 2-osiowy Tandem Tandem, 4bębnowy

t 2,5 3,5 4,0 6,0 8,0

kW 22 35 37 40 74

1250

Najprostszą metodą oceny racjonalności wykorzystania rozrzutników obornika jest porównanie ilości wyprodukowanego w gospodarstwie obornika ze wskaźnikiem WRN wykorzystania minimalnego wyra onego w t/rok. Kryteria oceny: - Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN, ha/rok - Dodatkowe – produkcja obornika, t/rok
1.9. Wozy asenizacyjne

Potencjał eksploatacyjny (TH) wozów asenizacyjnych wyra a się liczbą wozów wywiezionej na pola gnojowicy lub gnojówki. W warunkach rolnictwa polskiego potencjał ten szacuje się na 8000 wozów. Minimalne wykorzystanie tych maszyn w roku (WRN) mo na więc określić zarówno liczbą wozów wywiezionej w roku gnojowicy/gnojówki (wozów/rok), jak równie jej ilością (m3/rok). Przy ocenie racjonalności zakupu wozu asenizacyjnego o określonej pojemności nale y oszacować ilość wyprodukowanych w gospodarstwie w ciągu roku ciekłych nawozów naturalnych, a następnie porównać z ustaloną dla danego typu wozu wartością kryterialną WRN ( m3/rok). Mo na te posłu yć się wskaźnikami pomocniczymi. Jednym z tych wskaźników jest liczba krów mlecznych (według stanu średniorocznego) w stadzie bydła chowanego w cyklu zamkniętym4. W tym przypadku danej liczbie krów i strukturze całego stada odpowiada określona liczebność poszczególnych grup wiekowych zwierząt w stadzie oraz łączna produkcja gnojówki lub gnojowicy przez to stado zwierząt. Przy zastosowaniu tego podejścia na jedną krowę mleczną (według stanu średniorocznego) przypada około 48,5 m3 gnojowicy wyprodukowanej przez całe stado w cyklu zamkniętym (chów bezściółkowy), względnie 9,4 m3 gnojówki (chów na płytkiej ściółce). Analogiczne wskaźniki dla stada trzody chlewnej w zamkniętym cyklu produkcyjnym5 wynoszą: - chów bezściółkowy - 7,4 m3 gnojowicy na 1 tucznika według stanu średniorocznego, - chów na płytkiej ściółce - 5,6 m3 gnojówki na 1 tucznika według stanu średniorocznego.
4

Przeciętna struktura stada bydła mlecznego w cyklu zamkniętym: krowy mleczne 45%, jałówki w wieku od 1 do 2 lat 22%, jałówki w wieku od 0,5 do 1 roku 22%, cielęta w wieku do 0,5 roku 10% 5 Przeciętna struktura stada trzody chlewnej w cyklu zamkniętym: knury – 0,6%, maciory – 8,4 %, tuczniki od 5 do 6 m-ca ycia – 28,1%, warchlaki od 2 do 4 miesięcy ycia – 29,8%, prosięta do 2 miesięcy ycia – 33,1%

47

Tabela 16. Wskaźniki wykorzystania wozów asenizacyjnych
Objętość zbiornika Moc ciągnika Okres Poten- Współeksplocjał czynnik atacji eksplo- korek- Liczba Ilość atacyj- cyjny wozów gnojowi gnojowi ny T k -cy/gno-cy/gnojówki jówki

Minimalne wykorzystanie N w roku WR

Liczba krów w Liczba tuczników stadzie bydła w stadzie trzody mlecznego* chlewnej* System utrzymania zwierząt bezściółkowy szt. 14 20 39 49 78 89 133 160 213 płytka ściółka szt. 71 102 199 248 397 454 681 817 1089 bezściółkowy szt. 90 130 252 315 505 577 865 1038 1384 płytka ściółka szt. 119 171 333 417 667 762 1143 1371 1829

m3 2,5 3 4 5 7 8 10 12 16

kW 22 25 32 38 52 59 73 87 114

lat 15 15 12 12 12 12 10 10 10

szt.

0,5 0,6 0,7 0,7 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8

szt./rok m3/rok 267 320 467 467 533 533 640 640 640 667 960 1867 2333 3733 4267 6400 7680 10240

8000

* Struktura stada według cyklu zamkniętego

Wywóz gnojowicy, podobnie jak obornika, jest czynnością bardzo czasochłonną, z uwagi na stosowane dawki (15-30 m3/ha) i konieczną do wywiezienia na pole znaczną ilość ciekłego nawozu. Dla określonej dawki (w m3/ha) wydajność nawo enia gnojowicą limitowana jest przede wszystkim pojemnością wozu i odległością pola od gospodarstwa (tabela 17). W przypadku wozu o pojemności 2,5 m3 wzrost odległości gospodarstwo-pole z 1 km do 4 km ogranicza wydajność tego zabiegu ponad dwukrotnie (z 7,9 m3/godz. do 3,49 m3/godz., tj. z 0,39 ha/godz. do 0,17 ha/godz.), a dla wozu o pojemności 5 m3 blisko dwukrotnie. Zastosowanie wozu o pojemności 5 m3, zamiast 2,5 m3, zapewnia skrócenie czasu pracy o 3443%, a więc wzrost wydajności o 57-66%, w zale ności od odległości pola względem gospodarstwa. Tabela. 17. Wpływ odległości transportowej i pojemności wozu asenizacyjnego na wydajność nawo enia gnojowicą pola o powierzchni 2 ha w dawce 20 m3/ha
Pojemność wozu m3 2,5 5,0 5,0 m3 2,5 m3 Odległość gospodarstwo - pole 1 km 4 km Czas pracy godz. 2,53 1,67 Skrócenie o 34 % Wydajność m3/godz. 7,9 12,0 ha/godz. 0,39 0,60 Czas pracy godz. 5,73 3,27 Skrócenie o 43 % Wydajność m3/godz. 3,5 6,1 ha/godz. 0,17 0,31 4 km 1 km Wzrost czasu pracy % 226 196 × Spadek wydajności % 56 49 ×

Zwiększenie o 66%

Zwiększenie o 57%

Źródło: Obliczenia własne
48

minimalna powierzchnia zasiewów zbó .Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.40 0. Współczynnik korekcyjny k 0.7 3. Przy doborze wozu asenizacyjnego do gospodarstwa nale y tak e wziąć pod uwagę warunki terenowe (nachylenie terenu) oraz siłę uciągu i moc przeznaczonego do współpracy ciągnika.Z powy szych względów gospodarstwo z działkami znacznie oddalonymi od siedliska (zbiornika gnojowicy) powinno dysponować wozem asenizacyjnym o większej pojemności. wypełnionego wozu w pofałdowanym terenie i rozlewanie gnojowicy na pochyłych polach.25 1.5 6. Przyjmuje się.0 4.55 Szerokość robocza Moc ciągnika m 2. ha/rok .0 kW 28 28-35 35-44 55-60 55-60 75-90 1400 * Minimalna powierzchnia zasiewów bez uwzględnienia powierzchni zasiewów poplonów W przypadku siewników zbo owych dodatkowym kryterium oceny racjonalności zakupu i u ytkowania sprzętu jest ustalona arbitralnie. Kryteria oceny: . ha 49 .60 0.70 0.70 1. rzepaku i motylkowych.10.50 0.15 1.5 2. na podstawie obserwacji i wyników badań własnych oraz opinii ekspertów. wymaga zastosowania odpowiednio du ego ciągnika. W szacunku potencjalnego wykorzystaniu siewników zbo owych nale y tak e uwzględnić mo liwość zastosowania tych maszyn do siewu poplonów.60 0. 0. 1. rzepaku i roślin o podobnej technice siewu. Transport cię kiego. ni to wynika ze wskaźników zawartych w tabeli 16. e zasiewy poplonów mogą stanowić około 33% łącznej powierzchni gruntów ornych gospodarstwa.45 0.0 4.Dodatkowe – powierzchnia zasiewów zbó .65 0. Wskaźniki wykorzystania siewników zbo owych Minimalne Minimalna wykorzyspowierztanie w chnia zaroku siewów* WRN ha/rok 13 16 20 39 49 80 ha 10 14 20 45 60 100 Okres eksploatacji T lata 25 25 25 25 25 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. Siewniki zbo owe Tabela 18.

areał zasiewów buraków cukrowych lub kukurydzy przyjęto arbitralnie. Przy zało eniu wy szych od przeciętnych plonów. a ogółu pól w ciągu 3-4 dni. ha. minimalna powierzchnia zasiewów AZ (ha) będzie odpowiednio ni sza od podanej w tabeli.2 6 6 8 * Siewnik mechaniczny 800 800 Kryteria oceny: .Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN. Siewniki punktowe Tabela 19. ha Wartości kryterium dodatkowego .70 0.70 0.).2 18.11. ha/rok . godz.33 ⋅ AZ (ha/godz. AZ – powierzchnia zasiewów. ha/godz.65 0. W związku z powy szym minimalna wydajność opryskiwacza dla gospodarstwa powinna wynosić co najmniej: W07 = 0.12. Siewniki do buraków 3* 6 3 6 6 12 Siewniki do kukurydzy 3 4 4. 7. 1.0 7 20 40 8 30 45 Okres eksploatacji T lata 25 20 20 25 20 20 WspółPotencjał Wydajność czynnik eksploaeksploatakorektacyjny cyjna cyjny TH W07 k godz.. 4-5.70 0.1. Opryskiwacze polowe Zwykle wydajność (pojemność i szerokość robocza) opryskiwacza powinna umo liwić wykonanie zabiegu chemicznej ochrony roślin największej z upraw w ciągu 1 dnia (ok. 50 .60 0.60 0.Dodatkowe – areał zasiewów buraków cukrowych lub kukurydzy. Wskaźniki wykorzystania siewników punktowych Szerokość robocza Liczba sekcji Minimalne Minimalny wykorzysareał Moc tanie w buraków. Intensywna uprawa roślin polowych często wymaga większej od wy ej przyjętej liczby zabiegów chemicznej ochrony. z uwzględnieniem ocen ekspertów.90 1.2 46. Dla innej od zało onej struktury zasiewów wydajność opryskiwacza nale y dobrać pod kątem największej z upraw.5 godz.70 0. 7.). co wią e się zwykle z koniecznością stosowania większej ni przeciętna liczba oprysków.5 – graniczny czas oprysku jednego gatunku roślin uprawnych. ha/godz.75 0.5 gdzie: W07 – wydajność eksploatacyjna opryskiwacza.2 36.30 1.4 25. 7. 0. 0. ciągnika roku kukurydzy WRN kW ha/rok ha 35 35 55 33 45 60 14.33 – zało ony udział największej plantacji w strukturze zasiewów.95 1. np.4 49.75 m szt.

70 0.90 1200 Rotacyjne kosiarki bębnowe (górnonapędowe) zaleca się stosować na łąkach o niskiej kulturze.4 50 48 16 3 54 63 21 4.1 45 39 13 2.50 0.40 0.90 0.9 45 36 12 2.45 0. 1.) 140 180 60 Szerokość robocza Okres eksploatacji T lata 25 24 23 22 21 20 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz.55 0. Współczynnik korekcyjny k 0. Kryteria oceny: .00 0.13.70 1.35 25 11 3.Wydajność czynnik eksploatakorekcyjny cyjna k W07 ha/godz.70 0.20 1.15 0. Największa jednorodna uprawa zajmuje do 33% powierzchni zasiewów (gruntów ornych) gospodarstwa.60 0.70 1.75 2.65 37 22 7.5 30 17 5.15 0.75 1.powierzSzerokość chnia zatanie w robocza roku siewów * AZ WRN m ha/rok ha 10 27 9 12 33 11 15 51 17 15 69 23 18 90 30 18 142 47 21 168 56 24 210 70 24 243 81 Okres eksploatacji T lata 20 20 18 17 16 15 15 15 15 Potencjał eksploatacyjny TH godz.50 0. Współ. Cechuje je du a odporność na zapychanie ciętym materiałem nawet w trudnych warunkach zbioru. 51 .7 1.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok) . Wskaźniki wykorzystania opryskiwaczy polowych Pojemność zbiornika l 300 400 600 800 1000 1500 2000 3000 4000 Minimalne Minimalna wykorzys.Dodatkowe – powierzchnia zasiewów AZ (ha) 1. Są one przeznaczone do pracy głównie w mniejszych gospodarstwach.5 83 96 33 8.5 (3-sekc. z du ą liczbą kretowisk.krotnie w ciągu sezonu agrotechnicznego. Wskaźniki wykorzystania kosiarek rotacyjnych Minimalne PowierzwykorzysMoc chnia łąk ciągnika tanie w roku 3-kośnych WRN ha m kW ha/rok 1.70 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.05 3. 0.60 0.70 0.57 0.75 3.6 1.10 1.70 0.60 4.54 1. Są one wyraźnie tańsze od kosiarek dyskowych (dolnonapędowych) i bardziej trwałe.3 1.50 5.20 1000 * Zało enie: Zabieg chemicznej ochrony ka dej z roślin uprawnych jest wykonywany przeciętnie 3. zakamienionych.80 2.22 3.65 0.65 0.Tabela 20. Kosiarki rotacyjne oraz przetrząsarki i zgrabiarki karuzelowe Tabela 21.60 0.70 0.

7 0.7 25 78 8.45×0. zwłaszcza na równych i dobrze utrzymanych łąkach.70 0. 0.2 1. w tym 3-krotne przetrząsanie i zgrabianie siana podczas ka dego zbioru Kryteria oceny: .2 3.15 1.5 m.6 2.63 3. Wskaźniki wykorzystania przetrząsarek i zgrabiarek karuzelowych Szerokość robocza m 3 4 5 6 7 8 10 Minimalne Powierzchnia Okres wykorzystanie łąk 3eksploatacji w roku kośnych* T WRN ha/rok ha lata 25 30 3.3 1.7×2. ha/rok . Wskaźniki wykorzystania pras zbierających Rodzaj prasy Wymiary beli m Wysokiego stopnia zgniotu Zwijające 0. Prasy zbierające Tabela 23.8×0.5×1.6 20 188 20.65 0.7 ha/godz.33 4.2 Minimalne wykorzystanie w roku WRN ha/rok 20 31 39 44 68 116 168 Okres u ytkowania T lata 25 25 25 25 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. Prędkość pracy tych maszyn mo e osiągać nawet 15-20 km/h.0 1.8 Potencjał eksploatacyjny THA ha 1500 2000 2500 3000 3500 4000 5000 Współczynnik korekcyjny k 0.70 0.2 1300 1300 1500 1500 Wielkogabarytowe Na potencjalne wykorzystanie pras zbierających składa się zarówno zbiór siana z 2-3 pokosów oraz zbiór słomy pokombajnowej. W przypadku pras zwijających i wielkogabarytowych mo na tak e uwzględnić wykorzystanie tych maszyn do zbioru miskantusa uprawianego na cele energetyczne.3 25 44 4.55 0.22 2.5 × 1. Dlatego ich podstawową zaletą jest mo liwość uzyskiwania wy szych wydajności pracy ni kosiarek bębnowych.50 0.6 20 140 15.6 0.95 1.2 1.6 0.65 0.5 1.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.2 × 1.14.8×0. a szerokość robocza dochodzi do 3.2×0.65 1 1.65 0.Natomiast kosiarki dyskowe wyró nia mniejsza masa (w odniesieniu do 1 m szerokości roboczej) oraz mniejsze zapotrzebowanie na moc współpracującego ciągnika.Dodatkowe – powierzchnia łąk 3-kośnych.9 25 60 6.7×1.33 1.36×1.2 0. 52 .60 0. 0. Tabela 22.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz. ha 1.8 × 1.35 * Zało ono 3-krotny zbiór siana w ciągu roku. 1300 WspółWydajność czynnik eksploatakorekcyjny cyjna k W07 0.25 0.65 0.67 2.7 20 123 13.

Dodatkowe – powierzchnia łąk 3-kośnych Ł (ha) oraz areał zbioru słomy pokombajnowej.40 Moc ciagnika kW 22 25 30 38 45 52 70 * Średni plon siana z trzech pokosów 2. W tym gospodarstwie zasadne jest stosowanie przyczepy zbierającej o pojemności 12-15 m3.0 8.70 Wydajność eksploatacyjna * W07 ha/godz. Przykład nr 2 W gospodarstwie posiadającym 5 ha łąk koszonych 3-krotnie w ciągu roku oraz 10 ha zbó . Wskaźniki wykorzystania przyczep zbierających Objętość skrzyni ładunkowej m3 10 12 15 20 25 28 40 Minimalne Powierzchnia łąk przy wykorzyszbiorze siana tanie w z 3 pokosów roku Ł WRN ha/rok 17 21 26 38 46 50 63 ha 5.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN. łączna powierzchnia jej wykorzystania w ciągu roku wynosi: WR = 3×5 ha + 10 ha = 15 + 10 = 25 ha. AZB – powierzchnia zbó . 53 . Coraz rzadziej maszyny te wykorzystuje się tak e do zbioru słomy po zbiorze zbó .85 1.03 1.12 1.7 13 15 17 21 Okres u ytkowania T lata Potencjał eksploatacyjny TH godz. ha.45 0.64 t/ha Kryteria oceny: . 0.Dodatkowe – suma powierzchni łąk 2 lub 3-kośnych. Przy zastosowaniu przyczepy wyłącznie do zbioru siana kryterium racjonalności jej zakupu będzie powierzchnia łąk koszonych 3-krotnie. ha/rok . Przyczepy zbierające (zbieracze) do siana i słomy Tabela 24. ha. Obliczenie powierzchni potencjalnego wykorzystania przyczepy zbierającej: WR = Ł×3 + AZB (ha). Współczynnik korekcyjny k 0.68 0. 3 – liczba pokosów .60 25 1600 0.8 7.Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN. gdzie: Ł – powierzchnia łąk. powierzchni zbioru miscantusa 1.Kryteria oceny: .55 0.15. z których słoma jest zbierana przyczepą zbierającą. ha Najczęściej przyczepy zbierające są wykorzystywane do zbioru siana z 2-3 pokosów.krotność zbioru siana w ciągu roku. powierzchni uprawy zbó oraz np. ha/rok .

Współcz.0 64. TH k W07 h ha/h 75 80 90 100 125 150 175 220 250 300 3. Kombajny zbo owe Tabela 26.7 42.6 66.6 122. 1.5 129.70 Wydajność eksploatacyjna ** W07 ha/godz.kombajn z szarpaczem słomy.06 25 1600 * Przyczepy z rotorem ładującym i no ami docinającymi do zbioru podwiędniętych zielonek na sianokiszonkę.16.0 4. ha/rok .0 61.5 4.5 48.3 106.praca w terenie pofałdowanym lub podgórskim.6 1.0 46.6 38.4 88.2 1.05 1. Wskaźniki wykorzystania przyczep zbierających silosowych* Objętość Minimalne Powierzchnia skrzyni wykorzysłąk przy Moc zbiorze siana ładun.7 71.7 46. 54 .5 127.minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok) równe powierzchni zbioru zbó i roślin technologicznie podobnych (rzepak.65 0.85 1.65 1.9 119. ha W ocenie wykorzystania przyczep (zbieraczy) silosowych nale y tak e uwzględnić mo liwość ich zastosowania do zbioru innych zielonek.65 0.35 1.3 50. Tolerancja oceny: 20% .4 3.1 70.Dodatkowe – powierzchnia łąk przy zało eniu zbioru zielonki z 3 pokosów. Wskaźniki wykorzystania kombajnów zbo owych Moc silnika kW Zespół niwny (heder) m Minimalne wykorzystanie w roku.5 t/ha Kryterium oceny .25% ha/rok .5 86.2 136.6 84.5 37. Przyczepy zbierające silosowe Tabela 25.krotnego zbioru lucerny.70 0.7 1.5 5.0 5.70 0.7 170.6 45.40 1.30% .0 7.69 0.4 114.0 98.standardowa.5 149.0 123. do 3-4.ność ekstacyjny cyjny ploatac.7 25 25 25 25 25 24 23 22 21 20 3000 0.0 43. ** Wydajności podano dla plonów zbó 4-4.77 0.).korek.3 152.1.2 40.5 43.2 105.3 68. kukurydza na ziarno itp.20% .5 53.7 57.8 92.4 57. 25% .90 2.3 80.0 199.0 139. np.3 110.0 7.5 t/ha podwiędnietej zielonki Kryteria oceny: .6 41.4 51.55 1.7 35.6 6.1 99. korekcyjny k 0. z uwzględnieniem 20-35% tolerancji oceny – wyjaśnienia wg załącznika 6.2 4. 30-35% .Podstawowe – minimalne wykorzystanie w roku WRN.5 54. WRN podstawowe . Wydajeksploa.6 58. 1.0 159.60 0.7 73. ** wydajności dla plonu jednego pokosu 5. a tak e jako wydajne przyczepy objętościowe podczas zbioru kukurydzy na kiszonkę.17.35% Okres eksploatacji T lata Potencjał Współcz.2 78.ciągnika tanie w roku WRN z 3 pokosów kowej m3 21 25 28 35 40 kW 70 75 90 130 150 ha/rok 54 64 74 85 92 ha 18 21 25 28 31 Okres u ytkowania T lata Potencjał eksploatacyjny TH godz.9 * Szerokość zespołu niwnego podano jako wielkość orientacyjną.70 0.

potencjał eksploatacyjny podany w ha. a grochu i łubinu o około 40% ni sze. e przy wzroście plonów zbó z 4-4. 8-rz. od podanych w tabeli. 55 .65 ha/godz. gdzie: Ł – powierzchnia łąk.5 t/ha. 0. Wydajności dla większych od wymienionych plonów roślin są wyraźnie ni sze. Szczegółowe zestawienie wydajności eksploatacyjnych kombajnów o ró nej mocy. Wydajności uzyskiwane na polach 10-20 ha i większych są o około 5-10% wy sze ni na polach o powierzchni 4-5 ha. Łączne potencjalne wykorzystanie sieczkarni wynosi: WR = 2ף + AK (ha). rzepaku i kukurydzy na ziarno o około 5% ni sze. kukurydza na ziarno 6-7 t/ha). 2.34 3000 0.06 1.18. Wskaźniki wykorzystania sieczkarni polowych Rodzaj sieczkarni Ciągnikowe* 1-rz. ha 2 – liczba pokosów .75 0. Na małych 1-2 ha polach wydajność zbioru zbó jest o około 10-20% ni sza od podanych w tabeli. ** Sieczkarnia z hederem bezrzędowym W ocenie wykorzystania sieczkarni nale y uwzględnić areał uprawy kukurydzy na kiszonkę oraz mo liwość najczęściej 2-krotnego zbioru traw łąkowych na sianokiszonkę (w tym przypadku sieczkarnia musi być dodatkowo wyposa ona w podbieracz).25 m ** Samobie ne* 4-rz.65 0.12 1.70 0.50 0. Minimalne Moc wykorzysciągnika tanie w roku (silnika) WRN kW 50 70 90 90 kW 150 200 250 300 350 ha/rok 2. w zale ności od rodzaju zbieranych roślin. 0. Przy zbiorze zbó wydajności eksploatacyjne są o około 5% wy sze.75 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/godz.58 0. Sieczkarnie polowe Tabela 27. 1.77 1.70 0.krotność zbioru trwa łąkowych na kiszonkę. rzepak 3-3. 4-rz.Wydajności kombajnu zbo owego podano jako średnią dla stosunkowo dobrych plonów zbó i roślin technologicznie podobnych (zbo a 4-4.8 ha/rok 63 87 119 126 151 Okres eksploatacji T lata 25 25 25 25 lata 25 20 20 20 20 Potencjał eksploatacyjny THA.9 5. 3-rz.4 6.5 t/ha. 94).5 t/ha do 6 t/ha wydajność pracy kombajnu zmniejszy się o około 5-7%.w godzinach. 6-rz. Kombajny do zbioru zbó . TH ha 150 250 375 300 godz. 6-rz. z uwagi na ograniczoną przepustowość zespołu młócąco-separującego oraz konieczność częstszego opró niania zbiornika maszyny na środki transportowe.25 0. s.75 * Sieczkarnie ciągnikowe . 2-rz. ha AK – powierzchnia kukurydzy na kiszonkę. Współczynnik korekcyjny k 0. uwzględniając krajową strukturę zasiewów tych roślin. W przypadku kombajnów o du ej szerokości roboczej spadki wydajności podczas pracy na małych polach mogą być znacznie większe. samobie ne . ich plonu i wielkości pół zamieszczono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (Załącznik 4.3 8. Nale y przyjąć.

.5 t 2-rz. 0. 35 0.7 0.8 Kryterium oceny: powierzchnia uprawy ziemniaków.7 0.5 0.65 36 Kopaczka ładująca 3-rz.7 0.13 7.5 t 40-50 25 0. 70 0.1.5-3 t 35-40 25 0.7 0. 1-rz. 3-3. 32 m 350 0..7 0.11 5.17 0. Minimalne Moc wykorzystaciągnika nie w roku (silnika) WRN kW ha/rok 45 4.9 0. Wydajność korek.3 buraków 2-rz.7 0. ha/godz.2 0..3 Kombajn do 2000 1-rz.7 15 2000 0. Wydajność Moc wykorzys.. 1.0 12. 1. 6 t Kombajn do 2-rz..30 17 Wyorywacz 6-rz.7 0.0 Ogławiacz 3-rz.4 0. Maszyny do zbioru ziemniaków Tabela 28. 16 m 205 0.2 4.3 7.2 t ziemniaków 1-rz.6 8. 4-rz.eksploataciagnika Rodzaje i typy tanie w tacji tacyjny cyjny cyjna (silnika) maszyn roku WRN T TH k W07 kW ha/rok lata godz.35 0.45 0. 70 0. a w szczególnych przypadkach dodatkowo powierzchnia uprawy cebuli lub warzyw korzeniowych.eksploatacyjny cyjna k W07 ha/godz.1 0. 2. 2-rz. 3.20 11 3 6-rz.6 22. zbiornik) 2-rz.70 131 3 samobie ny 6-rz. je eli maszyna jest wyposa ona w przystawki do zbioru wymienionych warzyw.7 0. 1-rz.. 90-100 0. Maszyny do zbioru buraków cukrowych Tabela 29.7 0. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru ziemniaków Rodzaje i typy maszyn Rozdrabniacz łęcin Kopaczka przenośnikowa Kopaczka ładująca Parametry robocze (liczba rzędów.7 1. 25 0.6 0.13 0. 15 t 20 1800 0.20 14.eksploa.7 0.45 2-rz.67 38 20 1600 Wyorywacz 3-rz...6 22 40-45 60 110 30-35 45-50 60 90 180-200 330 2.5 70 12.1 6.22 0. 4-rz.25 0. 1-rz.25 t Kombajn do 1-rz. 24 m3 300 0. 2..19. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru buraków cukrowych Minimalne Okres Potencjał Współcz.55 103 Kombajn do buraków 15 4000 6-rz.7 0.5 0..2 10. 400 800 1800 Współcz.00 187 Parametry robocze (liczba rzędów..korek. zbiornik) 56 .eksploa. 7 t 55-65 20 0.32 18 Ogławiacz 6-rz.20.17 0.7 25 50 Okres eksploatacji T lata 20 25 20 Potencjał eksploatacyjny TH godz. 6 t ziemniaków samobie ny 4-rz.12 0..

/rok t/rok 105 210 210 420 840 1260 58 115 173 115 230 460 690 Okres eksploatacji T lata Współczynnik korekcyjny k Potencjał eksploatacyjny TH godz. .0 6. mocy cieplnej układu wymaganego obni enia wilgotności od wartości początkowej do końcowej.7 3300 Źródło: Obliczenia własne na podstawie [KTBL 1994] Ocena racjonalności zakupu suszarni Metoda 1 (szczegółowa . Suszarnia ziarna przepływowa 20 0. Tymczasem wilgotność zebranej z pola np. Suszarnie ziarna Przy zakupie suszarni do gospodarstwa nale y uwzględniać konieczność szybkiego wysuszenia. czasami z dnia na dzień.obliczyć czas suszenia ziarna.obliczenie czasu suszenia poszczególnych rodzajów ziarna) W celu oceny racjonalności zakupu suszarni o określonych parametrach technicznych i roboczych (objętość.) suszarni (najlepiej według specyfikacji technicznej lub według tabel 31 i 32) zakładając.5 1.0 2. Wskaźniki eksploatacyjne suszarni ziarna Typ suszarni ziarna Przepustowość suszarni Ps t/godz. e ziarno będzie miało stosunkowo wysoką wilgotność początkową (w pewnym przybli eniu przepustowość suszarni jest wprost proporcjonalna do jej pojemności).0 Minimalne wykorzystanie w roku WRN godz.0 4.0 4. Mokre ziarno łatwo się zagrzewa.7 6000 Suszarnia ziarna porcjowa 20 0.5 2. porcjowa).0 0.0 1. zwiezionej z pola partii wilgotnego ziarna. Dobowa wydajność procesu suszenia ziarna i nasion zale y między innymi od: typu suszarni (przepływowa. a nasiona rzepaku 6%. rodzaju suszonego materiału (wielkości ziaren) i in. Ps 57 . Przechowywane w silosach ziarno zbó i kukurydzy nie mo e mieć większej wilgotności jak 14%. Tabela 30. zwłaszcza przy podwy szonej temperaturze otoczenia. 0. czyli wykorzystanie suszarni w roku: WR = Z (godz.przyjąć mo liwie niską przepustowość Ps (t/godz. ładowność. . które potencjalnie mo e wymagać dosuszenia Z (t/rok). kukurydzy mo e wynosić nawet 30-35%. przepustowość) nale y: .oszacować ilość ziarna wyprodukowanego w gospodarstwie. a w rezultacie psuje i traci na wartości.2.0 6. pojemności jej komory suszącej. Dlatego przepustowość suszarni musi być dostosowana do wydajności zbioru i stopnia jego zawilgocenia.5 1./rok).

5 11 3.0 2.8 2.porównać obliczoną sumę WR (t/rok) z wartością normatywną (kryterium oceny) WRN według tabeli 30 (115 godz.5 6.) (wg specyfikacji technicznej. Przepustowości suszarni porcjowych (producent A).9 2. łączne wykorzystanie suszarni nale y obliczyć jako sumę czasów suszenia poszczególnych rodzajów ziarna. w zale ności od pojemności suszarni przedstawiono w poni szych tabelach.7 1.3 29 8.przyjęcie przeciętnej dla danego typu suszarni przepustowości W (t/godz.3 1. PS i porównanie z wykorzystaniem normatywnym WRN według tabeli 30. . .obliczenie rzeczywistego wykorzystania suszarni: WR = Z (godz. niezale nie od wilgotności początkowej i końcowej oraz od rodzaju suszonego ziarna i nasion.5 1.5 1. danych podanych przez beneficjenta lub w oparciu o przykładowe dane zawarte w tabelach 31 i 32).2 4.obliczenie przeciętnego czasu suszenia ziarna) .8 4. 58 . Przepustowości suszarni porcjowych (producent B).7 12 4.0 0. Przepustowości przykładowych suszarni porcjowych dwóch producentów (A i B) dla ró nych rodzajów suszonego ziarna i jego wilgotności. Ps (t/godz.9 23 7.3 17 5.6 2. Tabela 31.) Rodzaj ziarna Pszenica Rzepak Kukurydza Kukurydza Obni enie wilgotności z 18% do 14% z 12% do 6% z 28% do 14% z 35% do 14% Objętość komory suszarniczej (m3) 7 2.3 2./rok lub 210 godz. Ps (t/godz.0 2.7 0.8 2.9 3.6 Objętość komory suszarniczej (m3) 9.oszacowanie łącznego poziomu produkcji ziarna zbó i kukurydzy oraz nasion rzepaku niezale nie od struktury zasiewów tych roślin – razem Z (ton/rok).z uwagi na kilkakrotną ró nicę przepustowości (t/godz.1 1.7 17./rok zale nie od typu suszarni).0 4. .7 1.1 4.4 1. Warunkiem zakwalifikowania zakupu suszarni do dofinansowania z programu PROW jest spełnienie warunku: WR ≥ WRN.) w zale ności od rodzaju suszonego ziarna i jego wilgotności początkowej oraz wymaganej wilgotności końcowej.) Rodzaj ziarna Pszenica Rzepak Kukurydza Obni enie wilgotności z 19% do 15% z 13% do 7% z 30% do 15% 5 2.8 Źródło: Materiały firmowe Tabela 32.8 3.8 1.4 Źródło: Materiały firmowe Metoda 2 (szacunkowa .3 5./rok).

w związku z czym jego nadmiar nie przedostaje się do wód gruntowych i powierzchniowych. Uwa a się. a tak e o większym zró nicowaniu gleby. umo liwia efektywniejsze wykorzystanie nawozu. poprzez dostosowanie jego ilości do zasobności gleby i potrzeb roślin. mo na pobierać większą liczbę próbek. Na polach bardzo du ych. Te dane zostają następnie przetworzone do postaci mapy aplikacyjnej z zalecanymi dawkami nawozu lub wapna na poszczególnych fragmentach pola. Najpierw nale y określić kształt i wielkość pola przy u yciu systemu GPS oraz wyznaczyć za pomocą tego systemu miejsca pobrania próbek gleby. Inne obszary zastosowań GPS w rolnictwie mają jak dotychczas ograniczony zasięg. Ta zmienność objawia się zró nicowaniem zawartości gleby np.3. gdy rośliny otrzymują tylko tyle nawozu ile są w stanie pobrać z gleby.75 = 114–125 ha 59 . Wynika to z kosztu sytemu i oprzyrządowania oraz konieczności stosowania maszyn przystosowanych do zmiennego dozowania nawozów w trakcie pracy maszyny. Glebę z poszczególnych fragmentów pola nale y zbadać na zawartość P. Ponadto system GPS z odpowiednim oprogramowaniem wykorzystuje się powszechnie do tworzenia dokładnych map pól. Na podstawie wyników tych badań sporządzana jest cyfrowa mapa pola z zaznaczoną zmiennością właściwości gleby. K a tak e pod kątem odczynu pH. a tak e niejednakowym jej odczynem (pH) lub wilgotnością. Zwiększenie precyzji pracy podczas nawo enia mineralnego. e systemy satelitarnego sterowania maszyn rolniczych mogą być racjonalnie stosowane w gospodarstwach o powierzchni minimum 100 ha. Jednak sama powierzchnia nie mo e być wyłącznym kryterium zasadności stosowania systemu GPS.rolnictwo precyzyjne W praktycznym rolniczym zastosowaniu system GPS (satelitarny system geograficznego pozycjonowania) jest obecnie wykorzystywany głównie do precyzyjnego nawo enia mineralnego (w tym na uwrociach pól) i wapnowania oraz do równoległego prowadzenia maszyn podczas prac polowych. Zwiększenie precyzji pracy maszyn rolniczych daje największe efekty w uprawach intensywnych. w fosfor (P) lub potas (K). o mniejszej zmienności warunków glebowych.75 = 60–76 ha Ziemniaki (100 kg/ha P i 180 kg/ha K) → (152-167 ha)×0. przez zastosowanie nowoczesnych rozsiewaczy współpracujących z systemem GPS. zwykle pobiera się po jednej próbce z ka dego hektara. Nawo enie precyzyjne GPS Zasadą nawo enia precyzyjnego jest dostosowanie ilości rozsiewanych nawozów do rozpoznanej lokalnej zmienności glebowej (lub roślinnej) w obrębie pola. K 200 kg/ha) → (80-102 ha)×0. względnie znajdują się na etapie badań. Na polach mniejszych. System precyzyjnego nawo enia jest zalecany głównie dla bardzo du ych gospodarstw. Taka technika aplikacji nawozów ogranicza tak e szkodliwe oddziaływanie jego nadmiaru na środowisko. Oszczędności z tego tytułu szacuje się nawet na 15-25% przy równoczesnym wyrównaniu plonu roślin. w których stosuje się wysokie dawki nawozów mineralnych. Progi wykorzystania WRN (w ha) systemu GPS do nawo enia precyzyjnego w uprawie wybranych roślin wynoszą: - Buraki cukrowe (P 140 kg/ha. posiadających pola o wyraźnej zmienności glebowej. System GPS .

Podstawowa.2-3 cm. a w rezultacie wzrost wydajności pracy. Jest to ju mo liwe w jednostkach produkcyjnych posiadających np. Jest to szczególnie istotne podczas pracy maszyn o du ych szerokościach roboczych. względem poprzedniego przejazdu agregatu.75 = 96–100 ha Kukurydza na ziarno (P 120 kg/ha. 60 .75 = 50-67 ha. Prostsze rozwiązania jedynie informują traktorzystę o wielkości odchylenia względem optymalnego toru jazdy (wspomaganie prowadzenia).- Rzepak (P 115 kg/ha. Ponadto. rzepaku i kukurydzy oraz w warzywnictwie i szkółkarstwie. Korzyścią jest tak e bardziej wyrównane plonowanie roślin.75 – współczynnik korekcyjny uwzględniający między innymi korzystne efekty środowiskowe. Według doniesień literaturowych i materiałów firmowych. automatyczne sterowanie ruchem pozwala operatorowi ciągnika lub kombajnu na większe skupienie się na kontroli jakości pracy maszyny. Minimalny próg rocznego wykorzystania (WRN) systemu prowadzenia równoległego GPS wynosi około: (70-90 ha)×0. 35-45 ha u ytków zielonych nawo onych 2-3 krotnie gnojowicą. rozlewania gnojowicy i rozrzucania obornika.75 = 108–112 ha Warzywa w uprawie polowej → (80-120 ha)×0. względnie dla bardziej zaawansowanych technicznie i dro szych systemów nawet +/. wykorzystanie szerokości roboczej maszyny. minimalny próg wykorzystania systemu nawo enia precyzyjnego GPS wynosi około 90 ha (60-125 ha w zale ności od rodzaju uprawy. Podstawową zaletą systemu jazdy równoległej jest unikanie nakładania się szerokości roboczych kolejnych przejazdów. Precyzyjne systemy automatycznego prowadzenia są wykorzystywane dodatkowo podczas siewu zbó . np. poruszających się po polu przy braku ście ek technologicznych. K 180 kg/ha) → (128-134 ha)×0. w odległości równej wprowadzonej do sterownika szerokości roboczej maszyny. Dokładność prowadzenia wynosi od +/-15-20 cm (dla systemu podstawowego) do +/-5-10 cm.75 = 60–90 ha gdzie: 0. względnie pozostawiania „omijaków”. System ma zwłaszcza zastosowanie podczas rozsiewania nawozów mineralnych (szerokość robocza wynosi nawet 40 m). agregatami ścierniskowymi. w tym poziomu nawo enia mineralnego). a nowocześniejsze systemy automatycznie utrzymują tor jazdy (sterowanie automatyczne). K 160 kg/ha) → (144-149 ha)×0. w stosunku do optymalnej linii jazdy. oszczędności z tytułu dokładnego prowadzenia agregatu ciągnikowo-maszynowego podczas powy szych zabiegów wynoszą około 5-7% wartości nakładów. Te ostatnie rozwiązania muszą współpracować z odpowiednio nowoczesnymi ciągnikami lub kombajnami. Przeciętny. najprostsza wersja systemu (wspomaganie prowadzenia) mo e być z powodzeniem stosowana w intensywnych gospodarstwach gwarantujących jego wykorzystanie w ilości 70-90 ha/rok. zwiększenie prędkości przejazdów. Prowadzenie równoległe z wykorzystaniem GPS System oparty na GPS umo liwia równoległe prowadzenie ciągnika z maszyną. a tak e podczas pracy szerokimi narzędziami uprawowymi.

wydajność) Moc ciągnika/ silnika kW Wierzba 2-rzęd.1-0. Maszyny i narzędzia do uprawy i zbioru wierzby energetycznej Sadzenie najczęściej wykonuje się ręcznie (nawet na bardzo du ych plantacjach) lub mechanicznie. Specjalistyczne sadzarki do wierzby 4-rzęd. Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru roślin energetycznych Tabela 33. 5 cm). Prace uprawowo-pielęgnacyjne wykonuje się typowym sprzętem do prac polowych. 2 cm).15 ha/h 1-rzęd. względnie specjalnych sadzarek. Sieczkarnie do kukurydzy ciągnikowe 2-rzęd. W Polsce brakuje natomiast specjalistycznych maszyn do zbioru wierzby.35-0. grubość ok. sieczkarni samobie nych 0. Chwytakowe sadzarki do wierzby 2 i 4-rzędowe były do niedawna produkowane w Polsce. Wykaszarki spalinowe.60 ha/godz. Specjalistyczne ciągnikowe maszyny do zbioru wierzby w postaci zrębków lub całych łodyg Przyczepy objętościowe do zwózki zrębków Miskantus 2-rzęd. za pomocą sadzarek chwytakowych. Zbiór mo na przeprowadzać corocznie (wysokość pędów 2-3 m. zbioru i obróbki roślin energetycznych 20-25 35-45 45-50 40-50 75-90 40-50 90 150 250 300 W ocenie powierzchni wykorzystania powy szych maszyn nale y tak e uwzględnić mo liwość ich u ycia w uprawie typowych roślin polowych.4. Sieczkarnie do kukurydzy ciągnikowe 2-rzęd. łańcuchowe piły spalinowe Kosiarki do wierzby z tarczą tnącą 0.75 ha/godz. W ciągu pierwszych dwóch lat zbiór powinien 61 . 3-4 cm) lub co 3 lata (5-7 m. Sadzarki półautomatyczne 4-rzęd. Minimalna powierzchnia wykorzystania maszyn i narzędzi do uprawy oraz zbioru roślin energetycznych Parametry robocze (liczba rzędów. które tną 2-3 m pędy wierzby na 20 cm odcinki (zrzezy) bezpośrednio przed ich wysadzeniem. co 2 lata (5-6 m. Kosiarki rotacyjne ze spulchniaczem pokosu Prasy zwijające Prasy do du ych bel prostopadłościennych 1-rzęd. Sadzarki chwytakowe 4-rzęd. Przystawki do cięcia wierzby montowane do 0. Sieczkarnie samobie ne Przyczepy objętościowe Źródło: Szacunki własne 20-25 35-45 45-60 50-90 2-3 25-40 40-50 90 250 350 90 120 Minimalna powierzchnia wykorzystania WRN ha/rok 4 10 40 80 1 1 3 5 70 100 35 50 5 4 10 2 20 40 5 10 50 90 100 5 Maszyny i urządzenia do uprawy.45-0. 2-rzęd.

5-0. kosiarki tarczowe oraz w formie usługowej ciągnikowe ścinarki zrębkujące lub sieczkarnie samobie ne ze specjalistycznymi przystawkami ścinającymi. 62 . z wykorzystaniem ciągnikowej lub samojezdnej sieczkarni do kukurydzy (0. Ścięte pędy wierzby (o długości 5-7 m) są układane ręcznie oraz ładowaczami ciągnikowymi w stertach.być wykonywany co roku.75) ha/godz. Maszyny ciągnikowe . Według przybli onych szacunków roczne wykorzystanie tej sieczkarni powinno wynosić co najmniej 200-300 ha. Do zbioru wierzby jednorocznej. W ograniczonym zakresie wierzbę 1-2 roczną mo na tak e zbierać sieczkarniami do kukurydzy (ciągnikowe lub samojezdne). Do zbioru miskantusa wykorzystuje się typowe prasy zwijające lub formujące du e bele prostopadłościenne. wykorzystuje się najczęściej narzędzia ręczne lub maszyny ciągnikowe (sieczkarnie i kosiarki).7 ha/godz.Obecnie na rynku pojawiły się proste konstrukcje kosiarek do wierzby z tarczowym zespołem tnącym. względnie pilarki spalinowe.Kosy spalinowe (wykaszarki) wyposa one w tarcze tnące. który łamiąc sztywne łodygi trawy ułatwia jej zbiór i prasowanie. Zbiór maszynowy – Najbardziej znaną maszyną do zmechanizowanego zbioru wierzby jest przystawka (heder) HS-2 montowana do sieczkarni samobie nej firmy Claas. spalinowe lub elektryczne) o wydajności > 4-5 do 20 m3/h. Maszyny i urządzenia do uprawy i zbioru miskantusa oraz ślazowca pensylwańskiego Sadzenie rizomów miscantusa przeprowadza się półautomatyczną sadzarką do ziemniaków lub ręcznie. Zbiór ręczny – W Polsce dominują niedu e plantacje wierzby. Kosiarka powinna być wyposa ona w spulchniacz pokosu (kondycjoner). aby uzyskać rozkrzewienie się wierzby. Do rozdrabniania pędów na zrębki stosuje się rębarki (rozdrabniacze gałęzi ciągnikowe. głównie z uwagi na ich jednostkową (na zamówienie) lub prototypową produkcję. które ścinają i rozdrabniają (zrębkują) pędy wierzby oraz wyrzucają zrębki na przyczepę objętościową. Ta maszyna jest w zasadzie przeznaczona tylko do u ytkowania usługowego. w tym kosy plecakowe. Ścięte pędy zbiera się lub wią e się w wiązki.6 (0. Zbiór miskantusa i ślazowca mo na tak e wykonać jednoetapowo. Sporadycznie wykorzystuje się tak e stare modele zmodernizowanych kosiarek listwowych (no ycowych). Pędy jednoroczne zbiera się tak e w celu pozyskania materiału rozmno eniowego do nowych nasadzeń. a rozsady ślazowca sadzarką chwytakową tarczową.).3 do 0. Narzędzia ręczne . o średnicy pędów do 2 cm. względnie bardzo wysoką cenę. a po przeschnięciu są zwo one do gospodarstwa lub odbiorcy zewnętrznego. Osiąga ona wydajność zbioru od 0. Wadą tego sposobu zbioru jest du a objętość rozdrobnionej na sieczkę masy roślinnej. Do załadunku bel sprasowanego miskantusa na środki transportowe stosuje się ładowacze ciągnikowe lub samojezdne (teleskopowe). Do zbioru wierzby 2-3 letniej (średnica pędów 6-7 cm) zwykle wykorzystuje się w Polsce proste narzędzia ręczne. Dostęp do innych stosowanych w Europie specjalistycznych maszyn do zbioru 2-3 letniej wierzby (w postaci zrębków lub całych łodyg) jest ograniczony. Zbiór miskantusa najczęściej przeprowadza się dwuetapowo z wykorzystaniem kosiarki oraz prasy zbierającej. coraz częściej ww. której zbiór wykonywany jest najczęściej przy u yciu wykaszarek lub pilarek spalinowych. Do załadunku gałęzi wierzby na środki transportowe u ywane są typowe ładowacze chwytakowe. a w związku z tym konieczność zastosowania wielu przyczep objętościowych do transportu zebranego materiału z pola do gospodarstwa (kotłowni). a później rozdrabnia za pomocą rozdrabniarki (rębarki) do gałęzi.

5 t/h 7-10 10-14 2.50 Rodzaj maszyny 15 15 15 15 15 1. 4-sekc. 1-rzęd.30 Okres Wydajność eksplo eksploatacyjna -atacji W07 T lata ha/godz.5 kW 1. 15 0.I Minimalne Parame.5 kW 1.60 0.35-0.40 0.5-3.5 t/h 5.10 (1.45 0.5-5 4-sekc.10 0. a) jw.33 0. mniejsze ilości jednorazowo.60 0.75 kW 1.55-1.5 Siewnik pneumatyczny Siewnik pneumatyczny Siewnik mechaniczny Siewnik mechaniczny Sadzarka karuzelowa do rozsady. du o dni pracy zbiór na dłu sze przechowywanie 15 15 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 15 15 0.5 6-13 13-20 3-5 5-7 7-10 10-14 3-5 Uwagi a) jeden lub dwa główne gatunki wysiewu b) więcej gatunków do wysiewu w ró nych terminach a) jw. b) jw.5 kW 0. a) jw. 1-rzęd. 5-7 4-rzęd.50-0.1 kW 1. 2-rzęd.wykorzystatry nie w roku robocze WRN ha/rok 3-7.66 0. 0.00 0. b) jw. 2-sekc. 2-rzęd.10 63 . 6-sekc. korzenie sadzonek bez ziemi (rozsada rwana) Sadzarka chwytakowa/ tarczowa.5-10 4-sekc. 8-12 2-rzęd.20 2. 3-rzęd. 2-rzęd.90 0. 15 0.5-2. cz.50 0. rozsada rwana Sadzarka chwytakowa/ tarczowa.17-0. wykorzystanie zale ne od stanu gleby zbiór na świe y rynek. 2-rzęd.5. b) jw.30-0.5 ha/dzień) 0. a) uprawy gęsto nasadzane b) uprawy rosnące w du ych rozstawach a) jw. 3.30-0.5 kW 4-8 4-8 4-8 10-15 5 25 3-4 10-15 15 50 t 100 t 100 t 5-8 8-11 12-16 5-10 10-20 4-8 b) jw. 2-rzęd. rozsada rwana Agregat do formowania redlin i zagonów Kombajn do zbioru marchwi Niszczarka naci Ogławiarka marchwi Niszczarko-ogławiarka naci Kombajn do zbioru kapusty Sortownik do marchwi Myjka szczotkowa do warzyw Wywrotnica skrzyniopalet 2-sekc. 4-rzęd. a) jw. Maszyny stosowane w warzywnictwie Tabela 34. b) jw.60 0.0 t/h 7.80 0. 7.08-0. 2-sekc. b) jw.45-0.33 0. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w warzywnictwie.15-0. a) jw. rozsada z tac wielokomórkowych (multiplatów) Sadzarka karuzelowa do rozsady (multiplaty) Sadzarka chwytakowa/ tarczowa.

2 m 1.2 t 18 18 12 24 14 14 7 6-7 (320 t) 2 12 600 600 500 1000 600 600 300 5000 h 200 400 0. 1-rzęd. 0.5 20 20 20 Tabela 36.8 m 0.8 m 1.5 0.6 0.2) t/h 64 .7 5 0.3 1-2 3.6 0. zb.5) t/h 4 4 (5. 2-3 0.II Minimalne Potencjał Paramewykorzys. ze zbiornikiem lub przenośni Maszyna do cięcia i układania kapusty w wałach Kopaczka marchwi ze 1-rzęd. zb.5 2 0.5 (4. 1-rzęd. i sadzenia Maszyna do układania folii 4-rzęd. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w warzywnictwie.28-0. brukselki Kosiarko-ładowacz do warzyw liściastych z przenośnikiem rozładunkowym Maszyna do układania folii pod sadzonki Maszyna do układania folii 2-rzęd.6 0. 1.19 Wydajność eksploatacyjna ha/godz.2 t/h 0.6 0.6 0.35 * 2 0. 2. Rodzaj maszyny Platforma jezdna do zbioru kalafiorów z przenośnikiem Kombajn do zb. stacjonarny * w zale ności od średnicy dymki Parametry robocze 5. 6.6 0..5 3 0.Tabela 35. kalafiorów Kombajn do zbioru fasoli Kombajn do zbioru fasoli Kombajn do zbioru kapusty 1-rzęd.09 0.eksploatatry tcyjny tanie w roku robocze TH WRN ha/rok ha 12-rzęd.Wydajność ekstanie w roku WRN ploatacyjna W07 ha/rok ha/godz. zbiornikiem 1.6 0.8 20 2-3 30 60 500 1200 2400 0..5 Pakowaczka do marchwi i 5 kg Wyorywacz porów Maszyna do obrywania 1-rzęd.9 5 0.07-0.5 m 1.6 Wsp.17-0. 7 rzęd.6 t 2-rzęd. korekcyjny k 0.8 Okres eksploatacji T lata 20 20 25 25 25 25 25 15 25 20 1.85 m 8-wałkowy 12-wałkowy Minimalne wykorzys.5 0. 1. Wskaźniki wykorzystania maszyn stosowanych w produkcji cebuli Maszyny do cebuli Sadzarka dymki automatyczna (+ 1 osoba) Obcinacz szczypioru ciągnikowy Kopaczka cebuli ciągnikowa Zbieracz cebuli z przenośnik. i sadzenia 24 600 0. ładującym Stół selekcyjny z obcinarką szczypioru.5-1. cz.

śliwek od ok.8-1. wielkość plantacji w ha w zale ności od uprawianych gatunków ** zabieg wykonywany 5-6 krotnie w ciągu roku w międzyrzędziach do owoców du ych do wiśni. 3 do 15 ha sadu od ok. 2.1. b) jw.do agrestu Kombajn do wiśni zaczepiany Kombajn do wiśni samobie ny Kombajn do malin Kosiarka 1. Okres eksploatacji T lata 15 Wydajność eksploatacyjna W07 ha/dzień 1-1. 6.5 jabłek 1.2 1000 t powy ej 30 ha sadu 100 t 100 -200 t ** Zbiór wielokrotny.do agrestu Kombajn samobie ny do: .5-9. a) jw.6 m sadownicza.Uzasadnieniem zakupu stołu selekcyjnego z obcinarką szczypioru jest du a pracochłonność tego zabiegu. 65 . Tego typu rozwiązania są oferowane przez producentów sprzętu do zbioru ziemniaków.0 m szerokość rob.3 km/godz.5 t/godz.0 0.5 30-40 40-50 25-40 6.8 ha/godz.2-0. typ maszyny ha/rok Kombajn zaczepiany do: .45 ha/godz. Do zbioru cebuli mo na tak e wykorzystać kopaczki i kombajny do ziemniaków po odpowiedniej modyfikacji zespołu kopiącego.) Wywrotnica skrzyniopalet Zbieracz opadłych jabłek.porzeczek i aroni . 2 t/godz. b) jw. Otrząsarka linowa Otrząsarka hydrauliczna Sortownik 1-1. wynoszących na nawadnianych plantacjach nawet 60 t/ha. 20 20 2-5 t/godz.5-4 2-3 15 15 15 15 25 25 1-1. 6 kW 8-10 10-12 6. a) jw. Niemniej na większych plantacjach cebuli (ju od 2-3 ha) zaleca się stosowanie maszyn specjalistycznych. zwłaszcza przy bardzo wysokich plonach cebuli.porzeczek i aroni . 1. Maszyny do zbioru i obróbki owoców Tabela 37. nawet do kilkunastu razy w czasie jednego sezonu. 1.25-0. 0. 0.5-2 t/godz. Wskaźniki wykorzystania maszyn do zbioru i obróbki owoców Nazwa.5 0.5-2 o wydajności od 2 (t/godz. 1 ha/godz. Maszyny i urządzenia stosowane w sadownictwie 6.5-11 11-16 25-32 32-40 4-8 5-15 7-20 1 2 100 t 500 t Minimalne wykorzystanie w roku WRN uwagi a) terminy dojrzewania odmian zbli one b) terminy dojrzewania odmian dalekie a) jw. b) jw. 15 do 30 ha sadu 20 15 2.

1500 i 2000 l. na który składają się czasy: efektywnego oprysku sadu. Tabela 38.45 11. tO – czas oprysku w ciągu dnia (do 8-9 godzin). Zasady doboru opryskiwaczy sadowniczych W sadownictwie stosuje się opryskiwacze zawieszane o pojemności zbiornika 300-400 l oraz opryskiwacze zaczepiane o pojemności 1000. t O ⋅ W07 gdzie: LO – liczba opryskiwaczy o określonej pojemności (wydajności).2 * Powierzchnia gatunku drzew wymagających oprysku w ciągu jednego dnia Źródło: Obliczenia własne Wydajność eksploatacyjna zabiegu opryskiwania = ilość pracy (w ha) wykonana w czasie eksploatacyjnym (np.95 7. ha/godz. a opryskiwacze 1500 i 2000 l od około 10 ha jednego gatunku (tab.4 0.oprysku w czasie cyjna W07 8 godzin ha/godz.6. który utrudnia przeprowadzenie skutecznego zabiegu. godz. gruszy).8 1.8 1. do południa i wieczorem). W07 – wydajność eksploatacyjna opryskiwacza. ha 0.6 1. Liczba opryskiwaczy niezbędnych do terminowego oprysku sadu zale y od jego powierzchni i struktury gatunkowej oraz stosowanych dawek oprysku. regulacji maszyny itp. napełniania zbiornika i przygotowania środka chemicznego.6 1.85 6.. Te gospodarstwa dysponują często zapasowym zestawem do oprysku na wypadek awarii posiadanego sprzętu. ha 0. nawrotów. specjalistycznym gospodarstwie sadowniczym wielkość i liczbę opryskiwaczy dobiera się pod kątem gatunku zajmującego największą powierzchnię.05 8. ha. W uproszczeniu tę liczbę opryskiwaczy mo na wyznaczyć ze wzoru: LO = AS . Większe. 8 godzin w ciągu dnia). Wydajność eksploatacyjna opryskiwaczy sadowniczych i zalecana minimalna powierzchnia sadu Pojemność opryskiwacza dm3 300-400 1000 1500 2000 Zalecana powierzchnia sadu* ha do 3 od 3 od 8 od 10 Dawka oprysku 500 l/ha Powierzchnia Wydajność oprysku w eksploataczasie 8 godzin cyjna W07 ha/godz.2. co wynika z agrotechniki zapobiegania określonych chorób (np. Terminowość i czas oprysku Sadownik musi mieć mo liwość opryskania jednego gatunku drzew w ciągu dnia (ok.35 10.38). przejazdów pomiędzy gospodarstwem a sadem.55 4.50 12. 66 . Obecnie w u yciu dominują opryskiwacze 1000 l. pojemne opryskiwacze (1000 l) zaleca się stosować w gospodarstwach posiadających co najmniej 4 ha sadu. W du ym. na pojawienia się wiatru. 8-9 godzin pracy.4 1. krzewów.0 Dawka oprysku 1000 l/ha Wydajność Powierzchnia eksploata. AS – powierzchnia jednorodnego gatunku drzew.15 9. Opryskiwacze zwieszane (300-400 l) są przeznaczone do niewielkich sadów o powierzchni do 2-3 ha. parch jabłoni. Ta liczba godzin pracy opryskiwacza mo e jeszcze ulec ograniczeniu z uwagi np.

Powierzchnia sadu. w celu zapewnienia przeprowadzenia terminowego zabiegu w przypadku awarii jednej z maszyn. wydajność eksploatacyjna oprysku 1. Stosowane dawki. wydatek pompy. nawet 1500 i 2000 l/ha. dawka 500 l/ha. Dawka oprysku Dawniej stosowano du e dawki cieczy. jaką w ciągu dnia mo na opryskać przy u yciu jednego opryskiwacza. Mniejsze dawki cieczy roboczej stosuje się do oprysku niskich drzew. o słabo rozwiniętej koronie. Czas oprysku zale y te od mocy współpracującego ciągnika. a w konsekwencji zmniejsza dzienną (eksploatacyjną) wydajność oprysku. Do gatunków wymagających du ych dawek oprysku nale ą między innymi: jabłonie. im wy sza jest dawka oprysku oraz mniejsza pojemność zbiornika maszyny. W młodszych jabłoniach 1-3 letnich.35 ha/godz. opryskiwacz 1000 l. czas zabiegu do 8 godzin. gdy du o mocy wymaga napęd przystawki wentylatorowej. Wysokie i rozgałęzione drzewa wymagają wy szych dawek. Obecnie zaleca się dawki kilkusetlitrowe (250-750 i sporadycznie 1000 l/ha). Na wydajność eksploatacyjną opryskiwacza wpływa szereg czynników.Przykład nr 3 Powierzchnia sadu jabłoniowego 20 ha. a w konsekwencji dzienne wydajności oprysku zale ą między innymi od gatunku i wielkości drzew.85 ⇒ 2 opryskiwacze. kW. co zwłaszcza w bardzo du ych sadach wymaga zastosowania większej liczby lub bardziej wydajnych opryskiwaczy. Wzrost odległości pomiędzy sadem a miejscem napełniania zbiornika wodą wydłu a czas przejazdów transportowych.35 W du ych sadach (kilkadziesiąt hektarów) wyznaczona niezbędna liczba opryskiwaczy powinna być zwiększona o 1. co jednak wiązało się z koniecznością częstego napełniania zbiornika i ograniczało wydajność powierzchniową oprysku (ha/godz. Niezbędna liczba opryskiwaczy wynosi: LO = 20 = 1. odległość sadu od źródła wody. grusze. Przy doborze opryskiwacza nale y tak e mieć na uwadze mo liwości rozwojowe gospodarstwa. l/min. o mniejszym rozkrzewieniu potrzeba mniejszych dawek. l. czereśnie lub np. jest tym mniejsza. gęsta leszczyna. 67 . U ycie zbyt słabego ciągnika ogranicza wydajność opryskiwania. 8 ⋅ 1. wśród których do najwa niejszych zalicza się: stosowana dawka oprysku. do których zaliczamy miedzy innymi skarlałe odmiany jabłoni o wysokości do 2. l/ha. W jabłoniach 4 letnich i starszych zwykle stosuje się dawkę 500 l/ha. ni pozostałe gatunki.5 m oraz wiśnie. pojemność zbiornika opryskiwacza. stąd opryskiwanie tych drzew zajmuje więcej czasu i wymaga zastosowania wydajnych opryskiwaczy o pojemności 1000-2000 l. km. moc współpracującego ciągnika..).

e mają one wystarczającą pojemność i wydajność do terminowego oprysku drzew. W pozostałych gatunkach wykonuje się od 5-6 do ok. razem do 20 i więcej zabiegów. W jabłoniach znaczną część zabiegów wykonuje się prewencyjnie: na parcha 12-15 oprysków i dodatkowo na szkodniki. Ale te opryskiwacze są mało popularne wśród rolników.Pojemność opryskiwacza W sadach nie mo na zastosować du ego ciągnika. w zale ności od dawki oprysku. o pojemności 300-400 l. który mógłby współpracować z pojemnym i wydajnym opryskiwaczem. tak jak to ma miejsce w uprawach polowych. Wykorzystanie opryskiwaczy sadowniczych Towarowa produkcja sadownicza wymaga du ej liczby zabiegów chemicznej ochrony drzew. e obecnie ten typ sprzętu wychodzi praktycznie z u ycia. W małych sadach 2-3 ha powinno się stosować opryskiwacze zawieszane. 39). W rezultacie w 20-hektarowym sadzie jabłoniowym roczne nakłady pracy opryskiwaczy 1000 l mogą wynosić od 300 do 500 godzin pracy czasu eksploatacyjnego. Z informacji uzyskanych od producentów i dealerów opryskiwaczy oraz od sadowników wynika. Do wąskich sadów zaleca się ciągniki o mocy do 45 kW i z konieczności nieco mniejsze. jak równie fakt. a nawet więcej przy znacznym rozproszeniu i odległości sadu od siedliska gospodarstwa. z uwagi na ucią liwość zawieszania maszyny na ciągniku i konieczność zaanga owania do tej czynności 2 osób. Przeciętna liczba oprysków i nakładów pracy ciągników w uprawach sadowniczych Gatunek Jabłka Grusza Śliwa Wiśnia Czereśnia Brzoskwinia Malina Agrest Porzeczka Borówka Truskawka Leszczyna Plon (t/ha) t/ha 30-35 15-20 15-20 10-20 10-25 10-20 6-10 5-9 6-15 4-10 do 10 1-4 Liczba oprysków 20 10 8 10 10 10 10 6 5-7 5 10 5 Nakłady pracy ciągników godzin 41-58 35-46 26-33 70-72 100 36 42 51 28-38 38 40 10 Źródło: Opracowania własne na podstawie [Stachura 2006] 68 . Tabela 39. 10 zabiegów chemicznej ochrony drzew i krzewów (tab. Obecnie sadownicy stosują przede wszystkim ciągniki o mocy do 60-65 kW. a ogół sadowników wybiera opryskiwacze zaczepiane. Pojemność i wydajność eksploatacyjną opryskiwacza ogranicza moc i gabaryty współpracującego ciągnika oraz mo liwość poruszania się agregatu w wąskich międzyrzędziach. Do terminowego oprysku 20 ha sadu zaleca się zastosowanie 2 opryskiwaczy. mniej wydajne opryskiwacze. Przemawia za tym zarówno rachunek ekonomiczny u ytkowania tych maszyn.

Maszyny i urządzenia stosowane w produkcji zwierzęcej 7. monta u i eksploatacji. Dój krów odbywa się równie na stanowisku. Zaletą dojarek bańkowych jest ich niski koszt zakupu. na którym pobiera paszę. Rozró niamy dwa główne systemy utrzymania krów mlecznych: stanowiskowy (uwięziowy) i wolnostanowiskowy. a wypoczywają albo w wydzielonych boksach. Dojarnie ró nią się ilością i usytuowaniem stanowisk udojowych.7. Jednak nie zapewniają one pełnej higieny mleka (zasysanie brudnego powietrza z obory) i pracując przy najwy szym dopuszczalnym podciśnieniu wywołują największe jego wahania pod strzykami. W systemie wolnostanowiskowym krowy pobierają paszę przebywając na korytarzu. W systemie stanowiskowym ka da krowa ma wydzielone stanowisko. wyposa onych w urządzenia do doju. Dój krów odbywa się w wydzielonych pomieszczeniach. Ich wadą jest konieczność transportu baniek do schładzarki oraz trudne warunki higienicznego pozyskiwania mleka. pije wodę a tak e wypoczywa. Dojarki rurociągowe umo liwiają znaczne ograniczanie robocizny podczas pozyskiwania mleka. W dojarkach bańkowych udojone mleko gromadzone jest w bańce. wydajność mleczną krów. a następnie z bańki jest przelewane do schładzarki. równoległa oraz karuzelowa. 69 . zwanych dojarnią. zwanym obszarem paszowym. częstotliwość i system odbioru mleka. tandem. Ze względu na usytuowanie stanowisk udojowych rozró niamy następujące podstawowe typy dojarni: rybia ość. Tego typu dojarki są powszechnie stosowane w oborach o obsadzie od 20 do 100 krów mlecznych. Ich instalacja wymaga niewielkich przeróbek w oborze. Z powy szych względów dojarki bańkowe zalecane są tylko dla gospodarstw o liczbie krów mlecznych nie większej ni 30 sztuk. Zwięzłą charakterystykę ró nych typów dojarni przedstawiono w tabeli 40. słu ących wyłącznie do wypoczynku albo w kojcach grupowych wypełnionych ściółką. Do doju krów w oborze uwięziowej stosuje się dojarki bańkowe lub dojarki rurociągowe (przewodowe). Dój krów w oborze wolnostanowiskowej odbywa się w dojarniach.1. W dojarkach rurociągowych udojone mleko transportowane jest do schładzarki rurociągami. wielkość stada. Jest to jedna z przyczyn mastitis. Ocena racjonalności doboru dojarek i schładzarek mleka Przy doborze urządzeń do doju i przechowywania mleka nale y uwzględnić przede wszystkim: system utrzymania.

liczbą stanowisk udojowych oraz wyposa eniem. 3 lub 4 niezalecana bańkowa 2–3 3–6 aparaty aparatów udojowe udojowych 50 . 180 Ka dy z typów dojarni mo e się ró nić między sobą m. monta u i eksploatacji jednego stanowiska udojowego Zalecana wielkość stada Rybia ość Równoległa Tandem Karuzelowa – dojarz wewnątrz średnia lub du a z boku dojarz stoi w miejscu a platforma z krowami się przesuwa pojedyncze pojedyncze Karuzelowa – dojarz zewnątrz mała między zadnimi nogami dojarz stoi w miejscu a platforma z krowami się przesuwa pojedyncze pojedyncze średnia z boku mała między zadnimi nogami du a z boku średnia mała du a grupowe grupowe pojedyncze grupowe lub grupowe lub pojedyncze grupowe grupowe jednoczesne jednoczesne tak tak nie nie nie tak tak tak nie tak mały dowolna mały dowolna średni maks. Poni ej przedstawiono dobór urządzeń udojowych w zale ności od wielkości stada dla stanowiskowego (uwięziowego) i wolnostanowiskowego systemu utrzymania krów. 100 du y min.49 2. 120 du y min. Dobór urządzeń udojowych w zale ności od wielkości stada w systemie stanowiskowym Rodzaj dojarki Dojarka bańkowa Dojarka rurociągowa 1–9 1 lub 2 bańkowa 10 .19 2 lub 3 bańkowa Liczba krów 20 . Charakterystyka ró nych typów dojarni Typ dojarni → Opis ↓ Mo liwość obserwacji krów na stanowiskach udojowych Zakładanie aparatu udojowego Odległość jaką pokonuje dojarz przy zakładaniu aparatu udojowego Wchodzenie krów na stanowisko udojowe Wychodzenie krów ze stanowisk udojowych Czas przebywania grupy krów na stanowiskach udojowych zale y od krowy najdłu ej dojącej się Mo liwość obserwacji krów wchodzących na stanowiska udojowe i wychodzących z nich Koszt zakupu.70 niezalecana 4–6 aparatów udojowych 70 – 100 niezalecana 6–8 aparatów udojowych niezalecana niezalecana 70 . Tabela 41.Tabela 40.29 30 . in.

Tabela 42. Dobór dojarni w zale ności od wielkości stada w systemie wolnostanowiskowym
Rodzaj dojarni Rybia ość tradycyjna Rybia ość z wyjściem jednoczesnym Równoległa Tandem Liczba krów 1 – 19 20 - 39 40 - 59 60 - 79 80 - 99 100 – 119 Liczba stanowisk udojowych * 1×3 niezalecana niezalecana 1×3 2×3 niezalecana niezalecana 2×3 2×4 2×4 1×8 2×4 2×6 2×5 1 × 10 2×5 2×8 2×6 2×6 2×5 2 × 10 2×8 2×8 niezalecana

* Liczby w kratkach oznaczają liczbę stanowisk udojowych np.: dojarnia tandem 2 × 4 to dojarnia z 8 stanowiskami udojowymi usytuowanymi po 4 stanowiska z dwóch stron kanału dojarza a dojarnia równoległa 1 x 8 to dojarnia z 8 stanowiskami udojowymi usytuowanymi tylko po jednej stronie kanału dojarza.

Tabela 43. Dobór dojarni w zale ności od wielkości stada w systemie wolnostanowiskowym
Rodzaj dojarni Rybia ość tradycyjna Rybia ość z wyjściem jednoczesnym Równoległa Karuzelowa dojarz wewnątrz Karuzelowa dojarz zewnątrz Liczba krów 120 -139 140 - 159 160 - 179 180 -199 200 - 249 250 -300 Liczba stanowisk udojowych * 2 × 12** 2 × 10 2 × 10 16 niezalecana 2 × 12 2 × 12 18 niezalecana 2 × 16** 2 × 16** 20 niezalecana 2 × 20** 2 × 20** 24** niezalecana 2 × 24** 2 × 24** 32** niezalecana nie zalecana 2 × 30*** 40**

niezalecana

niezalecana

niezalecana

24**

32**

40**

* Objaśnienie jak pod tabelą 42. ** Dojarnię obsługują 2 osoby. *** Dojarnię obsługują 3 osoby.

Dobierając dojarki i dojarnie zgodnie z wytycznymi zawartymi w tabelach powodujemy, e czas doju wszystkich krów w stadzie nie będzie dłu szy ni półtorej godziny. Jest to o tyle wa ne, e czas przebywania krów w poczekalni w oczekiwaniu na dój nie powinien być dłu szy ni jedną godzinę. Tam gdzie stado mo na podzielić na grupy i organizacja pracy na to pozwala mo na dobrać mniejszą dojarnię.

71

Schładzarki mleka

Dobierając schładzarkę nale y uwzględnić częstotliwość odbioru mleka z gospodarstwa. Aktualnie najpowszechniejszy jest odbiór co drugi dzień a więc przy dwukrotnym doju w ciągu doby schładzarka powinna pomieścić mleko z czterech dojów. Nadal wiele mleczarni odbiera mleko raz dziennie, a tylko w niewielu przypadkach mleko odbierane jest po ka dym doju lub co trzy dni. Schładzarek o takiej samej pojemności, ale przeznaczonych do chłodzenia mleka z większej liczby dojów, np. czterech, nie mo na stosować do chłodzenia mleka z mniejszej liczby dojów, np. dwóch, gdy wyposa one są w agregat chłodniczy o mniejszej wydajności, niezapewniający schłodzenia mleka w wymaganym czasie. Pojemność schładzarki dobieramy odpowiednio do maksymalnego jedno- lub dwudobowego udoju w ciągu roku, dodając ok. 10% rezerwy. Tak postępujemy w przypadku posiadania pełnej obsady i ustabilizowanej wydajności krów. Najczęściej jednak zakupu schładzarki dokonujemy nie mając pełnej obsady, a ponadto zamierzamy podnieść średnią wydajność mleczną krów. Je eli planujemy, e nastąpi to nie później ni w ciągu roku, wówczas mo emy posłu yć się następującym wzorem
VS = 1,1 ⋅ n⋅q ⋅ D ⋅ Ws , 365

gdzie:
VS n q D Ws

– pojemność nominalna schładzarki, l, – liczba krów przy pełnej obsadzie, - średnia roczna wydajność krowy w stadzie, l/szt., – liczba dni przechowywania mleka, dni, – wskaźnik sezonowości udojów (dla stad powy ej 50 krów mo na przyjąć 1,2 a dla mniejszych odpowiednio większy).

Obecnie zaleca się schładzarki zbiornikowe o chłodzeniu bezpośrednim otwarte lub zamknięte. Schładzarki zamknięte nie mają pokrywy, a tylko otwór kontrolny i wyposa one są obowiązkowo w myjnię. Zaleca się schładzarki wyposa one w instalacje do odzysku ciepła. Zaleca się równie stosowanie dodatkowo płytowych wymienników ciepła do wstępnego chłodzenia mleka. Zaletą wymienników jest to, e po pierwsze bardzo szybko obni ają temperaturę mleka i po drugie tak ochłodzone mleko, wpływając do zbiornika magazynującego, nie podwy sza temperatury mleka w nim znajdującego się, a ponadto, je eli jako czynnik chłodzący stosowana jest zimna woda z wodociągu, to odzyskane ciepło od mleka mo emy wykorzystać w gospodarstwie. Tabela 44. Dobór pojemności schładzarki mleka w zale ności od mleczności i wielkości stada krów oraz liczby dni przechowywania mleka
Średnia mleczność krów l/rok 7000 6000 Liczba dni przechowywania mleka dni 2 1 2 1 Obsada krów mlecznych 20 1010 510 870 440 40 60 80 100 5060 2530 4340 2170

Pojemność schładzarki (l) 2030 3040 4050 1010 1520 2030 1740 2610 3470 870 1300 1740

72

7.2. Maszyny i urządzenia do przygotowania i zadawania pasz

Tabela 45. Wskaźniki minimalnej obsady zwierząt dla maszyn i urządzeń do przygotowania i zadawania pasz
Rodzaj maszyny, urządzenia Pojemność m3 1,5 2,0 2,5 3,0 4,0 2,0 2,5 3,0 4,0 5,0 1,2 1,6 2,3 3,0 2,0 4,0 6,0 3,0 5,5 Minimalna wielkość stada krów przy zadaniu paszy w ciągu dnia: 2 krotnym 3 krotnym 20 55 50 70 60 90 70 110 100 150 20 65 50 80 65 95 85 125 105 160 28 42 38 57 55 81 72 108 32 48 64 96 100 150 50 75 80 120 Okres eksploatacji T lata 15 15 12 10 10 15 15 12 10 10 15 15 15 15 15 15 15 15 15

Wycinak kiszonki no owy

Wybierak kiszonki szczękowy

Wybierak kiszonki ze skrzynią ładunkową i podajnikiem do zadawania paszy Wóz do załadunku i rozdrabniania bel oraz zadawania paszy Wóz do rozdrabniania bel i zadawania siana lub słomy

Tabela 46. Wskaźniki minimalnej obsady zwierząt dla maszyn i urządzeń do przygotowania i zadawania pasz
Rodzaj maszyny, urządzenia Elektryczny przecinak bel Stacjonarny rozdrabniacz bel Ciągnikowy rozcinacz bel słomy, siana Rozwijacz i rozrzutnik słomy ciągnik Rozdrab. bel słomy z rzutnikiem, elektr. 0,6-0,9 Śrutownik tłoczący 0,8-1,2 bijakowy ssąco-tłoczący 1,0-1,6 o wydajności (t/h) 1,5-2,0 500 750 Mieszalnik pionowy 1000 o ładowności (kg) 1500 2000 Moc kW 1,5 5 40 40 5 7,5 11 15 18 2,2 2,2 2,2 2,2 3 Minimalna obsada zwierząt SD 25 25 25 45 25 25
80 100 300

WykorzysOkres Potencjał tanie roczne eksploat. eksploat. 0,7×TH WRN T godz./rok lata godz. 50 15 700 60 20 1200 60 20 1200 60 20 1200 50 14 700 Minimalną obsadę zwierząt przypadających na 1 śrutownik lub mieszalnik wyra ono liczbą tuczników w wieku od 5-6 m-cy, według stanu średniorocznego, w stadzie trzody chlewnej chowanej w cyklu zamkniętym.

25 60 100 150 200

73

sucha sianokiszonka. 47) . Objętość wozu mo e tak e uwzględniać potrzeby pokarmowe krów zasuszonych oraz w okresie przejściowym. dP . k = 0.85 pojemność tego wozu mo e wynosić 8. dla wozów łopatowych a = 0. 74 .Najczęściej wóz paszowy nale y dobrać pod kątem jednokrotnego zadania całodniowej dawki paszy TMR dla największej grupy ywieniowej (grupa krów ywionych taką samą ilością i rodzajem paszy).02 m3/krowę. Taka organizacja ywienia usprawnia obsługę zwierząt i oszczędza czas pracy rolnika. składająca się przykładowo z następujących komponentów: kiszonka z kukurydzy. Ponadto jest to szczególnie istotne w gospodarstwach.5÷11. 47) . wywołuje niepotrzebny stres u zwierząt oczekujących na przygotowanie i zadanie drugiej porcji mieszanki. w zale ności od wydajności mlecznej krów i składu mieszanki.12 m3 do 0. dla wozów ze ślimakowym systemem mieszającym a = 0.pojemność wozu paszowego mieszającego. Wozy paszowe Wozy paszowe stosuje się w ywieniu bydła w systemie TMR. wówczas wystarczy wóz o połowę mniejszy. Wariant A (tab.7. LKG .współczynnik korekcyjny PROW. Gdy stosowany jest system dwukrotnego zadawania TMR w ciągu dnia.4 m3.7. a . bez wyró niania oddzielnych grup ywieniowych. e większość wozów napełnia się tylko częściowo (nie wykorzystując w pełni ich pojemności nominalnej). gdy oddzielne zadawanie paszy dla dwóch mniejszych grup. Przy tym zało eniu pojemność wozu mieszającego do zadawania TMR powinna wynosić od 0. Wariant B (tab.85. dla grupy 50 krów wysokomlecznych ywionych taką samą ilością i rodzajem paszy zasadne jest zastosowanie wozu paszowego o pojemności 7. Jest to pełnoporcjowa mieszana dawka ywieniowa.objętość pełnoporcjowej dawki paszy (TMR). w których stado krów zgrupowane jest w jednej oborze.liczba krów w grupie ywieniowej. po jej uzupełnieniu o odpowiednie komponenty.3.W mniejszych i średnich stadach o obsadzie do 50-70 krów wóz paszowy dobiera się zwykle pod kątem jednokrotnego przygotowania i zadania paszy dla całego stada krów. Przykładowo.85 uwzględnia zdolności rozwojowe gospodarstwa. w łącznej ilości od około 40 do ponad 50 kg/krowę wysokomleczną.16 m3 na krowę w grupie ywieniowej. Pojemność wozu paszowego obliczamy według wzoru: VWP = L KG ⋅ dP (m3). zale nie od ilości skarmianej paszy i systemu mieszającego. słoma). a⋅k gdzie: VWP .14 +/-0. Jest to zwłaszcza istotne podczas sporządzania mieszanek o du ym udziale suchej masy (siano. co odpowiada około 40 do 55 kg TMR na 1 krowę wysokomleczną. która wynosi średnio 0. w tym mo liwy wzrost liczebności stada krów.8.współczynnik uwzględniający 20-30% naddatek nominalnej pojemności wozu. Zadawanie paszy tym krowom wykonuje się tym samym wozem – końcówką pozostałej w zbiorniku mieszanki. W rezultacie do obsługi mniejszych i średnich stad krów konieczny jest wóz paszowy o objętości dostosowanej do jednokrotnego przygotowania i zadania paszy całemu stadu krów. Natomiast po uwzględnieniu współczynnika k = 0.8-13.4 m3. k . sianokiszonka z traw. pasza treściwa i dodatki paszowe. aby mo liwe było skuteczne rozdrobnienie i wymieszanie paszy. słoma. m3. Współczynnik korekcyjny k = 0. Ten 20-30% naddatek spowodowany jest tym.

02 m3/krowę). e pomiędzy gospodarstwami o zbli onej liczbie krów mlecznych. Mieszanka TMR dla obu grup jest przygotowywana i zadawana oddzielnie. według stanu średniorocznego* A B C Pojemność wozu (m3) 3 15 16 5 25 27 7 35 37 74 8 40 43 86 9 45 48 96 10 50 54 108 12 60 64 128 14 70 150 16 80 172 20 100 214 * struktura stada: 85% . W tym przypadku ogół krów otrzymuje mniejszą.W du ych stadach krów jeden wóz paszowy wykorzystuje się do obsługi kilku grup ywieniowych. W ocenie wniosków o dofinansowanie zakupu wozów paszowych nale y przyjąć upraszczające zało enie. rodzaj i postać komponentów mieszanki paszowej. odległość silosu. sposób załadunku wozu itp. 25-30 kg/sztukę lub mniej. Na du ych fermach bydła mlecznego najbardziej efektywnym systemem ywienia krów jest podzielenie ich na 4 (6) grup ywieniowych: - okres zasuszenia właściwego i okres przejściowy (razem około 15% krów w stadzie). A – grupa ywieniowa krów mlecznych. Pojemność wozu powinna być dostosowana do grupy zwierząt o największych wymaganiach ywieniowych. W tym przypadku do obsługi całego stada wystarczy wóz o mniejszej pojemności ni by to wynikało z liczebności całego stada. wielkość wrót i ganków przejazdowych. podstawową dawkę paszy (np. 15% . Tabela 47.09 m3/krowę). zwłaszcza treściwej (ręcznie lub z komputerowych stacji paszowych). 2 (4) grupy krów w laktacji. W przypadku stada krów o zró nicowanych wymaganiach pokarmowych (kilka mniejszych grup ywieniowych) mo na tak e zastosować ywienie w systemie PMR (dawka częściowa). mogą występować spore ró nice w doborze optymalnej wielkości i rodzaju wozu paszowego.14 +/. przy czym dla ka dej grupy nale y sporządzić oddzielną mieszankę. Trzeba jednak zauwa yć.krowy mleczne. 0. w przypadku wozów paszowych o poziomym mieszadle łopatowym minimalna liczba krów przypadająca na 1 wóz paszowy powinna być o około 13% mniejsza. 85% średniorocznej obsady krów. B . Wariant C (tab. e w du ych stadach krów mlecznych znajdują się co najmniej 2 grupy ywieniowe. bydło opasowe) powinna być przygotowana i zadana oddzielnie. 75 . wymiary obory.15%) Wyszczególnienie Liczba krów mlecznych w grupie ywieniowej Minimalna obsada krów.08-0. Ogół powy szych czynników wpływa na dobór wozu paszowego do określonego stada krów z punktu widzenia efektywnej organizacja pracy podczas przygotowania i zadawania paszy. Dobór wozu paszowego (mieszającego lub mieszająco-rozdrabniającego) do grup ywieniowych i stada krów (liczby krów +/. 47) .jednokrotne zadanie paszy w średnich i du ych stadach krów – dla dwóch oddzielnych grup ywieniowych. Powodowane jest to między innymi takimi czynnikami jak: potrzeby pokarmowe (wydajność mleczna) i struktura stada krów.krowy zasuszone i w okresie przejściowym. stanowiące ok. C . młodzie .jednokrotne zadanie paszy w stadach o obsadzie do 65 krów. +/-15% zale nie od wielkości i objętości dawki (0. a krowy o wy szych wymaganiach otrzymują indywidualnie brakującą ilość paszy.0.Mieszanka dla pozostałego bydła (jałówki.

czy cała zadana dawka paszy została spo yta. 76 . sL – liczba loch na 1 stację. LL – liczba loch według stanu średniorocznego. Tabela 48. . a to mo e oznaczać 100-120 loch stanu średniorocznego (w cyklu zamkniętym).4. co uniemo liwia racjonalne stosowanie stacji paszowych. • Stacje paszowe dla krów mlecznych: PK = LK . Zwierzę nie dostanie więcej paszy ni to wynika z jego indywidualnych potrzeb. W zale ności od np. Zwierzęta muszą być wyposa one w transpondery (elektroniczne czipy). . dzięki którym są one identyfikowane przez czytnik stacji paszowej. Stosując stacje paszowe rolnik ma mo liwość kontroli. za pośrednictwem komputerowego programu. Dobór komputerowych stacji paszowych do grup zwierząt Gatunek zwierząt Liczba zwierząt przypadająca na 1 stację paszową ⇒ Krowy 30 (+/-5) Cielęta 25 Lochy 50* (+/-10) * Liczba loch w boksie.25 cieląt (stacja pojenia cieląt i zadawania paszy). e cyklu zamkniętym na 1 stację przypada około 100 loch. sK gdzie: PK – liczba komputerowych stacji paszowych dla krów. co oznacza. LK – liczba krów mlecznych według stanu średniorocznego utrzymywanych w systemie wolnostanowiskowym. Stacje paszowe Komputerowe stacje paszowe stosuje się do automatycznego ywienia krów. Dostępne na rynku stacje paszowe są przystosowane do obsługi: . Istotą tego sposobu ywienia jest dostosowanie ilości skarmianej paszy treściwej do wydajności (potrzeb) poszczególnych zwierząt. 2 ⋅ sL gdzie: PL – liczba komputerowych stacji paszowych dla loch. zwykle 1 program zarządzający steruje pracą 4 stacji. ale praktycznie zaleca się 25-30 krów na 1 stację (krowy są utrzymywane w systemie wolnostanowiskowym). sK – liczba krów na 1 stację. a tak e cielaków i loch paszą treściwą.40-50 (60) loch w boksie.7. Pracą systemu zarządza program zainstalowany w przenośnym lub stacjonarnym komputerze.25-50 krów. W większości krajowych gospodarstw zajmujących się chowem trzody chlewnej lochy są utrzymywane w niewielkich kojcach (na 6-10 sztuk). • Stacje paszowe dla loch: PL = LL . Stacje paszowe dla loch są stosowane w Polsce sporadycznie i to wyłącznie na du ych fermach. U ytkowanie stacji pozwala na zmniejszenie czasochłonności pracy podczas zadawania paszy. wydajności mlecznej krowa otrzymuje dokładnie odmierzoną ilość paszy (w kilku porcjach w ciągu dnia). sK = 30 (+/-5). sL = 50 (+/-10).

maszyn. ekonomicznie uzasadnionego wyposa ania gospodarstw rolnych w ciągniki. wartości wskaźników zostały podane dla przypadków szczególnych. narzędzia i urządzenia rolnicze. 77 . jak równie kryterium eksploatacyjnego. stanowiących punkt wyjścia do właściwej oceny zasadności zakupu maszyn. maszyny. W trakcie tej oceny zawsze trzeba dodatkowo zwrócić uwagę na uwarunkowania lokalne i specyfikę poszczególnych gospodarstw. Powinna ona natomiast polegać na przyjęciu tych wskaźników jako wielkości orientacyjnych. jak równie kryteria i wskaźniki oceny tego doboru. Uzyskany w ramach działania „Modernizacja gospodarstw rolnych” zwrot części kosztów zakupu środków mechanizacji ułatwi producentom rolnym dostęp do najnowszych osiągnięć z zakresu techniki rolniczej i umo liwi wprowadzanie nowoczesnych technologii. W tym ostatnim przypadku nale y mieć na uwadze przede wszystkim dostosowanie wyposa enia gospodarstw w techniczne środki pracy do skali produkcji. Podane w opracowaniu praktyczne wytyczne i wskaźniki doboru stanowią bowiem uniwersalne narzędzie do racjonalnego. Celem podejmowanych przedsięwzięć modernizacyjnych jest poprawa opłacalności działalności rolniczej oraz zwiększenie dochodowości poszczególnych gospodarstw. Tam. a w szerszej skali . Zawarte w pracy wskaźniki i parametry doboru środków mechanizacji do gospodarstw rolnych oraz kryteria oceny tego doboru zostały ustalone dla przeciętnych warunków gospodarowania i dla typowego przebiegu poszczególnych procesów produkcyjnych. Zgodnie z zało eniem. ale tak e pozostali producenci rolni planujący inwestycje mechanizacyjne. Opracowanie stanowić mo e materiał pomocniczy zwłaszcza przy ocenie wniosków budzących kontrowersje co do zasadności planowanych zakupów środków mechanizacji w warunkach konkretnego gospodarstwa rolnego. e kompetentna i umiejętna ocena wniosków w zakresie racjonalności doboru sprzętu rolniczego do gospodarstw nie mo e ograniczać się do mechanicznego stosowania zawartych w tej publikacji wskaźników. Uwa amy. gdzie to było mo liwe. względnie wskazano na czynniki wpływające na racjonalność doboru i u ytkowania maszyn. Opracowanie zawiera zarówno wytyczne i zasady racjonalnego doboru ciągników.wzrost konkurencyjności polskiego rolnictwa.Zakończenie PROW 2007-2013 stwarza szansę na rozwój gospodarstw rolnych przez dofinansowanie projektów obejmujących między innymi modernizację parku ciągnikowo-maszynowego. Z opracowania skorzystać mogą nie tylko rolnicy starający się o dofinansowanie projektów modernizacyjnych w ramach PROW 2007-2013. w przekonaniu autora około 20%. Powy sze cele będą mogły być zrealizowane pod warunkiem. z uwzględnieniem zarówno wymagań procesu technologicznego. wartości tych wskaźników i kryteriów nale y traktować z pewnym marginesem tolerancji. racjonalny. Jest ono kierowane do rolników przygotowujących wnioski o dofinansowanie projektów w działaniu „Modernizacja gospodarstw rolnych” oraz do pracowników ARiMR weryfikujących te wnioski pod kątem dostosowania planowanych inwestycji maszynowych do profilu i skali produkcji. e dobór maszyn do gospodarstw będzie dokonywany w sposób przemyślany. narzędzi oraz urządzeń do gospodarstw rolnych.

Wrocław Budzyński W. Roszkowski A. Podstawy zespołowego u ytkowania maszyn. V Stachura W. Vol. Wyposa enie w ciągniki według PSR 2002. Gieroba J. 2004. 1999. SGGW. Warszawa Klukowski J. IBMER. 1997. 2006. Maschinenkosten 2006. Biznes-Press Dreszer K. Warszawa Wawrzyńczak P. Analiza i ocena wyposa enia gospodarstw w ciągniki oraz ich u ytkowania. 1998. urządzeń i ciągników rolniczych w ramach oceny ekonomiczno-technicznej dokonywanej w Działaniu „Inwestycje w gospodarstwach rolnych” Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora ywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006” oraz „Modernizacja gospodarstw rolnych" Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. Wykorzystanie ciągników i maszyn samojezdnych w rolnictwie polskim.Rzepak. Warszawa PSR 2003b. Muzalewski A. Workability and machinery sizing for combine harvesting. Agrotechnologia. PWN. Warszawa Sørensen C. KTBL. Betriebsplanung Landwirtschaft 2004/2005. Österreichisches Kuratorium für Landtechnik und Landetwicklung ÖKL Kowalik I. 1998. APRA. Grześ Z. KTBL. Darmstadt Lorencowicz E. Koszty eksploatacji maszyn (nr 22). Przygotowanie sposobów oceny racjonalności zakupu maszyn. Warszawa PSR 2003a. Agricultural Engineering International: The CIGR Journal of Scientific Research and Development. KTBL-Taschenbuch Landwirtschaft. Środki techniczne do zbioru i transportu jabłek. Samobie ne ładowarki rolnicze. CODR. maszyny i inne środki transportu w gospodarstwach rolnych. Bydgoszcz.. i zespół 2005. II.Warszawa Pawlak J. Warszawa PSR 2003c. I/787) KTBL 1994. 2006. Warszawa Karwowski T. 2006. Rolnictwo na terenach górskich i terenach o słabszych warunkach glebowych 2002.Richtwerte für die Maschinenselbstkosten 2006. 2005. Efektywność wybranych czynników produkcji nasion rzepaku ozimego. Brwinów Szeptycki A. SGGW.G. IBMER.. In ynieria Rolnicza nr 13 Kruczkowski M. Hasło Ogrodnicze nr 9 SGGW Praca zbiorowa 1999. 2006. IBMER. Warszawa Pawlak J. Ekonomika mechanizacji i energetyzacji rolnictwa. FAT-Berichte nr 643 Banasiak J. Wpływ wykorzystania maszyn rolniczych na koszty mechanizacji w gospodarstwach rolniczych o ró nej powierzchni. Poradnik u ytkowania techniki rolniczej w tabelach. Technika Rolnicza nr 6 Muzalewski A. Analiza rynku i parku ciągnikowego krajowego rolnictwa . Atr express nr 23 Kogler F.dok. IBMER. ÖKL . GUS. Warszawa Rabacewicz J. Atr express nr 16 Praca zbiorowa. 2005. Ciągniki. Poradnik dla producentów . Warszawa (s. 2000. IBMER. Hasło Ogrodnicze nr 8 78 . Stan i kierunki rozwoju techniki oraz infrastruktury rolniczej w Polsce.. Kombajnowy zbiór zbó . Wybór ciągnika dla gospodarstwa sadowniczego. 2000. GUS. GUS. Ekspertyza. wyd. Rośliny sadownicze [w] Pruszek P. Darmstadt KTBL 2004. i in. IBMER. Problemy In ynierii Rolniczej nr 4(50) Pawlak J. In ynieria Rolnicza nr 4(59) Muzalewski 2007a.Literatura Ammann H. 2007.2004. 2003. Poradnik PROW. Środki transportowe w rolnictwie polskim. Systematyka i charakterystyka gospodarstw rolnych 2002. 1999. Katalog norm i normatywów. 2003. 2005. Warszawa Muzalewski A. 2007. 2007b. IBMER. 2006. Katalog norm i normatywów.

Załączniki 79 .

31 1.1 56.38 0.9 34.9 87.9 50.1 158.7 29.1 123.6 53. 1062.4 26.85 2.4 2.0 59.7 61.4 27.6 163. 2003c] 80 . przyczepy i ładowacze Tabela I.0 42.47 5. szt 1364.86 2.2 42.7 38.1 194.77 0.3 58.9 2.8 336.5 Liczba Liczba gospodarstw ciągników posiadają.50 1.0 11.4 28.2 30.27 1.15 63.2 26.6 68.2 54.84 4.9 137.0 169.27 2.46 Nasycenie mocą ciągników** kW/gosp 41.7 216.71 9./gosp.1 561.1 1.7 28.3 26.6 97.1 113.4 92.3 12.2 9.99 0.03 1.73 3.9 78.6 29.5 59.05 1.14 1.02 1. Wyposa enie rolnictwa polskiego w ciągniki rolnicze w 2002 r. Grupy obszarowe gospodarstw ha UR Ogółem do 1 1-2 2-3 3-5 5–7 7 – 10 10 – 15 15 – 20 20 – 30 30 – 50 50 – 100 100 – 200 200 – 500 500 .12 Średnia moc ciągnika kW/ciągn 32.8 32.26 10.77 3.0 0.01 2.96 1.16 3.73 3.0 180.na 1 gospocych ciągniki darstwo** szt.2 70.3 91.6 198.04 1.6 27.9 170.3 10.6 ** w gospodarstwach posiadających ciągniki Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS [PSR 2003a.2 Nasycenie mocą ciągników ** kW/ha UR 3.4 86.68 17.Załącznik 1 Wyposa enie rolnictwa w ciągniki.4 10.5 31.2 49.7 146.0 34.56 1.0 1258.07 1.3 25.2 30.32 6.5 1.41 21.1000 1000 ha i > Liczba ciągników tys.

30 21.9 8.01 0. Liczba ładowaczy na 1 gospodarstwo ** Wskaźnik liczby ładowaczy do liczby ciagników 209 200 1.21 33. Liczba gospodarstw posiadających ładowacze.63 92 56 1.01 0.0 1.11 44.9 1.6 33.3 19.5 1.9 1.53 108 94 1. Liczba przyczep na 1 gospodarstwo * Wskaźnik liczby przyczep do liczby ciągników 726 465 1.3 1.4 1. Liczba gospodarstw posiadających przyczepy.21 5-10 1-5 Wyszczególnienie 50-100 33 11 3.05 8.30 155 125 1. 2003c] 81 .36 0.03 40.7 17. w tym w grupach gospodarstw według ha UR Ogółem 10–15 15-20 20-30 30-50 > 100 45 6 7.07 9.0 1. Przyczepy i ładowacze w polskim rolnictwie w 2002 r.42 0.4 43.23 0. szt.90 0.31 * wskaźnik liczby przyczep na ka de gospodarstwo posiadające przyczepy ** wskaźnik liczby ładowaczy na ka de gospodarstwo posiadające ładowacz Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS [PSR 2003a.07 0.0 32.13 1.63 0.0 5.03 0.80 0.6 40.44 137 96 1. tys.12 0. tys.15 17.3 1.36 1.Tabela II. szt. tys.74 94 49 1.28 Liczba przyczep.91 Liczba ładowaczy.20 0. tys.56 0.04 0.27 34.82 63 26 2.01 0.02 0.

9 96 2.40 39. średnio 2./rok % 1992 27.34 8.34 8. Przewi. liczba ciągników w poszczególnych gospodarstwach (w 2002 r.3 % Przewidywany dalszy okres eksploatacji = deklarowany przez rolnika dalszy okres u ytkownika Łączny okres eksploatacji (T) = wiek maszyny + przewidywany dalszy okres eksploatacji Teoretyczny okres eksploatacji = okres czasu. np.6 106 2. w którym przy określonym wykorzystaniu rocznym maszyny zostanie wykorzystana jej pełna zdolność przerobowa (potencjał eksploatacyjny) Wykorzystanie zdolności przerobowej w okresie T = określa przewidywane zu ycie potencjału eksploatacyjnego maszyny w przewidywanym okresie jej u ytkowania. gdy są te potencjalnym źródłem części wymiennych dla nowszych jednostek podobnego typu. T b) Teoretyczny okres eksploatacji c) d) a) ha UR szt.2 30. w tym w usługach Wiek w 2002 r./gosp.dalszy okres eksploatacji dywany łączny okres eksploat.37 41.2 16.7 27. Z powy szych względów w analizie i ocenie wyposa enia gospodarstwa w ciągniki rolnicze i ocenie racjonalności zakupu nowego ciągnika.09 39. gdy zwykle ma on zastosowanie do ró nych prac pomocniczych w gospodarstwie.66/gospodarstwo) jest po części rezultatem u ytkowania starych i mocno wyeksploatowanych jednostek.59 6.3 30. szt.66 5. a tak e w okresach spiętrzenia prac polowych. 20 letnich 82 . kW/ha UR godz. d) Nale y zwrócić uwagę. nie nale y uwzględniać starych.8 31./100 ha kW kW/gosp.5 10. Pomimo znacznego zu ycia stare ciągniki nie są złomowane. względnie przy obsłudze produkcji zwierzęcej.6 21. W badanych gospodarstwach niektóre ciągniki miały nawet po 35-40 lat. szt. e stosunkowo du a.2 109 2. w celu usprawnienia zbioru i transport płodów rolnych z pola do gospodarstwa.1 lata Wykorzystanie zdolności przerobowej w okresie T Źródło: Badania własne z lat 1992-2002 a) b) c) 86. a mogłoby się wydawać nawet nadmierna w stosunku skali produkcji.4 429 1. W okresie niw lub zbioru okopowych liczy się ka dy ciągnik z przyczepą.9 382 3. Charakterystyka wyposa enia oraz u ytkowania ciągników w 41 gospodarstwach rolnych – wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Wyszczególnienie Średnia powierzchnia gospodarstw Liczba ciągników Średnia moc ciągnika Nasycenie mocą Nasycenie mocą Nakłady pracy ciągników Średnie wykorzystanie.7 366 2.0 366 1.75 45.1 91 3.6 1993 28.3 26.5 92 3.6 2002 46.9 109 2. Kupując nowy ciągnik rolnik nie pozbywa się starego i mocno wysłu onego.0 1999 40.4 121 2.Załącznik 2 Wybrane wyniki badań IBMER Tabela III./ha UR godz.9 96 2.

wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Grupy gospodarstw Liczba ciągników szt.7 .Wykorzys.50 50 .0 16. Ciągniki w gospodarstwach rolnych .75 75 .3 14.0 14.) lata 18. nie konkurują one o podstawowe prace z nowymi. 18 65 98 72 52 55 18 29 403 Średnia moc Wiek Łączny okres eksploatacji T lata 27 30 29 26 29 24 25 25 27 Wykorzys.6 15.Teoretycztanie zdol.8 16.7 18. gdy wykonując pomocnicze zadania w gospodarstwie.30 30 .i starszych jednostek. Charakterystyka wyposa enia oraz u ytkowania wybranych maszyn w gospodarstwach rolnych Wyszczególnienie kombajny zbo owe kombajny do zbioru ziemniaków i buraków prasy zbierające siewniki zbo owe opryskiwacze ciągnikowe rozrzutniki obornika przyczepy rolnicze ładowacze ciągnikowe Średnia liczba maszyn szt.ny okres tanie ności prze.4 12.157 Razem/średnio kW 30 34 39 44 43 45 54 56 42 lata 17.eksploaroczne robowej tacji WR lata godz.10 10 .100 100 .20 20 .40 40 .6 18.5 Źródło: Obliczenia własne Tabela V./rok % 38 319 72 36 335 84 31 388 93 28 428 92 35 344 82 33 362 71 21 566 119 25 473 97 31 387 86 ha UR 7./rok 63 39 31 26 39 35 122 65 Źródło: Badania własne z lat 1992-2002 83 .0 11. 26 19 24 43 37 19 94 37 Wiek (w 2002 r.2 14.9 14.6 14. Tabela IV.0 20.6 17.1 9.6 Przewidywany okres eksploatacji lata 26 22 23 26 20 25 26 25 Średnie wykorzystanie godz.

2 1. Tabela VI.5 7-11 7-11 7-11 2-7 2-7 3-7 2-5 2-5 Rodzaj gleby lekka średnia cię ka kW/m 18-30 27-55 50-110 10-23 18-42 32-73 12-25 20-38 40-75 4-9 8-18 17-37 7-12 10-20 19-36 2-4 4-6 5-10 14-21 19-33 32-50 10-17 15-27 26-44 8-15 12-25 23-43 7-8 8-10 10-11 10-11 11-13 13-16 5-13 9-26 13-39 kW/rząd 0. w zale ności od typu gleby prezentuje tabela VI. 5-9 5-7 7-9 7-9 7-11 6-10 5-7 5-7 4.Załącznik 3 Zwięzłość gleby Zwięzłość gleby jest tym czynnikiem.7 2. Zapotrzebowanie na moc współpracującego z maszyną (narzędziem) ciągnika w poszczególnych rodzajach prac polowych.5-1.5-3. e podstawowy ciągnik w gospodarstwie powinien zapewnić mo liwość pracy w najtrudniejszych warunkach glebowych z dostatecznie du ymi narzędziami uprawowymi.2-1.7 1. i oceny tego doboru.7-2.7-3.9 1. klasa uciągu (masa i moc) współpracującego z maszyną ciągnika.2 1.75-1.9-2.5-7 4-8 5-10 9-15 5-10 5-10 Głębokość pracy cm 20-30 15-25 10-15 7-10 7-9 2. Podczas doboru ciągników do gospodarstwa. o wydajności dostosowanej do skali produkcji. a tak e tempo zu ywania się elementów roboczych maszyn. Zapotrzebowanie mocy ciągnika przy pracach uprawowych i siewie (w kW na 1 metr szerokości roboczej lub na 1 rząd) Rodzaj pracy/maszyna/narzędzie Pług Kultywator Podorywka Brona talerzowa Brona łopatkowa Brona zębowa Glebogryzarka Brona aktywna wirnikowa Brona aktywna rotacyjna Siewnik rzędowy Siewnik rzędowy pneumatyczny Siew bezpośredni Siewnik punktowy mechaniczny Siewnik punktowy pneumatyczny Źródło: [KTBL 2004] Prędkość robocza km/godz. od którego zale y wydajność prac uprawowych. zu ycie paliwa.2 84 . nale y zwrócić uwagę. W zale ności od wymaganej wydajności prac uprawowych ró nice w klasie uciągu i mocy podstawowego ciągnika pomiędzy gospodarstwami dysponującymi skrajnie ró nymi glebami mogą być nawet dwukrotne.

tabela VIII./ha 12-14 12-14 11-13 13-15 12-16 43-52 52-58 55-70 32-38 14-15 21-26 25-47 15-30 Wyniki badań prowadzonych przez IBMER w latach 1992 -2002 wskazują. e rzeczywisty poziom nakładów czasu (h) i pracy (kWh) ciągników w poszczególnych technologiach produkcji polowej często znacznie odbiega od wielkości normatywnych . Normatywne nakłady czasu pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin Rodzaj uprawy Pszenica ozima yto i pszen yto Zbo a jare Rzepak Groch. środki chemicznej ochrony roślin). które charakteryzują się stosunkowo niskim zaanga owaniem pracy ciągników zaliczają się zwłaszcza zbo a i rośliny technologicznie podobne. których pochodną jest plon roślin uprawnych. bobik Ziemniaki (zbiór kopaczką) Ziemniaki (zbiór kombajnem 1-rzęd. zwłaszcza w okresach spiętrzenia prac polowych. ich odległość względem siedziby gospodarstwa. sposób zmechanizowania zabiegów oraz. a taka produkcja siana łąkowego.) Buraki cukrowe (zbiór ogławiaczem i wyorywaczem) Buraki cukrowe (zbiór kombajnem 10-rzęd. Typowe czasy pracy ciągników na realizację czynności maszynowych w poszczególnych technologiach produkcji roślinnej przedstawia tabela VII. W gospodarstwie. Do czynników wpływających na poziom tych nakładów nale y zaliczyć tak e wielkości poszczególnych pól. [SGGW 1999] Plon t/ha 3-6 3-6 3-6 2-4 2-4 20-35 20-35 30-45 30-45 30-45 40-70 20-50 5-8 Nakłady pracy ciągników godz. co niezmiernie wa ne.krotnie większego nakładu pracy ciągników i maszyn. organizację prac polowych i wzajemny dobór ciągnika i maszyny. nie zawsze jest mo liwe optymalne zestawienie ciągnika i maszyny.) Buraki cukrowe (zbiór kombajnem 6-rzęd.Załącznik 4 Nakłady pracy ciągników w technologiach produkcji roślinnej Nakłady pracy ludzi. a tak e od poziomu nakładów środków plonotwórczych (nawozy. ukształtowanie terenu. Do upraw. Tabela VII. Produkcja okopowych wymaga 2-3. maszyn i ciągników w produkcji roślinnej są zró nicowane w zale ności od rodzaju uprawianej rośliny.) Kukurydza na kiszonkę (zbiór sieczkarnią samobie ną) Sianokiszonka z traw (zbiór zbieraczem pokosów) Siano (zbiór zbieraczem pokosów) Źródło: [Lorencowicz 2007]. które dysponuje jednym lub dwoma ciągnikami. peluszka. W części przypadków 85 . zwięzłość gleby.

ciągnik o du ej mocy współpracuje z maszyną lub przyczepą o znacznie mniejszym zapotrzebowaniu na siłę uciągu.0 3.) Ziemniaki (kombajn 1-rzęd.5 7 7.5 5. Nakłady pracy ciągników w uprawie poszczególnych rodzajów roślin w wybranych gospodarstwach o areale 30-55 ha UR Rodzaj uprawy Buraki (kombajn 1-rzęd.) Ziemniaki (kombajn 1-rzęd. Tabela VIII.)) Kukurydza na kiszonkę (sieczkarnia ciągnikowa) Sianokiszonka (sieczkarnia samobie na) Kukurydza na kiszonkę (sieczkarnia samobie na) Mieszanka jara Pszenica jara Pszenica ozima Zbo a jare Kukurydza ziarno Zbo a ozime Pszen yto ozime Siano (kosiarka+zbieracz pokosów) Źródło: Wyniki badań IBMER z lat 1992-2002 Powierzchnia pola ha 3./ha 53 46 44 41 35 32 29 24 21 19 17 16 14 10 kWh/ha 2870 1876 2013 1692 954 864 722 1203 1042 767 841 636 669 320 86 .2 17 9 9 8.8 14.7 6.3 10 13.5 Średnia moc u ytych ciągników kW 48 39 47 41 27 26 23 50 48 38 51 38 47 36 Nakłady pracy ciągników godz.5 1.

corocznej zmienności zapotrzebowania gospodarstwa na pracę środków mechanizacji. względnie jest powodowane czynnikami koniunkturalnymi. Te warunki wpływają na racjonalność doboru środków mechanizacji do poszczególnych gospodarstw. wynika z kilku podstawowych przyczyn: a). 39-40). Jest ono powodowane pewnym zró nicowaniem struktury zasiewów w poszczególnych latach. Wykorzystanie minimalne maszyny WRN obliczamy wg wzoru: WR N = k ⋅ TH ⋅ W07 (ha/rok) T gdzie: TH – potencjał eksploatacyjny maszyny wyra any najczęściej liczbą godzin pracy. e oszacowana wartość potencjalnego wykorzystania maszyny WR jest wielkością przybli oną. Zró nicowanie właściwości eksploatacyjnych podobnych typów maszyn i urządzeń rolniczych. b). c). w tym na wartość wskaźników tzw. ze względu na liczbę i wydajności maszyn oraz moce ciągników determinowane są indywidualnymi warunkami gospodarowania.Załącznik 5 Tolerancja oceny doboru maszyn do gospodarstw rolnych Konieczność uwzględnienia 20% marginesu tolerancji. w ocenie racjonalności doboru maszyn do gospodarstw. w tym poziomu zmechanizowania oraz krotności wykonywania zabiegów itp. Trzeba w tym miejscu podkreślić. T – okres eksploatacji. To zró nicowanie najczęściej wynika z zasady stosowania płodozmianu i związanej z nią rotacją upraw poszczególnych roślin pomiędzy polami o niejednakowej wielkości. minimalnego wykorzystania maszyny. a). Zró nicowanie warunków pracy maszyn w poszczególnych gospodarstwach. Nale y ponadto pamiętać o cyklicznej. Zró nicowanie warunków pracy maszyn w poszczególnych gospodarstwach Specyficzne potrzeby gospodarstw. ha/h. 87 . a dalej na ocenę tego doboru.75 wartości normatywnych). b). W rezultacie gospodarstwo zwykle dysponuje pewną nadwy ką potencjału maszyn (ich liczby lub wydajności) w stosunku do potrzeb wynikających z przeciętnej struktury i powierzchni upraw. która przy określonej strukturze zasiewów zale y między innymi od stosowanej technologii produkcji. W07 – wydajność eksploatacyjna. Trudność w precyzyjnym oszacowaniu potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie wyłącznie na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie pomocy.5-0. lata. k – współczynnik korekcyjny (przyjęty dla PROW 2007-2013 na poziomie 0. h. Potencjalne wykorzystanie maszyny w gospodarstwie Sposób oszacowania potencjalnego wykorzystania maszyny w gospodarstwie omówiono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (str.

produkcyjnymi (plony płodów rolnych. Zró nicowanie powy szych warunków pomiędzy poszczególnymi gospodarstwami wpływa więc na wydajność prac maszynowych. liczba elementów roboczych. e maszyny o podobnej specyfikacji ww. wyposa enie opcjonalne.Przyjmujemy.na zdolność maszyny do wykonania określonej pracy w tym okresie. stan i zachwaszczenie upraw) organizacyjnymi (np. jej wilgotność i zakamienienie. 88 . określania ró nych kategorii mocy (maksymalna. a razem z liczbą dni dyspozycyjnych w okresie agrotechnicznym . zale na nie tylko od jej parametrów technicznych (np. Powy sze ró nice ograniczają mo liwość precyzyjnego określenia zarówno wydajności środków mechanizacji. Zasadę uwzględnienia 20% marginesu tolerancji nale y stosować przy ocenie racjonalności doboru wszystkich rodzajów środków mechanizacji. jak i wskaźników ich racjonalnego doboru do gospodarstw rolnych. z uwagi na specyficzne rozwiązania konstrukcyjne. dawki środków produkcji. szerokość robocza. c). ale równie od warunków pracy. Te warunki pracy maszyn rolniczych charakteryzowane są między innymi następującymi czynnikami: przyrodniczymi (rodzaj/zwięzłość gleby. Nale y jednak zauwa yć. Zró nicowanie właściwości eksploatacyjnych podobnych typów maszyn rolniczych Jednym z pierwszych kroków podczas weryfikacji wniosku i oceny racjonalności zakupu maszyny jest identyfikacja jej rodzaju i typu (modelu). w tym zwłaszcza wydajności maszyny. W rezultacie ró nice mocy u ytecznej poszczególnych pojazdów rolniczych mogą wynosić nawet kilkanaście procent pomimo deklarowanej w ich specyfikacji technicznej identycznej mocy silników. a tak e z braku szczegółowych informacji o zastosowanej normie pomiaru lub kategorii mocy. topograficznymi (rzeźba/pofałdowanie terenu. kombajnów. pojemność zbiornika. opady deszczu w okresie prac polowych. szerokość robocza. dostępność środków transportowych do odbioru płodów rolnych od kombajnów). w tym ciągników. nie zawsze jest jednoznacznym wyró nikiem właściwości eksploatacyjnych danego sprzętu. moc współpracującego ciągnika itp. kształt i wielkość pól. maszyn i urządzeń rolniczych. Ponadto. e wyra ony w godzinach pracy potencjał pracy maszyny TH ma wartość stałą. umo liwiająca określenie parametrów technicznych (np. liczba i odległość działek). wydajnością pracy. a pośrednio na zmienną wartość wskaźników minimalnego wykorzystania określonego typu maszyny. Ogół tych czynników rzutuje na ilość pracy mo liwą do wykonania w ciągu dnia roboczego. podstawowych parametrów technicznych. mogą ró nić się np. wilgotność roślin w czasie zbioru). głębokość prac uprawowych.) oraz eksploatacyjnych. moc silnika itp. moc silnika). Ta niejednoznaczność wynika ze stosowania przez poszczególnych producentów niejednakowych norm pomiaru mocy silników. Wielkością zmienną jest natomiast wydajność maszyny. taki parametr jak moc silnika ciągnika lub kombajnu zbo owego. znamionowa).

separującego i czyszczącego. celem zapewnienia określonej wydajności zbioru. zale na od rozwiązań konstrukcyjnych i parametrów technicznoeksploatacyjnych zespołów: młócącego. wilgotności w trakcie zbioru. a zwłaszcza od poprzecznego nachylenia terenu. Ogół powy szych czynników (zró nicowanie warunków zbioru. głównie na podstawie mocy silnika. od rodzaju zbieranego zbo a (łatwość wymłacania oraz stosunek masy ziarna do słomy). ich plonu i wielkości pół zamieszczono w publikacji „Ekspertyza – racjonalność zakupu maszyn” (Załącznik 4. na konieczność zastosowania wydajnego wentylatora chłodzącego. który pobiera więcej mocy ni maszyny z napędem mechanicznym. Jednak producenci najczęściej nie podają wartości tego parametru w specyfikacji technicznej kombajnów6. e z początkiem 2008 roku wprowadzono w Polsce obowiązek stosowania silników zgodnych z wymaganiami normy Tier IIIa. Ponadto oferowane obecnie kombajny wyposa one są w standardzie w klimatyzację. która równie ma określone zapotrzebowanie na moc silnika. z pewnym przybli eniem. Trzeba jednak zauwa yć. uszkodzeń i zanieczyszczeń ziarna. Wymogi tej normy mogą być dotrzymane między innymi przez intensywne schładzanie powietrza doładowującego. W tej sytuacji o przepustowości i wydajności kombajnu wnioskujemy pośrednio. ale podnoszą o kilka procent opory przetaczania kombajnu po polu. s. będące pochodną mocy silnika i wydajności eksploatacyjnej W07 (ha/h). celem ograniczenia emisji szkodliwych składników spalin do atmosfery. Dodatkowym czynnikiem obni ającym moc przekazywaną na zespoły młócąco-separujące jest powszechne stosowanie opon radialnych.Załącznik 6 Tolerancja oceny doboru kombajnów zbo owych Oceniając dobór do gospodarstwa kombajnu zbo owego porównuje się jego minimalne wykorzystanie w roku WRN (ha/rok). Przepustowość kombajnu wyra ana jest w kg/s. ni jeszcze kilka lat temu. a tym samym zwiększają tak e zapotrzebowanie na moc silnika. zachwaszczenia łanu zbo a. 6 Jest to zresztą wielkość zmienna zale na np. W rezultacie. Poza tym większość nowoczesnych kombajnów jest sprzedawana z napędem hydrostatycznym. oraz zale y ona tak e od warunków terenowych. Szczegółowe zestawienie wydajności eksploatacyjnych dla kombajnów o ró nej mocy. 94). Kombajny do zbioru zbó . w zale ności od rodzaju zbieranych roślin. Określa ona zdolność kombajnu do wymłócenia określonej masy zbo a (słomy i ziarna) w jednostce czasu przy dopuszczalnym (minimalnym) poziomie strat. Zmniejszają one co prawda jednostkowe naciski na glebę. wzrost mocy silników) uzasadnia stosowanie 20% tolerancji w ocenie racjonalności doboru kombajnu do gospodarstwa i do określonego areału zbó . czasami na podstawie szerokości roboczej zespołu niwnego. współczesny kombajn musi obecnie dysponować wyraźnie mocniejszym silnikiem. Głównym parametrem determinującym wydajność efektywną kombajnu zbo owego jest jego przepustowość. z uwagi np. z potencjalną powierzchnią wykorzystania maszyny w gospodarstwie. Wią e się to jednak z obni eniem mocy u ytecznej silnika. 89 .

zamiast standardowego 20% marginesu tolerancji oceny wykorzystania w roku.Szerokość zespołu niwnego (hedera) Podane w tabeli 26 szerokości zespołów przeciętnymi dla danej mocy kombajnu. względnie zbiór z mniejszą prędkością. intensywne technologie uprawy zbó o plonie rzędu 5-8 t/ha. Nale y zwrócić uwagę. W tym przypadku zapewnienie optymalnej przepustowości kombajnu. powodowane przesuwaniem się masy słomy i ziarna w kierunku pochylenia kombajnu. wyznaczoną według mocy silnika lub według szerokości roboczej zespołu niwnego. Trzeba jednak dodać. e nowe kombajny są kupowane nie przez rolników uzyskujących przeciętne. aby minimalizować straty ziarna na wytrząsaczach oraz sitach czyszczących. Taką nadwy ką mocy powinien dysponować silnik kombajnu. Dlatego wę sze z oferowanych do danego modelu kombajnu hedery stosowane są przez rolników uzyskujących wy sze od przeciętnych plony zbó . jest mo liwe przy mniejszej szerokości zespołu niwnego. Biorąc pod uwagę powy sze argumenty nale y obni yć kryterium oceny doboru kombajnów zbo owych wyposa onych w rozdrabniacz słomy łącznie o 25%. Z powy szych względów mniejsza od typowej (jak w tabeli 26) szerokość zespołu niwnego mo e być jedynym z argumentów uzasadniających zastosowanie obni onych kryteriów w ocenie racjonalności doboru kombajnu do gospodarstwa. . Wzrastają straty i zanieczyszczenia ziarna wynikające z nierównomiernego obcią enia zespołów wydzielających i czyszczących. 90 .konieczność cięcia zbo a niepełną szerokością hedera. W przeciwnym przypadku efektywna wydajność zbioru zbó zmniejsza się o 15-20%. Zasadniczym ograniczeniem jest w tym przypadku określona przepustowość (i moc) kombajnu oraz fakt. z uwagi na ograniczoną przepustowość kombajnu. A trzeba przy tym dodać. Rozdrabniacz (szarpacz) słomy Obecnie większość kombajnów jest standardowo wyposa ona w rozdrabniacz słomy. a wydajność eksploatacyjna o 10-15%. a opcjonalnie w dodatkowy rozrzutnik słomy i plew. niwnych są wielkościami orientacyjnymi. a przez czołowych producentów rolnych gospodarujących na lepszych glebach i/lub stosujących zaawansowane. Obni a się równie stabilność oraz przepustowość i wydajność kombajnów. przy danej prędkości roboczej. powinna się zawierać w standardowym 20% marginesie tolerancji oceny. aby utrzymać zało oną wydajność zbioru. a zwłaszcza na zboczach o pochyleniu powy ej 10-15% jakość pracy kombajnów zbo owych ulega znacznemu pogorszeniu. Zbiór zbó w terenie pofałdowanym W terenie pofałdowanym.ograniczoną mocą silnika prędkość jazdy podczas ruchu pod górę. Kombajn zbo owy osiąga ni sze wydajności pracy w terenie pochyłym z uwagi na: . Napęd tego urządzenia pochłania w du ych kombajnach 7-10%. Przy tak wysokich plonach zbiór zbó wykonywany jest z mniejszą wydajnością powierzchniową. e w większości przypadków ró nica pomiędzy minimalną powierzchnią wykorzystania. e jego prędkość robocza nie powinna przekraczać 6-8 km/h. Zapotrzebowanie mocy na rozdrabnianie słomy wynosi 10-16 (20) kW w zale ności od typu kombajnu i rozdrabniacza. Szerokość zespołu niwnego dobiera się głównie w zale ności od wysokości osiąganych plonów zbó . a więc stosunkowo niskie plony zbó . e kombajn o określonej mocy silnika i przepustowości mo e być wyposa ony w hedery o ró nej szerokości. a w mniejszych około 10-13% mocy generowanej przez silnik. zwiększa natomiast zapotrzebowanie na moc.

91 . a w związku z tym większą liczbą nawrotów oraz trudniejszymi warunkami dojazdu do pól. kW. ha/rok. Wyznaczenie minimalnego wykorzystania kombajnu o określonej mocy silnika Wartość wskaźnika minimalnego wykorzystania WRN kombajnu o niewymienionej w tabeli 29 mocy silnika mo na interpolować graficznie (rys. Przykład: Wyznaczyć minimalne wykorzystanie WRN kombajnu o mocy silnika N = 200 kW. aby zmniejszyć obcią enie silnika i mechanizmów napędowych. aby dla kombajnów u ytkowanych w terenach pofałdowanych i podgórskich stosować specjalne kryteria oceny ich doboru. WRN(2) – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy bezpośrednio wy szej od N. co zmniejsza liczbę dni dyspozycyjnych w okresie niw. N(2) – moc silnika kombajnu o mocy bezpośrednio wy szej od N.6 ha/rok 220 − 175 Minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy silnika 200 kW wynosi w przybli eniu 140 ha/rok. warunki i odległość dojazdu). Ogół powy szych czynników przemawia za tym. w celu zapewnienia zbioru zbó w stosunkowo krótkim okresie agrotechnicznym.7 − 123 . N – moc silnika kombajnu.3 ha/rok. stopień nachylenia zboczy.. w zale ności od lokalnych warunków pracy (np. z uwagi na wolniejsze i ostro niejsze wykonywanie nawrotów na krańcach pola w celu zachowania stabilności kombajnu. kW. Tereny podgórskie charakteryzują się równie większą częstotliwością i poziomem opadów deszczu.konieczność częstszego zatrzymywania maszyny i rozładunku nie do końca wypełnionego ziarnem zbiornika. rozdrobnienie pól. Dodatkowo w warunkach rolnictwa podgórskiego i górskiego zmniejszenie wydajności eksploatacyjnej kombajnów zbo owych powodowane jest ponadto: . dla którego wyznaczane jest WRN.małą powierzchnią pól. ha/rok.3 + [200 − 175 ] ⋅ [152 . W R N = 123 . kW. aby w tym przypadku stosować 30-35% tolerancję oceny wykorzystania kombajnów. a o mocy bezpośrednio wy szej N(2) = 220 kW. 1) na podstawie zawartych w tabeli danych lub mo na obliczyć na podstawie tych danych według wzoru: W R N = W R N (1 ) + [N − N(1) ]⋅ [WR N (2 ) − WR N (1) ] N (2 ) − N (1) gdzie: WRN – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy N. W tych trudnych warunkach potrzebne są maszyny o wy szej od typowej mocy i wydajności. Proponujemy. a kombajnu (2) WRN(2) = 152. Minimalne wykorzystanie kombajnu (1) wynosi WRN(1) = 123. Według tabeli 29 kombajn o mocy bezpośrednio ni szej od N = 200 kW ma moc N(1) = 175 kW.7 ha/rok.3 ] = 139. N(1) – moc silnika kombajnu o mocy bezpośrednio ni szej od N. WRN(1) – minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy bezpośrednio ni szej od N. .stratami czasu. ha/rok.

WrN (ha/rok) WRN = 140 ha/rok N = 200 kW 100 120 140 160 180 200 220 240 260 280 300 Moc silnika kombajnu.80 = 111. Graficzne wyznaczenie minimalnego wykorzystania WRN kombajnu w zale ności od mocy silnika 92 .25% (dla kombajnów z szarpaczem słomy) .Minimalne wykorzystanie kombajnu o mocy silnika 200 kW z uwzględnieniem tolerancji oceny: .75 = 104.35% (praca kombajnu w terenie podgórskim) WRN(-20%) = 139.7 ha/rok .6×0.6×0.65 = 90.6×0. kW Rys.7 ha/rok WRN(-35%) = 139.7 ha/rok 220 210 200 190 180 170 160 150 140 130 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 60 80 Wykorzystanie minimalne.30% (praca kombajnu w terenie pofałdowanym) WRN(-30%) = 139. 1.6×0.7 ha/rok WRN(-25%) = 139.70 = 97.20% (tolerancja standardowa) .

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->